discourse, harangue, oration, sermon, allocution;
dissertation;
history;
treatise;
narration, recital;
— բարոյական, homily;
— խրատական, parenesis;
առ —ն, ըստ —ին, literally, to the letter;
— արկանել, to deliver an oration or harangue, to make a speech, to preach a sermon;
ի — առնուլ, to discourse, to speak, to talk;
to write;
— արկեալ խօսել, to descant, to hold forth, to converse, to talk, to discourse, to spout, to speechify;
գրել զ—ս պատմութեանց ուրուք, to write a biography.
Ի միտ առցէ ... զճառս իմաստնոց, եւ զառակս նոցա։ Որդի՝ որ թողուցու պահել զխրատ հօր ... խորհի զճառս չարեաց։ Ծերք ի հրապարակս նստէին, ճառ արկեալ զբանից բարութեան։ Զճառս մատենին յառաջագոյն երկայնել։ Ահա գրեալք են ի ճառս ողբոց։ Ի ճառս (այսինքն ի գլուխս) գրոց գրեալ է վասն իմ։ Ճառ խաչին.եւ այլն։
Իմաստութեան ճառս եւ զրուցատրութիւնս։ Ի բազում ճառս կոտորեցաք։ Վերջին ճառս։ Յիշատակեցաք յառաջագոյնս ճառիցն. (Խոր.։)
to discourse, to make a discourse;
to treat;
to narrate, to relate;
to recount, to tell, to recite, to speak.
Վասն մարտիրոսաց ճառել բանիւ։ Յաղագս անբանից արանց ճառել։ Ճառէր զինքենէ զխոնարհագոյնսն։ Զմարդեղութենէն եւ զխաչէն ճառէ։ Զեղբօրէն զիա՞րդ ոչ ճառեաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Զ։ Խոր. ՟Ա. 2։ Խոսր.։ Նանայ.։ Շ. մտթ.։)
Ճառել զսրբութիւն մեծին աստուծոյ։ Զմկրտութեանն զօրութիւնն եւ զշնորհն օրինակաւ ինչ ճառեաց ծածկաբար։ Ճառէ զգովութիւն սորա։ Զխոնարհագոյնն ճառէ։ Յայսցանէ ինչ ոչ ճառեաց. (Խոսր.։ Նանայ.։ Սարգ. յկ. ՟Ա։ Շ. մտթ.։)
pasturing, feeding.
Նաեւ քան զճարակաւորսն անարգագոյնք են որդիքն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)
rhetoric, oratory, oratorical art;
eloquence, fecundity of expression, fluency of speech, richness of style.
Զդրուատեացն յերկարագոյնս հատուցանել զճարտասանութիւնս։ Զողբերգականացն ճոխաբանել ճարտասանութիւն. (Արծր. ՟Գ. 12։ ՟Դ. 2։)
to speak with eloquence or art, as an orator.
Ե՛ւս հպագոյն զայս ճարտարախօսէ պօղոս. (Անան. եկեղ։)
industrious.
Ճարտար. քաջարուեստ. եւ ըստ յն. իմաստնագոյն. վարպետ, ճարպիկ.
austere or ascetic life, austerity;
penitence, mortification, maceration;
fatigue, labour, trouble, effort;
combat, resistance;
danger, risk;
— մահու, death-struggle, pangs, agony;
օր ճգնութեան դատաստանին, the momentous day of the Last Judgment;
ամենայն ճգնութեամբ, with the utmost care or diligence.
κίνδυνος periculum, discrimen praelii ἁγών certamen (stadii) ἅσκησις exercitatio եւ այլն. Ճիգն. ճգունք. նեղութիւն. վիշտ. տագնապ. կիրք. չարչարանք. քիրտն. վաստակ. երկ, եւ երկունք. կամաւոր ճնշումն. մրցանք. նահատակութիւն. կրթութիւն. ջան. ժուժկալութիւն միանձանց, մարտիրոսաց, եւ ամենայն առաքինի համբերողաց՝ հանգոյն մրցողաց ի ստադին կամ ի մարտի. լծ. թ. t
walk, turn, turning;
— առնուլ, զբօսնուլ ի —, cf. Ճիմ, cf. Ճեմիմ;
— զ—ի, in taking a walk, walking;
գնալ — զ—ի, to walk with a measured, haughty step;
cf. Սանձ.
