to change into flesh.
σωματοποιέω corpore, corpus facio. Մարմին գործել. գոյաւորել մարմին կամ միս.
Զկաւն մարմնագործէ (յաչս կուրին), եւ զջուր ի բնութիւն գինւոյ փոխարկէ. (Սարկ. մարդեղ.։)
Ի հոգւոյն սրբոյ եկելոյ առ մարիամ՝ ըստ գաբրիէլի ձայնին՝ մարմնագործեցաւ փրկչականն. (Սարկ. հանգ.։)
incorporation, embodiment.
Եւ թէ պիտոյ է՝ ասէ, աստուածաբանիցն բնաւ ի մարմնագործութիւն գալ անմարմնոցն. (Դիոն. երկն.։)
ՄԱՐՄՆԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. Մարմնանալն բանին աստուծոյ, եւ մարդկեղէն գործք նորա.
Հաւատամք, զի ի հոգւոյն սրբոյ կազմութիւն մարմնագործութեան այնորիկ եղեւ։ Որոշել ոչ ուսեալք զմարմնագործութիւնսն՝ բանին միայն, եւ զմարդկայինսն՝ մարմնոյ եւեթ. (Սարկ. հանգ.։)
clothed with flesh, incarnate;
corporeal, bodily, mortal.
ՄԱՐՄՆԱԶԳԱԾ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵԱՑ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՍՏ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՑԻԿ. σαρκοφόρος, σαρκα φόρων carne vestitus, carnem gestans, carniferus. Որ զգեցեալ է զմարմին որպէս ի բնէ մարմին ունօղ, եւ մարմնացեալ, եւ մարմնաւոր.
Վասն մսապատ մարմնազգած լինելոյս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։)
Եկեալ մերձեցաւ առ մեզ ըստ մարմնազգած մարմնապատն լինելոյ. (անդ. 19։)
Որ զմարմնով եւ զարեամբ արհամարհէր (դեւն), ի մարմնազգեաց մարդոյ (յանտոնէ) փախստեայ լեալ կործանէր. (Աթ. անտ.)
Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)
Ոչ ոք ի մարմնազգեստիցս եւ ի հոսանուտ բնութենէս։ Անհնար է մարմնազգեստի սրբութիւն ստանալ առանց մեծի ժուժկալութեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Ի մարմնազգեստից ազանց՝ անմարմնոցն յաղթեալ ի փառս (սուրբ կոյս). (Տաղ.։)
Նա է աստուած մարմնազգեստ, իսկ մեք մարդիկ հոգեզգեստք։ Երկիր պագանել աստուծոյ մարմնազգեստի. (Աթ. ՟Ա։ Առ որս. ՟Ժ։)
Մարմնազգեցիկ խառնմամբ. (Անան. եկեղ։)
cf. Մարմնազգած.
ՄԱՐՄՆԱԶԳԱԾ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵԱՑ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՍՏ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՑԻԿ. σαρκοφόρος, σαρκα φόρων carne vestitus, carnem gestans, carniferus. Որ զգեցեալ է զմարմին որպէս ի բնէ մարմին ունօղ, եւ մարմնացեալ, եւ մարմնաւոր.
Վասն մսապատ մարմնազգած լինելոյս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։)
Եկեալ մերձեցաւ առ մեզ ըստ մարմնազգած մարմնապատն լինելոյ. (անդ. 19։)
Որ զմարմնով եւ զարեամբ արհամարհէր (դեւն), ի մարմնազգեաց մարդոյ (յանտոնէ) փախստեայ լեալ կործանէր. (Աթ. անտ.)
Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)
Ոչ ոք ի մարմնազգեստիցս եւ ի հոսանուտ բնութենէս։ Անհնար է մարմնազգեստի սրբութիւն ստանալ առանց մեծի ժուժկալութեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Ի մարմնազգեստից ազանց՝ անմարմնոցն յաղթեալ ի փառս (սուրբ կոյս). (Տաղ.։)
Նա է աստուած մարմնազգեստ, իսկ մեք մարդիկ հոգեզգեստք։ Երկիր պագանել աստուծոյ մարմնազգեստի. (Աթ. ՟Ա։ Առ որս. ՟Ժ։)
Մարմնազգեցիկ խառնմամբ. (Անան. եկեղ։)
cf. Մարմնազգած.
ՄԱՐՄՆԱԶԳԱԾ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵԱՑ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՍՏ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՑԻԿ. σαρκοφόρος, σαρκα φόρων carne vestitus, carnem gestans, carniferus. Որ զգեցեալ է զմարմին որպէս ի բնէ մարմին ունօղ, եւ մարմնացեալ, եւ մարմնաւոր.
Վասն մսապատ մարմնազգած լինելոյս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։)
Եկեալ մերձեցաւ առ մեզ ըստ մարմնազգած մարմնապատն լինելոյ. (անդ. 19։)
Որ զմարմնով եւ զարեամբ արհամարհէր (դեւն), ի մարմնազգեաց մարդոյ (յանտոնէ) փախստեայ լեալ կործանէր. (Աթ. անտ.)
Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)
Ոչ ոք ի մարմնազգեստիցս եւ ի հոսանուտ բնութենէս։ Անհնար է մարմնազգեստի սրբութիւն ստանալ առանց մեծի ժուժկալութեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Ի մարմնազգեստից ազանց՝ անմարմնոցն յաղթեալ ի փառս (սուրբ կոյս). (Տաղ.։)
Նա է աստուած մարմնազգեստ, իսկ մեք մարդիկ հոգեզգեստք։ Երկիր պագանել աստուծոյ մարմնազգեստի. (Աթ. ՟Ա։ Առ որս. ՟Ժ։)
Մարմնազգեցիկ խառնմամբ. (Անան. եկեղ։)
cf. Մարմնազգած.
ՄԱՐՄՆԱԶԳԱԾ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵԱՑ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՍՏ ՄԱՐՄՆԱԶԳԵՑԻԿ. σαρκοφόρος, σαρκα φόρων carne vestitus, carnem gestans, carniferus. Որ զգեցեալ է զմարմին որպէս ի բնէ մարմին ունօղ, եւ մարմնացեալ, եւ մարմնաւոր.
Վասն մսապատ մարմնազգած լինելոյս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։)
Եկեալ մերձեցաւ առ մեզ ըստ մարմնազգած մարմնապատն լինելոյ. (անդ. 19։)
Որ զմարմնով եւ զարեամբ արհամարհէր (դեւն), ի մարմնազգեաց մարդոյ (յանտոնէ) փախստեայ լեալ կործանէր. (Աթ. անտ.)
Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)
Ոչ ոք ի մարմնազգեստիցս եւ ի հոսանուտ բնութենէս։ Անհնար է մարմնազգեստի սրբութիւն ստանալ առանց մեծի ժուժկալութեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Ի մարմնազգեստից ազանց՝ անմարմնոցն յաղթեալ ի փառս (սուրբ կոյս). (Տաղ.։)
Նա է աստուած մարմնազգեստ, իսկ մեք մարդիկ հոգեզգեստք։ Երկիր պագանել աստուծոյ մարմնազգեստի. (Աթ. ՟Ա։ Առ որս. ՟Ժ։)
Մարմնազգեցիկ խառնմամբ. (Անան. եկեղ։)
incarnation.
