dispersion,
Յոքնականք ի վերայ եզականացն ասացեալ. որգոյն, խոյարօնք, ցրօնք. (Թրակ. քեր.) (յն. աթենք, թեբայք)։
to thrust down, to drive in, to fix, to plant, to set up, to erect, to raise.
Եղեգունս սրեալս ի ծայրս մատանացն ի ներքոյ ըզնգանց նոցա ցցեալ վարէին։ Յորժամ յոգին ոք զատամունսն ցցիցէ։ Զճիրանսն ի վերայ երկուց ուսոցն ցցեալ. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 12։ Ոսկ. գաղ.։ Լմբ. սղ.։)
to cool, to refresh.
Բոց բորբոքեալ արկաք զթոյնս վիշապացն. զոր ցօղացեալ ի նա զառաքինութիւնդ քո՝ շիջուցեր զմահաբեր բոց օձիցն եւ քարբից. (Ոսկ. լուս.։)
stalk, stem, blade;
straw;
rinsing;
dewy, dew-besprent.
Եւ կամ ցողուն ինչ առ հուր, եւ հողմով գիւրաւ բորբոքեալ։ Ընթանալով հեռն իբրեւ բոց ինչ ընդ ցողուն անցանելով շուրջ ըմբռնէ. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Ե։)
Բարւոք լուա զցօղունդ (զկանեփ ծեծեալ). զի վանշ իցէ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
the thirty fourth letter of the alphabet and the seventh of the vowels;
seven thousand;
seven thousandth;
It is used both as a vowel & as a consonant. As a vowel for example in the words իւրաքանչիւր, ուխտ, etc., and as a consonant in the words հաւատ, սեաւ, հիւանդ, etc.;
It is only used as a medial final letter, sometimes serves for the consonant վ, for instance : օթեւան — օթեվան, երիւար — երիվար, վաւաշ — վավաշ, etc, or for the diphthong u, as, հւսւտ instead of հիւսիւս;
There is no proper word beginning with this letter, but on account of its affinity with the letter հ, it is sometimes substituted for it;
Joined with ի (իւ), it is generally pronounced like the French u as : դիւր, հիւր, դիւթ, & preceding the ո (ու) is pronounced like the English ou. Preceded also by ա (աւ), was anciently pronounced o as : աւրհնեմ — օրհնեմ, աւր — օր;
It is sometimes used instead of the suffixes ի & յ as : ւայդմանէ — յայդմանէ, ւիւրաքանչիւր — յիւրաքանչիւր;
In poetry, it is sometimes used instead of the conjunction եւ or ու.
Առաջադիրք ասին, վասն զնախադասելով զինիւն եւ զհւնիւն (այսինքն զինի տառիւ, եւ զհիւն տառիւ), շաղաշար կատարեն. որպէս աւ, աի։ Եւ ստորադասք ն ի նոցանէ երկու, ի, ւ. եւ ինդ է՛ ուրեք, ուր վաղդասական է, քան զհեւնդ (այսինքն զհիւնդ). որպէս յիմաստութիւնդ եւ յարդիւն. ուր յայտ է թէ գործիականն բառիս յարդ, յարդիւն, ոչ է շփոթելի ընդ ձայնդ յարդիւնս, յարդւնս։ Իսկ յարդիւք յոքնակ՛՛. ո՛չ է հնչելի յարդիվք, այլ՝ այլ՝ յարդեուք։
cf. Փախչիմ.
Փախնու խաւարն։ Փախնուցու ոք ի ձեռաց առիւծու.. . Եւ փախնուցու ի ձեռաց արջոյն. (Նար. ՟Խ՟Ա. ՟Հ՟Թ։)
Մինչ բողոք բառնայի փախնուլ, ընդէ՞ր ոչ անսացիք. (Շ. մտթ.։)
flight, escape;
evasion, subterfuge, shift, tergiversation;
— զօրաց, rout, defeat, overthrow;
ի — դարձուցանել, to put to flight, to rout;
ի — մտաբերել, to meditate flight;
— առնուլ, ի — դառնալ, աճապարել, երթալ, մտանիլ, լինել, կալ, to take to flight, to flee, to run away, to turn one's back, to turn tail.
