common, ordinary;
vagabond, dissolute;
vain, chatty.
Դատարկք եւ վայրահարք, որք ընկղմեալ էին ի սովորութիւնս չարեաց. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 23։)
Թէպէտեւ այլոց չիցեմ առաքեալ, այլ դէպ ձեզ եմ. տեսանե՞ս, զի ոչ էր վայրահար ոք, թէպէտեւ ունէր (աշակերտեալ) զաշխարհս ամենայն. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
prior, superior, abbot, archimandrite.
disagreeable.
δυσαρεθήσας displicens. Դժուարահաճոյ. անհաճոյ. տհաճոյ.
Որք վատահաճոյքն եղեն աստուծոյ, չարադեւք (այսինքն թշուառք) են. (Փիլ. իմաստն.։)
unpleasant, disagreeable, disgusting.
Չարահամ. անհամ. անախորժ.
Գինին վատահամ լինի. (Վստկ. ՟Կ՟Ա։)
of ill repute, infamous, defamed, discredited;
— լինել, to be in ill repute.
cf. Վատահամբաւեմ.
to defame, to discredit, to decry, to disparage, to cast a stain, or to put a slur upon.
bad repute, infamy, disrepute, discredit.
remunerator;
remunerating;
— լինել, cf. Վարձատրեմ.
Վարձահատոյցն քրիստոս։ Դատաւոր ամենեցուն եւ վարձահատոյց։ Փառս ետ արդարակշիռ վարձահատուցին (կամ վարձահատուցչին) քրիստոսի։ Վարձահատոյց լինել քեզ ի հանդերձեալ յաւիտենին. (Փարպ.։ Տօնակ.։ Վրք. հց. ձ։ Ճ. ՟Ա.։)
Որով զվարձահատոյց մխիթարութիւն ընկալան յամենապարգեւողէն աստուծոյ ըստ իւրաքանչիւր յառաջադիմութեանց. (Կորիւն.։)
cf. Վարձատրութիւն.
Իբր Վարձահատոյց. եւ Վարձատու.
Վարձահատու եմ, բայց եւ նահատակակից վկայութեան քում լինիմ. (Պրոկղ. ի ստեփ. (ա՛յլ ձ. վարձատու)։)
(Իբր Վարձահատուցութիւն). վարձատրութիւն. վարձք.
Աղօթս ի վերայ այնպիսի պղծոցն առնել՝ ի դատապարտութեան համարի է, ոչ ի վարձահատութեան. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)
guards or sentries scattered around.
grain of wheat, grain.
Ցորենահատ եմ Աստուծոյ, եւ յատամունս դազանացաղացեալ լինիմ, եւ գտանիմ հաց սուրբ Աստուծոյ. (Ածազգ. ՟Է։)
Մեռաւ Ստեփաննոս որպէս ցորենահատն, եւ արդիւնացոյց իւրում սերմանողին զսրբոցն ժողովս. (Բրս. ի ստեփ.։)
Ցորենահատն անկեալ մեռաւ, եւ բազմապտուղ հասկ եղեւ. (Վրդն. աւետար.։)
Գեղեցիկ սերմնացեալ ցորենահատքն զտէր անգոյն ուրախ արասցեն. (Եղիշ. մատն.։)
Սրբել զկալ իւր, եւ ընտրել զցորենահատն ... եղիցուք մեք սրբեալ ցորենահատ. (Փարպ.։)
Ցորենահատ գեղեցիկ տեառն անգոյն։ Ըստ սրբութեան ցորենահատին. (Ոսկ. արմաւ.։)
Վայել իսկ էր սուրբ ցորենահատին թաղիլ. (Վանակ. յոբ.։)
Ցորենոյ, եւ կամ կորեկան, եւ կամ այլ ինչ ի ցորենահատացն. (Նիւս. կազմ.) յն. σιτηρός frumentaneus, qui frumenti loco censetur.
lewd-faced, brazen, shameless.
struck, benumbed with cold;
blasted, spoiled by cold;
— առնել, to chill, to benumb with cold;
to dazzle, to blast;
— լինել՝ հարիմ, to become rigid, stiff, benumbed with cold, to be frozen.
