help, succour, assistance, cooperation;
fellowship, admission;
woollen-trade.
Բազում ազգս ի սատարութիւն կալեալ (պատերազմի)։ Զազգս բարբարոսաց բազումս ի սատարութիւն կալեալ՝ յարձակեցաւ։ Ոչ զոք յօտար ազգաց գտեալ ի սատարութիւն. (Խոր. ՟Բ. 77։ ՟Գ. 12. 50։)
mare, brood mare;
small height, upland, hill.
Փոքրիկ սար.
spider;
երդաբնակ, նըստուկ, ուղղընթաց, շեղընթաց, թելհան, սփռող, թափառուկ, մոլար, ոստին, ջրային —ք, house spider, sedentary, retrigrade, laterigrade, spinner, snaring, vagrant, erratic, land spider, waterspiders;
արագ or ժիր, նուրբ, կայտառ, խիզախ or արի, ճարտար or ճարպիկ, հնարագէտ, հանճարեղ, գիտուն, վաստակաւոր, արթուն —, agile, cunning, quick, prompt, skilful, industrious, ingenious, knowing, laborious, vigilant spider;
կախուկ, վերնակառ or վերամբարձ, մանողակ, փորեղ or տղընդեր, տգեղ or մախիզ, անհեդեդ, սոսկալի, թունաւոր —ք, hanging, suspended, spinning, big-bellied, ugly, deformed, frightful, venomous spiders;
starling.
laurel, baytree.
Որպէս ճանճք զազիրք, եւ փոքր զեռունք սարդից, եւ ունկնամտից. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
black-bird.
ՍԱՐԵԱԿ կամ ՍԱՐԵԿ որ եւ ՍԱՐԻԿ. Կրկին ազգ թռչնոց. առաջին՝ որ կոչի ըստ յն. է տարմահաւ. տարմ. Եւ երկրորդն է Կեռնեխ, ագռաւ փոքր՝ քաղցրաձայն.
start, thrill, cold shiver, shudder.
Յորժամ ստէպ ոք յօրանչիցէ, սարսափիւն գայ զոսկերօքն. (Եզնիկ.։)
cf. Սարսափ.
Յորժամ ստէպ ոք յօրանչիցէ, սարսափիւն գայ զոսկերօքն. (Եզնիկ.։)
shivering, cold chill, chilliness, trembling, terror;
— առնուլ or ունել զոք, to quake with fear, terror or horror.
to quake, shake, shiver or tremble;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold, to quake all over.
Նոքա սարսռայցեն խարազն եւ պատառատուն գրգլեօքն։ Սարսռուլ կարկաջել կրկտել եւ ցրտալ. (Ածաբ. աղք.։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Սարսռամ.
Նոքա սարսռայցեն խարազն եւ պատառատուն գրգլեօքն։ Սարսռուլ կարկաջել կրկտել եւ ցրտալ. (Ածաբ. աղք.։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
adorned, furnished with wings.
ՍԱՒԱՌՆԱԶԱՐԴ ՍԱՒԱՌՆԱԶԱՐԴԵԱԼ. Զարդարեալ իբր թեւօք կամ փետրոք եւ սաղարթիւք. գեղեցկատարած, շրջազարդ, եւ թեւապարեալ. հովանաւորեալ.
surrounded or covered by wings.
քերոբիմք շուրջ զքաւութեամբն հովանաւորեալք՝ սաւառնապատ թեւոքն գեղազարդեալք. (Անան. եկեղ։)
to shave, to shear;
cf. Մօրուք.
κείρω, ξύω tondeo, rado. Վարսավիրայել. ածելեաւ յապաւել՝ փոքրել զհերս. քերծուլ. գերծուլ, իրօք կամ նմանութեամբ. կտրել. կարճել. ածիլել. (լծ. եւ սիւքիւրմէք. մաքրել իբր աւել ածելով).