Դարձաւ ի փախուստ։ Ի փախուստ դառնայր գունդն դեմետրեայ։ Ի փախուստ դարձցին նոքա յերեսաց ձերոց. (Երեմ. ՟Խ՟Թ. 23։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 49։ Յուդթ. ՟Ժ՟Դ. 4։)
fastening, lock, padlock, latch, bolt;
key.
Տաց զփականս Դաւթի նմա։ Տաց քեզ զփականս գիտութեանն։ Ունիմ զփականս մահու եւ դժոխոց։ Որ ունի զփականս Դաւթի. բանայ, եւ ոչ ոք է որ փակէ. եւ այլն։
phalanx, legion;
troop.
Զփաղանգս հերձուածողացն՝ զջոլիրս աստանայի առհասարակ կործանեմք։ Զամենայն փաղանգս մոլեացն սոքա յաղթահարրեցին։ Զբոլոր փաղանգս այսոցն պղծոց. (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. համբ.։)
Զփաղանգս հերձուածողացն՝ զջոլիրս աստանայի առհասարակ կործանեմք։ Զամենայն փաղանգս մոլեացն սոքա յաղթահարրեցին։ Զբոլոր փաղանգս այսոցն պղծոց. (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. համբ.։)
cf. Փաղանունապէս.
Եւ թէպէտ զամենայն ոք էակս կոչեսցէ, հոմանունաբար ասէ կոչեսցէ, եւ ոչ փաղանունակի. քանզի եթէ մի էր ամենեցունց հասարակ սեռ՝ էակն, փաղանունաբար ապաքէն ամենայն էակքն ստորոգէին. (Պորփ.։)
Անուանք՝ որ միայն զարարչական բնութիւնն փաղանունակի նշանակեն, ընդ որում ոչ այլ ոք ի գոյից լծակցի հոմանունութեամբ. (Խոսրովիկ.։)
cf. Փաղանունապէս.
Եւ թէպէտ զամենայն ոք էակս կոչեսցէ, հոմանունաբար ասէ կոչեսցէ, եւ ոչ փաղանունակի. քանզի եթէ մի էր ամենեցունց հասարակ սեռ՝ էակն, փաղանունաբար ապաքէն ամենայն էակքն ստորոգէին. (Պորփ.։)
Անուանք՝ որ միայն զարարչական բնութիւնն փաղանունակի նշանակեն, ընդ որում ոչ այլ ոք ի գոյից լծակցի հոմանունութեամբ. (Խոսրովիկ.։)
univocally;
synonymously.
Եւ թէպէտ զամենայն ոք էակս կոչեսցէ, հոմանունաբար ասէ կոչեսցէ, եւ ոչ փաղանունակի. քանզի եթէ մի էր ամենեցունց հասարակ սեռ՝ էակն, փաղանունաբար ապաքէն ամենայն էակքն ստորոգէին. (Պորփ.։)
Անուանք՝ որ միայն զարարչական բնութիւնն փաղանունակի նշանակեն, ընդ որում ոչ այլ ոք ի գոյից լծակցի հոմանունութեամբ. (Խոսրովիկ.։)
flattering, caressing, coaxing;
diminutive;
— բառ, term of endearment.
Որ ինչ հայի ի փաղաքշանս. գորովական. շողոքորթական. հրապուրիչ. շողոմարար. ողոքական.
endearments, caresses, wheedling, coaxing;
flattery, adulation, palaver.
ὐποκορισμός blandior appellatio, extenuatio κολακεία illecebrae πωπείω adsentatio, adulatio, blanditiae. Գդուանք. գորով գթոյ. շողոքորթութիւն. շողոմք. ողոքանք. հրապոյրք. գուրգուրալը, կակուղ ու անուշ խօսք, խըլընմիշ ըլլալը.
Է նոցա (այսինքն կանանց) դէմքն՝ զէն, սուսեր՝ բանն, փաղաքշանքն եւ ողոքանքն՝ բոց. (Փիլ. սամփս.։)
to caress, to fondle, to coax, to wheedle, to cajole, to flatter, to fawn, to adulate.
