cf. Մաքուր;
purgative, cathartic, cleansing;
— դեղ, a purge;
— տեսեկ, nitre, saltpetre;
— աղանդաւոր, puritan.
Որպէս է զօրութիւն մաքրական տեսակացն. (Պղատ. տիմ.։)
purificative, depurative, purgative;
detersive, abstersive;
expiatory;
depurative;
purgative, purge;
— առնուլ, to purge, to take a purge.
καθαρτικός, -κή, -κόν purgativus, expians, expiator, -trix. Ունօղ զզօրութիւն կաամ զպաշտօն մաքրելոյ. մաքրիչ. քաւիչ. սրբիչ. սրբարար.
great;
large, big;
strong, powerful, mighty;
rich, opulent;
important, serious, considerable, momentous;
—, — իմն, —ս, —աւ, —ու, greatly, highly, much, very much, too much, excessively;
— օր, feast day, high-day;
— դաշտ, vast, spacious field or plain;
— ժամս, ժամանակս, during many hours;
for a long time;
զ— ժամս գիշերոյ, a great part of the night;
ո՞չ է քեզ —, is it not important?.
Չիք յարդարոց կա՛մ մեծաւ, կամ փոքու, որ ոչ էանց զօրինօքն. (Եփր. գղ. (այսինքն ի մեծ կարգի, կամ մեծաւ մեղօք։))
ՄԵԾ ՍԿԱՅԱԶՕՐ կամ ՄԵԾՍԿԱՅԱԶՕՐ ա. Սեպհական զօրութեան սկայի մեծի.
Մեծսկայազօր սրիութեամբ յաղթող գտանէի անմահն տեսակի. (Պիտ.։)
of exalted sentiments, noble-minded, magnanimous, generous, noble;
mysterious, involving a great mystery.
Զմեծախորհուրդ զօրս զայս։ Նաւակատիս մեծախորհուրդ տօնիցն. (Տօնակ.։ Ուռպ.։)
very intelligent, talented, witty, very wise.
Յայսոսիկ միայն մեք հզօրագոյնք եւ մեծահանճարք. (Առ որս. ՟Գ։)
having great faith or belief in.
Որ ունի զմեծ եւ զզօրաւոր հաւատս. եւ Որ ինչ լինի աներկբայ հաւատով.
very great, grand, important, considerable;
— վարուք զարդարեալ, virtuous;
egregious, eminent;
—ք, the great;
high life, fashionable society;
great deeds, great things, great enterprises;
—, —ս, greatly, extremely, very much, excessively;
—ս գործել, to perform great actions;
—ս վազել, to run swiftly;
to gallop;
—ս խօսել, բարբառել, կոտորել, cf. Մեծաբանեմ.
Արար ինձ մեծամեծս հզօրն։ Պատմեա՛ դու ինձ զամենայն մեծամեծն՝ զոր արար եղիսէէ։ Արար ի քեզ զմեծամեծսն եւ զփառաւորս՝ զոր տեսին աչք քո.եւ այլն։
victorious, conquering, triumphant;
great, enormous, huge, colossal.
Զմեծայաղթ զօրութիւնն ի միտ առնուցու. (Ոսկ. ես.։)
magnanimous, generous;
cf. Մեծահասակ.
Ի մէջ ամենայն կենդանեաց (մարդն) թէպէտ ինքն ըստ ինքեան փանաքի եւ տկար է զօրութեամբ, սակայն մեծանձանցն սովաւ (այսինքն իմաստութեամբ) կարէ յաղթօղ լինել, եւ զօրաւորագունիցն. (Պիտ.։)
greatly, much, very, too much, extremely, beyond measure, infinitely;
remarkably, considerably;
— սխալիս, you are greatly mistaken;
եւ այս նոցա — տագնապ, it is a great embarrassment for them;
եւ այս — է, it is a great advantage;
վկայութիւն նորա — է յայսոսիկ, his testimony is highly important in this cause.
Մեծապէս յայտնութեամբ անցուցանել զօրհասն. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 4։ (յն. մեծամասնեայ. μεγαλομερής amplus ).)
cf. Մեծահրաշ.
Մեծասքանչ զօրութեամբ. (Ղեւոնդ.։ Ասող.։)
Մեծասքանչ զօրութիւն. (Խոսր.։)
Չկարացին ծածկել զմեծասքանչ նշանին զօրութիւնն. (Նանայ.։)
iambus;
iambic.