Դիտեմ դիտանոց՝ դէմ հարաւոյ ճեմ, ճեմ պատմուճանի բոսորայնոյ գոյն։
to hasten, to urge on, to forward, to quicken, to hurry, to despatch;
— զընթացս, to accelerate, redouble or increase one's pace.
Ստիպագոյնս եւ անհանգիստ ի նոյն խորհուրդս ճեպեցուցանէր զամենեսեան. (Փարպ.։)
claw, talon, nail, pounce;
fang;
paw;
զ—սն ցցել, to stretch out the claws;
—ամբք խղել, to claw, to scratch;
cf. Մագիլ.
Եղջիւրս, եւ խայթոցս, եւ ճիրանս յինքեան բերեալ։ Քան զճիրանացն սրութիւն հզօրագոյն եւ հատու ի հնարս գտին մարդիկ զերկաթ. (Նիւս. կազմ.։)
wild, ferocious, savage, inhuman;
boorish, awkward.
Ժողովեսցեն զվայրենագոյն եւ զճիւաղաբարոյ զաշխարհաբնակն. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
monstrosity.
Այլանդակութիւն հանգոյն ճիւաղաց. վայրենութիւն.
branch, bough;
stump, stock, stem;
finger;
— գետոց, arm of a river;
ի —ս բաժանիլ, to branch out, to ramify;
թուել ի —ս մատանց, to count on the fingers.
Ճիւղ ճախարակագոյն ճըղեր ունի՝ ծայր զերկնիւք. առեալ վերամբարձ նման ի լեառն ի թաբոր. (Շ. տաղ.։)
worm, vermin, small worm;
insect, animalcule;
reptile.
Եւ ոչ եղէ խիստ ըստ համին, կամ կարծրագոյն՝ ճըճեաց մտին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Ճմլեցուցանեմ.
ἑκπιέζω, ἑκθλίβω, ἁποθλίβω exprimo, opprimo, comprimo ἅγχω stangulo, constringo. Պնդագոյն սեղմել. ճնշել. տրորել. քամել. եւ Նեղել-նուաճել. կոխան առնել. խեղդել. եւ Խորովել կա տոչորել զսիրտ, եւ այլն. ճմրել, ճզմել, սըխմել, քամել, եւ սիրտը էրել.
cf. Ճնշեցուցանեմ.
Ուժգնագոյն գելլով՝ զջուրն ի հանդերձէն ի բաց ճնշեալ հանեն. (Նիւս. ՟Ղ՟Գ։)
Թեթեւագոյնքն ի ծանրագունիցն ի վեր կոյս ճնշել դէպ եղեւ լինել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Ճշմարտիւ.
Զճշմարտապէս եւ զմիագոյն ասէ. (Ագաթ.։)
seeing the truth;
having no respect for persons, severe, perspicacious.
Ճշմարտատես քննօղքի զստուգագոյնսն տեղեկասցին. (Նչ. եզեկ.։)
eloquent, fluent.
Ոչ երբէք զինքեանց ճոխաբանել, կամ բարձրագոյնս ինչ ճառել. (Նանայ.։)
to speak imperiously, authoritatively, presumptuously;
to abound in discourse, to amplify, to enlarge upon;
to talk high, to boast, to brag.
Ոչ երբէք զինքեանց ճոխաբանել, կամ բարձրագոյնս ինչ ճառել. (Նանայ.։)
haughtiness, arrogance;
amplification;
boasting, bragging;
elocution.
Զծայրագոյն յոքնատեսակ ճոխաբանութեա քո սիրական գովասանական բանս. (Մագ. ՟Խ՟Բ։)
cf. Ճոխագոյն.
cf. Հեծեծանք.
Ի հեծեծումն այլ դառնագոյն հեծումն խառնեսցի. (Մաշկ.։)
cf. Հեշտալից.
Հեշտալիր առ զգուշութիւնն յօրինեալ ի խորագոյնս ծովուն։ Կէին հեշտալիր խաղաղականօք։ Աստանօր ոչ հեշտալիր թուի ինձ պատմութիւն ճառիս։ Հեշտալիր զել եւ զէջն յօրինեալ. (Արծր.։)
easy, commodious, agreeable;
easily.
