illegitimate, bastard, base-born, natural;
altered, corrupted, false.
Ո՛չ հարազատ ազգակից. օտար. հեռաւոր. եապանճը.
incredulous, unbelieving, infidel, irreligious;
incredible;
— լինել, to disbelieve.
ἅπιστος. infidelis, infidus, perfidus. Որ չունի զճշմարիտ եւ զսուրբ հաւատս. այլակրօն. հեթանոս. կռապաշտ. այլազգի. ոչ խոստովանօղ զՔրիստոս Աստուած. հեռի յաստուածպաշտութենէ. անհաւատարիմ առ Աստուած. անկրօն. անզգամ. տինսիզ. իմանսըզ.
unfit, inept, foolish, absurd, fantastical, whimsical, grotesque, ridiculous, extravagant, silly, ill-shaped, ill-contrived, awkward;
—ս absurdly, fantastically, ridiculously, awkwardly.
cf. Անզօր.
Ճագար ազգ. անհզօր. (Առակ. ՟Զ. 26։)
alteration, changement, variation, mutation;
emotion, perturbation;
corruption, degeneration;
falsification;
distemper, disorder, indisposition.
Այլայլին. այլազգ իմն լինելն իւիք օրինակաւ. փոփոխումն. յեղումն. այլութիւն. այլայլումն. եւ ըստ իմաստասիրաց՝ փոփոխութիւն որակի. ἁλλοίωσις. mutatio. փոխուիլը. թէզայիւր.
otherwise, differently, in another manner.
ἅλλως. aliter, alio modo Այլաբար. այլազգ.
Կամ իբր այլազգ. ա.
cf. Այլասեր.
Որ է յայլմէ սեռէ առ մարդիկ. օտարազգի, եւ այլազգի հեթանոս. իբր ἁλλογενής. alienigena, ex alia gente oriundus. էճնէպի.
to change to a different gender or kind;
to make degenerate, to spoil.
Յայլ ազգ կամ ի կերպարան փոխել. այլայլել. խարդախել. յն. տարանշանել, օտարաբար դրոշմել. παρασημαίνω. perperam signo, adultero
changed, altered, converted, turned;
degenerate;
different;
allegorical;
differently.
Անունն այլափոխ է, եւ արարածն այլազգի. (Վեցօր. ՟Գ։)
ԱՅԼԱՓՈԽ. Այլազգ. դէմ ընդդէմ, կամ փոխանակաւ.
to change, to alter;
to counterfeit;
to metamorphose;
to diversify.
Եւ ոչ զամիսն այլափոխեն. (Եսթ. ՟Թ. 27.) յն. այլազգ վարել։
from some other place, from somewhere else.
different;
differently.
ԱՅԼՕՐԻՆԱԿ ԱՅԼՕՐԻՆԱԿԱԲԱՐ. Տարբեր. այլազգ. այլպէս. ուրիշ կերպ կամ կերպով. պաշգա դիւրլիւ.
cf. Այծի.
satyr.
cf. Այծաքաղ.
so great;
such;
so, so much, in such a manner.
Յայնչափ քաջութենէ սրտի։ Զայնչափ տարապարտուց բռնութիւն։ Այնչափ հաց, մինչեւ յագեցուցանել զայսչափ ժողովուրդ։ Այնչափ նշանս արարեալ էր առաջի նոցա։ Այնչափ ինչ կայր, եւ ոչ պատառեցաւ գործին։ Ա՞յնչափ գնոց զգեօղն վաճառեցէք. եւ նա ասէ, այո՛ ա՛յնչափ։ Այնչափ ազգ ձայնից են յաշխարհի։ Այնչափ անցք անցին։ Յետ այնչափ ժամանակաց։ Այնչափ լաւագոյն ուխտի. եւ այլն։
here, in this place;
hither, to this place;
— աղագաւ, therefore, for this reason.