Ցրտահար ի ձմերայնի։ Ցրտահար ի ձմեռանի։ Զամառն եւ զձմեռն տապակէզ եւ ցրտահար լինելով. (Յհ. կթ.։ Վրդն. պտմ.։ Ուռպ.։)
numbness, stiffness;
— տնկոց, blasting, blast.
Ցրտահարիլն. ցրտաբեկութիւն.
Զցայգցրտահարութեամբ սեւացուցանեն. (Պիտ.։)
pile-driving;
cf. Մեքենայ;
pile-driver;
— ոլորանաւոր, pile-driving engine with pincers;
— չուանաձիգ, ringing pile-engine.
alembic, still.
brandy-seller.
mildewed, blasted.
Ի ժամանակ գարնայնոյն անձրեւաբախք, ցօղահարք, առատաբուղխք, ամարասունք. (Ագաթ.։)
Ցօղահար ցրտաբեկ լինիցին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 30։)
striking like a thunderbolt;
— առնել, to fulminate, to lighten.
Որ հարկանէ որպէս փայլակն կամ կայծակն. իսկ ՓԱՅԼԱԿՆԱՀԱՐ ԱՌՆԵԼ՝ է Շանթահարել.
Յանդուգն յարձակմամբ ի վերայ հասեալ՝ զանօրէնն Շաւասպ փայլակնահար իմն սրով սատակէր. (Յհ. կթ.։)
Զյառաջագահ ախոյեանսն փայլակնահար արարեալ դիթաւալ կացուցին. (Արծր. ՟Գ. 15։)
cf. Փայտահար.
Սուսեր յաղագս խահարարաց եւ փայտահատաց. (Մագ. ՟Ե։)
Ետու նոցա փայտահատս եւ բրիչս։ Մանգաղն տայ զինքն ի հնձօղն կամ փայտահատ ի հիւսն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։ Լմբ. սղ.։)
Փայտահարքն առին զփայտահատքն, որ է կացինն, եւ սկսան կոտորել զծառսն. (Վրդն. առակ.։)
Իցէ մարդ՝ որ հարկանէ զփայտահատ (իմա՛ փայտատ) բազում անգամ, եւ ոչ կարէ հատանել զծառ. եւ է այլ՝ որ ունիցի զփորձ գործոյն, եւ սակաւ հարկանելով հատանէ զայն. իսկ փայտահատ (իմա՛ փայտակոտոր) ասէր զիմաստուն եւ զմտաւոր դատաւորս։
woodsman, wood-cutter, wood-cleaver, feller;
axe, hatchet.
Միթէ վերանայցէ. փայտատ առանց փայտահարի։ Ոչ ելին ի մեզ փայտահարք։ Տապարաւորք եկեսցեն ի վերայ նորա իբրեւ զփայտահար. (Ես. ՟Ժ. 15։ ՟Ժ՟Դ. 8։ Երեմ. ՟Խ՟Զ. 22։)
Ի քարահատաց եւ ի փայտահարաց։ Եթէ փայտահարն այնչափ անողորմ եւ դառնաբարոյ է. (Փիլ. տեսական.։ Բրսղ. մրկ.։)
Կոտորեսցին իբրեւ զմայրի փայտահարաց (կամ իբրեւ զմայր ի փայտահարաց). յն. ունի, մայրի հեռաւոր, կամ անտառ ի բացեայ. զոր (Եղիշ. ՟Զ.) թուի առնուլ իբր փայտ հարեալ, կամ ծառ հատեալ, յասելն, (Ես. ՟Ի՟Է. 10.)
Ի բարձրութենէ անկեալ դիականցն մօտ առ մօտ խտացեալ իբրեւ զփայտահարս մայրաւորաց։
ՓԱՅՏԱՀԱՐ. գ. որպէս Փայտահատ, փայտատ. տապար.