Զխնամով եւ տեսչութեամբ մարմնազգեցութիւնն օրինակէ. (Երզն. մտթ.։)
σάρκωσις, ἑνσωμάτωσις incarnatio. Մարմին զգենուլն բանին. մարդեղութիւն. խորհուրդ մարմնաւորութեան.
Ճշմարիտ, կամ անհաս մարմնազգեցութեամբ. (Ճշ.։ Ճ. ՟Գ.։)
Զքրիստոսի աստուծոյն իմոյ եւ ո՛չ զմարմնազգեցութեանն զճառսն հետազօտել կարես. (Ճ. ՟Ա.։)
Եսասէ՝ ի մարմնազգեցութեանս՝ խաչի եւ չարչարանաց ճանապարհաւ գնացի. (Գր. հր.։)
smuggler;
վաճառք —աց, smuggled goods;
— լինել, to be a smuggler, to smuggle.
contraband, smuggling.
purifying, purificative.
Որ մաքուր գործէ զայլս. սրբարար. եւս եւ Մաքրաբար գործեալն. մաքուրն.
Խառնարաա՝ մաքրագործ արեանն քրիստոսի. (Անան. եկեղ։)
Ի մաքրագործ հոգւոյն անօթք ընտրեալք (կամ սրբեալք) եւ ձիւնափայլք. (Շար.։)
Մաքրագործ բանիցն նոցա (առաքելոց) հանդիսակից գտանել եւ մակացու. (Սարգ. յռջբ.։)
to purify, to cleans.
Մաքուր գործել. սուրբ առնել. սրբազանել.
Մաքրագործեաց զբնութիւն ամենայն ջրոց. (Զքր. կթ.։)
Հանգստեամբ հոգւոյն հանդերձեալ եւ մաքրագործեալ. (Նար. ձ։)
purification;
sanctification.
Մաքրագործելն. իլն. սրբազանութիւն.
Օրհնեա՛ զբաժակս (այսինքն զսկիհս) ի մաքրագործութիւն ընդունելութեան արեան միածնի քո. (Մաշտ. կիլիկ.։)
cf. Մաքրազգեստ.
ՄԱՔՐԱԶԳԵԱՑ ՄԱՔՐԱԶԳԵՍՏ. Որ զգեցեալ է զմաքրութիւն. կրօղ մաքրութեան. մաքրակրօն.
Հերձոյր սրով կուսական որովայն մաքրազգեաց. (Խոր. հռիփս.։)
Մաքրազգեստիցն լուսատեսակ դասք. (Խոր. վրդվռ.։)
clean, spotless, very pure;
virtuous, pious.
ՄԱՔՐԱԶԳԵԱՑ ՄԱՔՐԱԶԳԵՍՏ. Որ զգեցեալ է զմաքրութիւն. կրօղ մաքրութեան. մաքրակրօն.
Հերձոյր սրով կուսական որովայն մաքրազգեաց. (Խոր. հռիփս.։)
Մաքրազգեստիցն լուսատեսակ դասք. (Խոր. վրդվռ.։)
musty, having a musty smell.
Պիտի եւ անուշահոտ ... որ մգլահոտ չլինի. (Վստկ. ՟Ճ՟Խ՟Գ։)
Ոչ էին ընդելք գէջ եւ դաժան՝ շնչարգել եւ մգռահոտ օդոյ երկրին. (Առաքել պտմ.։)
to grow musty or mouldy, to mould;
to strive, to strain.
Ոչ ոգորիցի եւ ոչ ջանայցէ, եւ ոչ մգլիցի։ այլ դիւրաւ հեշտաւ իմն զմարմին թողուցու. իմա՛ առաւել՝ որպէս մագլցել, մաքառիլ։
written, delineated with ink.
very rich, wealthy, — opulent.
πλούσιος locuples, dives πλουσιώτερος ditior. Բազմագանձ. ճոխ. հարուստ.
Մեհեանն որ ի նմա՝ մեծագանձ յոյժ։ Մեհեանն մեծագանձ՝ լի ոսկւով եւ արծաթով. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 2։ Ագաթ.։)
Մեծ իմն՝ մեծ իրք են գտանել մարդ հաւատացեալ. քան զամենայն գանձս մարդկան մեծագանձ երեւեցուցանեմ. (Կոչ. ՟Գ։)
very beautiful, lovely, graceful, charming.
Երեւելի գեղով. գեղեցիկ յոյժ. չքնաղ. խիստ՝ շատ աղուոր.
Գարունն իւրով մեծագեղ վայելչութեամբ։ Արեգական եւ լուսնի, որ զուգակիցք միմեանց մեծագեղն զարդուք. (Վեցօր. ՟Զ. ՟Ե. յորմէ եւ Շիր.։)
cf. Մեծագնի.
πολύτιμος, πολυτελής pretiosus, sumtuosus. Ծանրագին. բազմագին. թանկագին. պատուական. ազնիւ. թանկ, սուղ.
Նարդեան ազնուի մեծագնոյ (կամ մեծագնւոյ). (Մրկ. ՟Ժ՟Դ. 3։ Յհ. ՟Ժ՟Բ. 3։)
Նմանութիւն բիւրեղի մեծագնի. (Ճ. ՟Գ.։)
Մեծագին փոքրագինն լինի. (Սեբեր. ՟Գ։)
Յոսկւոյ ազնուէ, եւ յարծաթոյ մաքրագունէ, եւ ի մարգարտոյ մեծագնէ. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)
costly, very dear, most expensive, high-priced, too dear, precious, rich, magnificent, sumptuous;
dearly, at avery high price;
— մեծագնել, — վաճառել, to buy or sell dearly, at a high price.
Մարգարիտ մի պատուական մեծագնի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)
Իւղ անոյշ եւ մեծագնի՝ ամանիւ ամփոփի։ Եթէ ոք զմեծագնինի խոտէ։ Եւ մեծագնի հանդերձից։ Մեծագնի ակամբք։ Որպէս ակունս մեծագնիս. (Նար. երգ.։ Բրս. հց.։ Արծր. ՟Գ. 9։ ՟Ե. 13։ Յճխ. ՟Ժ։)
Ունէր գիրք մի մագաղաթեայ մեծագնի. (Վրք. հց. ձ։)
Ետես հեղումն մեծագնին իւղոյն. (Զքր. կթ.։)
ՄԵԾԱԳՆԻ. իբր մ. ի սեռականէ բառիս Մեծագին. μεγάλης τιμῆς pretio magno πολλοῦ multo. Մեծաւ գնով. մեծ գնոց. շատի՛, շատ գնով, սո՛ւղ.
Մա՛րթ է վաճառել զդա մեծագնի. (Մտթ. ՟Ի՟Զ. 9։)
Վաճառեցաւ, եւ յոյժ դիւրագին, երեսուն արծաթոյ. այլ գնեաց զաշխարհ մեծագնի՛, իւրով արեամբն. (Առ որս. ՟Գ. յորմէ եւ Շ. թղթ.։)
Մեծագնից գնելով (ձեր զհարճս՝) մեծագնոց ստացուածոց. (Ղեւոնդ.։)
large-headed.
preciousness, great worth.