Ձայնեա՛ առ իս զամենայն այր Յուդայ, եւ դու այսր եկեսցես։ Գտջիք զնա անտի այսր գանալից։ Եթէ գայցէ՞ այսր այրն։ Մատուցանել այսր։ Մատուցէ՛ք այսր զամենայն ազգս Իսրայէլի։ Ե՛կ այսր։ Սոքա եւ այսր հասին։ Մի՛ մերձենար այսր։ Ո՞ ած զքեզ այսր։ Եկեսջի՛ք առ իս այսր. եւ այլն։
visit;
visitation;
search;
inspection;
examine.
Եւ ի կուռս հեթանոսաց այցելութիւն եղիցի։ Եղիցի ի Սաբաւովթ Տեառնէ այցելութիւն շարժմամբ եւ որոտմամբ։ Սրով եւ սովու եւ մահուամբ արարից այցելութիւն ի վերայ ազգին այնորիկ։ Ածից չարիս ի վերայ բնակչացն անաթովթայ յամի այցելութիւն նոցա։ Ածից ի վերայ նոցա չարիս յամի այցելութեան իւրեանց. եւ այլն։
cf. Անագանիմ.
Մասնիկ բաղադրութեան ի սկիզբն բառից՝ հասարակօրէն է նշանակ բացասութեան կամ պակասութեան, որպէս ի մեզ Ապ. յն. ա, ան, աբօ, նի. պրս. նա, պի թ. (ի վերջէ) սըզ. զորօրինակ տեսցի յայսմհետէ յաճախութեամբ։ Սովին մասնկամբ բաղադրեալ գտանին առ յետինս եւ քանի մի այլազգական բառք. զորօրինակ ԱՆԽԱԼԱՏ, կամ ԱՆՂԱԼԱՏ. այս ինքն անսխալ։ ԱՆՆՈՊԱՅ, նէօպէթսիզ. այս ինքն անկարգաւոր, ԱՆՓԱԼԱՆ, փալանսըզ. այս ինքն անհամետ, եւ այլք։
not free, dependant;
mean, ignoble, niggardly.
ἁνελεύθερος, illiberalis, δυσγενής, ignobilis Որ չէ ազատազգի եւ ազատաբարոյ. նուաստատոհմ. սոսկական. անտոհմ. եւ ծառայական. ասըլսըզ, հագիր, երզել, ալլագ.
strange, extraordinary;
undutiful, insolent, impudent, froward, obstinate, stubborn;
rascally, wicked.
Հնա՛ր է եւ ցանկութեան մեռանել, եւ անազգական մնալ։ Կարեն անազգական առնել զմարմինս ի թունաց չար գազանաց. (Ոսկ. մտթ. եւ Ես.։)
without shame, impudently;
audaciously.
Անամօթաբար հրաժարեալք ի փրկական խորհրդազգածութենէ. (Դիոն.։)
anonymous;
ignoble.
Որում անուն էր Վրիւ, անանուն ըստ ազգի, եւ անփորձ իրի՝ որդի առն ասորւոյ։ Գուցէ անանուն եւ անպիտան մահուամբ ելանիցեմք ի կենցաղոյս. (Փարպ.։)
that passes not away, eternal;
impassable.
Գնել ընդ անցաւորիս զանանցն։ Անանց բոցոյն։ Անուն բարի յերկրի եւ անանց յազգաց ազգս. (Փարպ.) ուր եւ հաւախօսն անանց կոչի, իբր հաստատուն եւ ընդաբոյս։
incorruptible;
pure, chaste, inviolate.
Ետ զմարմին իւր զերկնաւոր՝ զանապական եւ զհոգեւոր։ Զանապական զաստուածազգեաց մարմինն. (Շար. եւ այլն։)
to become quite a brute, to lead the life of a brute;
to be clownish or churlish, to be besotted.
Մի՛ անասնանալ ախտիւք։ Ծովահեղձ արար զանասնացեալ եւ զգազանացեալ ազգս մարդական։ Խաչիւ եւ եկեղեցեաւ փրկեաց զանասնացեալ եւ զգազանամիտ ազգս մարդկան. (Տօնական.։)
atheistic, atheist;
ungodly, irreligious.