Յայլում աւուր կոտորէր զփայտ, եւ շրջապատեալ դեւն ունէր զփայտահարն, եւ եհատ անդէն զորունս նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
Մինն ի բանապահացն առեալ փայտահար՝ ուժգին եհար զգագաթն, եւ հեղաւ ուղեղն. (Հ. կիլիկ.։)
cf. Փայտահարութիւն.
wood-cutting, felling clearing.
player on the pandura, guitar-player, guitarist;
trumpeter.
Կառնին եդաւ նախ ի զակեդեմոնիտ փանդռահարացն մրցութիւն։ Ներոն երգեցկաց եւ փանդռնահարաց յաղթեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Մի՛ փանդռնահարաց նմանեսցուք. (Ոսկ. ես.։)
Փողահարին, եւ փանտեռնահարին. (Պղատ. մինովս.։)
driving away serpents.
Եղջերու օձահալած։ Կոյսն սուրբ ծնաւ զորթն օձահալած. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։ Համամ առակ.։ եւ Վանակ. յովէդ.։)
Եղջերու օձ ուտէ. (վասն այսորիկ կոչի եղոփոն. որ հռոմերէն օձահալած ասի. Ոսկ. տիտ.։) (Իսկ յն. է եղջերուասպան, կամ սպանօղ որթուց եղանց։)
cf. Օձախած.
Բժշկեա՛ զօձահարսն. (Կանոն.։)
Զթովիչ օձահար ո՛վ ապաշաւէ։
Ամենայն օձահար, որ տեսցէ զնա, կեցցէ։ Ի վախճանի իբրեւ զօձահար տարածանիցիս. (Թուոց. ՟Ի՟Ա. 8։ Առակ. ՟Ի՟Գ. 32։)
Ո՞ արգահատեսցէ թովչի օձահարի. (Սիր. ՟Ժ՟Բ. 17.) ուր նոր թարգ. դնէ.
Օձահարքն զանշունչ օձն տեսանելով ի վերայ փայտին՝ բժշկեալ լինէին. (Խոսրովիկ.։)
serpent-bite.
Որոց տեսանենն (զքրիստոս), ջնջին թոյնք զօձահարութեանն. (Եղիշ. խաչել.։)
inhospitaly.
Օտարասպանութիւն, օտարահալածութիւն, բռնութիւն. (ՃՃ.։)
Օտարահալածութեամբն վարելով, եւ եղանակօք՝ որ են յանդգունք. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
պատուելով զհիւրընկալն Զեւս՝ ո՛չ կերակրօք եւ զենլեօք, զօտարահալածութիւնսն առնելով. (անդ։)
day's account;
day-book, journal.
cf. Օրհաս.
ոչ ծննդեամբ, եւ ոչ բախտիւք, ոչ օրահասօք փակեալ. (Կոչ. ՟Դ։)
day-sentry.
ἠμεροφύλαξ custos diurnus. Պահապան ի տուընջեան կամ ցերեկի. ցորեկուան պէտճի.
zealous for the law, exacting perfect observance of the law.
Պահանջօղ կամ վրէժխնդիր օրինաց.
