cf. Կանխաձայն.
Նախաձայն յայտնութեամբք տեսանողացն։ Եկիր ի կատարումն մարգարէիցն նախաձայն քարոզութեանցն։ Ըստ նախաձայն հոգերգողին. (Նար. խչ.։ Շար. Սկեւռ. ի լմբ.։)
to predict, to foretell, to prophesy.
հոգեկիրքս զհանդերձեալ աստուածորդւոյն զսքանչելագործութիւնս նախաճառեալ աստուածաբանեցին. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
predisposed, willing.
Նախայօժար կամացն ընտրութեամբ տեղի տայ չարին։ Ըստ նախայօժար կամաց ատեցաք զհոգեւորն խաղաղութիւն. (Շ. ամ. չար.։ Լմբ. ատ.։)
zealous, full of zeal, desirous, ardent, fervent;
emulous;
zealot, emulator, rival, competitor;
envious, jealous;
— լինել, to be zealous;
to bear envy, to be envious of;
to vie with.
Նախանձաւոր օրինացն են։ Նախանձաւոր գործոց բարութեան։ Նախանձաւո՛րք լերուք շնորհացն, որ լաւն են։ Նախանձաւո՛ր լերուք հոգեւորացն։ Զի նոցա նախանձաւորք լինիցիք. (բայց լաւ է նախանձաւոր լինել ի բարիս յամենայն ժամ. եւ այլն։)
envious, jealous, invidious;
emulous, rival.
Նախանձորդք էք հոգեւորացն. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Դ. 12։)
pre-existent, uncreated.
Նախեղելոց հոգեղինաց զօրութեանց զվերին կայանսն տալով. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Առաջին.
Զնախկի ընտրութիւն հոգեւոր տաճարին։ Ի ձեռն նախկի բանիցն զխնդութիւն նոցա յայտ առնէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ. ՟Ժ։)
prosperity.
Մի՛ փակեր գթած՝ իմ հանդէպ զյաջողուած հոգեւոր օգտիս։ Ուղղեա՛ հոգւոյդ քո իմաստութեամբ զյաջողուած ձեռինս գործոյ. (Նար. ՟Ձ՟Բ. ՟Ձ՟Ե։)
to write about or treat of antecedently;
—գրեալ, predicted, foretold;
aforesaid, above mentioned.
Եկեալ ի յառաջագրեալ քաղաքիկն։ Յառաջագրեալ այրն հոգեւոր. (Կորիւն.։)
advanced post, sentry, sentinel;
out-post, out-picket;
— դիտաւոր, look-out man, sentry.
Վառեա՛ յառաջապահ բանիւ զաշակերտսն քո ի հոգեւոր պատերազմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
preservative, precaution;
preservative, precautionary.
Վառեա՛ յառաջապահ բանիւ զաշակերտսն քո ի հոգեւոր պատերազմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
to be permanent, stable, to continue, to last, to be perpetual, to endure for ever.
Յամեալ եւ յարակայեալ ի հոգեւոր հրճուանս աղօթից. (Նար. յիշ. խչ.։)
ornament;
finery.
Աստուածային յարդարանօք եւ հոգեւոր վայելչութեամբ. (Աբր. մամիկ.։)
ass' foal or colt, young donkey or ass.
Ոյր ձի ի տան իցէ, մի յաւանակ (նորա տացէ ի հոգեբաժին). (Կանոն.։)
cf. Յաւէժ.
Քեզ յաւէժաբար հնչմամբ ընդ հոգեղինացն դասս վերերգեսցուք. (Շար.։)
cf. Մշտախաղաց.
Յաւէտախաղաց շնորհիւ ցոլացեալ յիմանալի ճառագայթից հոգեւորաց. (Խոր. ՟Գ. 62։)
to cultivate, to till, to plough, to manure;
to cultivate;
to administer, to furnish, to supply;
to serve, to wait on.
γεωργέω terram colo, agriculturam exerceo. Գործել զերկիր, արդիւնացուցանել, յարգել զպաշտօնն՝ մարմնաւոր կամ հոգեւոր. երկիրը բանեցնել՝ բանիլ.
cultivation, husbandry, tillage, agriculture;
culture, cultivation;
servitude.
γεωργία, -ιον, γεώργημα agricultura, agricolatio. Երկրագործութիւն. արդիւնաւորութիւն. ծառայութիւն. վաստակ. պաշտօն (մարմնաւոր կամ հոգեւոր).
cf. Մշտաբուղխ.
Մերձ դնեմ սեղան բաւական, եւ խառնարան հոգեւոր մշտաբուղխ. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
flowing, gushing out continually, never failing, perennial.
Մերձ դնեմ սեղան բաւական, եւ խառնարան հոգեւոր մշտաբուղխ. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
fixed, permanently established, perpetual, inalterable.
