cf. Ամոք.
Ամոքախառն օդ։ Ամոքախառն խառնուածովն. (Վեցօր. ՟Ե։)
seasoning, sauce.
παράρτυσις, ἤδυσμα conditura, condimentum Համեմումն. յօրինուած համեմիւք. հանդերձանք համեղութեան. թէրպիյէ.
to be struck by lightning.
Յանկարծօրէն ամպահարեալ՝ անփառունակ տգեղանայր. (Սկեւռ. լմբ.։)
voluntary.
Զո միշտ իւր կամակն չորեքկերպեան կենդանեօքն օրհնաբանեն. (Զքր. կթ. ծն.։)
condescending, complaisant, obliging;
— լինել ումեք, to be complaisant, very kind to, to do the obliging, to comply with the whims of, to oblige, to satisfy.
Զկամակատարասն հօր արասցէ որդիս շնորհօք. (Ագաթ.։)
voluntary, willing, free, spontaneous;
-, — մտօք voluntarily, spontaneously, freely;
willingly, at one's will or pleasure, of one's own accord or free will.
ԿԱՄԱԿԱՐ. մ. ԿԱՄԱԿԱՐԱԲԱՐ. ἐκούσιως sponte, voluntarie. Կամակար մտօք. ի կամակար մտաց. ըստ կամս անձին կամ այռոց. կամակ եւ հեշտալի օրինակաւ. աջողակի. ուզելով, սրտանց, ուզածին պէս, աղէկ մը.
to act according to ones entire will, pleasure or caprice.
Որոյ կամակարօղ հրամանին ոչ ոք դիմակալել զօրէր. (Թէոդոր. մայրագ.։)
free-will;
spontaneity;
կամակարութեամբ, cf. Կամակար.
Կամակարութեամբ եւ ծուլութեամբ անարգել զօրէմս. (Յհ. իմ. ատ.։)
crooked, bent, curved, tortuous, sinuous;
indirect, crafty;
cf. Յամառ;
— շաւիղ, winding path, crooked way;
crookedly, against the grain.
Ըստ հոմաձայնութեան յետին վկայութեանցս ռամկօրէն կամ առ յետնագոյնս Կամակակոր ասի յամառն եւ կամապաշտ։
to consent to, to agree with, to approve of.
Տէր մեր յիսուս քրիստոս հօր ակնարկութեացն կամակցեալ. (Պրպմ. ՟Լ՟Ա։)
Յուդիթ ընդ իւրումնաժշտին կամակցեալ՝ զայլազգին զողոփոռնէ սատակեաց։ Տուբիթ ընդ հրեշտակին կամակցեա՛լ զայրասպան յիւմէ ամուսնոյն ի բաց կապեաց, եւ զհօր իւրոյ զաչսն եբաց. (Սեբեր. ՟Ժ՟Զ։)
voluntary, spontaneous, free;
— եւ ակամայ, willingly or unwillingly, nolens-volens, willing or unwilling.
Զամենայն յանցանս մեր զկամայ եւ զակամայ. (Ժմ.։ (եւ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 29. յօրինակս ինչ։))
cf. Յամառութիւն.
Ինքնօրէն անձնահաճ կամապաշտութիւն. (Շ. ընդհանր.։)
arcaded;
arcade;
atrium, porch.
Կամարակապ յօրինուածով. (Ճ. ՟Բ.։)
vaulted, arched;
— գործել՝ յօրինել, to arch, to vault.
free-will, spontaneity.
Կամաւորն գոլ ներգործութեան։ Ուստի ԿԱՄԱՒՈՐՈՒԹԵԱՄԲ՝ իբր մ. Կամաւորաբար. կամաւ. ազատօրէն. յօժար կամօք.
to bend to one's will or wishes, to persuade, to induce.
Ըստ օրինի փարիսեցւոյն զամբարտաւան կամս կամեցուցանել. (Յհ. կթ.։)
to will, to intend, to mean;
— ընդ, to like, to wish, to please;
to be pleased with.
Կամին զխաղաղութիւն։ Կամի զկեանս։ Զպատուիրանս նորա նա կամի յոյժ։ Զողորմութիւն կամիմ։ Ոչ կամիմ զմահ ամպարշտին։ Ոչ կամեցաւ զօրհնութիւն։ Որպէս կամեցար՝ եւ արարեր։ Զօրս կամէր՝ հարկանէր, զորս կամէր՝ սպանանէր։ Կամելով կամէր տէր եղծանել զնոսա։ Միթէ կամելո՞վ կամիցիմ զմահ մեղաւորին։ Կամիմ, սրբեա՛ց։ Եղիցի քեզ՝ որպէս եւ կամիս։ Կամեա՛ց տէր փրկել զիս։ Կամիմք նշան ինչ տեսանել ի քէն։ Զի՞նչ կամիս։ Զի՞նչ կամիք՝ զի արարից ձեզ.եւ այլն։
Այն ինչ արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր։ Իբրեւ օրն հինգօրեայ շաբաթուց լուսանալ կամէր. իմա՛, ունէր, կամ հանդերձեալ էր. յն. ընդ ծաւալելն, ի ծագելն։
cf. Կամն.