Եպիսկոպոսն կարոցօք խաչաձեւ հատանէ զհերսն. եւ այլ ոք ի կղերիկոսացն տանի եւ սափրէ զգագաթն. (Մաշտ.։)
to be in, or to wear mourning, to mourn;
to afflict oneself, to be sorrowful, to regret, to be moved, to bewail, to lament, to deplore.
πενθέω lugeo. Սուգ առնուլ՝ ունել. կոծիլ. ողբալ. աշխատել. պ. սիւկիտէն, սուկիտէն. թ.
Կամ չղզոքաբար.
in mourning;
mournful;
սուգ առնուլ —օք, to wear mourning.
Մխիթարել զամենայն սգաւորս. տալ սգաւորաց սինովնի փառս։ Երանի սգաւորաց, զի նոքա մխիթարեսցին. (Ես. ՟Կ՟Ա. 2։ Մտթ. ՟Է. 4։)
mourning;
grief, pain.
Տայ հուր եւ զորդունս ի մարմինս նոցա, եւ լացցեն նոքա ի սգման մինչեւ յաւիտեան. (Յուդիթ. ՟Ժ՟Զ. 21։)
to wait at table, to spread the table, to serve up;
to give to eat;
to make known the word of God, to feed with the bread of life.
Քաղցք եւ ծարաւի եմք կենացն բանի, եւ լիապէս մեզ զայն ոչ ոք սեղանաւորէ. (Ճ. ՟Բ.։)
chamberlain.
Երեք պատանիք՝ որ էին սենեկապանք նորա։ Ի բանի արարեալ զբղաստոս սենեկապետ արքայի։ Դիմեցին նոքա ի խորանն հողոփեռնեայ, եւ ասեն ցսենեկապետ նորա եւ այլն։
Lord High Chamberlain.
Երեք պատանիք՝ որ էին սենեկապանք նորա։ Ի բանի արարեալ զբղաստոս սենեկապետ արքայի։ Դիմեցին նոքա ի խորանն հողոփեռնեայ, եւ ասեն ցսենեկապետ նորա եւ այլն։ Եկնել սենեկապանն յարքունուստ։ Կաշառեաց զմանկլաւիկքն, որք սենեկապանք արքայի եւ մօտակացք. (Եղիշ. ՟Է։ Վրդն. պտմ.։)
small room, cabin, cell, hut.
οἵκημα habitaculum, cella. Սենեակ փոքր. խուց. խուղ. խրճիթ. խցիկ,
proper, special, particular, specific, one's own;
noble, illustrious, egregious;
—ք, one's own part, property or heritage;
— էր նմա, it was specially his, it was his lot.
Զբնակութիւն պարթեւական զձեր սեփական պահլաւն ի ձեզ դարձուցից։ Կանգնեցին ի տարոն յիւրեանց սափհական գիւղն յաշտիշատ։ Խնդրեաց զմանկութեան սեպհականն, զոր հօր իւրոյ շնորհեալ էր նմա հազար երգ։ Եւ ոչ մի ոք յիմոց սեպհականացն եւ ի կամարարացն։ Բաժանակից եւս արար զքեզ իւրոյ սեպհականացն. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 11։ Եղիշ. ՟Ը. եւ թզմ։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 20։)
appropriation;
propriety;
attribute, attribution;
nobility.
Սոքա իմ սեպհականութիւնս, իմ փափկութիւնս. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
kind, race, species;
sex;
cream;
— գինեմրրոյ, cream of tartar;
gender;
գեղեցիկ —, the fair sex, womankind;
գալ ի ծնունդեւ ի —, to increase and multiply.
Հետեւին անուանք հինգ. սերք. տեսակք, ձեւք. թիւք, հոլովք. եւ սերք են երեք, արական, իգական, չէզոք։ Սերք նախագաղափարացն (դերանունաց ի յն. իսկ ի հյ. եւ յամենայն անուանս) ձայնիւ ոչ ընտրին, այլ յատուկ ի վերայ ինքեանց ցուցցին. (Թր. քեր.։)
Սոքա են անցեալ սեր. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
gleaning, gathering or picking up seeds;
babbler, tale-bearer, telltale;
— լինել, to criticize, to find fault with, to censure.