Թուղթս հոգեպատումս աստուածախօսս ծաղկեցուցեալ, զի կանոնք մշտնջենակարգք աշակերտելոցն լինիցին. (Ագաթ.։)
raving, furious, frenetic, maniac, mad;
vicious, petulant, passionate;
great, excessive.
Այսօր մաքուր հոգեկիր, եւ վաղիւ մոլի խելագար. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
human, having a human form or figure;
after the men's manner;
anthropomorphite.
Զհոգեւորական ազգին զամենայն մարդակերպ նմանութիւնս առ մարդիկ եղեալ. (Ագաթ.։)
human.
Լինին հոգեղէն փոխանակ մարմնաւորաց, եւ աստուածեղէնք փոխանակ մարդկեղինաց. (Եփր. եփես.։)
clothed with flesh, incarnate;
corporeal, bodily, mortal.
Նա է աստուած մարմնազգեստ, իսկ մեք մարդիկ հոգեզգեստք։ Երկիր պագանել աստուծոյ մարմնազգեստի. (Աթ. ՟Ա։ Առ որս. ՟Ժ։)
cf. Մարմնազգած.
Նա է աստուած մարմնազգեստ, իսկ մեք մարդիկ հոգեզգեստք։ Երկիր պագանել աստուծոյ մարմնազգեստի. (Աթ. ՟Ա։ Առ որս. ՟Ժ։)
cf. Մարմնազգած.
Նա է աստուած մարմնազգեստ, իսկ մեք մարդիկ հոգեզգեստք։ Երկիր պագանել աստուծոյ մարմնազգեստի. (Աթ. ՟Ա։ Առ որս. ՟Ժ։)
cf. Մարմնազգած.
Նա է աստուած մարմնազգեստ, իսկ մեք մարդիկ հոգեզգեստք։ Երկիր պագանել աստուծոյ մարմնազգեստի. (Աթ. ՟Ա։ Առ որս. ՟Ժ։)
bodily, corporally;
materially;
carnally, sensually, lustfully;
essentially, really, substantially.
Զոր ինչ մարմնապէսն է ասացեալ, չէ պարտ մարմնապէս իմանալ։ Մարմնապէս, եւ անմարմնապէս։ Հոգեպէս, եւ մարմնապէս։ Սիրտ մեղաւորի, որ ընդ մարմնապէս ծիծաղելն՝ առ նմին հեծէ հոգեպէս. (Սեբեր. ՟Զ։ Ածաբ. մկրտ.։ Եւս. պտմ. ՟Ե. 1։ Նար. ՟Ժ՟Ա։)
Մարմնապէս բանիւքս զհոգեւոր շնորհն ձեւացուցանէ. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Մարմնաւորական.
Օրէնքն հոգեւոր են, այլ ես մարմնաւոր եմ. (Հռ. ՟Է. 14։)
Եթէ հոգեւորացն նոցա հաղորդ եղեն հեթանոսք, պարտին եւ մարմնաւորացն կցորդ լինել։ Զէն զինուորութեան մերոյ ոչ է մարմնաւոր։ Ցանկութիւն մարմնաւոր.եւ այլն։
Հաւատարիմ եղեն հոգեւոր դարմանօքն, եւ մարմնաւոր։ Ատեսցեն զվարս մարմնաւորս, եւ սիրեսցեն զվարս հոգեւորս. (Յճխ. ՟Ե։)
Զոր խնդրէ աստուած ի հոգեւոր առաջնորդաց, եւ ի մարմնաւոր. (Նար. երգ.։)
Որ կարացի խօսել ընդ ձեզ իբրեւ ընդ հոգեւորս, այլ իբրեւ ընդ մարմնաւորս։ Դեռ մարմնաւոր էք։ Ո՞չ ապաքէն մարմնաւոր էք, եւ ըստ մարդկան գնայք. (՟Ա. Կոր. ՟Գ. 1=3։)
corporeal, palpable, material;
of or belonging to the body, bodily;
carnal, fleshly, sensual, worldly.
Ընդ մարմնաւորական եւ ընդ հոգեւորական սեղանն։ Ի հոգեւորական շնորհս, եւ ի մարմնաւորական բարեգործութիւնս։ Ի ձեռն մարմնաւորականացն գան քեզ հոգեւորականքն. (Յհ. իմ. ատ.։ Վրք. հց. ձ։)
bodily;
really, actually.
Խնամէ զարարածս ամենայն հոգեւորապէս եւ մարմնաւորապէս։ Մարմնաւորապէս, եւ հոգեւորապէս. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Արշ.։)
corporeity;
incarnation;
humanity.
Ընդ հոգեւորութիւնն օրինաց՝ մարմնաւորութիւնն գրգանաց եւ բաբկութիւն հաղորդեալ էր. (Ոսկ. հռ.։)
Որ ի չափ հասակի մարմնաւորութեան թմբրեալք են։ Առաջին անցն նշանակէ զչափ մարմնաւորութեան։ Ոյք համբերեն նեղութեանց ի հնոցի խցին, փոփոխին ի մարմնաւորութենէ ի հոգեւորութիւն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
of or belonging to war or battle, warlike;
warrior, combatant.
