to trust, to confide, to rely;
to take refuge, to take shelter.
Որպէս արժան է ապաւինել առ ապաւինելին. (ՃՃ.։)
refuge, resource;
confidence, security.
Բառ անստոյգ՝ կարծեցեալ իբր արմատ բառիս ԱՊԱՒԱՌ. որպէս Աւելորդ հիւթ հոսեալ. բիժ. աղտ.
Մեռաւ գորգի վրաց արքայ, եւ աչաց եւ երակաց ապաւ ածէր որդին դաւթի իշխանին. (Պտմ. հյ. առ լեհ.։)
then, therefore;
perhaps;
already;
in effect, in fact, indeed, truly, really;
— ցապաք, nevertheless, however, yet, notwithstanding.
Ապաքէն ասիցէք առ իս զառակս զայս։ Արդ զի՞նչ լինիցի. ապաքէն լսեն եթէ անկեալ ես։ Ապաքէն մարդիկ՝ որ ինչ ի վեր է քան զինքեանս, յայն երդնուն։ Որ շատ խօսի, ապաքէն ըստ նմին եւ լսիցէ։ Ապաքէն հայեցար ընդ ծառայ իմ յոբ. եւ այլն։ cf. Ո՞Չ ԱՊԱՔԷՆ.
Որ եդ զանձն, ապաքէն սովաւ եդ։ Ասի կառք, եւ ապաքէն ոչ առանց տեառն. (Անյաղթ բարձր.։)
Քանզի առանց չարչարանաց ծնաւ, ապաքէն որպէս զհայր գութ ունի ընդ սմա. (Եղիշ. ՟Բ։)
Այլ թէ եւ բախտ եւս էր՝ որպէս ասենն՝ զրուանն, ապաքէն ուրուք բախտ էր։ Որոց մտանելն՝ ապաքէն գնալով լինիցի, եւ ոչ առանց գնացից. (Եզնիկ.։)
cf. Ապաքինացուցանեմ.
ԱՊԱՔԻՆԵՄ որ եւ ԱՒԱՔԵԼ. (լծ. յն. աքէ՛օմէ) ἁκέομαι. sano. Բուժել. բժշկել. փարատել զցաւս, եւ ի ցաւոց. առողջացուցանել. ողջացուցանել. ըռնտցընել. սազալթմագ.
Հարիւրապետին ծառայ ապաքինեցաւ յայնպիսի չարաչար հիւանդութենէ. (Ոսկ. ես.։)
Բժշկիլ. առողջանալ. ըստ յն. լաւ ունել կամ լինել. աղէկնալ. էյի օլմագ.
Յետ եօթներորդ ժամու աւուրն ապաքինէր յախտէն. այսինքն առողջանայր. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
ungrateful.
Ապերախտք առ նորա երախտիսն եղաք։ Լե՛ր մի յինունցն ապերախտից, այլ տասներորդին նմանեա՛ց. (Խոսր.։)
Սկսաւ ճառել զերախտիս ծառայութեանն, եւ զապերախտն ի նոցանէ լինել. (Խոր. ՟Գ. 63։)
Վատնեմք զտէրունեանն գանձ, եւ ապերախտ զերախտաւորն գործեմք. (Մագ. ՟Ծ՟Թ.) մա՛րթ է իմանալ՝ եւ աներախտ առնել, կամ կարճել զերախտիս։
ingratitude.
Զապերախտութիւն մեղուցեալ անձինս՝ առ քումդ երախտիս. (Նար. ՟Ե։)
Յիշել զքո երախտիսդ, եւ զիւր առ ի նոյնն ապերախտութիւնն. (Լմբ. սղ.։)
impotent, weak, feeble.
Վասն առողջութեան զապիկարն կարդայ։ Վիրաւոր եւ ապիկար փախստեայք ապրեցան. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 18։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 12։)
impotence, feebleness.
Անդ էառ վէրս մահ՝ ի մեռեալ մարմնոյն (քրիստոսի) զազդոյ զապիկարութիւն. (Ոսկս. կողոս։)
varnish;
cf. Ապակի.
Երակ առնու, կամ ապիկիս արկանէ։ Ապիկի՛ս առ ի թիկնամէջքն ի վերի դեհն, եւ հա՛ն արիւն ըստ ուժոյն, եթէ՛ երակ առնուս, եւ եթէ՛ ապիկիք. (Մխ. բժիշկ. ստէպ։)
wickedness, iniquity, malice, flagitiousness, villainy.