չ. ՓԱՂԱՔՇԵՄ ՓԱՂԱՔՇԻՄ. ὐποκορίζω, -ομαι subblandior, blandis verbis compello κολακεύω adulor, assentor. Փաղաքուշ լինել. (ի փաղ, եւ ի քշել, քսել, քսուըտիլ, քծնիլ. ) Գգուել, գրգել. փայփայել. գորովիլ. խանդաղատիլ. եւ Մարդահաճել. մարդելուղել. շողոմել. շողոքորթել. ողոքել, ամոքել. քաղցրաբանութեամբ ջանալ որսալ, հրապուրել. պատրել.
footman.
Սուրհանդակ. փայիկ, եւ այնոքիկ՝ որ առաջի պարոնաց՝ վազեն ոտիւք, յորժամ պարոնն ի ձի ելանէ. (Լծ. նար.։)
lightning, flash of lightning;
սրավար, արագաթռիչ, իբրեւ զ—, quick, swift as lightning.
Իբր փայլուն ակն, կամ փայլեալ յաչս. որ եւ ՓԱՅԼԱՏԱԿՆ. որոյ յոքնականն լինի՝ փայլատակունք. (տե՛ս զկնի) ἁστραπή fulgur, fulgor. Շողիւն եւ նշոյլ լուսոյ կամ հրոյ որպէս կայծ եւ բոց անցաւոր. որպէս ստէպ լինի յամպս առանց որոտման, եւ որոտմամբ հանդերձ. տե՛ս եւ ԿԱՅԾԱԿՆ. կածկլտուք, փայլակ.
to flash like lightning, to gleam transiently.
Հուր փայլակնացեալ։ Հրաբորբոք փայլմամբ փայլակնացեալք։ Զփայլակնացեալ նշխար մարմնոյ նորա եդին ի գերեզմանի. (Շար.։ Անան. եկեղ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
cf. Փայլակնակերպ.
Զհոգին փայլակնանման վերահամբարձեալ վեհից։ Սոքա բարձնական՝ փայլակնանման։ Սոսկալին փայլակնանման երեւեալ լուսափայլ կերպիւ. (Շ. տաղ.։)
bright as a flash of lightning.
Ընտրեալ որոշեաց ի քարանց յոքունց զփայլակնանշոյլս. (Նար. խչ.։)
spleen, milt.
Լեարդ եւ թոք եւ փայծաղն եւ աղիք եւ երիկամունք. (Յճխ. ՟Ի։)
spleen-sick, troubled with the spleen, splenetic;
spleen, melancholy.
Որպէս թէ տեսանիցես զոք ջրգողեալ, կամ փայծաղնացաւ. (Ոսկ. ղկ.։ Սարգ. ստէպ։)
wood-cutter.
Զմի ոք արբանեակ ունիցի.. . զի մի՛ անձամբ ջրբեր լինիցի, եւ փայտակստոր, եւ հրավառ. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
tree-worshipper, idolater.
Փայտապաշտս կոչեն զմեզ. (Սիւն. առ պտր. անտիոք.։)
weak;
mean, wile, worthless, contemptible, poor, miserable.
ՓԱՆԱՔԻ σμικρός pusillus, exilis (լծ. եւ լտ. վանուս, վանիտուս. եւ թ. ֆանի ). որ եւ ՓԱՆԱՔ. Չնչին. նուաստ. անարգ. աղքատ. տկար. տրուպ. գձուձ. սինլքոր. դուզնաքեայ. յետին. փոքր.
Փոքր եմք հասակաւ, սակայն բեղմնաւոր. փանաքիք, յոյժ գովելիք։ Թէեւ փանաքի, սակայն բազմաժամանակեայ, եւ այլն. (Մխ. առակ.։)
weakness, slenderness, smallness, meanness.
Փանաքի գոլն. նուաստութիւն. յետնութիւն. տկարութիւն. փոքրկութիւն.