Ո՞ այլ ոք մարտական ուսոյց զայս հոգեւոր պատերազմս. (Լմբ. սղ.։)
companion in arms, fellow-soldier, comrade;
adversary, antagonist, opponent;
confederate, leagued, allied;
— գունդք, auxiliary forces;
— լինել, to fight in company.
Լե՛ր մարտակից տըկարս անձին՝ ի հոգեւոր պատերազմին. (Յիսուս որդի.։)
greater, bigger;
major, elder;
maximum.
Ի մեծագունէ (այսնիքն ի հոգեւոր) ախտէն են ապականեալ. (Ածաբ. աղք.։)
cf. Մեծամտիմ.
Ի՞ւ մեծամտիցես. հոգեւո՞ր ինչ իրօք. այլ մի ինչ ուղղութիւն հոգեւորացն իսկ է չմեծամտել, եւ արդ ընդէ՞ր մեծամտիցես։ Վասն է՞ր ի վերայ խոտոյ այդպէս մեծամտես։ Եւ դու մեծամտիս, եւ զյօնսդ վեր ի վայր տանիս. (Ոսկ. եբր. ՟Բ։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32. եւ 25։)
cf. Մեծապանծ.
Եկին հասին նոքա մեծապարծ երեւելի հոգեւորազգաց փառօք ի հայաստան երկիրն. (Բուզ. ՟Դ. 4։)
dead, deceased, defunct;
dead body, corpse;
ընդ —ս համարել, to believe or take for dead;
օր մեռելոց, All Soul's day;
ցուցակ մեռելոց, register of the dead;
պաշտօն մեռելոց, office for souls in purgatory;
cf. Ննջեցեալ.
ՄԵՌԵԼՈՑՆ գ. ՄԵՌԵԼՈՅԹՔ. որ եւ ասի ՄԵՌԵԼՈՑՆ. Ծախք ի թաղումն եւ ի հոգեւոր օժանդակութիւն մեռելոյն. եւ Որ ինչ իցէ վախճանելոյն.
funeral expenses;
the goods of the deceased.
ՄԵՌԵԼՈՅԹՔ. որ եւ ասի ՄԵՌԵԼՈՑՆ. Ծախք ի թաղումն եւ ի հոգեւոր օժանդակութիւն մեռելոյն. եւ Որ ինչ իցէ վախճանելոյն.
of our nation, national.
Ո՛վ ոք ի ցեղիցս որոշելոց՝ ընտանի եւ մերազնեայ։ Թորգոմայ զմերազնեայսս սեփականեալ։ Զմերազնեայ վկայից ղեւոնդեանց։ Զմերազնեայ բազմութիւնս լուսաւորեալ։ Զի մերազնեայքս գոն կոչնատէրքս, հարք հոգեւորք. (Խոր. ՟Ա. 2։ Յհ. կթ.։ Նար. խչ.։ Սարկ. լս.։ Երզն. լս.։)
pastorate, pastorship;
pastoral care, cure of soils.
Ի մարմնական հովուութեան գործոց աստի զհոգեւորն խնդրէ ի նոցանէ զգործ հովուութեան. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
proximity, vicinity, neighbourhood;
touch;
intimacy;
habit.
to approach;
to touch, to handle.
Հպիլ առ աստուած, կամ ի հոգեւոր շնորհս, իմացմամբ յերկնաւորն, ի պատկառելիսն, ի նմանութիւն, ի մահ մարմնով. (Խոր.։ Սոկր.։ Լմբ. իմ.։ Նար. ՟Ի՟Թ։ Նիւս. կազմ.։ Պրպմ. ձ։)
cf. Հսկութիւն.
Տօնէաք հսկողութեամբ. (եւ երգօք հոգեւորօք. Վրդն. յանթառամն.։)
watching, wakefulness, sleeplessness;
vigilance.
Տօնէաք հսկողութեամբ. եւ երգօք հոգեւորօք. (Վրդն. յանթառամն.։)
watch, vigil;
vigil, eve of a feast.
Տօնէաք հսկողութեամբ. եւ երգօք հոգեւորօք. (Վրդն. յանթառամն.։)
to arm or furnish with fire;
to inflame, to kindle.
Հրով սպառազինեալ. հրեղէն լեզուօք եւ զօրութեամբ վառել ի հոգեւոր մրցանս.
all fire, ardent, burning.
Ետես զհողեղէնն հոգեղէն, եւ զհոսանուտն հրանուտ. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
to light, to inflame.
Լուսաբորբոք հոգեռանդն բոցով հրավառէ զտարփողս. (Խոր. վրդվռ.։)