Ոչ գանողացն ապիրատութեան՝ սպառնացար։ Զապիրատութիւնսն, զինքնասիրութիւնսն. (Նար. ՟Լ՟Զ. ՟Խ՟Ե։)
Զայս ամենայն առակել ի մարդ՝ ապիրատութիւն մի մեծ է. (Կոչ. ՟Է։)
Զի՞նչ լինիցի քան զայս առաւել ապիրատութիւն։ Բազում եկեսցէ զհետ ապիրատութիւն (այսինքն անտեղութիւն). (Ոսկ. յհ. ստէպ։)
confidential, authorized, accredited, estimable, influential.
Ոյր բանք ընդունելի են առաջի այլոց. խօսքը անցուկ.
ԲԱՆՈՐՍԱԿ ԲԱՆՈՐՍՈՂ. Որսօղ բանից այլոց առ ստգտանելոյ, բանաքաղ. բանակրկիտ. բանագտակ. պարսաւասէր.
Բանորսակքն եւ բանավաճառքն։ Իմաստակքն եւ բանորսակքն. (Փիլ. լին.։)
herbaceous.
Բանջարաւոր դալարւով, եւ պտղոց ծառոց հեշտ վայելչութեամբ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ի մէջ բանջարեղինացն պարարեալ. (Համամ առակ.։)
to slander, to calumniate, to report.
διαβάλλω traduco, defero, calumnior, criminor Բանս ի մէջ արկանել քսութեան. չարախօսել. պարսաւել. մատնել. ընդ վայր հարկանել. զրպարտել. բամբասել. բան խառնել, քաշքշել, անցընել.
Պատճառ է զտնօրէնութիւն իրիք՝ որ զսուտն (այսինքն ստութեամբ) բանսարկէ. (Կլիմաք.։)
tell-tale, talebearer, sycophant, opponent, adversary;
satan, devil, tempter.
διάβολος diabolus, delator, calumniator Բանս ի մէջ արկօղ քսութեան. չարախօս. քսու. որոմնացան. հակառակ. որ եւ սեպհականեալ անուն սատանայի. բան խառնօղ.
Եւ եկաց բանսարկու ի մէջ Իսրայէլի։ Զոր բանսարկունքն բամբասէին։ Այր բանսարկու առ ի յուզել զկռիւ։ Եւ եկաց հրեշտակ Աստուծոյ՝ լինել նմա բանսարկու։ Ոչ է արժան առն բանսարկուի ի տան թագաւորի լինել.եւ այլն։
Բանսարկու եւ սատանայ անուանեմք զնա ի գործոյն, զի միշտ զբանս չար խորհրդոյն արկանէ ի սիրտ եւ ի միտս մեր. (Լմբ. էր ընդ եղբ.) (մանաւանդ վասն չարախօս լինելոյ զմէնջ առաջի Աստուծոյ) cf. ՉԱՐԱԽՕՍ։
tale, slander, false accusation, calumny;
contrariety, opposition;
witchcraft.
διαλβολή calumnia, obtrectatio Քսութիւն. չարախօսութիւն. հակառակութիւն, մանաւանդ՝ սատանայի.
Եւ ահա ելի ես ի բանսարկութիւն քեզ (այսինքն ի հակառակիլ). (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 32։)
Առնէին բանսարկութիւն առ Շապուհ (զԽոսրովայ)։ Եւ նորա զգացեալ զբանսարկութիւնն իշխանացն հայոց։ Բանսարկութեամբ ետուն մերժել զնա. (Փարպ.։)
cf. Բանտարգել.
Որ ոք՝ զի կապեալ եւ ի բանտի կայցէ, եւ առեալ զշղթայսն՝ զայլ զիւր ընկարսն զբանտականսն կոշկոճիցէ. (Ոսկ. ես.։)
gaoler, keeper of a prison.
Զայն հրաման առեալ ի մոգպետէն բանդապահացն. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Բանտապահ.
Ընդէ՞ր, որպէս առ Պետրոսիւն, որ ել ի բանտէ, պատժին բանտապանքն (յն. պահապանք), սոյնպէս եւ որ Քրիստոսի բանտապահքն (յն. պահօղք) էին, ոչ պատժեցան. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Բանտապահ.
Ետ նմա շնորհս առաջի բանտապետին։ Եւ ետ բանտապետն զբանտն ի ձեռս Յովսեփայ։ Պատուիրեցին բանտապետին զգուշութեամբ պահել զնոսա, եւ այլն։ Ոչ իշխանքն կարող են ընդդէմ դառնալ, եւ ոչ բանտապետք. (Ճ. ՟Ժ.։)
cf. Բանտարգել.
to distribute, to share, to part, to divide, to dispense, to assess;
to disseminate.