σπερμολόγος frugilegus, semina colligens եւ garrulus, nugator եւ disseminans verba. Որ քաղէ յանդաստանաց զարկեալ սերմանիս, կամ ի ճանապարհաց զանկեալ հատս. որպէս ազգ ագռաւու, կամ թռչուն, կամ աղքատ ոք։ Նմանութեամբ՝ կրկտօղ բանից, շաղակրատ. ունայնաբան. բանորսակ. պարսաւագէտ. բանսարկու.
Մի զօրէն սովեցելոյն սերմանաքաղ լինիցիք զփոքունսն մեր, եթէ սխալանս պարտ իցէ ասել, եւ եթէ խաղս. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)
seed, grain;
berry;
corn, pulse;
progeny, race, descendants;
germ, bud, seeds, cause, principle;
cotyledon;
— արութեան, sperm;
— ձկանց, spawn;
— շողգամի, rape-seed;
ի — տալ զցորեան, to sow corn;
ելանել արութիւն սերման, to be afflicted with gonorrhea;
— առնուլ կնոջ, to conceive.
Սերմանել սերմն։ Որոյ սերմն յիւր ի նմին։ Պտուղ սերման։ Սերմն եւ հուձք։ Տուր սերմն, զի սերմանեսցուք։ Առէք ձեզ սերմանս։ իբրեւ զսերմն դնձոյ սպիտակ։ Սերմն բարի։ Փոքրագոյն է քան զամենայն սերմանիս.եւ այլն։
Այսոքիկ են վնասակար որոման սերմանք. (Յճխ. ՟Է։)
Կին ոք եթէ սերմ առցէ (այսինքն յղասցի) եւ ծնանիցի արու ... (կամ) էգ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Բ. 2։)
to play the telltale, to babble.
Յոլովս դեռեւս առ այսոքիւք եւ այլ ինչ սերմնաբանեսցես, եթէ կամիս բարդել. (Առ որս. ՟Գ։)
trailing one's gown, clothed in trailing robes;
— պատմուճան, trailing gown;
— ճեմելիք, promenade in gown and train.
περισεσυρμένος dissolutus. Նշանակ ցոփութեան, որով ոք ի գնացս իւր քարշէ ընդ գետին զստորոտս երկայնս.
to thicken, to grow thick or large, to enlarge;
to become or grow larger, bigger, stouter, fatter;
to increase in size, to grow.
Ստուարացեալ էք դուք ընչիւք։ Ստուարացեալ են նոքա (բարի) կենօք. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
to tell the truth;
to verify, to explain;
to trace the etymology or derivation of a word.
Են բազում անուանք առ մեզ ընտանեգոյն յայլոց լեզուաց եւ ի մերձակայից, որք ոչ ստուգաբանին. եւ եթէ կամեսցի ոք, ոչ ուղիղ թեւակոխեսցէ, այլ՝ խորթս ստեղծանէ. եւ ո՛չ է բազմաց զսա գիտել, բայց իմաստնոց։ Եւ ի պարսկաց բազում ինչ հասարակորդ է լեզուիս մերոյ, սոյնպէս եւ մեր առ նոսա. զոր եթէ ստուգաբանէ ոք, մեծապէս սխալէ. քանզի բազում անգամ մեր իսկ տեսեալ է ստուգաբանել մերոցս զայսպիսիս, որք այլոց լեզուաց են, որք իմաստունք կարծեցեալ էին, եւ այն յանհմտութենէ լեզուաց։
truly.
Եթէ ոք ստուգաբար զգրեալսն իմանալ կամի, գտցէ եւ այլն. (Պիտառ.։)
cf. Ստուգապէս.
Որպէս թէ ստուգիւ ինչ հասու ժամանակացն կարիցէ ոք լինել։ Չունին ստուգիւ զհամար զհնոցն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
certainty, verity, assurance, verification.