Խառնելով զողբ եւ զօրհնութիւնս եւ զհարուածս ընդ երկադուռն մեծավերջիցն. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
to enlarge, to make to grow, to increase, to augment, to extend;
to enrich;
to render powerful, mighty;
to favour, to befriend, to raise, to exalt, to dignify;
to glorify, to celebrate;
to magnify, to praise highly, to exalt, to extol;
to amplify, to exaggerate.
Մարգարէքն եւ զարարածս մեծացուցանեն, եւ հերձուածօղքն զարարիչն փոքրկացուցանեն։ Պօղոս մեծացուցանէ զկենարարն։ Մեծացուցանէ ոչ զբնութիւն փառաւորելոյն, այլ զօրհնութեանցն զբանսն։ Մեծացուցից զնա գովութեամբ (ասէ դաւիթ). (Սեբեր. ՟Դ։)
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
Բարձրացաւ մեծութեամբ ի մէջ դատաստանաց։ Ոչ խորշի ի մեծութենէ, զի զփոքր եւ զմեծ ինքն արար։ Մեծութեամբ բազկի քո։ Ըստ սրտի քում արարեր զամենայն զմեծութւնդ քո տէր։ Պատմեսջի՛ր զայդչափ մեծութիւն զօրութեանցն աստուծոյ։ Մեզէն եղեալ ականատեսք նորա մեծութեանն.եւ այլն։
explicit, clear, evident, formal, precise;
distinct, only, sole;
simple, ordinary, obscure;
clearly, explicitly, distinctly, precisely, expressly, intelligibly.
Կրկին ապաքէն, եւ ոչ մեկին սորա է զօրութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
marauder, freebooter, bandit.
ՄԵԿՆԱԿԱԶԷՆ որ եւ ՄԵԿՆԱԶԷՆ, ՄԵԿՆԱԶԻՆԵԱԼ. Մեկնակ եւ ինքնագլուխ զինեալ. կամ զմի ազգ զինու կրօղ. սրիկայ. զօրական. ըսի յն. միագօտեալ կամ մենագօտեալ. (որ պէսպէս մեկնի)
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
Մեկնեա՛ մեզ զառակ որոմացն, կամ զառակս զայս։ Առաձինն առակերտացն իւրոց մեկնէր զամենայն։ Առն ըստ իւրաքանչիւր երազոյ մեկնեաց։ Մեկնէ զերազս, եւ պատմէ զառակս։ Կարօղ է մեկնել մեկնութիւնս։ Սկսաւ մովսէս մեկնե զօրէնս զայսոսիկ.եւ այլն։
interpreter, commentator, expositor.
Զմեկնիչն խրատէ տէր (զօրինական դպիրն)։ Իւրաքանչիւր ուրուք ի սոցանէ մեկնիչ՝ սահմանն իմանի. (Նիւս. կազմ.։)
explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.
Զգրոյն զօրութիւն ոչ գիտէին, որ է մեկնութիւն. եւ միայն ի բառսն հայէին. (Մեկն. ղկ.։)
subject to sin, peccant, sinful;
peccable;
hurtful, detrimental, mischievous, pernicious, noxious.
Օձ արքայիկն բնաւ յերեւելն իւրում ունի զմեղանչական զօրութիւնն. (Կոչ. ՟Թ։)
sinning.
Ոչ այնպէս ծանօթ եւ յայտնի իմն գիտէին յառաջ քան զօրէնսն՝ զմեղանչումն. (Ոսկ. հռ.։)
to soften, to loosen, to slacken, to mollify;
to unman, to enervate, to effeminate, to emasculate, to render cowardly.
cf. Մեղկանամ.
(Ի բազում սգոյն) ջիլքն թուլանան, յօդքն լուծանին, բոլոր զօրութիւն մարմնոյն մեղկի եւ անկանի. (Մամբր.։)
softness, loosening, relaxation, looseness, slackness;
indolence, effeminacy, cowardice;
մեղկութեամբ, softly, indolently, effeminately, languishingly.
Զմեղկութիւնն իբրեւ զպարտութիւն զօրաւորին պնդութեան։ Մեռոյց մեղկութիւնն, թմբրեցոյց ծուլութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ե. ՟Խ՟Ը։)
cf. Մեղուոց.