Որպէս կամն զի ի վերայ ցորենոյ անցանէ, այնպէս հրեշտակնէ որ առակեալ է ի կամն, կասու։ Ոչ կամունս ածէ՛ ի վերայ, այլ գաւազան։ Անիւ գունդն է սայլի. եւ զսղոցաձեւն այլ թարգմանքն սրաբերան ասեն. զոր սովոր են այնպէս առնել զկամն, եւ այնու կասուլ զօրան. (Գէ. ես.։)
Արօր կազմել, եւ լուծս յօրինել. եւ սայլս եւ կամունս (յն. մի բառ), զօրանն կտրել եւ կասուլ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
to bridge over;
to join or communicate with by a bridge.
Հասանէր ի գետն արածանի. եւ զնա կամրջեալ կամարօք, հրամայեաց զօրացն անցանել. (Պտմ. աղեքս.։)
will, determination, intention, design;
wish, desire;
humour, fantasy, whim, caprice;
ի կամաց, կամօք եւ ախորժիւք, voluntarily, willingly;
կամօք, on purpose, designedly;
ըստ կամի, ըստ կամս, at will, ad libitum, arbitrarily, at pleasure;
at discretion;
յոչ կամաց, unwillingly, in spite of oneself, against one's will, reluctantly, grudgingly;
յօժար —, readiness, inclination, willingness;
յեղյեղուկ —, caprice, fickleness;
ինքնիշխան, բացարձակ —, absolute will, arbitrariness, despotism;
անձնիշխան —, free-will;
անձնահաճ —, humour, whim, caprice, fancy;
ըստ կամս անձին գնալ, to indulge one's fancy or caprice;
փոխել զկամս, to change one's mind;
անձնատուր լինել ի կամս ուրուք, to submit to the guideness of;
to comply with all the whims of;
ի կամս ուրուք դնել զիմն, to depend on another's will;
եթէ Տէառն — իցեն, if God wills, God willing;
Տէռն — լիցին, God's will be done;
եթէ — իցեն քո, if you wish or like;
ըստ հաճոյից կամց քոց, at your will or pleasure;
as well as you could wish;
— էին ինձ, I wished to, I wanted to;
— են ինձ ասել, I would say, I mean;
— եղեն նմա, it pleased him to, he liked to;
— էին նորա, he desired or wished;
հակառակ կամաց նորա, against his will;
որ ինչ ի կամս մեր, as much as we can.
Յօրէնս տեառն են կամք նորա։ Կեանք են ի կամաց նորա։ Տէր ի կամս քո (այսինքն կամօք կամ ի կամիլդ քո) ետուր գեղոյ իմոյ զօրութիւն։ Առնել զկամս քո աստուած իմ կամեցայ։ Զկամս երկիւղածաց իւրոց առնէ տէր։ Առնէր ըստ կամաց իւրոց։ Արասցէ ըստ կամս իւր։ Զկամս շրթանց նորա ոչ արգելեր ի նմանէ։ Ընդ կամս բերանոյ իմոյ հաճեաց տէր։ Ամենայն կամօք խնդրեցին զնա։ Կամօք իմովք կամ իւրովք. (յն. կամաւորապէս։) Անձրեւ կամաց (այսինքն յօժարակամ)։ Եղիցիք դուք ինձ երկիր կամաց. այսինքն կամեցեալ, ցանկալի. եւ այլն։
Պարապեալն ի կամս օրինացն։ Ըստ կամաց օրինացն։ Հաստատել զկամս բանիս. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Որ եկիր կամաւ հօր։ Որ կամաւ հօր եւ հոգւոյն։ Խոնարհեալ քո կամաւ. (Շար.։)
Կամաւ ուխտս մատուցանել։ Զկամաւ յօժարութեան, եւ զպատարագս ժողովրդեանն. (Ղեւտ. ՟Է. 16։ Թուոց, ՟Ժ՟Ե. 3։ Եղեկ. ՟Խղ. 12։ Յուդթ. ՟Դ. 16։ Զկամաւ անօրէնութիւնն զեկուցանէ. Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։)
station, place, post, site;
position;
dwelling, residence, abode;
station;
cf. Կայուն;
վերին, գերակայիցն —ք, heaven.