Դատաւորք եւ օրէնսպահանջքն. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 12։)
Յովսէփ մտանէ յազգահանութեան փոխանակ Մարիամու կնոջ իւրոյ. (Արծր. ՟Ա. 1։)
Աղերսահայց մաղթանօք անկեալ առաջի աղաչեմք. (Անան. եկեղ։)
Գագիկ Արծրունի աղերսահայց յարքայէ Սմպատայ լեալ՝ առ ինքն զքաղաքն Նախջուան խոկայր դարձուցանել. (Յհ. կթ.։)
Ոչ աղտեղահանդերձ մտանել ի սեղան այսր. (Ոսկ. յհ.։)
Ամենահաս, ամենատես. (Մանդ. ծն.։)
Ամենահաս թեւոցն ձգմամբ. (Նար. խչ.։)
Ամենահաս ձեռօքն զբռամբ ածէ զձեզ. (Լմբ. սղ.։)
Աչք եւ ականջք Աստուծոյ զամենահաս զօրութիւնն դնեմք։ Ամենահաս քննութիւն. (Լմբ. սղ.։)
(Ադամ) ամենահաս գիտութեամբն մարգարէանայ. (Ագաթ.։)
Ուսեալք յամենահաստիչ Արարչէն. (Ագաթ.։)
Զանունակ անուն ամենահաստչի. (Անան. եկեղ։)
Ո՛վ պանծալի պարկեշտ ամենահասարակ արուեստ. (Փիլ. նխ. ՟բ. ի Պինդարոսէ։)
very pleasant, most agreeable.
Քաջահաճոյն առ ամենեսեան բազմուսմնութեամբն։ Յամեմայնի քաջահաճոյ, յամենայնի առաքինի. (Ածաբ. ի կիպր՛ Ոսկ. լս.։)
Մեծաբոյք մարդկան, եւ քաջահաճոյք աստուածայնոյն լինին կամաց։ Ցուցցի փափագելի եւ քաջահաճոյ. (Պիտ.։)
Քաջահաճոյ լինելով մեզ Քրիստոսի։ Ընտիրս եւ քաջահաճոյս եղիցուք. (Ոսկ. յհ. ստէպ։)
Աճել յուղղութիւնս՝ քաջահաճոյք լինել. (Մխ. երեմ.։)
Եւ այս եւս քաջահաճոյ թուիցի քեզ վեհդ. (Արծր. ՟Գ. 13։)
sharp-eyed, acute-looking.
Քաջ նկատօղ. նրբահայեաց. սրակն.
Որք ի մարդս եւ ի սուրբ օդս զբօսնուցուն, սրատեսք եւ քաջահայեացք լինին. (Խոսր.։)
cf. Հօրամոյն.
Վասն ընդ երեւելին (եպիփան) անտիոքայ, կամ ընդ քաջահայր որդի նորա ճակատամարտս. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 22։)
very talented, full of intelligence, witty.
Ի քաջահանճար իմաստնոց. (Աթ. ՟Ը։)
Յօդս խօսին, եւ ոչ ի լսելիս քաջահանճարս. (Ածաբ. աղք.։)
Քաջահանճար եւ ուշեղ, իմաստուն եւ խոհեմ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Ընդ այլոյ ումեմն քաջահանճարի զինքն դնել վերակացութեմբ. (Սկեւռ. լմբ.։)
Այդ բաւ է ձեր քաջահանճար իմաստիցդ մտաց. ո՛ղջ լեր. (Զքր. ծործոր.։)
of lofty stature, tall, well-shaped.
Որպէս զքաջահաս եւ ազնիւ տունկս. (Ոսկ. ի ծն. քրիստոսի.։)
Ունիս զսոսինձն քաջահաս, որով մածնուն թեւք արծուեաց. (Վանակ. յոբ.։)
Ի տիս հասեալ միջակութեան՝ քաջահասակ էր նա, եւ անձնեայ եւ թիկնաւէտ. (Յհ. կթ.։)
well-eared;
fertile in grain.
Զնիւղոս պատուեն թշնամանօք՝ զպտղատուն, որպէս գովեն նոքա, եւ զքաջահասկն չափելով զբարեբաստութիւնն կանգնովք. (Ածաբ. յայտն.։)
Եւ զսոցա զսերմն քաջահասկ բերողաց։ Քաջախոտ եւ քաջահասկ է երկիրն. (Փիլ. ստէպ։)
to incense.
Խնկարկէին ոսկեղեն բուրվառօք։ Խնկարկելովն ըստ օրինակաց ի տաճարին։ Մինչեւ ահարոն խնկարկեալ քաւեաց. (Շ. հրեշտ.։ Շար.։ Նախ. թուոց.։)
incense-bearer;
flatterer, fulsome praiser, adulator.