իբրու πολυτιμία pretiositas. Մեծագինն գոլ. արժելն բազում ինչ. պատուականութիւն. թանկութիւն. սղութիւն.
Աման ինչ կնքեալ՝ նշանակիչ իմն է ներքնայնոցն մեծագնութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
greater, bigger;
major, elder;
maximum.
μείζων, -ον major, -jus μέγιστος maximus. Առաւել կամ յոյժ մեծ յո՛ր եւ է կարգի. երիցագոյն. գերագոյն, եւ այլն. աւելի մենծ, մենծը.
Երեք որդիքն յեսսեայ մեծագոյնք։ Երեքին մեծագոյնքն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 13. 14։)
Ի մեծէ, եւ յաւագէ, եւ ի մեծագունէ. (Առ որս. ՟Թ։)
Ի մեծագունէ (այսնիքն ի հոգեւոր) ախտէն են ապականեալ. (Ածաբ. աղք.։)
Մեծագունին մի՛ խանդալ ընդ փոքրագունին պատիւ. (Նանայ.։)
Գործովք մեծագունովք. փոխանակ գրելոյ՝ մեծագունիւք. (Թէոփիլ. պհ.։)
Տեսանե՞ս զարտաքին բազում մեծութիւնս, այլ ներքինն ե՛ւս մեծագոյն էր. (Իսիւք.։)
Յե՛ւս մեծագոյն լոյսն զմեզ եհան. (Խոսր.։)
Որպէս մեծատունն, զի մեծագոյն աղաչէր, թէ թերեւս հնար լիցի երթալ. (Երզն. մտթ.։)
loud or highsounding, noisy, blustering, roaring, clamorous, vociferous, obstreperous.
Մեծագոչ ձայնիւ խոստովանէր զտէր մեր յիսուս քրիստոս. (Ոսկ. լս.։)
Մեծագոչ հնչմամբ աղաղակեմք. (Յհ. իմ. ատ.։)
Հրատարակեմք մեծագոչ բարբառով. (Ժող. շիրակ.։)
noble, generous, magnificent;
ostentatious;
grand, imposing, stately, superb, magnificent.
μεγαλουργός magnificus. Որպէս մեծ ինչ գործեցեալ կամ գործելի. երեւելի. հոյակապ.
Զմեծագործ եւ զբազմերախտ ի քրիստոսէ պարգեւեալ մեծ աւանդ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Մի՛ ընդ վատ ծառայի՝ վասն մեծագործ հրամանի. (Սիր. ՟Լ՟Ե. 14. յն. վասն բազում գործոյ։)
ՄԵԾԱԳՈՐԾ. Որ գործէ զմեծամեծս. գործօղ կամ ստեղծօղ հրաշափառապէս.
Չփառաւորեցին զմեծագործն արարածոց. (Կիւրղ. ծն.։)
magnificence, nobility, generosity;
sumptuousness;
munificent act.
μεγαλοργία magnificentia. Մեծ ինչ գործելն, եւ մեծ ինչ գործեալ. հրաշակերտութիւն.
Փառաւորեալ աստուած սքանչելի մեծագործութեամբ եկիր ի փրկել զարարածս քո. (Շար.։)
Զնշանացն ըստ կարգի ասէ մեծագործութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Տաճարին (երուսաղէմի) մեծագործութիւն. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Բազմագութ.
Ոյր գութն է մեծ. բազմագութ.
Մեծագութ ողորմութեան նորա լինիմք փառաւորիչք. (Վեցօր. ՟Զ։)
to esteem, to value, to prize or rate highly.
Մեծ ինչ գրել կամ համարել. յարգել.
Մեծագրեալ քո զմերն՝ վեհս գոհաբանիս. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
crowding in, rushing on in crowds.
Ուր իցէ գրոհ մեծ. խուռնընթաց, գունդագունդ.
Հոսէին մեծագրոհ դիմեցմամբ ի տես նոր արքային. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
very voluminous, bulky, large, enormous.
of illustrious family or descent.
Որ է ի մեծ ազգէ. մեծատոհմ. մեծազարմ. ազնուական.
Մեծազգի եւ իմաստուն. (Ճ. ՟Բ.։)
Յայտնի եղեւ, թէ ազնուական է ի մեծազգեաց տոհմէ. (Եփր. ծն.։)
Եւ մեծազգի կանանց գուշակ՝ պճնողական (արուսեակն, որ է որպէս թէ հարսն). (Երզն. ոտ. երկն.։)
Գաւառատեարք, նահանգապետք, մեծազգեացք, եւ ամենայն ուխտք քահանայութեան. իմա՛, անձինք մեծազգի արանց, կամ ընթերցի՛ր, նահապետք մեծազգեացն։
nobility, gentility, high lineage.
Մեծազգի գոլն. մեծատոհմութիւն. ազնուականութիւն.
Կամեցաւ կին առնուլ զսա վասն մեծազգութեան. (Վրք. հց. ՟Ը։ Տէր Իսրայէլ. փետր. ՟Ի՟Ը.։)
magnanimous, generous.
Իբրու թէ մեծահոգին ոչ կենդանութեան իւրոյ յոժ փոյթ առնէ. (Արիստ. առաք.։)
Տան զաղջիկն հեթմոյ մեծահոգի հանճարեղ պատանեկի. (Վրդն. պտմ.։)
greatness of soul, high-mindedness, magnanimity.
ՄԵԾԱՀՈԳՈՂՈՒԹԻՒՆ ՄԵԾԱՀՈԳՈՒԹԻՒՆ. μεγαλοψυχία magnanimitas. իբր Մեծահոգիութիւն. մեծանձնութիւն. մեծախրհրդութիւն.
Առաքինութիւն բոլոր անձինն, արդարուըիւն, եւ ազատականութիւնն, եւ մեծահոգողութիւնն։ Մեծահոգողութիւն՝ առաքինութիւն անձինն, ըստ որում կարէ հանդուրժել բարեբախտութեան եւ վատաբախտութեան, եւ պատուոյ եւ անպատուութեան։ Հետեւեալ լինի մեծահոգութեանն՝ պարզութիւն եւ ճշմարտութիւն. (Արիստ. առաք.։ եւ Կիր. ՟ը. խհ.։)
Մեծահոգողութեան եւ ազատամիտ առաքինութեան կա՛լ օրինակ զառաքեալսն սուրբս։ Մեծահոգութեամբ անցասումն լինելով առ անարգօղսն, եւ անյիշաչար. (Ոսկ. գծ.։)
very extensive, very vast;
long-winded, diffuse, prolix, wordy;
— բանիւք, diffusely, prolixly.
Ձգեալ յոյժ յոյժ. երկայնատարած. լայնածաւալ.
Մեծաձիգ երկայնութեանն նոցա եդ սահման բովանդակիչ։ Բազում բանս մեծաձիգս երկայնատարածս։ Առ ամենայն մեծաձիգ ծոց աշխարհիս. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Զ. (յն. այսչափ տարածեալ, կամ տարածութիւն։))
very magnificent, very liberal, generous;
— առնել, մեծարել, to load with precious gifts;
— լինել յումեքէ, to receive magnificent presents.