Լաւագոյն եւ հեշտի անցուսցեն։ Դիւրաւ եւ հեշտի ի կիր առեալ վարեցան առաջինքն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. իմաստն.։)
ease, convenience, facility, commodity, comfort;
delights, joys, pleasure, voluptuousness;
հեշտութեամբ, cf. Հեշտաբար.
Դու զխոնարհագոյնսն՝ որ յաղագս տեառնն ձայնս՝ հեշտութեամբ ընդունիս, եւ զբարձրագոյնսն ի բաց լքանես ընկենուս. (Ղեւոնդ.։)
living far off, remote, distant.
ՀԵՌԱԲՆԱԿ. Հեռի բնակութեամբ (վայր). հեռաւոր. բացագոյն.
to drive away, to exile.
(առնել) Հեռագոյնս հալածել.
who are remote or distant.
Թղթովն իւրով հաճել եւ հաւանեցուցանել զհեռաստանեայսն, որք բացագոյն էին ի տեսլենէ անտի նորա. (Եփր. եբր.։)
to set off in pursuit, in search of, to pursue.
Ո՞ հոտոտելեօք քան զշուն ստուգագոյն, զոր ասեն ռընգամբքն որսալ եւ հետավարել։ Զիւրաքանչիւր ուրուք պատճառսն հետավարել եւ քննել. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին. ՟Գ. 43։)
to send after, to cause to pursue.
Ո՞ հոտոտելեօք քան զշուն ստուգագոյն, զոր ասեն ռընգամբքն որսալ եւ հետավարել։ Զիւրաքանչիւր ուրուք պատճառսն հետավարել եւ քննել. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին. ՟Գ. 43։)
triviality, vulgarity.
Զնիզակն իւր ձգեալ ի հետեւակուց՝ խորագոյնս նստոյց. (Խոր. ՟Բ. 8։)
going on foot;
—, ի —, on foot, afoot;
— ընթանալ, to run or hasten on foot.
Որոյ հետին՝ առ ծայրագոյն անճառիցն ընկալցի իմացուած. (Անյաղթ բարձր.։) այսինքն յետ որոյ կամ ըստ Շ. յետ ասացելոց բանից։
lentisk, mastic-tree.
σχίνος lentiscus, mastix. Կուենի ընտանի՝ պտղատու՝ մշտադալար, որոյ տերեւքն են հերձոտեալ հանգոյն սնոյ իւվէզի. խիժ ունի ծամելի, այն է մազտաքէ կամ կիւ. ձութ .... յաճախ է ի կղզին քիայ. (որ է սագըզ ատասը ). ըստ յն. սխինօս. սագըզ ազաճը, վէքլէք.
cf. Հզօր.
cf. Հզօրագոյնս.
sturdy, robust, very strong, very stout.
Կարի հզօր. զօրեղ. հզօրագոյն. քաջ. կորովի.
cf. Հզօրագոյնս.
marauder, rover, robber, brigand;
— ծովու, sea-robber, pirate, free-booter, corsair, sea-rover;
—ք, marauding, plundering;
piracy;
հինից պարապիլ, to become a highwayman, to rob, to plunder;
հինի or հինիւ ելանել, to take to the highway, to over-run or scour, to make incursions;
զի՞նչ քան զայն — եւ աղաղակ կայցէ, what can be more grievous or more barbarous than that ?.
Զի՞նչ քան զայն էն եւ աղաղակ կայցէ. յն. բարբարոսագոյն ինչ։ Գտանի գրեալ առ յետինս նաեւ Հենից. Հենաց։ (Մեսր. երէց. կամ Հնից. Գանձ.։)
admiration, astonishment, surprise, wonder;
charm, enchantment;
ecstasy;
աստուածահրաշ —, rapture, trance, divine ecstasy;
— or ի — ածել, — արկանել, cf. Հիացուցանեմ;
լինել ի —, to be the admiration of;
արկանել — ի վերայ ուրուք, to plunge into ecstasies, to enrapture;
— է մտաց լսել, it is surprising to hear.
Զոր եւ մարգարէն հիացմամբ ասէ։ Զի՞նչ հիացումն՝ քան աստուծոյ մարդ լինել։ Հրաշափառապէս են աստուածայինքն ամենայն եւ բարձրագոյն, եւ մեծաց հիացմանց առիթ. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)
to astonish, to surprise, to amaze, to astound, to enchant, to charm to admiration, to strike with amazement.