Բաշխեմ զբարբառ իմ որդւոց մարդկան. ((այսինքն բարբառիմ, կամ ձայն արձակեմ). Առակ. ՟Ը. 4։)
cf. Բաշխութիւն.
διανομή, νομή, χορηγία distributio, erogatio, largitio Բաշխելն եւ իլն (ըստ ամենայն առման).
ԲԱշխելն ընչից, կամ աթերաց։ Բաշխման յաղթանակաց։ Ձրի բաշխմամբ։ Բաշխմունք պարգեւաց։ Անաչառ կամ հաւասար բաշխմամբ. (Մանդ. ՟Դ։ Խոր. ՟Գ. 62։ Սարկ.։ Նար.։)
Կենարար մարմնոյ եւ արեան տեառն բաշխումն։ Բաշխմամբ կենդանարար խորհրդոյ. (Խոսր.։ Շար.։)
cf. Բառաչ.
story, idle talk, stories, nonsense, prattle, quackery.
ἁδολεσχία loquacitas intemopestiva, garrulitas, nugatio որ եւ ԲԱՋԱՂՈՒՄՆ. Պաղատումն ի շատախօսութիւն. աղճատանք. շաղփաղփութիւն. բանդագուշանք. ցնորք. երազաբանութիւն. առասպելք. ցնդածի խօսք.
Թողում զառասպելեացն բաջաղանս. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Յայտնութիւնք դիւաց լինէին ի բաջաղանս պատիր խաբէութեան մոլար պաշտաման. (Խոր. առ արծր.։)
Ոչ մարմինն յերկնից իջեալ՝ ըստ առաջին եւտիքեայ բաջաղանացն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Բառնամ.
reproach, blame, rebuke.
Ոչ հարկանել բասրանովք ինչ զխիղճ ընկերին՝ հալած է զառաքինութիւնս. (Վրք. հց. ձ։)
to reproach, to blame, to condemn, to rebuke, to censure.
Անդէն իսկ առ նմին բասրեաց զնա. (Եփր. թագ.։)
Բասրելով յիւրոց զօրացն վասն առաւել պղերգութեանն։ Եւ մարդկան գովելիս, կամ բասրելիս. (Խոր. ՟Բ. 21։ եւ ՟Ա. 18։)
Որոց առաջի բասրեաց զնա (զՅովակիմ) քահանայապետն. (Հ. կիլիկ.։)
Ըստ յն. ոճոյ՝ նաեւ Պատճառս դնել. պատճառել.
Ի պատճառս զբօսանաց սիրոյ զերեսին եղբարսն բասրեալ ածեալ ի միասին՝ դնէ՝ ի բանտի. (Յհ. կթ.։)
that spins or weaves finely;
finely spun or woven.
Յորժամ զօրագոյն ինչ յարեսցի ի տորգս սարդի ոստայնի բարակաման, պատառէ. (Վեցօր. ՟Զ։)
idle tales, nonsense, tiresome repetitions, silly story, prating, gossip, dotage
ԲԱՐԲԱՆՋ ԲԱՐԲԱՋ. φλυαρία nugae, τερκρέια garriendi subtilitas, garritas Բաջաղանք որպէս պառաւանց. շչիւն որպէս կախարդաց. ընդ վայր բարբառումն որպէս պապաջումն. շաղփաղփութիւն. ցնորք. աղճատանք. բանդագուշանք. առասպելք.
Յառասպելս, եւ իբրեւ ի բարբանջս եւ ի դրդնջիւնս պառաւանց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8։)
Իբրու զբարբաջ ծերութեան (յն. պառաւական առասպելս), որ անցեալ զառանցեալ իցէ. (Վեցօր. ՟Գ։)
cf. Բարբանջ.
Թողեալ զառասպելաց նոցա բարբանջմունս (կամ բարբաջմունս). (Խոր. ՟Բ. 67։)
cf. Բարբանջ.
ԲԱՐԲԱՆՋ ԲԱՐԲԱՋ. φλυαρία nugae, τερκρέια garriendi subtilitas, garritas Բաջաղանք որպէս պառաւանց. շչիւն որպէս կախարդաց. ընդ վայր բարբառումն որպէս պապաջումն. շաղփաղփութիւն. ցնորք. աղճատանք. բանդագուշանք. առասպելք.
Յառասպելս, եւ իբրեւ ի բարբանջս եւ ի դրդնջիւնս պառաւանց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8։)
Իբրու զբարբաջ ծերութեան (յն. պառաւական առասպելս), որ անցեալ զառանցեալ իցէ. (Վեցօր. ՟Գ։)
cf. Բարբանջ.