Առ հրեշտակս՝ Աստուծոյ հեղմամբն, եւ նոքօք ի մեր փանաքութիւն։ Հոգի՝ որ ի փոքր մի իրաց՝ զերծելի ի փանաքութենէ մարմնոյն։ Զփանաքութիւն մարդկան անասունքն սնեալք խոստովքն պաշտեսցեն. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։)
anguish, affliction;
blame, reproach;
— կրել, to suffer invectives;
to receive reproaches.
Այնպիսի ինչ պատահիցէ ագահաց, որպէս թէ ոք փաշաման յանօգուտ զինչսն ծախելոյ կրիցէ։ Ի բազմաց իսկ (նեղելոց յարբեցութեան) լսեմ, յորժամ այնպիսի ինչ փաշաման կրեն, թէ բնաւ մի՛ գտցի գինի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ ՟Գ. 4։)
to laud, to praise, to glorify.
Ոչ ոք ի մարգարէից փառաբանեցաւ երբէք ձայնիւ հրեշտակաց. (Կիւրղ. ծն. քրիստոսի.։)
glorious ornament, glory, honour.
Ի հրաշակերտ փառազարդութեանց Աստուծոյ (յարարչութեան) զամենայն գոլ բարիոք տեսանեմք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Ամենայն սրբոցն փառազարդութիւն զիւրաքանչիւր ոք առանձինն որպէս որպէս զիւրսն բերկրէ. (Խոսր.։)
Mars.
Հինգ աստեղացն, որք մոլորական անուանակոչին, որոց անուանքն են այսոքիկ. լուծ, եղջերու, ծկրաւորի, փառազնոտի, արտախուր. . . յառաջին հատուածն արեգակն եւ լուսինն գոյացան. (Զքր. կթ.։)
cf. Փառաւորեցուցանեմ.
Թեւք երանգունք են թռչնոց, զի նոքօք ի վերայ օդոց փառաւորին. (Եփր. ծն. որպէս թէ պերճացեալ բերին։)
glorification;
glory, magnificence, pomp, splendour;
փառաւորութեամբ, cf. Փառաւորապէս.
Ցնծայր հոգւով ընդ փառաւորութիւնսն Աստուծոյ։ Ի ձեռն բարեաց քոց՝ անուանն Աստուծոյ լինիցի ոք փառաւորութեան պատճառ. (Վրք. ոսկ.։ Շ. ընդհանր.։)
glory;
honour, praise, fame, renown, celebrity;
majesty, splendour, magnificence.
Օրհնեսցո՛ւք զտէր, զի փառօք է փառաւորեալ։ Զխորհուրդ թագաւորի բարւոք է ծածկել, այլ զգործս Աստուծոյ յայտնել՝ փառօք։ Թաղեաց փառօք եւ պատուով։ Ընկալաւ զայրն, կամ ընդունել զարսն՝ մեծաւ փառօք.եւ այլն։
fold, sheep-fold, pen, cattle-shed;
church, convent, hotel;
ժողովել ի —, to bring back to the fold.
Ոչ եւս տեսանեմ զբանաւոր քո հօտ ի փարախ հաւաքեալ՝ զգուշանալով գայլոց։ Մի ոք կորիցէ ի հօտէն՝ արտաքս քան զխարախս զայս ելեալ։ Հովուաբար ի փարախն ժողովել. (Խոր. ՟Գ. 68։ Խոսր.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։ Երկեայ, մի՛ գուցէ երբէք ի մէջ փարախիս գայլն մտեալ գրգիցէ. Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)
sheepskin with the wool on;
sheepskin, of sheepskin.
Սոքա օդենօք (այսինքն հանդերձիւք ոչխարաց) կարպարանեալք՝ զհօտսն փողոտեն։ Դաւաճանօղ նենգաւոր, եւ գայլ օդենեօք զինեալ. (Երզն. մտթ.։ Դիոն. թղթ.։)
sheep.
Ոչխար. գառն. որոջ. յորմէ յոքնականն՝ Օդիք.
to lodge, to dwell together, to live under the same roof.