Ո՜վ մեծի խորհրդեանս եւ զարմանալեացս, որ բաւական է հիացուցանել եւ զյոյժ թանձրագոյնս մտօք. (Իգն.։)
cf. Որպէս.
Բաղդատականացն գաղափարք են. հի՛բար, արագագոյն, յարմրագոյն. եւ այլն. (Թր. քեր.։)
hydra.
Եզն եւ հիդրիա ծովային ... եւ հիտրիա եւս չարագոյն քան զնա. (Կանոն.։)
east-wind;
east-side;
shady place between mountains, cool & moist valley.
Ագռաւուց ի ծմակաց վաղագոյն ի ջերին տեղիս գնալոյ. (Եզնիկ.։)
to be grieved, cast down, disheartened, unnerved;
to take to heart, to fret;
ծմրեալ ի տրտմութենէ, weighed down with sadness, sorrowful, oppressed with grief.
Օրինկադրեալ եղեւ խողխողել զորդին. ո՛չ զգոյն երեսաց փոխեաց, եւ ոչ յոգիսն պտկուցեալ ծմրեցաւ. (Փիլ. իմաստն.։)
to beget;
to give birth, being or life to, to bring forth a child, to lie in, to be delivered;
to procreate, to produce;
to be begotten, engendered, produced, born;
to originate, to arise, to spring;
to pullulate, to bloom;
to emanate, to issue, to proceed;
— — կենդանեաց, to engender, to litter, to bring forth;
վերստին —, to be regenerate, born again;
to revive, to come to life again;
— Հօր, to procreate;
վերստին — մկրտութեամբ, to be new-born or regenerated by grace;
որդիս —, to bring forth a child, to be delivered of a child;
ծնաւ որդի or մանուկ արու, she brought forth or was delivered of a male;
գոգցես յայն ծնեալ էր or թուէր իմն յայն ծնեալ he seemed born for;
գետք զխորս ծնանին, the rivers nourish the sea;
երեսք որ ծնանիցին ի հայելւոջ, a figure horn or reflected in a mirror;
այտի ծնաւ քերթուղութիւն, thence poetry was born.
Անկարութիւն է զմահու փորձ առնուլ՝ ոչ յառաջագոյն ծնիցելումն. (Բրս. մկրտ.։) այլ անսովոր է ասել.
ԾՆԱՆԵԼ. Գերագոյն օրինակաւ նշանակէ զանեղական ծագումն բանին ի հօրէ.
generating;
generator;
parents, progenitors;
generant.
Յառաջագոյն նկարեալ եւ դրոշմեալ էր մահն նորա ի խորհուրդս ծնչի իւրոյ։ Զի զաքարիայ էր ծնիչ յովհաննու։ Մարիամ միայն էր ծնիչ անդրանկանն։ Կցորդէ (զբանն) ընդ ծնչի իւրում յամենայն գործ որ ի նմա եւ արտաքոյ քա զնա։ Փախստեայ գնալ յերեսաց հօրն՝ որ ծնիչն էր ամենայնի. (Եփր.։)
the husk, shell, rind or peel of fruits;
insignificant, trifle, thing of nought.
Օրինացն արդարութեամբ կարծէին կեալ, որք ի ծիծոյն հայեցան, եւ զպտուղն ոչ ծանեան։ Գաւազան պատուականագոյն, որով յերիքովայ զծնծոցն որոշէր ի պտղոյն. (Միսայէլ խչ.։)
genitor, parent;
engendering;
prolific, productive, fruitful.
Յամանս երիկամանց, որ բեղմնաւորագոյն եւ ծննդագործ։ Չարն ո՛չ է, եւ ո՛չբարի, եւ ոչ ծննդագործ։ Յնդունելութիւն ծննդագործիցն անձրեւաց. (Դիոն. եւ Շ. հրեշտ.։)
lying-in, parturient, bringing forth a child;
possessing the faculty of reproduction, generative, fruitful, prolific;
fertile;
— մասունք or ծննդականդ, genital organs, the privy parts;
— կին, woman in childbirth.
Ամպ է ծննդական ջրոյ։ Պահելն ծննդական ժամանակացն զգեղեցկագոյն բոլորումն. (Արիստ. աշխ.։)