Տայ ... խնկարկուս տապանակին եւսեղանոցն զահարոն ւ զորդիս իւր. (Նախ. թուոց.։)
Խնկարկու հաշտարար ըստ ահարոնի. (ՃՃ. եւ Ի գիրս խոսր.։)
incensing.
Քահանայապետին սկիզբն առնել խնկրկութեամբն ի սեղանն։ Նաբադայ եւ աբդիու խոտորնակ խնկարկութիւնն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
censing;
praise, respect, adoration.
Հաւատոյն վառմամ ի նոյն դարձցուք խնկաւորութիւն։ Այնքան ունի ահաւորութիւն միանգամայն եւսրբութիւն իւղաւորական խնամաւորութիւն սոսկալի անունս օծիւթեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
marjoram.
ԽՆԿՈՂԿՈՒԶԻԿ կամ ԽՆԿՈՂԿՈՒԶԱԿ ԽՆԿՈՂԿՈՒԶՈՒԿ. πόλιον polio, polium, canutola. որ եւ ԽՆԿԱԾԱՂԻԿ. Ծաղիկ ողկուզաձեւ բազմահատ ի մի փունջ դեղին եւ անուշահոտ կամ խնկահոտ անթառամ. մարեմ խոտ. (Բժշկարան. Գաղիան.)
Աղաղակէր երբեմն խնկողկուզիկ, թէ ես պատճառ եմ սրբութեան քահանայից. զայս լուեալ քահանայ ոմն՝ եդ զնա ի հանդերձ իւր, եւ ոչինչօգտեալ՝ թշնամանէր զխնկածղիկն իբրեւ զսուտ ոք. (Մխ. առակ.։)
hoggishly.
Որկորստութիւնխոզաբար գետնահայեաց երկրաքարշ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
cf. Խոզակերպ.
Վիշապ մի ահագին եւ մեծ յոյժ՝ խոզաձեւ բաշով. (Ճ. ՟Ա.։)
to be changed into swine;
to behave like a hog, to be hoggish.
Մարդք խոզացեալք (յն. խոզանմանք) դիւրաւ ըմբռնին ընդ դիւաց իշխանութեամբ։ Քանզի ամենաւին խոզանան. (յն. խոզ լինին), եւ ոչ մայն դիւահարին, եւ այլն. (Ոսկ. մ. 4։)
hogs, swine.
Զմեծամեծ խոզեանն եդեալ ի գիրկսն (քահանայիցն սպանելոց՝) առ ի նախատինս մեզ, եւ այպն կատականաց տեսողացն. (Լաստ. ՟Ժ՟Բ։)
gruff-look ing, surly-looking, of a stern or austere countenance, scowling, lowering;
sorrowful, gloomy, sullen;
— ցնորք, frightful spectres.
Որոյ գեղ դիմացն է խոժոռ. ձառադէմ եւ ահաւոր.
Զայր խոժոռագեղ, եւ դըժնահայեաց. (Խոր. ՟Բ. 7։)
cf. Խոժոռագեղ.
κατηφής vultu demissus, maestus. Խոժոռ դիմօք. տխուր եւ անշնորհ երեսօք. վայրահայեաց. թիւրաչօք.
orchis, beeflower, salep, satyrion
Եւ այն հարիւրբարդ խոլրձանն՝ այն նահապետքն են՝ մարգարէք. (Նար. տաղ սայլի.։)
prudently, wisely, judiciously, sensibly.
Հեզահայեաց առ միմեանս սիրոյ յորդորմամբ՝ արտաքոյ վատթարին խոհականաբար մնալով. (Արծր. ՟Դ. 11։)
prudence, wisdom, discretion, wariness, circumspection, cautiousness, good sense.
ԽՈՀԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ φρόνησις, φρήν, φρένες prudentia, sapientia, ingenium, mens. որ եւ ԽՈՀԵՄՈՒԹԻՒՆ, եւ ԻՄԱՍՏՈՒԹԻՒՆ. Նախահայեաց առաքինութիւն ուղղիչ մտաց իբրու կանոն գործոց. խելացութիւն, խելք.
cook, man-cook.
(իբր խոհակեար, այսինքնխահագործ) μάγειρος, ὁψοποιός coquus. որ եւ ԽՈԽԿԵՐ. Խոհագործ. Խոհարար. խորտկարար. խահարար. խահամօք. յօրինիչ խահից. եփօղ կերակրոց. կերակուր եփօղ.
kitchen;
անօթք —ի, utensils;
cf. Խահարան.
sober-mindedness.
Զխոհեմութիւն միջնահարիսպ աստանօր ի մէջ սոցունց եդեալ։ Եւ զայն իսկ մասն հոգւոյն՝ որ հաղորդեալ էր արութեան եւ զաւման մարտական գոլով, բնակեցուցին հպագոյն ի գլուխն՝ ի մէջ խոհեմութեանցն եւ պորտոյն սերտեալ. (Պղատ. տիմ.։)
to butcher, to slaughter, to kill, to massacre.
Յիշեն զսուրբ քահանայսն, որք խողխողեցան յօտարութիւնս. (Եղիշ. ՟Ը։)
rams.
Արածեայ զխոյանս իմ։ Խոյանք իմանալի է զեկեղեցական քահանայապետութիւնս. (Մխ. ապար.։)
crocodile.
crowning, covering anothers head.
Մեծն յոհաննէս որդի քահանայապետին, նորուն վակասիր քահանայութեան՝ խոյրագիր պատուին. (Ագաթ.։)
the tenth letter of the alphabet, and the sixth of the consonants;
ten, tenth.
Ժ. Լծորդ գտանի ընդ շ. զի գրի նժդեհ, նշդեհ. արխոյժ, աշխոյժ. որպէս եւ անունս աժդահակ ժաժդահակ. որ է աժտէր, վիշապ։
witchcraft, sorcery.
Ուռութս ուսանին, եւ գրել պահարանս. եւ ի փողս ցաւածիցն արկանեն, եւ ժաժմուկս մտացածին բանից. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
cf. Ժահ.
Պղտոր ժախուն մահածին հիւանդութեան։ Ոչ գոյր հոտ ժախու ի վերայ նոցա. (Արծր. Գ. 2. եւ 7։)
venom, virus.
(լծ. թ. զեհր) Թոյն. մահադեղ. աղու.
Յորժամ աղեքսանդրոս զմահացուցիչն կամէր արտաքսել դարձուցանելով կրկին թեւոյն թաթախեալ ի ժահր՝ սպանութեանն եղեւ փութացուցիչ. (Մագ.։)
astrologer, caster of nativities.
Եթէ այլուր եւս դիպեսցի ժամաբաշխն եւ րոպէահամարն արտաքոյ տանն, ուր ծնաւ մանուկն, եւ ի նմին ժամաբաշխ րոպէահամար աստղագիտին պարտ եւ պատշաճ է փոյթ յանձին ունել առ ի գիտել ճանաչել զժամ մանկան՝ ուր ծնաւ. (Վեցօր. ՟Զ։)
appointed, settled, fixed, assigned;
cf. Ժամագրութիւն;
— առնել՝ լինել, to make an appointment, to appoint, to assign the place, time, or day of meeting, or rendez-vous, cf. Ժամադրեմ, cf. Ժամանակեմ.
Նահատակքն անցին ելին ի ժամադրի ամենայն կենդանեաց.. . ժամադիր նոցա (յերկինս), ուր ժողով լինի. (Ճ. ՟Ժ.։)
to arrive;
to happen, to come to pass;
to ripen;
to be able;
to have time or leisure;
ոչ —, to have no time;
to be unable;
— ի գահ թագաւորութեան, to gain the throne, to succeed to the throne;
ժաշամեցին արդիւնքն՝ բանիցն, the words are realized.