Սոքա օթակիցք քեզ լիցին ի պահպանութիւնն. (Բրս. մկրտ.։)
lodging or sleeping place, inn, hotel, hostelry.
Որ թագաւորական օթանոցին էր ներքինապետ։ Ոչ ոք տուն, կամ օթանոցս մեզ պատրաստեաց։ Սկսան ամենեքին մտանել ի քուն յանցնիւր օթանոցն. (Սոկր.։ Խոր. ՟Բ. 89 կամ 92։ Արծր. ՟Դ. 2։)
cf. Օթեվանեմ.
Որ ամենայն արածոց է տէր, յայրի օթէ։ Օթեա՛ առ մեզ խաղաղարար։ Չգոյր տեղի. եւ նոքա յայր անդր գնացին օթել։ Ո՛չ է պարտ ի չարազանդ մծղնէիցն տեղիս օթել ումեք։ Հուպ առ հանգիստ սրբոյն օթեալ. (Նիւս. երան.։ Ժմ.։ Իգն.։ Յհ. իմ. ատ.։ Շ. վիպ.։)
sleeping-place, bedroom;
blanket;
carpet, tapestry, hangings, arras;
cf. Վերարկու.
Նոքա ննջէին յիւրաքանչիւր վրանաց օթոցի։ Զհիւանդութիւն կերծաւորեալ ի տեղւոջ օթոցին անկեալ դնէր. (Արծր. ՟Գ. 10. 15։)
to anoint;
to consecrate;
— ոսկւով, to gild;
— արծաթով, to silver;
— զանձն իւղով անուշիւ, to pomatum, to perfume one's person.
Եւ լեղիս՝ եթէ ոք ունի զլուսն յաչս իւր, օծանի սովաւ, եւ բժշկի։ Օծ շուրջ զաչօքն զլեղին, եւ այլն։
Հինգ սիւնակ յանփուտ փայտից, եւ օծցես զնոսա ոսկւով։ զամենայն տունն օծ ոսկւով։ Ոսկի ի սովփեայ, եւ ընտիր արծաթ՝ օծանել նոքօք զորմս տաճարին, եւ այլն։
cf. Օծութիւն.
Վասն օծմանն ոք անուանի քրիստոս (այսինքն օծեալ). (Պրպմ. ձ։)
snake-shaped, snaky;
full of turnings & windings, going or running winding about, zigzag, crankling;
zigzag, crankle.
Ձեւ բնաւոր օձին ըստ հինգ թագաւորազն՝ կրկնելովն, կապէ զնոսա յեսու զհնգետասեան օձաձեւսն։ Թիւ թագաւորացն օձաձեւ էր, զձեւն կոխեաց։ Եթէ կամի (ոք), օձաձեւ լինի. եւ եթէ կամի, աստուածաձեւ։ Ինքն զինքն օձաձեւ արար. (Եղիշ. յես.։)
to divide, to disunite, to separate, to detach, to sever, to part, to distract, to divert from;
to dissipate, to disperse, to scatter;
to sow discord or strife;
to tear, to lacerate;
to be divided, dissipated, to dissent.
Եթէ ոչ զեկեղեցի տեսանէաք օցտեալ եւ պառակտեալ յայլոց։ Մի՛ զմեծութիւն (համագոյ երրորդութեան) սնոտի անուամբ օցտեսցուք. վասն զի ոչ ոք է քան զինքն մեծ։ Ո՛վ երրորդութիւն, որ երկայնամիտ ես, որ այսքան ներեցիր զքեզ օցտողաց. (Առ որս. ՟Թ. ՟Ժ՟Դ։)
Զի մի՛ ոք օցտեալ ի բանսարկուէն ելցէ արտաքս. (Շար.։)
Այլ ոք այլուր օձտեցաք եւ ցրեցաք կրօնաւորքս, եւ զհետ կամաց մերոց չարաց գնացաք. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
ring, slide;
curl, ringlet;
— շղթայի, link;
— ճարմանդի, button-hole.