μεγαλόδωρος qui magna donat, munificus. Առատաապարգեւ. մեծաձիր. որպէս առատաձեռն, տուօղ մեծամեծ պարգեւաց.
Որ էր այր մեծապարգեւ եւ աղքատասէր. (Լաստ. ՟Ա։)
Մեծապարգե՛ւդ, տո՛ւր ինձ սակաւիկ. (Սարկ. աղ.։)
Հոգւոց մաքրութիւն կարկառու քեզ մեծապարգեւն. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Զմեծապարգեւին աստուծոյ մեծ օգնականութիւն։ Մեծապարգեւիդ մարդասիրութիւնդ. (Փիլ. բագն.։ Խոսր.։ Մաշտ.։)
Եւ որպէս Այն ինչ, որ է մեծ պարգեւ կամ պարգեւական. առատապէս պարգեւեալ.
Զմեծապարգեւն նորա շնորհս։ Մի՛ արտաքսիցես զմեզ յայսպիսի մեծապարգեւ շնորհէ։ Զաստուծոյ իմոյ մեծապարգեւ ողորմութիւնն։ Մեծապարգեւ փառօք դառնայ. (Դիոն. եկեղ.։ Խսոր։ պտրգ։ Ոսկիփոր.։ Ասող. ՟Բ. 2։)
ՄԵԾԱՊԱՐԳԵՒ ԱՌՆԵԼ. Պարգեւօք ճոխացուցանել։ (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 10։)
ՄԵԾԱՊԱՐԳԵՒ ՄԵԾԱՐԵԼ. Մեծամեծ պարգեւօք պատուել. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 35։ Բուզ. ՟Գ. 10. 21։)
ՄԵԾԱՊԱՐԳԵՒՔ գ. cf. ՄԵԾԱՊԱՐԳԵՒՈՒԹԻՒՆ.
Յուսալ ի մեծապարգեւսն աստուծոյ. (Վրք. ոսկ.։ (տպ. ի մեծապարգեւն աստուած։))
to honour, to respect.
cf. Մեծարգոյ.
αἱδεστιμότερος, μεγαλεῖος reverendus, venerandus, magnificus πολύτιμος pretiosus եւ այլն. Մեծապէս յարգի կամ արգոյ. որոյ յարգն է մեծ. մեծապատիւ. ակնածելի. պատկառելի. մեծ եւ պատուական. մեծագին.
Մեծարգի լինել կամ երեւել (անձին եւ իրաց). (Ոսկ. եփես. եւ Ոսկ. կողոս.։ Յհ. իմ. պաւլ.։ Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
Իջցուք ի տարապարտ հպարտութենէ՝ չունել զանձինս առ մեծարգիս. (Եզնիկ.։)
Առ ի՞նչ արդեօք զգինդսն մեծարգի համարեցաւ. (Եղիշ. դտ.։)
Մեծարգի զբանս ճշմարիտս առանց երդման՝ քան զստութիւն ամբարշտութեան. (Վեցօր. ՟Բ։)
Ովրիգենէս՝ մեծարգի եցոյց զեօթանասնիցն թարգմանութիւնս քան զայլոցն. (Շիր. քրոն.։)
Քան զորպիսի՞ մեծութիւն մեծարգի չիցէ պատիւս այս. (Սարգ. յկ. ՟Ա։)
Մեծարգի բան, կամ նիւթ, կատարումն, կամ պատիւ, կամ հայրապետ. (Պիտ.։ Գէ. ես.։ Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
Կամ իբր մ. Մեծաւ յարգանօք.
Զհողեղէն բնութիւնս այնքան մեծարգի պատուել. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)
very respectable, estimable, reverend, venerable;
— լինել, to be held in high esteem, to enjoy the esteem of, to be much esteemed by;
— առնել, cf. Մեծարեմ.
Զի յոյժ մեծարգոյ էր այրն (դաւիթ), զնա ած վկայ մահուն եւ յարութեան. (Ոսկ. գծ.։)
Մեծարգոյ հայրապետին բարսղի։ Իմաստասէրքն մեծարգոյ. (Ճ. ՟Բ. Ը։)
Արարչին մեծարգոյ է մարդոյս բնութիւն. (Տօնակ.։)
Աճէ լինի ծառ մեծարգոյ. (Շ. խոստ.։)
Խաչն է պատուական եւ մեծարգոյ քան զամենայն անօթս փրկականս. (Շ. բարձր.։)
Շունչ (այսինքն հոգի) մարդոյ մեծարգոյ է եւ պատուական. (Վեցօր. ՟Թ. (յն. մարդն ազնուականութեամբ ոգւոյ գերագոյն է։))
Մեծարգոյ եցոյց զեղբայրսիրութիւնն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Որ ընչիւքն են թաթաւուչ, նոքին բարգաւաճեալք ցուցանին, եւ մեծարգոյք առ սիրելիս անյաղթ՝ ողորմութեամբ քո պահեցեր (զթագաւորն հեթում). (Տաղ.։)
Վարունկն մեծարգոյ քան զայլսն կարծէր զանձնէ վասն կանխութեանն. (Մխ. առակ.։)
reverence;
authority.
cf. Մեկին.
ἀπλῶς . Պարզագոյնս. պարզապէս. յայտնապէս.
Մեկնագոյնս իմն ճառէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։)
ancient codices, pagan archives;
hieroglyph.
ἰεραί βίβλοι . Մեհենական գրուածք, մատեանք, եւ դիւան.
Քուրմք ունէին զմատեանս ի մեհենագիրս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
slow-paced.
Ուր իցէ մեղմ գնացք. հանդարտաքայլ.
Մեղմագնաց եւ հանդարտագնաց ոտիւք. (Սեբեր. ՟Ժ՟Գ։)
Սողելով մեղմագնաց քայլիւք մերձեցան ի պարիսպն. (Ճ. ՟Ա.։)
ՄԵՂՄԱԳՆԱՑՔ գ. Մեղմ ընթացք.
Կէսքն երագընթաց գնացիւք հասանեն միմեանց, եւ կէսքն մեղմագնացիւքն յամեն եւ անագանեն. (Շիր.։)
cf. Մեղմ.
προσηνέστερος, -ον mitior, -ius. Առաւել մեղմ. թուլագոյն. թեթեւ. եւ Կարի մեղմով. մեղմագին.