Բարբանջանացն եւ առասպելաբանութեանցն. (Պիտ.։)
to make tiresome repetitions, to chat, to prattle, to bawl, to tattle.
ԲԱՐԲԱՆՋԵՄ կամ ԲԱՐԲԱՋԵՄ. παραφθέγγομαι, ληρέω inepta loquor, nugor, deliro, garrio Շաղփաղփել. շաղակրատել. աղճատանս եւ օտարոտիս բարբառել. խօսել որպէս զառանցեալ պառաւունս. առանցանել. ցնորիլ.
Յորժամ ի վերջինն հասանիցէ ի ծերութիւն եւ զառանցիցէ, եւ սկիզբն առնիցէ աղճատելոյ եւ բարբանջելոյ. (Սահմ. ՟Թ։)
Առանց առանցանելոյ եւ բարբաջելոյ զգաստաբար կերակրիմք։ Առանցանիցէ եւ բարբանջիցէ եւ խելագարիցէ։ Կրկին իրք են արբենալոյն. մին՝ բարբաջելոյ, զանցանել զգինեաւ, որ է յանցանք. եւ միւսն՝ գինելն, ոչ բարբաջելով գինեզանցութեամբ. (Փիլ.։)
cf. Բարբանջեմ.
ԲԱՐԲԱՆՋԵՄ կամ ԲԱՐԲԱՋԵՄ. παραφθέγγομαι, ληρέω inepta loquor, nugor, deliro, garrio Շաղփաղփել. շաղակրատել. աղճատանս եւ օտարոտիս բարբառել. խօսել որպէս զառանցեալ պառաւունս. առանցանել. ցնորիլ.
Յորժամ ի վերջինն հասանիցէ ի ծերութիւն եւ զառանցիցէ, եւ սկիզբն առնիցէ աղճատելոյ եւ բարբանջելոյ. (Սահմ. ՟Թ։)
Առանց առանցանելոյ եւ բարբաջելոյ զգաստաբար կերակրիմք։ Առանցանիցէ եւ բարբանջիցէ եւ խելագարիցէ։ Կրկին իրք են արբենալոյն. մին՝ բարբաջելոյ, զանցանել զգինեաւ, որ է յանցանք. եւ միւսն՝ գինելն, ոչ բարբաջելով գինեզանցութեամբ. (Փիլ.։)
haggling, hesitating.
Բարբարէիք իմնէ. բարբարանս ասէ զերկբայ կամս, զառնել եւ զոչ առնել. (Ոսկ. փիլիպ.։)
to hesitate, to haggle;
to be busy, embroiled, perplexed.
ԲԱՐԲԱՐԵՄ կամ ԲԱՐԲԱՐԻՄ. ἁκαιρέομαι opportuitate temporis destituor Չլինել պարապ եւ ձեռնհաս. չգտանել դիպող ժամ. կամ Պատճառել չունել զժամանակ. (ըստ յն. անժամանակիլ)
increase, abundance;
profit, improvement, bloom, lustre, splendour, renown.
εὑκλεία splendor nominis, καύχημα gloriatio, εὑθυμία laetitia animi Պերճութիւն անուան. պարծանք. մեծանունութիւն. փառաւորութիւն. աճումն փառաց եւ պատուոյ. շուք. շքեղութիւն. զուարթութիւն.
Ոմանք փառաց եւ պատուոյ բաղձացեալք, եւ բարգաւաճանաց առժամանակէիս, եւ գովութեան՝ որ յետոյ։ Պարծանք եւ բարգաւաճանք. (Փիլ. ստէպ։)
Բարգաւաճանս հարուստս առ թշնամիսն ցուցանէր. (Յհ. կթ.։)
to make flourish;
to civilize.
Բարգաւաճ առնել. պերճ եւ պանծալի կացուցանել. եւ Զուարթացուցանել.
Զոր քո սիրելութեան անուամբ բարգաւաճեցեր։ Զընդ միմեանս յեռեալ իրք առաքինութեանն միով անուամբ բարգաւաճեաց. (Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ Լմբ. սղ.։)
to increase, to flourish, to be in repute, in honour, in vogue, to profit, to improve.
Բարգաւաճ լինել. պանծալի եւ արգոյ կամ մեծանուն գտանիլ. մեծանալ. աճել. ծաղկիլ. զուարթանալ. ճոխանալ. փառաւորիլ.