Եւ անդ էր անտառ մեղուաց հանդէպ անդին. եւ եմուտ զօրն ի մեղուանոցն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 26։)
to fight a duel, hand to hand, in single combat;
to wrestle, to struggle.
Որպէս զքաջս ի զօրականաց՝ մենամարտեան ընդդէմ չարին. (Շար.։)
single combat, duel, monomachy;
wrestling.
Էր այր պնդակազմ ուժով զօրութեան, եւ վարէր ըմբշական մենամարտութեամբ. (Ղեւոնդ.։)
Եօթն մարդոցն՝ որ ի մենամարտութեանն ի զօրուէն վրաց մեռան. (Ասող. ՟Գ. 31։)
to lead a retired or solitary life, to be alone, to live retired.
Մենացելոց պար շրջական, ճգնաւորաց ժոյժ զօրութեան. (Շ. ոտ. բարձր.։)
retired, alone, solitary;
solitary, hermit, recluse.
Մենաւոր են բարք բուսոյ ծննդեանն, եւ բազմապատիկ են զօրութիւնք ջուրց. (Կոչ. ՟Թ։)
to die, to expire, to breathe one's last, to give up the ghost, to depart this life, to pay the last debt to nature;
to mortify one's body;
մահու —, to be punished with death, to suffer capital punishment;
— ի մարտ պատերազմի, to die on the breach, to be slain in action;
— ի վերայ ազգին, ի սէր հայրենեաց, to die for one's country;
— քաջութեամբ, պատուով, to die on the field of honor;
մերձ է ի —, he is at the last gasp, he is expiring, dying;
որպէս կեայ ոք այնպէս եո մեռանի, people generally die as they live.
Վասն քո մեռանիմք զօրհանապալ։ Մեռանիլ մեղաց կամ աշխարհի.եւ այլն։
like a corpse.
repulsive;
expulsive.
Կորզական իմն յինքն զպակասին՝ զօրութիւն, եւ մերժական աւելւոյ անպիտանին՝ դնելով ի մարմնի. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
quite naked;
unarmed;
nakedly, openly, ingenuously;
— պտուղք, drupa.
Հանին ընդ սուր զզօրսն մերկանդամս մովաբացւոց. (Եփր. թագ.։) cf. ՄԵԿՆԱԿԱԶԷՆ։
sap, juice;
extract;
mucilage.
Կէսն ի կաթն, կէսն ի կեղեւ, կէսն ի հոյզն բաղսամոս ծառոյ։ Եւ զելեկտրոնէ ասեն, թէ եւ նա հոյզ է ծառոյ։ Ոչ գիտէ զզօրութիւն այնմ հուզոյ եւ այլն. (Վեցօր. ՟Ե։)
roman, latin;
greek.
Հաւատարիմ զօրացն հոռովմոց. (Եղիշ. ՟Դ։)
stream of water, watercourse;
overflowing, flowing out;
water-fall;
current, stream;
— հոգւոյն, the gifts of the Spirit;
— հրոյ, volcanic eruption;
torrent of flame;
— չարեաց, a torrent of ills;
—նս ջուրց իջուցին աչք իմ, my eyes have become water-brooks, my eyes run down with rivers of water.
Հոսանք ականակիտն աղբերաց։ Բնութիւնս (գետոյ) հզօրապէս զ՝ի վայր հոսանից ունի կարգ. (Պիտ.։)
to shed, to spill, to pour out;
to flow, to fall, to drop;
to gush, to stream, to run;
to scatter, to disperse;
to winnow, to fan;
to precipitate;
— յորդաբուխ արտօսր, — իբրեւ զհեղեղ զարտասուս, to shed tears abundantly, in torrents;
— հողմոյ, to cast to or throw to the winds;
cf. Հոսիմ.
Հոսել զզօրութիւն պատգամաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
Հոսէր ընկենոյր բարդս բարդս ի մէջ զօրացն։ Զաշտարակն վերուստ ի վայր փլուզեալ հոսեաց. (Ագաթ.։)
Ընդ քեզ եւ զօրք վերին հոսին, մինչ զի թափուր մնալ երկին. (Յիսուս որդի.։)
flowing out, outpouring, effusion, discharge;
leakage.