Ժամանեաց ի հանգիստ անմահական կենացն։ Շութափութիւն ժամուն ոչ ետ թոյլ ժամանել զկնի մեր. (Յհ. կթ.։)
ԺԱՄԱՆԵԼ. εὑκαιρέω, δύναμαι opportunitatem nanciscor, vacat mihi, possum οὑ φθάνω non possum Ժամանակ գտանել. պարապ առնուլ. ձեռնահաս լինել. բաւել. կարել. ատիկել. ժմնել.
misfortune, mischance.
Չար, կամ ձախորդ կարծեցեալ ժամ. չար սահաթ.
church, temple, chapel, house of prayer.
Քակեցան ժամատեղք, արհամարհեցան քահանայքն. (Ուռհ.։)
Վարդապետն մեր վանականն՝ սիրող սրբոց եւ սրբութեանց, խաչին եւ եկեղեցւոյ, ժամատեղաց եւ ժամարարաց, քահանայից եւ կրօնաւորաց. (Մաղաք. աբեղ.։)
officiating priest.
Քահանայն որ պատարագ մատուցէ. պատարագւոր.
clock;
watch;
— ճօճանակաւոր, pendulum;
— ծովային, chronometer;
cf. Ժամանակաչափ;
— ելեքտրական, electric clock;
— արեւային, sun-dial;
— աւազի, hour-glass;
— ջրոյ, clepsydra;
խասխաւոր —, anchor watch;
գլանաւոր —, lever watch;
գլխալար —, keyless watch;
հնչակ —, repeater, repeating watch;
զարթուցիչ —, alarum (watch or clock);
երաժշտակ —, musical watch;
ինքնահնչակ —, striking watch, hour and quarter watch;
րոպէացոյց —, seconds-watch;
ութօրեայ լարելի —, eight-day clock;
ուզզել զ—, to set one's watch right;
լարել զ—, to wind up a clock;
քակել զ—, to take a clock to pieces;
բանալի —ցուցի, watch-key;
տուփ, պատեան —ցուցի, watch-case;
թնդիւն, զարկ —ցուցի, tick-tack;
հնչել —ցուցի, to strike;
cf. Ժամ.
Ցուցակ ժամուց. Գործի որով լնի իմանալ զիւրաքանչիւր ժամս աւուր. սահաթ.
dial, dial-plate;
ոլաք —ի, the hand, index;
արեւային —, sundial;
աստեղական, գիշերահաւասարային, բեւեռային, հորիզոնտկան —, sideral, equinoctial, polar, horizontal dial.
to vomit, to throw up;
to bubble up;
to gush out;
to pour forth, to vomit, to utter;
արիւն —, to vomit blood.
Արտաքս ժայտքէ զոր ի մեղացն ամբարեալ ժահահոտութիւն. (Շ. մտթ.։)
rust, verdigris, oxyde;
rustiness;
venom, poison;
moss;
blight, mildew;
plague, pestilence.
հրահալելի նիւթք յորժամ ընդ հրոյ միանան, ժանգ ապականութեան՝ եթէ իցէ ի նոսա, ծախի. (Շ. թղթ.։ Ժանգն կարէ ուտել եւ ապականել զարծաթն ձեր. Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
ԺԱՆԳ. ἱός venenum, virus Թոյն, մահադեղ, ժահր իրօք կամ նմանութեամբ.
Նախանձ իբրեւ զժանգ մահաբեր յանձինս նոցա բնակէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։)
Մահաբեր ժանկոյն դժնդակութիւն. յն. մի բառ, թունարկուի. (Կոչ. ՟Դ։)
deadly, deleterious, pestilent, venomous, baneful.
ἱοβόλος venenosus, exitialis Որ ինչ բերէ զժանգ. ապականարար. մահաբեր.
rusty;
corroded with verdigris;
mildewed, blighted;
- առնել, to rust, to oxydize, to mildew, to blight;
— լինել, to grow rusty, to oxydize.
mildewed state;
rustiness.
