to compensate, to return, to reward, to content, to satisfy, to acknowledge;
to indemnity, to requite.
ἁμοίβομαι rependo. Փոխարէն տալ. հատուցանել.
to convert, to change, to turn, to transform.
Արդէն իսկ ի նոյն կորստեան է, եթէ ոչ փոխարկեսցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
to change, to convert, to transform, to modify;
to remove, to displace, to transfer, to transport;
to succeed;
to translate;
— զհրամանս or զիրաւունս տեառն, to transgress God's commandments;
— զհանդերձս, to change one's clothes;
— զշապիկ, to shift one's shirt or shift;
— զբնակութիւն, to shift one's quarters, to remove;
— զկարծիս, to alter or change one's mind;
— զպատիժ (ամոքել), to commute a punishment;
— զաչս յերկինս, to raise the eyes to heaven;
— ի հայ լեզու, to translate into Armenian;
cf. Լեզու.
Յայլ կերպարանս փոխել։ Ոչ յիւրմէ բնութենէն փոխէր։ Որպէս թէ արդարոցն մեռելոց ոգիք յայլ ի սուրբ մարմինս փոխիցին, եւ մեղաւորացն ոգիք յաղտեղի մարմինս փոխիցին. (Եզնիկ.։)
Ոչ ուրեք գտանէր, զի փոխեաց զնա Աստուած։ Փոխեաց զնա յերկիրն եմաթայ։ Սելեւկոս փոխեցաւ յաշխարհէ։ Զայս օրինակ յաշխարհէ փոխեցաւ։ Մեզ լաւ է՝ զի փոխիմք աստի ի մարդկանէ։ Ի դիցն պաշտօն փոխեցաւ։ Փոխեցաւ ի ճանապարհէն։ Փոխեցաւ ի գալիլէէ, եւ եկն ի սահմանս հրէաստանի։ Փոխեցաւ անտի ՞ եւ այլն։ Ի բա՛ց փոխեցիր. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Փոխորդի.
ՓՈԽՈՐԴ ՓՈԽՈՐԴԻ. δάνιον, ἁμοιβή compensatio, sors. Ծնունդ փոխոյ. տոկոսիք. եւ Փոխարէն.
interest, fruit of loans.
ՓՈԽՈՐԴ ՓՈԽՈՐԴԻ. δάνιον, ἁμοιβή compensatio, sors. Ծնունդ փոխոյ. տոկոսիք. եւ Փոխարէն.
thong, leather thong, strap, girth;
leather whip;
— գօտի, leather belt;
— անվախճան, endless strap;
phoca, seal, sea-calf.
ἰμάς corrigia, lorum σκύτος corium. Կանչեայ պարան. լար ի մորթոյ արջառոց. մաշկեղէն գօտի, կապ, խրաց, սամետ. երկար կաշի.
leathern.
Կաշեայ. մաշկեղէն.
Եղիա գօտի մաշկեղէն ունէր, եւ յովհաննէս գօտի փոկեայ. (Մծբ. ՟Ղ.) (կամ ըստ ձ. փոկ գօտի)։
to trumpet, to announce with the trumpet, to sound the horn, to intimate or warn by sound of a trumpet;
to cause to march on to the sound of the trumpet;
cf. Հորդան տամ.
Ի ձայն քաղցրիկ փողէր կանանցն յարեաւ խաչեալն տէր Յիսուս։ Փողէր խնկաբերիցն ասելով, ձեզ աւետիք, Քրիստոս յարեաւ։ Փողելով փողէր սրովբէն, էմմանուէլ ծնեալ՝ մարդարէանայր. (Շ. տաղ.։)
Ամենայն ամբոխն զկնի նորա փողեալ՝ թնդէր երկիրն ի բազմութենէն. (Ագաթ.) իմա իբրեւ ի ձայն փողոյ, կամ հանգոյն անցից խողովակի խուռն հորդան տուեալ՝ զեղեալ։
cf. Փողեմ.
Զուարթուն սերովբէն ի վերայ վիմին փողերգէր, փողէր զաւետիս, տէր յարեաւ, դուք զո՞վ խնդրէք. (Շ. տաղ.։)
like dust, powdery;
very small, thin, light.
(Մեղուին է ) ո՛չ զբաւանդակն հաւաքել ծաղիկս, այլ զմանրագոյնսն եւ զփոշէտեսակսն ի կրկնուածս ոտիցն ընդունելով։ Զօրէն մեղուի ի բոլորն վարդից եւ ի ծաղկանց զփոշետեսական եւ զանուշահոտսն ի մի վայր հաւաքեալ։ Զփոշետեսակսն զօրէն գործասէր մեղուի ամբարեաց։ Սովորութիւն է մեղուաց զփոշետեսակսն՝ ծաղիկ ժողովել. (Առ որս. ՟Դ։ Մագ. ՟Ա. ՟ԻԷ. ՟ԾԷ։)
scrotocele;
— մսեղէն, sarcocele;
— or փոշտանկաւոր, cf. Փոշտանկաւոր.
measure, th part of a pot.