Որ ինչ միանգամ ոք բարուեանց ասիցէ վերաբերումն, սիրելեացն մերձաւորութեամբ յարդարեալ բարգաւաճին։ Զբարգաւաճեալ պատիւ թագաւորութեանն։ Բարգաւաճեալք ցուցանին (մեծատունք, կամ իմաստունք, կամ առաքինիք)։ Աշխարհագովութեամբ յաւէտ բարգաւաճեալ։ Ի բարգաւաճելի նահատակութիւնս. (Պիտ.։)
Յառաւելն ողորմիլ՝ կրկին բարգաւաճիս։ Որով նոյն ինքն աստուածութիւնն պսակեալ բարգաւաճի։ Արժանապէս բարգաւաճեցաւ բանիւ անեղին. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ի՟Է. եւ Նար. առաք.։)
to accumulate, to hoard;
to bind up;
to compound, to conjoin.
Բղխէ զծուխ չարութեանն, որ առաջի իմ բարդի. (Լմբ. ստիպ.։)
that speaks well of others.
(քառավանկ) Որ բարիս խօսի. գովիչ.
well deserved, worthy, obliging.
Ամենայն բարեաց պատճառ, ամենայն բարեացապարտն Մարիամ. (Ճ. ՟Գ.։)
well, right;
safely;
— եկիք, be welcome;
— նմա՜, adieu ! — մնալ ասել, to bid farewell, to take leave;
to renounce, to forsake.
(ի գործիականէ բառիս Բարի) καλῶς bene Բարւոք, բարիոք (որ է իբրու բարեօք) լաւ. եւ Ողջամբ. բարով, աղէկ.
Յարուցեալ գնացից առ հայր իմ բարեաւ, ուստի ելին չարապէս. (Ոսկ. ղկ.։)
Երկրաքարշ մտօք ի ստացուածսն ունի զյոյսն, թէ զսոսա ունելով՝ բարեաւ եմ, եւ ի զրկելն՝ չարեաւ. (Լմբ. առակ.։)
Որոց բնութիւնն ոչ փութացաւ (յուսումն) առ կարգեալ ամօքդ, բարեաւ մնալ ասելով՝ թողուլ։ Այնոցիկ բարեաւ մնալ ասել. (Պղատ. օրին. ՟Է. ՟Ը։)
Բարեօք մնալ ասացեալք (խնդրոյս զաստուածոց՝) առ օրէնս միւսանգամ դարձցուք. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
fortunate, lucky;
prosperous, happy, favourable, propitious.
Շնորհաւոր եւ բարեբախտ առ ամենեսեան երեւելին. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
cf. Բարեբախտ;
բարեբախտիկ լինել, cf. Բարեբախտիմ.
Բարեբախտիկ եղեալ քաջափառութեամբ՝ հանդիպի ամենայն խնդրոցն. (Խոր. ՟Գ. 48։)
fortune, happiness, prosperity, chance, destiny.
Հանդուրժել բարեբախտութեան եւ վատաբանութեան։ Ոչ բարեբախտութիւն, ոչ անբախտութիւն կարելն բերել. (Արիստ. առաք.։)
Եւ այսպիսի դիպուածս ի բարեբախտութիւն յաւելեալ՝ փառս յաճախէ Տիգրանայ։ Ո՛վ սողոն սողոն, գեղեցիկ բարբառեցար՝ ոչ երանել զբարեբախտութիւն մարդոյ մինչեւ ցվախճան. (Խոր. ՟Ա. 28։ ՟Բ. 12։)
Բարեբախտութիւն ո՛չ է արժանի կարծել զմարդոյ առողջութիւն։ Որ բարեբախտութեամբ են յաջողեալք, եւ որ ի վատաբախտութեան են. (Փիլ.։)
that praises.
Բարեբան փառաւորութիւն. (Վրդն. սղ.։)
to bless, to praise.
Բարեբանեալ է եւ այս իմաստ հոգեւոր։ Զարմանալի մասամբք երանեալք եւ բարեբանեալք. (Նար. ՟Կ՟Ա. եւ Նար. առաք.։)
Մանաւանդ՝ Օրհնել զԱստուած, օրհնաբանել. գոհաբանել, փառաբանել. փառատրել.
benediction praise, encomium.
Գիտէ բարեբանութիւն յօժարագոյնս առնել եւ զյաղթեալն. (Նեղոս.։)
Մանաւանդ՝ Օրհնութիւն, որպէս օրհնաբանութիւն Աստուծոյ, գովաբանութիւն, օրհներգութիւն, գովութիւն. փառաբանութիւն.
Սաղմոսին բարեբանութիւն։ Գովեստ բարեբանութեան։ Երգողաբարբառ բարեբանութիւնս. (Նար.։)