Որդնահարութիւն. ապականութիւն. փտութիւն.
to grow rusty, to oxydize.
ἱούμαι, ἱόομαι rubigine obducor. Ժանգահար, ժանգալից լինել. ժանկռոտիլ.
palanquin, (kind of carriage used in the East, born on the backs of elephants or camels).
Գահաւորակ կամ կառք ուղեւոյ բարձալ ի ջորեաց, յերկիվարաց, կամ ի փղաց.
malefactor, scoundrel, rascal;
obscene, immodest;
pernicious, pestilential, contagious;
— ցաւ, հարուած, pest, plague, pestiferous scourge.
Վասն ժանտագործ ազգին բարբարոսաց։ Ժանդագործին րահաբու զհիւրընկալութիւն լրտեսացն համեմատէ. (Կորիւն.։)
plague;
pestilence, contagion, mortality, disease;
հարկանել, վարակել —իւ, to plague, to infect with the plague;
հարեալ —է, plague-stricken, infected with the plague;
ճարակեցաւ — ի զօրուն, the plague broke out in the army;
կեղտ —ի, plague-spot.
ԺԱՆՏԱԽՏ λοιμός, λύμη pestis, pestilentia, lues, contagium որ է ԺԱՆՏ ԱԽՏ. Ախտ սրածութեան՝ շաղախիչ եւ մահառիթ. որ եւ ԺԱՆՏ ասի. մահ տարաժամ, իրօք կամ նմանութեամբ. ժանտամահ, մահ.
Ժանտախտ՝ միանգամայն եւ սով։ Ժանդ ախտ ինչ մահաբեր, կամ շարժումն։ Սովով եւ ժանտախտիւ յապականութիւն մատնելոց. (Պտմ. աղեքս.։)
Ժանտախտիւ լցեալ՝ ժահահոտ եղէ. (Ժմ.։)
pestiferous;
mortiferous.
λοιμώδης pestilens Որ ինչ սեպհական է ժանտախտի. ժանտ. մահաբեր.
ի ժանդախտական իմն գոգցես ամենեցուն լեալ հարուած։ Իբրեւ ի ժանդախտական եւ ի մահացու ինչ դեղոց դժուարեալ՝ ի բաց հեռասցի. (Պիտ.։)
holly.
Եղիճն եւ պատաղիճն, խայթահարն, ժանտափուշն. (Ագաթ.։)
heir, successor;
owner, possessor;
beneficed clergyman;
cf. Ժառանգութիւն;
արժանաւոր — հայրենականացն առաքինութեանց, worthy inheritor of his fathers virtues.
Լինել քահանայս եւ ժառանգս եկեղեցւոյ. (Շ. թղթ.։)
cf. Ժառանգ.
Րահաբ.. . հայրենի տամբ եւ ընտանեօք եղեւ ժառանգակալյիսրայէլ. (Մծբ. ՟Ժ՟Ե։)
coheir, coheiress, joint-heir, or heiress.
Սահակաւ եւ յակոբաւ հանդերձ ժառնգակցօք նոցին աւետեացն ի քիստս յիսուս. (Եփես. ՟Գ. 6։)
patron of living, advowe;
that presents a living, that gives an ecclesiastical benefice.
Զտաճարն, զքահանայապետն, զժառանգատուն, ըզժառանգաւորն. (Ածաբ. յար.։)
heir;
possessor;
beneficed clergyman, incumbent.
Խրատէ քահանայապետօք եւ ժառանգաւորօք եկեղեցւոյ. (Յճխ.։)
Իքահանայսն, եւ ի ժառանգաւորսն. (Լմբ. սղ.։)
ecclesiastical benefice, living.
Տուն ահարոնի կոչէ զվիճակեալս ի պատիւ ժառանգաւորութեան եկեղեցւոյ. (Լմբ. սղ.։)