Ատել հրամայէ զհայր եւ զմայր, զի սոցա սէրս՝ որ առ իմ սիրովն է, մեղմագոյն երեւեսցին, եւ իբր զատելութիւն թուեսցի. (Մեկն. ղկ.։)
Քանզի յոյժ կսկծեցոյց, արդ մեղմագոյն իմն կամի առնել զբանն։ Յառաջին թղթին մեղմագոյնս ճառէ վասն սոցին։ Մեղմագոյն եւս երեւեցուցանէր զանձն առ ամենեսեան, զի մի՛ ոք խրտուցանիցէ. (Ոսկ. ՟բ. թես. եւ Ոսկ. մ. ՟ա։ ի ճ.։)
Փոխարկեցեր զբնութիւն հրային՝ ի մեղմագոյն ցօղ երկնային. (Յիսուս որդի.։)
Այսքան մեղմագոյնս խօսեցաւ ընդ նոսա։ Ոմանք մեղմագոյնս, եւ ոմանք յանդգնագոյնս բարբառին։ Վարդապետեաց մեղմագոյնս ի ճահ նոցա եւ յօգուտ. (Իգն.։ Շ. մտթ.։ Նանայ.։)
Եւ վասն գալոյն ճշմարիտ հոգւոյն խօսեալ մեղմագոյն. (Գանձ.։)
cf. Մեղուաբոյծ.
μελιτούργος mellarius. Որ պահէ մեղուս մեղրագործս.
Երկրագործաց, եւ անդիորդաց, եւ մեղուագործաց. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
collecting, making honey.
Իբր Մեղրագործութիւն. մեղր կազմելն մեղուաց.
Մեղուագործութիւն յառաջ քան զմեղու յարմարապէ՞ս կարգիւն ասացին կատարիլ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Զառօրեայ փուշ ի ծաղկանցն նիւթ մեղուագործութեան փութան մատուցանել. (Եղիշ. դտ.։)
to make honey.
μελιτουργέω mel facio. Մեղր որպէս զմեղր գործել.
Զխորիսխ գեղեցիկ ստեղծանել՝ յոյժ սքանչելապէս մեղրագործեալ. (Փիլ. լիւս.։)
Զհեռաստան աշխարհս իբրեւ զմօտաւորս մեղրագործեցին (առաքեալք). (Եղիշ. դտ.։)
solo.
metallurgist.
to extract or draw out a tooth.
Հրամայեաց ատամնախիլ առնել. եւ բժիշկն զգործիսն ի ձեռն առեալ, սակաւ խլել զառամունս նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
denticulated, notched, indented;
— գործել, to notch, to break a piece off.
that sets the teeth on edge.
Որ ինչ կարծրութեամբ կամ թթուութեամբ խանգարէ եւ անգործ առնէ զատամունս.
with the teeth.
Երանի՛ թէ իբր զհմակեր գազան ատամնացի զմիմեանց միս ոչ ծախէաք. (Խոսր. պտրգ.։)
hateful, odious;
tiresome, disagreeable, unpleasant;
that bears hatred, malevolent.
Զգիւտս նորոգս ատելիս. (Նար. ՟Թ։)
Փրկեսցէ զիս ի թշնամեաց իմոց եւ յատելեաց իմոց։ Զտտելիս իմ սատակեցեր։ Աջ քո գտցէ զամենայն ատելիս քո։ Զատելիս մեր յամօթ արարեր։ Ահրեցայց ես յատելեացիմոց։ Բարի արարէք ատելեաց ձերոց. եւ այլն։
Ի կաղսն եւ ի կոյրս՝ յատելիս անձին Դաւթի. (՟Բ. Թագ. ՟Ե 8։)
hate, aversion, horrour, rancour, enmity, dislike.
μίσος odium Ատելն. զզուումն. ոխակալութիւն. թշնամութիւն. հակառակութիւն. արաբ. ըտվէգ. ադավէթ
Բերեալ ատելութիւն նախարարացն հայոց ընդ թագաւորին իւրեանց. (Փարպ.։)
to hate, to abhor, to detest;
to become tired of, to take a dislike to.
μισέω odi, odio habeo որ եւ ԱՏԵԱՄ (լծ. լտ. օ՛տի) Չսիրել. չհաճիլ. զզուիլ գարշիլ. խորշիլ.
Ուստի բարկութեամբ ատեալ՝ ետու զնոսա գերի. (Լմբ. ովս.։)
Ատեցեալ զայր իւր։ Այնչափ ատեցեալ զմեզ, մինչեւ զնշանագիրսն անգամ ոչ ընկալան. (Խոր ՟Բ 40։ ՟Գ 47։)
to harangue, to speak in public, to declaim.
Մեզ զծնունդ տէրունական ատենաբանեաց աւետարանիչն։ Ատենաբանել զյաղագս Մկրտչին բան դադարեցուցի. (Ճ. ՟Գ.։)
Դարձեալ պետրոս՝ որպէս ի սկզբանն՝ ատենաբանէ. (Ոսկ. գծ.։)
secretary;
chancellor.
Դպիր ատենի. դպրապետ. որպէս յն. ի սուրբ գիրս ՝ γραμματοεισαγωγεύς litterarum instituor, magister
magistrate, senator;
— դպիր, cf. Ատենադպիր.
Ատենակալ դպիր. որ եւ ատենադպիր. (Ագաթ.։)
Ատենակալ թարգմանի ի գիրս Մարթինի ՝ եւ լատին ձայնս դռի՛պունուս. որ է Տրիբուն. զի դռիպո՛ւ է ատեան. իսկ դռի՛պուս, ցեղ։
that belongs to courts of justice, judicial;
public, oratorical;
orator;
magistrate;
judge;
practitioner.
Ատենական խօսք. (Վերնագր. Լմբ. ատ.) որպէս Ժողովական. synodalis
δικανικός judicialis, forensis Մին յերից ճարտասանական հանդիսից յատենի՝ ի ջատագովել կամ յամբաստանել փաստաբանին զոք կամ զգործ ինչ.
Ճարտասանականն սեռ գոլով՝ յերիս բաժանի տեսակս. յատենականն, եւ այլն։ Ատենականն վասն անցեալ ժամանակին ունի զգոյութիւն. վասն զի ամենայն որ դատէ, վասն այնոցիկ դատէ զորս գործեաց. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)
Chief-justice, judge.
Ատենապետք դատաստանի ի սոսկալի աւուր նորոգման. (Նար. առափ։)
to be surnmoned before a tribunal.
ԱՏԵՆԱՔԱՐՇ ԼԻՆԵԼ. Քարշիլ ձգիլ յատեան դատաստանի.
to fill, to be full, fertile or fat.
Սերմունք ատոքացեալք։ Ատոքացեալ տեսցուք զբոյս ոճոյ։ Վասն այսորիկ առ սակաւ սակաւ յաստուածեղէն սեզանոյ աստի առեալ ձեզ ջամբեմ, զի եւ դուք քաղցրագոյն ատոքասջիք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 1. եւ 3։)
fulness, abundance, fertility, ripeness.
Ատոքն գոլ. ատոքանալն. հոծութիւն. լիութիւն. պարարտութիւն.
Մատուսցէ զատոքութեանն բերրի զպտուղ ցուցանիցեն. (Ագաթ.։)
cf. Ատտիկական.
Ատտիկեցի եւ ողբերգական առասպել ասես, ո՛վ վեհագոյն. (Պղատ. մինովս.։)
to graze, to pasture, to keep, to take care of;
— զհողմս, to cherish vain hopes, to build castles in the air.