Յայլ գիրս հասարակօրէն՝ որպէս Կայարան, օթեւան. վայր. բնակարան. դիրք. դադարք, տեղի. կողմն.
Կայանք աստեղաց. (Վեցօր. ՟Դ։)
thunder-struck;
thundermg;
fulminating;
startling;
— ծառ, tree struck with lightning, ablasted tree;
— առնել, սատակել, to blast or strike with lightning, to thunders trike;
— եղեւ տուն նորա, his house has been struck with lightning.
stability, firmness.
Միօրինակ է կայումն մատուցելոցն յաղօթս, եւ բազում բաժանմունս խնդրուածոց ունի. (Կլիմաք.։)
cf. Կայութիւն.
Միօրինակ է կայումն մատուցելոցն յաղօթս, եւ բազում բաժանմունս խնդրուածոց ունի. (Կլիմաք.։)
imperial.
Կայսերական զարդ, կամ պատկեր, ոսկի շար, զօրք, ձեռադիր, հրաման եւ այլն. (Ագաթ.։ Խոր.։ Նար.։ Յհ. կթ.։)
to rejoice, to exult, to leap, to frisk or skip for joy, to romp, to sport, to frolic, to play, to be all alive.
Զօրէն որդանց միշտ ի տղմի կայտռէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
cf. Կայտռամ.
Զօրէն որդանց միշտ ի տղմի կայտռէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
painted green, of a fine green colour;
greenish.
Կանաչագեղ զարդարեցան յամենայն կողմանց. (Վեցօր. ՟Ե։)
womanlike, womanly;
— զարդարիլ, to adorn or bedeck oneself like a woman.
կանացի օրինակաւ. իբրեւ զկին կամ զկանայս. կնկան պես.
female, feminine, womanly, womanish;
effeminate;
— սեր, ազգ —, womankind, the fair sex;
— ձայն, womanish voice;
— զգեստ, woman's garments;
— զարդ, female attire or ornaments;
զգենուլ —, to dress oneself in female attire;
մտանել զմուտ —, ննջել զգործ —, to lie with mankind;
—ք, women;
the menses.
standing, upright, straight, erect;
— հասակ, beautifully shaped, erect stature.
Կանգուն կացեալ վայելուչ օրինակաւ.
to raise, to lift up, to re-instate, to re-establish;
to raise up, to erect, to set up, to found, to build, to rebuild, to construct.
Կանգնել զտաճար, կամ զաթոռ, զթագաւորութիւն. զբան իւր, կամ զբանս ուխտին, զանուն եղբօր իւրոյ ի մէջ իսրայէլի։ Հանճարով կանգնի տուն։ Ոչ եթէ բազում զօրօք յաղթութիւնն կանգնի. եւ այլն։
the raising up;
re-establishment, building, erection, construction;
restoring, reviving;
resurrection.
Մկրտութիւն զօրութիւն է յարութեանն. իսկ արդ ի կանգնութեան նորա յաւուր՝ զյարութեան շնորհս ընկալցուք. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Կանգնումն պարսպաց, կամ աշխարհի. (Նախ. եզեկ.։ Վեցօր. ՟Է։)
cf. Կանգնութիւն.
Մկրտութիւն զօրութիւն է յարութեանն. իսկ արդ ի կանգնութեան նորա յաւուր՝ զյարութեան շնորհս ընկալցուք. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Կանգնումն պարսպաց, կամ աշխարհի. (Նախ. եզեկ.։ Վեցօր. ՟Է։)
cubit;
straight, standing, perpendicular, erect, on foot;
firm, stable;
— կալ, to be up or a foot;
to rise, to get up;
գնալ —, to be haughty, proud, vain;
նստաւ —, he sat upright;
եկաց —, he stopped, stayed, or did not pass beyond.
πῆχυς եւս եւ κύβιτον cubitus, -um . Անուն չափոյ, եւ ձող չափողական, ըստ հասարակ առման՝ Չափ միջոցի յարմկանէ ցծայր միջամատին, որչափ է եւ յուսոց ցարմուկն. այսինքն երկու թզաչափ. բայց սրբազան կանգունն էր կրկինն հասարակ կանգնոյ, այսինքն որչափ է ամբողջ բազուկն. ա՛յլ է եւ հսկայից կանգունն, եւ արքունին, եւ երկրաչափականն, եւ ազգայինն, եւ գաւառականն. զոր օրինակ Գ. Թագ. Է. 15. բարձրութիւն պղնձի սեան ասի լինել ԺԸ. կանգուն. որ ԼԵ դնի ի Բ. Մնաց. Գ. 15. եւ Երեմ. ԾԲ. 21. իսկ Փիլ. ել. Բ. 1. վեց թզաչափ դնէ զկանգունն, որպէս եւ զթիզն քիլ կոչէ. կանկուն .... եբր. ամմա.
foreknowing, pre-scient;
diviner, foreboder;
prognosticator.