Զի յիշեսցեն նոքա զստուգութիւնն, որ խնդրեաց ի նոցանէ զվրէժն։ Ստուգութիւնն աստուծոյ պահանջել գիտէ, եւ ողորմութիւն նորա կեցուցանել ճանաչէ։ Ստուգութեամբ իւրով ետ՝ որպէս եւ ուխշեաց. ողորմութեամբ իւրով գթացաւ՝ որպէս եւ կամեցաւ. (Եփր. ղեւտ. եւ Եփր. համաբ.։)
sketch, draught, outline;
draughtsman, pattern-drawer.
Ի ստուերագիրսն՝ որ սպիտակագրովն եւ սեւագրովն որ ինչ գրէ ոք, մարդ կոչի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։)
Ապա առեալ ի ձեռս զերանգս գեղոցն՝ նորոգէ զստուերագիրն նոքօք. որք թէպէտեւ զստուերագիրն ծածկեն յաչաց, սակայն զորպիսութիւն՝ ինքեանց գեղեցկութեամբն երեւեցուցանեն. (Շ. յկ. ՟Ի՟Է։)
falsehood, untruth, story, fib, falseness, falsity;
ցուցանել զ—, to give the lie to;
to belie.
Խնդրէք զստութիւն։ Բորբոքէ զստութիւն վկայ անիրաւ։ Յուսացեալ իցեն զուր ի ստութիւն։ Ուրախ արարին ստութեամբ իւրեանց զիշխանս։ Պաշարեաց զիս ստութեամբ եփրեմ։ Քաղցրացաւ առն հաց ստութեան։ Եթէ ճշմարտութիւնն աստուծոյ յիմում ստութեանն առաւելաւ.եւ այլն։
not to like listen to, or consent to, to disobey, to contravene.
ՍՏՈՒՆԳԱՆԵՄ կամ ԸՍՏՈՒՆԿԱՆԵՄ. παρακούω audire detrecto παρασιωπάω tacendo praetereo. Ըստ ունկն թողուլ անցանել, այսինքն անունկնդիր լինել. պատուիրանազանց լինել. անսաստել. հեստել. չանսալ. չհնազանդել. ապախտ առնել. չլսելոյ առնել. անկաճ չըդնել, մեկ անկճէն մտնալ՝ մեկալէն ելլալ, մտիկ չընել, չմռել, սուտ խուլ ըլլալ, թօթվել, չիսեպել, սայպել.
Հրեշտա՞կ զոք առաքել. սակայն եւ նմա ստունգանէին։ Ստունգանել տեառն, կամ հրամանի, հրամանաց, պատուիրանի։ Ստունգանել հօրն իմոյ երկնչիմ։ Ինքն տէրն՝ որում ստունգանեցաք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։ Յճխ. ՟Դ։ Շար.։ Արծր.։ ՃՃ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. եւ այլն։)
to repent, to regret, to rue, to be seized with repentance, touched with contrition.
κατανύσσομαι, εὑθυμέομαι compungor, aegre fero μετανοέω poenitet me πτυούμαι, διακείμαι consternor, haereo եւ այլն. (Արմատն է Ստերջ. եւ Զեղջ) Զղջանալ կսկծանօք սրտի յետոյ ուրեմն. զկծիլ ապաշաւանօք. մորմոքիլ. ընդ անձին ոգորիլ. ակնկորել. յետս կասիլ, խորշիլ. զղջալ, ցաւիլ, սիրտը էրիլ՝ խշխշալ, ետ քաշուիլ.
Ով ոք գայթագղեցաւ, եւ ոչ ստրջացաւ. (Նար. ՟Ի՟Թ։)
Փոքր ինչ ստրջայցեն (կամ ստրջանայցեն) յանձինս։ Ստրջացաւ իմն, այլ ոչ կատարելապէս գայր ի ճշմարտութիւնն. (Նանայ.։)
Լուեալ զմահ կնոջն՝ ստրջացաւ (այսինքն լուծաւ մորմոքելով). (Մամիկ.։)
small hall;
small curtain, hanging, tapestry, arras;
— հարսանց, curtained bed.