Մի՛ երկիցուք յանաստուած ազգէն հեթանոսաց. (Եղիշ. ՟Է։)
idolatry.
Ի ձեռն սովորութեան ամուսնացելոցն ընդ հեթանոսական ազգին՝ ուսան զանաստուածպաշտութիւնս նոցա. (Կանոն.։)
unworthiness.
Ազգի ազգի խօսս անարժանութեան. (Փարպ.։)
once, at one time;
even, notwithstanding;
այս —, this once;
այլ —, another time;
առաջին —, the first time;
մի —, only once;
բազում —, many times, often;
միւսանգամ, once more, over again;
առ — մի, at once, this time;
քանիցս —, every time;
how many times?
Մինչ զի անգամ եւ աղօթիւք զմահուն հայցեն հանգիստ։ Բոլորովին իսկ անգամ եւ բանիւ երբէք չէ օրէն։ Եւ անգամ զանուանս լսելոյ զչարին։ Եւ առ հասարակ իսկ անգամ եւ զազգակիցս վարէին ի գերութիւն. (Պիտ.։)
to despise, to slight, to reprove, to blame;
to jeer, to ridicule, to mock.
Բարեկամք են ազգի մարդկան, եւ ոչ եթէ անգոսնօղ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Անգիւտ.
Թէպէտեւ դժուարագիւտ է, այլ ոչ ամենեւին անգտանելի. քանզի անգտանելոյն ազգակից է կորուստ, իսկ գտանելում՝ փրկութիւն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 27։)
irrevocable;
cf. Անդարձ.
Տեսեալ Արարչին զանդառնալի միտս ազգաց։ Ոչ այնքան ընդ խոտորումն մեղադիր են, որքան ընդ անդառնալի միտսն. (Մեսր. երէց.։ Մխ. երեմ.։)
cultivated land, fields;
village.
Արդեամբք անդաստանաց։ Ելին յանդաստանսն եւ կթեցին զայգիս իւրեանց։ Դարանամուտ լեր յանդաստանին։ Յանդաստանին այլազգեաց։ Անդաստանք պտղոց։ Յուժգնութիւնս անդաստանի։ Երթային յանդաստան. եւ այլն։
belonging to the prince of hell;
prince of hell.
Խաղայ անդնդապետականաւն ծովականաց սատանայ ընդ մերասեր ազգականութեանս. (Նար. մծբ.։)
tranquillity, calm, repose;
ease, comfort.
Վասն անդորրութեան օդոցն՝ որ եղեւ նոցա, եւ հասին ի նաւահանգիստ. (Ածազգ. ՟Ա։)
there;
beyond, on the other side;
yonder;
ի քաղաք —, to the city;
— քան, beyond, further than, on the other side of, over;
— քան զծով, beyond the sea.
Փոխեցից զձեզ անդր քան զԴամասկոս։ Յազգ օտար եւ ի չար, զի ոչ եւս ոք իցէ քան զնա անդր. (Ամովս. ՟Ե. 27։ Ես. ԺԸ. 2։)
inviolable;
cf. Անդժրելի.
Զարու ազգն անդրժելի թողուլ. (Փիլ.։)
cf. Անդրուար.
Իսկ (Երզն. քեր.) ԱՆԴՐԱՎԱՐ, որպէս ազգ ինչ ձիոյ։
that cannot be created.
Անեղանելին, եւ եղականն, Աստուած՝ եւ Որդին մարդոյ. (Ածազգ. ՟Գ։)
cf. Աներեւակ.
Նախատեալ յումեմնէ՝ եթէ ի հարանց աներեւան իցես, ասէ. յինէն սկսանի ազգ իմ. (Ոսկիփոր.։)
fearless, bold, courageous, intrepid;
fearlessly;
courageously, intrepidly.
Ի պատերազմէ դիւացն զազգս մարդկան աներկիւղս պահեսցեն. (Ագաթ.։)
childless;
barren.