Կանխագէտ իմաստութիւն աստոծոյ։ Կանխագէտ տնտեսութիւն վերնոյն։ Կանխագէտ զօրութիւն. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Նիւս. կազմ.։)
foreknowledge, prescience, gift of prophecy.
Հօր տալով զկանխագիտութիւն՝ ոչ զորդի եւ զհոգի զրկէ ի նախագիտութենէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
already, before, previously, formerly, antecedently.
Կանխագոյն են աւետիքն ծառայութեան քան զմտանել նոցա։ Կանխագոյն է քան զօրէնս չորեքհարիւր երեսուն ամաւ. (Մծբ. ՟Բ։)
Եկեալ առ նա կանխագոյն։ Զօրս կանխագոյն առաքեալ էր, (Խոր.՟Բ. 59։ ՟Գ. 60։)
foreboding, foretelling;
foreboded or foretold.
Զօր կանխագուշակ տեսութեամբ պատմաբանեալ. (Խոսր.։)
foreknown, foreseen, predicted;
— գիտութիւն cf. Կանխագիտութիւն.
Զկանխածանօթ գիտութեանն (քրիստոսի) ուսանէին զզօրութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8. յն. զկանխագիտութեանն։)
ancient, of antiquated date or observance, old, inveterate;
— կարծիք՝ սովորութիւն, prejudice, prepossession, preoccupation;
— գիտութիւն, prescience, foreknowledge.
ԿԱՆԽԱԿԱԼ ԿԱՆԽԱԿԱԼՈՒ. προληπτικός anticipans, praesumens, praerogativus. Որ ինչ ի վաղուց հետէ կալեալ է, կամ պահեալ. ընդաբոյս. բնաւորեալ. սովորական. իբրեւ օրէնք եղեալ.
ancient custom or usage, ancientness;
prejudice, prepossession.
ԿԱՆԽԱԿԱԼ ԿԱՆԽԱԿԱԼՈՒ. προληπτικός anticipans, praesumens, praerogativus. Որ ինչ ի վաղուց հետէ կալեալ է, կամ պահեալ. ընդաբոյս. բնաւորեալ. սովորական. իբրեւ օրէնք եղեալ.
priority, anteriority;
anticipation.
Բուսանել կանուխքն ըստ կանխութեան, եւ անագանքն ըստ անագանութեան. (Վեցօր. ՟Բ։)
to establish rules or laws, to make regulations for;
to admit into canon-law.
որ եւ ԿԱՆՈՆԵԼ. Կանոնս եւ օրենս դնել, սահմանել, կարդել. եւ Ի ժամանակագրական կանոնս աւանդել.
regulation, statute, constitution.
Սահմանադրութիւն. օրէնք. կանոն.
canonical.
Կանոնաւոր. կանոնեալ. վճռական. սահմանեալ. օրինադրեալ.
to regulate, to determine, to order, to dispose, to arrange;
to prescribe, to decree, to constitute, to establish;
to canonize.
κανονίζω ad regulam dirigo, constituo. Կանոնաւ սահմանել. կանոնադրել. օրինադրել.
to bribe, to corrupt, to practise upon, to buy over, to suborn, to seduce with bribes.
Իմաստութեամբն կաշառէ զնոսա, որպէս եւ երկրպագութեամբն։ Լաբանու ի նոյն կարծիս կաշառեալ՝ օրհնելով տանի զնա. (Վրդն. ծն.։)
to bind, to tie fast, to bind tightly, to lash together.
Զամուսնութիւն նախանձայոյզ առն կաշկանդեաց առ վաւաշ ունչս գիտութեան։ Կաշկանդեալ զօրէն երկաթապինդ լինէր կապանօք. (Պիտ.։)
strong, sturdy, robust, athletic, muscular, brawny.
ἁλκήεις robustus, fortis, strenuus. որ եւ ԿԱՐՇՆԵՂ. Կարծր եւ բուռն. կորովի. ուժեղակ. հզօր.
Այր կաշմբուռն զօրաւոր. (Եւս. քր. ՟Ա։)