καταπέτασμα . Սրահ փոքրիկ. եւ Տաղաւար.
eagle-eyed;
having a penetrating glance.
Տե՛ս սրահայեաց ակամբդ, որ նստիս ի բարձունս։ Հայեացս ունի ուղիղ՝ ճշմարիտ եւ սրահայեաց։ Սրահայեացք են իբրեւ զայծեման (աչս)։ Որպէս զայծեամն եւ զեղան որթ, որ սրահայեացք են, եւ երագահոք. (Նար. երգ.։)
to charm, to astound, to stun.
Բոմբիւնք շուրջ զնոքօք պահեալ սրարբեցուցանէին. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 4։)
purgative;
— առնուլ, to take a purgative, to purge;
— տալ, to purge.
Որ հիւանդն է, ո՛չ է հեշտետւ կա՛մ հատանել կամ խարել, կամ սրբադեղ առնուլ՝ փոքր ինչ թախծանօք բուժել ի բազում մաղասոյն։ Սրբադեղ յիսուսի է, որ ածէ ի վերայ քո զրկումն, եւ բժշկէ զքեզ յագահութենէ. (Վրք. հց. ձ։)
sacred;
His HoliNess, His Grace.
Ոչ կամի զսրբազան կարգն՝ որ անընտողաբար ոք տայցէ խոզացելոց եւ շանց ոմանց. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
clothed in a holy or white raiment;
holy, pious, godly, divine.
Ոչ յարդարոցն ոք, եւ ոչ ի մարգարէիցն սրբազգեստից. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
holy, pure, chaste.
Տօնից, եւ կարգեալ հրամայելոց իւրաքանչիւր ոք սրբականացն (սրբութեանց), շրջացանիցն խնդրուածոց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
sanctifying;
purifying, cleaning;
abstergent;
razor;
— ձեռաց, towel;
— բաժակի, the purificatory.
Եղիցին նոքա սրբեալք ճշմարտութեամբ. առաջին սրբիչքն օրինակօք էին, եւ ոչ ճշմարտութեամբ. (Խոսր.։)
to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.
Վասն այսորիկ սրեցան վասն իմ դեւքն, եւ իբրեւ զբոց բորբոքեցան. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
rather sharp;
flageolet.
Սո՛ւր յոյժ կամ փոքր մի.
good-eared, sharp-eared.
Թերեւս ընդդէմ ոք գայցէ ինձ ի սրունկն լսողաց անտի։ Ընդդէմ բախիցէ ոք ի սրունկն լսողաց անտի. (Կոչ. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Դ։)
auricles of the heart.
Հարեալ նիզակաւ ընդ սրտադուրսն՝ ի բաց կորզէ զթոքակէսն. (Արծր. ՟Ա. 5։)
to grieve deeply, to break one's heart;
to rend the heart, to harrow.
Կիզուլ՝ խարշել՝ խորովել զսիրտ. մորմոքեցուցանել. սիրտը երել՝ խշխշցընել.
Յայնմանէ սրտակտուր եղաք ի ձէնջ. (Սիւն. առ պտր. անտիոք.։)
touching the heart, moving, affecting, tender;
touched, moved;
eager, desirous, burning for;
angry, displeased, shocked, wounded, exasperated;
heart-of-fending, mournful, heart-piercing.
Եւ ոչ այսպէս վշտացաւ ոք, կամ սրտառուչ եղեն՝ յանմտութենէ իւրեանց։ Իսկ ամբիծ արանցն սրտառուչ եղեալ՝ կամեցան գրով արձանացուցանել զնորա անօրէնութիւնն։ Սրտառուչ լինի մարգարէն բամբասանացն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։ Վրք. ոսկ.։ Նախ. երեմ.։)