Անզաւակ եւ այրի էի։ Ոչ եւս լինիցիք անզաւակ ի նոցանէն։ Անզաւակ յազգէ քումմէ եղեր։ Զազգդ քո անզաւակ ոչ եւս արասցես։ Ջուրքս չար, եւ երկիրս անզաւակ. (Ես. ՟Խ՟Թ. 2։ Եզեկ. ՟Լ՟Զ. 12=14։ ՟Դ. Թագ. ՟Բ. 19։)
to be bereaved of children
shame, confusion, abashment;
bashfulness;
ignominy, turpitude;
baseness;
յ— առնել, to put to shame, to confound;
յ— լինել՝ զամօթի հարկանել, to be ashamed, to be confounded, to blush;
—ք, privy parts.
Յերաստանսն ... յամօթս մարմնոց իւրեանց առին զհարուածսն (այլազգիք)։ (Լմբ. սղ.։)
cf. Ամօթլեած.
Ողջոյն տամ ամօթխած այրեաց. (Ածազգ. ՟Ը։)
bashfulness, modesty.
Կայցէք ամենայն մաքրութեամբ եւ ամօթխածութեամբ ի Քրիստոս Յիսուս մարմնով եւ հոգւով. (Ածազգ. ՟Գ։)
such, like, similar, so.
Ի բա՛ց լերուք յայդպիսեաց ոչխարազգեստ գայլոց. (Շ. թղթ.։)
cf. Այժմեան.
Յիսկզբանցս մերոց ազգաց մինչեւ ցայժմուսս. (Խոր. ՟Ա. 2։)
another, other;
different, unlike;
some;
—ով ճանապարհաւ, by another way;
—ով օրինակաւ, in another manner;
—ոք, another;
եւ ոչ — ոք, even another;
յայլմէ կողմանէ, another side, the other side;
— է ասել եւ — գործել, it is one thing to say, another to do;
եւ այլն, —ովքն հանդերձ, and so on;
— ընդ այլոյ, one for another, pellmell;
— յայլմէ լինել, to lose one's presence of mind, to be overcome by joy or fear;
ոչ — իւիք, in no other way;
— ընդ —ոյ ասել, to say equivocally, ambiguously.
Այլ է՝ որ սերմանէ, եւ այլ է՝ որ հնձէ։ Այլ եւս եօթն երինջք ... արածէին առ այլ երնջովքն։ Զգեցցի այլ պատմուճան։ Ե՛կ ընդ իս յայլ տեղի։ Տարայց զքեզ յայլ տեղի։ Ընդ այլ ճանապարհ։ Այլ առակ։ Այլ ծառայս։ Այլոց մշակաց։ Եղիցի առն այլում։ Ազգի այլում։ Զայլս ապրեցոյց, զանձն ոչ կարէ ապրեցուցանել։ Եւ այլ բազում կանայք։ Կէսքն ասէին ... այլք ասէին։ Այլք այլ իմն աղաղակէին։ Այլ ոք, այլ ոմն, այլք ոմանք։ Յայլմէ ազգէ։ Յայլոց թագաւորաց եւ յայլոց քաղաքաց։ Յայր յայլ. յազգ յայլ. եւ այլն։
Յայլոցն յայլոցն հարազատ ազգացն. (Յհ. կթ.։)
ԱՅԼ ԸՆԴ ԱՅԼՈՅ. Խառնիխուռն. այլազգաբար. շփոթաբար. ընդ հակառակն. ձախողակի. թիւրութեամբ. ստաբար. ἔτερα ἁνθ’ ἐτέρων. aliud pro alio եւ ἁπεναντίας contra, ex adverso. շփո՛թ, խառնա՛կ, ծուռումո՛ւռ, ներհա՛կ. գարըշըգ, էյրի պիւյրիւ, պէր աքս.
Զմնացորդս ազգի իմոյ կեցուսցես դու. այլ ես եւ եղբայր իմ հրաժարեմք ի քէն. (Ագաթ.։)