Քան զօրէնս հասարակաց բնաւորականս հոսմանց. (Նար. ՟Ժ՟Գ։)
to overshadow, to shade, to shadow;
to seat or repose oneself in the shade;
to take under one's protection, to protect, to defend, to shelter.
Զկոյս հովանացեալ զօրութեամբ հոգւոյն. (Խոր. հռիփս.։)
Ի բարձրեալն հօրէ զօրացեալ եւ հովանացեալ. (Նար. ձ։)
to shade, to cover with shade, to cast a shadow upon;
to protect, to take under one's shadow or patronage.
Հօր զօրութիւն, կամ զօրութիւն բարձրելոյն հովանաւորեալ քեզ. (Շար.։)
shadow, shade, umbrage;
auspice, conduct, shield, defence, guard;
— ընդ —նեաւ, in the shade, under the shadow of;
with the protection or under the auspices of;
— լինել, առնել, cf. Հովանաւորեմ;
աւուրք իմ որպէս — անցին, my life has passed away like a shadow.
Աստուած հովանի լիցի նմա զամենայն աւուրս. Զօրութիւն բարձրելոյն հովանի լիցի ի վերայ քո։ Հովանի լիցի տէր զօրութեանց ի վերայ երուսաղէմի։ Աջով իւրով հովանի լիցի նոցա։ Հովանի լինէր ամենայն գնդին նիզակաւն. եւ այլն։
pastor, shepherd, herdsman, neatherd;
հովուի գաւազան or բիր, shepherd's rod or staff, wild thistle, dipsacus sativus, damasonium;
մանուկ —, shepherd-boy;
աղջիկ —, shepherdess, shepherd-girl, shepherd-lass.
Որպէս եւ հոմերոս ասէ՝ հովիւ ժողովրդոց գոլ զբարի զօրավարն. (Պղատ. մինովս.։)
to cause to advance, to lead on, to conduct, to drive forward;
to flock in crowds, to fall upon, to rush impetuously on, to overspread.
ՀՈՐԴԱՆ ՏԱԼ. (լծ. հորդել, եւ յորդել.եւ թ. օրդու էիւրիւթմէք ). ἁπαίρω discederefacio, tollo. Յառաջ վարել զբազմութիւն. խաղացուցանել զհօտ կամ զզօր ի չու. ճամբա հանել, քշել տանիլ.
Վաղվաղակի հորդան տայր զօրաց իւրոց. (Յհ. կթ.։)
strong, vigorous, robust;
powerful, potent, mighty.
ՀՈՒԺԿՈՒ գրի եւ ՀԱՒԺԿՈՒ, ՀՕԺԿՈՒ. Ուժեղ. ուժեղակ. կարող հասակաւ եւ արութեամբ. առոյգ եւ արի. քաջ. կորովի. զօրաւոր. հզօր. երեւելի. հոյակապ.
near, nigh, close, adjacent;
near, close to, by, by the side of;
—, ընդ —, — ընդ, — առ —, ի հպոյ, near, close, at hand;
by and by, shortly, soon, very soon, in a short time;
— լինել, երթալ, մատչել, to be near, to approach, to draw near, to go or come near to, or towards, to go closer to;
to touch.
Ծայրս կոչէ զվերինսն զօրութիւնս, եւ զհուպսն առ աստուած. (Մաքս. ի դիոն.։)
Վաղենտին զօրավար հուպ ի վերայ հասեալ. (Յհ. կթ.։)
to make proud, to puff up, to inflate, to render haughty.
Ոչ հպարտացոյց զնա սպայ զօրաց բազմաց. (Կոչ. ՟Բ։)
to pay a salary.
Արարաք ձմերոց, եւ զամենայն հեծելազօրսն մեր հռոգեցաք. (Ուռհ.։)
to make famous, to trumpet, to sound the fame of, to praise, to exalt;
to publish, to divulge, to make public, to noise or rumour abroad;
to chant, to celebrate, to solemnize.
Հռչակեցուցանէ զիւր տկարութիւնն մարգարէս, զի նովաւ զաստուծոյ բանին զօրութիւնն ցուցանիցէ. (Մխ. երեմ.։)
giantship.
fire-cup;
punishment by fire;
fiery, full of fire.
Հրաբաժակ գինւոյ սաստիկ զօրութեանն. (Ագաթ.։)