κρίκος circulus δακτύλιος annulus. (լծ. հյ. ոլոր, բոլոր. յն. օլօս) Բոլորչի մանեակ՝ կամ օղամանեակ, մեծ եւ փոքր՝ յայլեւայլ նիւթոյ յո՛ր եւ է իրս. օղ, որ է գինդ. եւ օղակ.
staple, ring-staff.
Եւ եղիցին լծակք օղալամբացն՝ բառնալ զնա նոքօք. (Ել. ՟Լ. 5։)
cheer, shout of encouragement;
— առնում, to cheer up, to pluck up courage;
Օ՛ն առ, Օ՛ն առեալ, now! come! cheer up! courage! bravo! օ՛ն անդր, oh fie! for shame! pshaw! avaunt! back ! stand back ! off or away with you! օ՛ն անդր, իբաց կաց, be off! go away! begone! get you gone! օ՛ն արի, rise up! come! օ՜ն եկայք, come along ! օ՜ն եկայք եւ մեք, let us go too;
օ՜ն արիք, arise! get up! օ՜ն եւ օն, so, in this or that way, thus, such;
certainly, to be sure, assuredly;
օ՛ն եւ օն արասցէ ինձ Աստուած եւ օ՛ն եւ օն յաւելցէ եթէ ոչ մահու մեռանիցիս, may God strike me if you die not ! օ՛ն եւ օն արասցեն դիք աստուածք եւ օ՛ն եւ օն յաւելցեն եթէ, the gods do so unto me, more also, if...;
օ՛ն եւ օն արասցէ ինձ Աստուած եւ օ՛ն եւ օն յաւելցէ եթէ, may the gods load or afflict you withevery evil if ...;
օն իբաց թողցուք, oh too much! leave off ! have done !
Օն ա՛ռ, կացուսցուք սմին յանդիման զհեզ ոք եւ զհանդարտ։ Օ՛ն ա՛ռ, զայն բան երկրորդեսցուք։ օ՛ն ա՛ռ, զթագաւորն իսկ եւ զկալանաւորն ընդ միմեանս հարցուք։ Օ՛ն առ՝ եւ զմշակացն եւս դասս դիմեսցուք։ Օ՛ն առեալ՝ մտադիր յերրորդն դիմեսցուք։ Օն առեալ՝ այսօր զմնացեալսն արկանիցեմք ի հարց եւ փորձ։ Օն առեալ՝ եւ օրինակ ինչ ուղղութեան հնարեսցուք. (Ոսկ. մտթ. ստէպ։)
Օ՛ն իսկ եւ ի ձեռն մարմնացելոյն առ ի նմանէ ի կուսէն՝ լինին ամենեքին նոքա որպէս ազգատոհմ յիսուսի քրիստոսի. (Եպիփ. թաղմ. ստէպ։)
would to God ! Please God ! God grant it !
Տրտընջէին, եւ ասէին, օ՛շ թէ մեռեալ էաք։ Օ՛շ թէ անսայիք փոքր մի։ Որոյ օ՛շ թէ՝ ըստ ասողին՝ լինէր արգանդ անորդի. (Պրպմ՞ ձ։ Ոսկ. ՟բ. կոր.։ Սկեւռ. աղ.։)
cf. Յօշատեմ.
Զորդիսն օշատեն։ Այս ոք օշատեաց զայն ոմն։ Վայելուչ զանձեռնընդել չար գազանիդ օշատել մասուն. մարմնոյ. (Առ որս. ՟Ա։ Նոննոս.։ Պիտ.։)
stranger;
foreign;
remote, distant;
other;
extraordinary, strange;
vainly, in vain, unjustly, wrongfully.
(լծ. հյ. վտար. ի տար. յն. է՛դէրօս, ալլօդրիօս ). ἔτερος , ἁλλότριος alter, alienus, diversus. Արտաքին կամ հեռաւոր (ոք, եւ իմն). այլ. աննման. անծանօթ. անընդել. տարագիր. վտարանդի. զատուցեալ. հեռի. անմիաբան. դրսի, ուրիշ.
ՕՏԱՐ. ξένος peregrinus. Օտարական ոք. պանդուխտ. հիւր. ղարիպ.