Արածիցէ ոք զանգ կամ զայգի. (Եւ. ՟Ի՟Բ 25։)
Դու արածեա՛ զտուն դաւթի. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Բ 16։)
Արածեա՛ զգառինս իմ ... արա ծեա՛ զոչխարս իմ։ Արածեցէ՛ք որ ի ձեզ հօտդ է Աստուծոյ. եւ այլն։
Թոյլ տացէ խաչին իւրում արածել զանդ այլոց, կամ զգեղեցիկ արօտսն. (Եւ. ՟Ի՟Բ 5։ Եղեկ. ՟Լ՟Դ 18։)
Երէ վայրի արածեցաւ ի մէջ գազանացն զմարմնոյ կեանս, եւ զհոգեկան բարեգործութիւնս։ Որք արածիմք ընդ ամենայն տիեզերս զիւրն մարմին։ Զայն արածի բանական հոգիս. (Լմբ. սղ.։)
Արածեաց հուր զշինուածս նոցա. (Ագաթ.։)
public;
— ճանապարհ, պողոտայ, road much frequented, thoroughfare.
Ընդ անապատն կամի գնալ, ուր ոչ եւ արահետ ինչ երբէք առաքինութեանց երեւեցաւ. (Ոսկ. ես.։)
Արգելեալ պահէ ոչ միայն զարքունեացն պողոտայ, այլեւ զգողուղի հետեւանաց արահետ. (Պիտ. (որ է հասարակ գողոց)։)
Վրիպակ արահետ գարշութեամբ մեղացս. (Նար. ՟Ժ՟Ը.) իբր սովորական կամ յաճախեալ գարշութեամբ։
married woman;
— առնել, to impregnate, to violate.
Կին՝ որ է ընդ արամբ. կին առնակին. կարգուած՝ էրիկ ունեցօղ կնիկ.
vitious, faulty.
stain, contamination;
vice, defect, imperfection;
deficiency.
Ունելն զարատս. արատաւորն գոլ ի կարգի իմիք.
Այս է առաւելութիւն արատաւորութեան իւրեանց. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
to spot, to stain, to soil, to spoil, to blot, to vitiate, to contaminate.
μωμέω vitio vel tabe affico, vitupero Արատաւոր կացուցանել. արատով զգածել. աղտեղել. եւ աղարտել. վնասել. եւ վնաս դնել.
Եւ զխառնուածս անկեալ անգստին ի նմանէ, զի մի՛ արատիցի. (Եւ. ՟Ի՟Ը 32։)
act, action, fact, deed, work;
production, creation;
—ք երեւելի, exploit, achievement.
πραγματεία, ποίησις, ποίημα factura, opus, res, tractatio Արարածու. գործած. շինուած. իր. գործ. բանուածք, շէնք, բան. իշ.
Յաճախեցին ինձ արարս։ Կերպարանք անուոցն, եւ արար նոցա իբրեւ զտեսիլ ականց։ Ամենայն արար նոցա ձուլածոյ. (Ժղ. ՟Բ 4. 11։ Եզեկ. ՟Ա 15։ ՟Գ. Թագ. ՟Է 33։)
Ինքն իսկ արարն (կազմութեան մարդոյս) ո՞չ խրատիցէ զքեզ ... զի ի վեր եւեթ հայիցիս։ Տգեղ եւ անվայելուչ էր՝ մինչդեռ սիկն եւ կաւ եւ ջրոցն բազմութիւն ունէր զարարն երկրի. (Ոսկ. ես.։)
Արմաւն զիւր տեսիլն եւ զգոյնն եւ զհամն եւ զարարն բերիցէ. նոյն պէս եւ թուզն զտեսիլս իւրոյ տերեւոյն, եւ զարար կեղեւոյն. (Ագաթ.։)
γεωργία agricultura Երկրագործութիւն. արդիւնագործութիւն.
οὑσία substantia, possessio Ստացուածք. գոյք. ինչք. կալուածք.
Գոյք կոչին եւ արարք եւ ստացուածք կառուցեալ հաստատութեամբ առաքինութիւնք. եւ ըստ առաքինութեան գործ. (Փիլ. լին. ՟Դ 148։)
Արարս եւ ժառանգութիւնս գնիցես։ ի բոզս զիւրեանց արար վատնիցեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա 20. եւ 18։)
Կիւրինիոս գիր արարոց եւ իւրաքանչիւր բնակութեանց արար։ Զիւրաքանչիւր տունս եւ զարարս առնուլ. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Թողլով զիւրաքանչիւր արարս, եւ գիւղս, եւ զդաստակերտս։ Դարձեալ ձեր յիւրաքանչիւր արարս՝ իշխեցէ՛ք. (Խոր. ՟Գ 42։ եւ Փարպ.։)
creature, created being;
creation;
generation;
work, deed, action.
κτιστός, -ή, -όν creatus, -a, -um Արարեալ, եղական. արարածական. մախլուգ.
Արարած բնութիւն. (Սեբեր. ՟Է։ Շ. ամ. չար.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
Լուսաւորքդ արարած են յաւուրն չորրորդի. (գուցէ աւուրն). (Շիր.։)
κτίσμα creaura, κτίσις, ποίημα, δημιούργημα factura Ստեղծուած եւ արարուած Աստուծոյ. եղական ինչ. եղելութիւն. էակք. գոյք. որ ըստ յն. մերձաւոր գրչութեան ( κτίσις, κτίσμα ) ասին եւ ՍՏԱՑՈՒԱԾՔ.
Ոչ արդեօք զստացօղն ամենեցունց՝ ստացուած կամ արարած հայհոյել յանդգնէին. (Աթ. ՟Ա։)
Իսկ եթէ արարածս ինչ հաստատիցէ, եւ ցուցցէ զզօրութիւն Տէր, եւ բացցէ երկիր զբերան իւր, գիտասջիք, եւ այլն. (Եփր. ղեւտ.։)
Ո՛ր եւ է գործ. արար. արարուած մարդոյ.
Սակաւ մարդիկ կարեն ասել ըստ արժանի գովութեանն յայրն եւ ի նորա արարած. (Փարպ.։)
Եթէ այլ ինչ նորոգ արարած տանջանարանաց կազմեսցես. (Նար. ՟Ժ՟Թ։)
Զգերեզման շիրմին սանատրկոյ արքային ոչ կարացին բանալ վասն հաստաշինած արարածոցն. (Բուզ. ՟Դ 24։)
Այս է գիր արարածոց. (Ծն. ՟Բ 4։ ՟Ե 1։)
Զանուն գրոցն առաջին՝ Արարածք եւ ծնունդք կոչեաց. (Սարգ. ՟բ. պետ. յռջբ։ Վրդն. պտմ. եւ այլն։)
Արարած գիրք մեծ մարգարէին. (Փարպ.։)
who writes the creation of the world (Moses).
Արարածապատումն Մովսէս զտիւ եւ զգիշեր ի մի համար առնու. (Ի գիրս խոսր.։)
of Ararat;
— թագաւորութիւն, the kingdom of Armenia.
creator;
author.
ποιητής, κτιστής, δημιουργός factor, creator, fabricator, opifex Ստեղծիչ. հաստիչ. գոյացուցիչ յոչնչէ. եւ Որ միանգամ առնէ ինչ տիրաբար. յօրինիչ. կազմիչ. կերտող. շինող։ Տիրապէս զԱստուծոյ ասի. որ եւ ըստ հոմաձայնութեան յունին՝ ՍՏԱՑԻՉ.
Արարչի գործ այն է՝ զբնութիւնս առնել։ Երկուց արարչաց զբարւոյ եւ զչարի ի միոջէ հօրէ զծնունդսն համբաւէ. (Եզնիկ.։ եւ Լմբ. հանգ.։)
Արարիչ բնութեան. (Սարգ.։ եւ Շ. խոստ.։)
Նմանք նոցա եղիցին արարիչք նոցա (կռոց). (Ագաթ.։)
Զսիմոն (մոգ) զհայր եւ զարարիչ ամենայն չարեաց. (Եւս. պտմ. ՟Բ 13։)
Առողջութեան արարիչ (բժշկականն)։ Ո՛չ որ միանգամ հաւանութեան արարիչ, ճարտասանական է. (Սահմ. ՟Դ։)
Աղբիւր արուեստից՝ արարիչ արուեստից. եւ արուեստ, աճեցուցիչ մտաց. (Մագ. քեր.։)
Այն որ նուագաւոր մատանց արարիչն եղեւ քաջն պինդարոս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
action;
work, deed;
an act of theatre.
ποίημα factura Առնելն, եւ առնիլն. արարք. գործողութիւն. կազմութիւն. եւ Արարեալն գործ. cf. ԱՐԱՐ, եւ cf. ԱՐԱՐԱԾ։ Ի վերացեալն ասի.
Սորին գիտութեան արարուածոյ (տալի է) զարդարութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Սերք (յօգից ըստ յն) ո՛րգոն, Արարօղ (ո՛ բի՛իդիս). Արարած (հ՛ բԻ՛իսիս) որ է առնելութիւն. Արարուած (տ՛ բի՛իմա). (Թրակ. քեր.)
Իմաստս այս իմ, եւ ջանս, եւ արարուած։ Լուեալ մեր զայդ ամենայն նենգաւոր իրս քո եւ զարարուածս։ Ընդդիմացեալ արեացարարուածի։ Կամք ձեր եւ արարուած կարի մեծ է. (Փարպ.։)
established or ordained by the creator.
that belongs to the creator;
that creates;
efficient, plastic.
Արարչական սէր, կամ մարդասիրութիւն, բարեբանութիւն, փառաւորութիւն, հնազանդութիւն. (Ագաթ.։ Պիտ.։ Մամբր.։ Սհկ. ՟Կ՟Թ։ Նար.։)
Ունօղ զկարողութիւն արարչագործելոյ կամ առնելոյ զոր ինչ եւ է. արարողական, եւ Արարօղ. արարիչ. գործօղ. կերտօղ. Պատճառ. գտակ.
Ձեռք առ հնարագիտութիւնսն հպելով՝ արարչականք անանունին. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ունի զայն՝ որ երկիւղին է արարչական. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
made or constructed by the creator.
associate in the creation.
συνδημιουργήσας, συνδημιουργός socius creationis, συγκτίζων simul creans Արարիչ ի միասին. համագործ. որպէս որդի եւ հոգի Սուրբ միով արարչական կարողութեամբ ընդ հօր։ (Ագաթ.։ եւ Շար. ստեպ։)
Փառակցի եւ արարչակցի. (Նար. ՟Լ՟Գ։ Իսկ Եզնիկ հեգնելով զմիհր եւ զարհմն պարսից՝ գրէ.)
Իսկ (Եզնիկ.) հեգնելով զմիհր եւ զարհմն պարսից՝ գրէ.
Անդ հնարագիւտ լնիելոյ արեգական ասեն զարհմնն, եւ աստ յայտնի իսկ արարչակից լուսոյ. այսինքն ի միասին արարօղ լուսոյ։
creator, author.
Որ գեղեցկութեան արարչապետն է՝ նա հաստատեաց զնոսա. (Իմ. ՟Ժ՟Գ 3։)
that has seen the creator;
that is seen by the creator.
Տեսութեան լուսոյ Հովանի ի լերինն թաբորական արարչատես ներգործեցելոցն. (Նար. գանձ հոգ.։)
that resembles the creator, that is made after the image of the creator.
Արարչատիպ կերպարանեալ գոյացոյց. (Զքր. կթ.։)
cf. Արարչատուր.
Արարչաւանդ պայման։ Կազմուածոց արարչաւանդիցն գլխաւորաց։ Արարչաւանդ լուծ. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ղ՟Բ. եւ Նար. կուս.։)
Ոչ զօրեցի տանել այսմ արարչաւանդ պարգեւացս. (Ուռպ.։)
creation.
κτίσις, δημιουργία creatio, opificium, structura որ եւ ԱՐԱՐՉԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. Ստեղծանելն, եւ իլն. գործ Աստուծոյ. եւ Արարչական զօրութիւն եւ խնամ.
Ըստ բարերար արարչութեան իւրոյ։ Արարչութեամբ եւ բարերարութեամբ։ Պարգեւք արարչութեան. (ՅՃԽ։)
Յիսկզբանն իսկ յարարչութեան ժամանակին։ Արարչութեանցն հաւատալ յամենայն սրտէ. (Ագաթ.։)
Առաւել քան զարարչութիւն յոչնչէ զաշխարհս՝ մեծագոյն փրկութիւն զվերջինսն իմանայիր. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ճանաչել զզօրութիւն բնութեան արարչութեան քո։ Արժանի եղեն ճանաչել զարարչութիւն նորա։ Ասել Հօրն արարչութեան ցարարչակից որդին. (եւ այլն. Ագաթ.։ Տե՛ս եւ Նար. ՟Ժ՟Գ. ՟Ի՟Զ. ՟Ի՟Է. ՟Լ՟Գ. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Բ։)
Արարած Աստուծոյ, եւ գործած աստուածային, կամ մարդկային. արարուած. կազմուած.
Վասն ազդի ազգի սքանչելեաց աչացն արարչութեան. (Կոչ. ՟Թ։)
Երկու արարչութիւնք, դժոխոցն յարկ, եւ գերեզման. (ՃՃ.։)
Ստեղծական եւ նկարագրական արարչութիւն (դրօշելոց) բազում ինչ վնասակար կենաց մարդկան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ընդէ՞ր Մովսէս պղնձի օձ կազմէ, ոչ հրաման տուեալ նմա յաղագս որակութեան արարչութեան. (Փիլ. այլաբ.։)
sixth ancient month of the Armenians.
Վեցերորդ ամիս հայոց. զոր Վանակ. ի տարեմուտն, ստուգաբանէ, Արանց կամ արեաց ամիս ի ձմերան.
footman, groom, waiter;
servant;
— մոլորակի, satellite.
πρύτανης administrator, ὐπουργός minister, προαγωγός perductor, ἁκόλοωθος pedissequus, ὐπήκοος subditus Յարբունս հասել սպասաւոր ժիր. որ եւ կոչի մանուկ, պատանեակ. համբակ. սպասեակ. ծառայ. պաշտօնեայ. որպիսի եւ է սպասահարկու. գործօնեայ. գործակալ. գործակից. կամարար. կամակատար. մատակարար. հպատակ. հետեւօղ. առիթ. միջնորդ.
Երկուքն միայն յառաքելոցն գրեցին զաւետարանսն, եւ երկու եւս այլ արբանեակք նոցին. (Ոսկ. մ. ՟Ա 1։)
Ոչ ընդ արբանեակսն, այլ ընդ վարիչն պարտին զարմանալ։ Զհրեշտակս՝ արբանեակս գիտեմք յօգնականութիւն մարդկան. (Եզնիկ.։)
Արբանեակ բարեաց, կամ խաղաղութեան. (Մագ. ՟Ի՟Ը։ Խոսր.։)
to serve;
— ցանկութեանց, to be the slave of one's passions.
Ախոնդիքն զիա՞րդ զայսպիսի ներգործութիւն տեւէ եւ տոկայ արբանեկել. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
service;
— հարկանեմ, cf. Սպասաւորեմ, cf. Ծառայեմ.
Սպասաւորական հոգիք յարբանեկութիւն առաքելաք. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Արժանի համարեցաւ արբանեկութեան իւրոյ. (Ագաթ.։)
Պահպանութիւն առիւծուն՝ հանդերձ արբանեկութեամբ գայլուն. (Խոր. ՟Բ 67։)
Փոյթ յաւանդեալ գործոյն նմա յարբանեկութիւն. (Սարկ. քհ.։)
drunk, inebriated, intoxicated;
գան —, whipped, beaten with a stick.
inebriety, drunkenness.
to get drunk, to intoxicate, to drink to excess.
ԱՐԲԵՆԱՄ μεθύω, μεθύσκομαι , κρεπαλάω inebrior, crapulor որ եւ ԱՐԲԻԼ. Գինել. զուարթանալ ի գինւոյ. եւ գինեհարիլ. յանչափս ըմպելով զգինի կամ զցքի՝ ելանել արտաքոյ անձին. անզգայիլ. կորուսանել զխելս. հարբենալ, գինովնալ. (Իսկ Արբեալ. արաբ. ախմէր, որպէս ռմկ. Խմած, խմօղ, գինով։)
Արբին եւ արբեցան ընդ նմա։ Արբ ի գինւոյն, եւ արբեցաւ։ Արբէ՛ք եւ արբեցարո՛ւք։ Որ ըմպէք գինի ցարբենալ։ Մի՛ արբենայք դիւնով։ Մի՛ լինիր արբեցող։ Այր կերող եւ արբեցող։ Արբեցողք զարքայութիւն Աստուծոյ ոչ ժառանգեն։ Մոլորեսցին իբրեւ զարբեալ.եւ այլն։
Է եւ այս դարձեալ յարբեցելոցս կարծեաց ատելութեամբն։ Որպէս արբեալն գինով զեղխութեան ոչ գիտէ զի՛նչ առնէ կամ զի՛նչ խօսի, այսպէս եւ արբեալն հոգաւով սիրոյն Աստուծոյ. (Լմբ. ատ.։ եւ սղ. ՟Ի՟Բ։)
drinker.
κῶμος. compotatio. որպէս Արբումն. գիներբուք. խրախունք.
Եթէ յարբ կոչեսցիս (վրիպակաւ գրի, յարբեցիս), մի՛ երագիցիս. եթէ յուրացումն, ի բա՛ց վազեա. (Ածաբ. մկրտ.։)
drunkenness, intoxication, inebriation;
— ախտից, intoxication of the passions;
— հրճուանաց, transport of joy;
զմայլել արբեցութեամբ, to enjoy drunkenness.
μέθη, μέθισμα, πότος inebriatio, vinolentia, temulentia, compotatio, potus inebrians Անչափ արբումն ըմպելեաց. արբենալն. գինեհարութիւն. եւ Գիներբուք. եւ Գինի, կամ ինչ մի արբեցուցիչ. հարբեցութիւն, հարբածութիւն, գինովութիւն.
Մինչեւ յե՞րբ կայցես յարբեցութեան։ Անկեալ դնէր յարբեցութեան իւրում։ Բարի է երթալի ի տուն սոգոյ՝ քան ի տուն արբեցութեան։ Զգինի եւ զարբեցութիւն մի՛ արբցէ։ Տո՛ւք զարբեցութիւն արտմեցելոց, եւ այլն։
Չի՛ք ինչ ի մեղաց՝ զոր գինի եւ արբեցութիւն ոչ գործէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
Արբեցեալք մինչեւ ի վաղորդեայն գեղեցիկ արբեցութեամբս այսուիկ (պաշտամանց). (Փիլ. տեսական.։)
Արբեցութիւն մտաց (ցանկութեամբ, ագահութեամբ, բարկութեամբ). (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Խաչի համբերեալ, եւ զայլսն արբեցութիւնս (թշնամանաց) որ ի հրէիցն՝ կրեալ։ Եւ զարտաքուստ արբեցութիւնս, զորս ի հրէիցն անզգամութենէ բերեալս ի վերայ նորա. (Պրպմ. ՟Ի՟Զ. ՟Լ՟Թ։)
to intoxicate, to inebriate;
to soak, to make drink.
μεθύσκω, μεθύω, ποτίζω inebrio, ebrium reddo Տալ արբենալ գինւով կամ իբր գինւով. հարբեցնել, գինովոնել, խմցնել.
Եւ իբր Արբուցանել. ոռոգանել. ջրել.
tippler, tipsy.
μέθυσος, οἱνοφλύγων ebrius, vinolentus Արբեցօղ. արբեալ. մոլեալ զհետ ուտելեաց եւ ըմպելեաց. հանգանակող. եւ անառակ. շռայլ. զեղխ. հարբացօղ, հարբած, կերխմոս սիրօղ, մոխօղ, ճամբէ ելած.
Հանգանակող է եւ արբշիռ։ Ամենայն արբշիռն (կամ արբեցողն) եւ բոզանոցն աղքատասցի. (Օր. ՟Ի՟Ա 20։ Առակ. ՟Ի՟Գ 21։ Մշակ արբշիռն ոչ հասցէ ի մեծութիւն։ Բարկութիւն մեծ՝ կին արբշիռ. Սիր. ՟Ժ՟Թ 1։ ՟Ի՟Զ 11։)
Բարեկարգք միշտ բամբաին յարբշռից իբրեւ ռիշտք. (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Է.)
Իսկ մեզ մինչ ի ցարբենալ՝ գինուոյն թակոյկք, մանաւանդ թէ՝ եւ առաւել քան զարբեցութիւն՝ արբշռացն. (Ածաբ.։)
drunkenness, inebriation;
յ— հատանել, to intoxicate, to get drunk, tipsy.
Բաց ի մարմնական մսակերութենէ արբշռութեամբ շուայտեալք. (Շապհ. բագր. հատուած.։)
Ինքնասիրութեան ախտի ի չարիս մեծագունին ծառայեցելոյ արբշռութեամբ. (Սարկ. քհ.։)
act of drinking;
drink.
Զիմ արբումնս՝ զմահ եւ զանմեղութիւն՝ եւ ձեզ պիտոյ է ըմպել։ Որ զայս արբմունս ըմպեն. (Նար. երգ.։)