Քսեստ մի, որ լինի ի սափորէն. որ է փոստ մի՝ ի տասնէն մինն. (Նշ. Եզեկ.։)
to engrave, to grave;
— ժանտաջրով, to etch.
Իբրու տասն են, բաշխեաց յերկուս հնդեակս. զորս յերկուս արձանս (քարեղէն տախտակաց ) փորագրեաց։ Նստելով ի լերինն՝ ոչ փորագրէր տախտակս քարեղէնս, եւ տայր նոցա՝ որպէս երբեմն մովսէսի ի լերինն սինայ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Սարգ. ՟բ. յհ.։)
engraving;
— լուսագրական, heliographic engraving;
պողպատային —, steel engraving;
փայտեղէն —, wood engraving, wood-cut;
— ժանտաջրային, etching;
վաճառական փորագրութեանց, print-seller.
Caesarean.
Կեսար ոչ ըստ բնութեան ծնեալ ի մօրէն իւրմէ.. . անուտնեցին լատինացի լեզուաւ ճէսար, որ թարգմանի փորահան։ Օգոստոս՝ երկրորդ ինքնակալ զկնի յուլիոսի, զոր ասեն փորհան, որ եւ կայսր կոչեցաւ. (Ոսկիփոր.։ Վրդն. պտմ.։)
cf. Փորացաւութիւն.
Վասն այն ջերմանն՝ որ զկնի փորացաւութենէն (լուծմամբ որովայնի՝) լինի. (Մխ. բժիշկ.։)
belly-ache, pain in the bowels;
colick, gripes.
Վասն այն ջերմանն՝ որ զկնի փորացաւութենէն (լուծմամբ որովայնի՝) լինի. (Մխ. բժիշկ.։)
with hollowed streets.
Եւ ապա զաշտարակն, հիմն լայնամիջոց, սերտաշէն, աշտիճանաձեւ ելանելեօք, փորոփողոց, լուսանցոյց պատուհանօք. (Վրդն. ծն.։)
cf. Բրիչ.
Եւ թէ փորշով շինեն զգեստինն ի լեառն, լաւ է՝ քան լծովքն։ Բայց թէ վասն գետնի շատութենէն չկարէ զօրել փորիշն, նա ապա լծօքն վարեսցէ. (Վստկ. ՟Ժ՟Թ։)
temptation;
evil, tribulation, misfortune, disaster, mischance;
cf. Փորձան.
Ոչ ծածկէր յառաջնորգէն զսատանայական փորձանսն։ Փրկեա ըղմեզ ի փորձանաց, ի խաւարի շրջօղ դիւաց։ Ի յոբայ փորձանացն է ուսանել. նաեւ իտէրունական իսկ ի փորձանացն իմանալի է, թէ չէ (սատանայ) կանխագէտ. (Ճ. ՟Ա.։ Ժմ.։ Եզնիկ.։)
to attempt, to try, to experiment, to make an experiment of;
to prove, to assay, to put to the test;
to tempt, to sound, to try;
to tempt, to allure, to entice.
Փորձեաց Աստուած զաբրաամ։ Փորձեցից զնոսա, եթէ գնայցե՞ն յօրէնս իմ, թէ ոչ։ Փորձեա՛ զիս տէր, եւ քննեա՛ զիս։ Զայս ասէր փորձելով զնա.եւ այլն։
to be tried, tempted;
to try, to endeavour, to seek;
to be purified, refined.
Փորձի զժողովուրդն հանել Աստուածայ ընդ առաջ։ Փորձեցիր ամբողջ պահել զամենայն ինչ։ Փորձեցայց դարձեալ ըստ իւրաքանչիւր ազգացն յարմարել ըստ իւրաքանչւոր ազգացն յարմարել զտեսլական օրէնս. (Փիլ.։)
cf. Փորձող.
ՓՈՐՁԻՉ. որպէս Հէն. աւազակ թափառական ի ծովու. նիւթական թարգմանութեամբ յն. ձայնիս. πειρατής pirata. որ եւ περίδινος.
temptation;
misfortune, calamity;
— ունել, to be tempted to;
ի — արկանել, տանել, to lead into temptation;
յաղթել փորձութեան, to resist temptation;
յաղթիլ, ընկճիլ ի փորձութենէ, to succumb to temptation.
Անուանեաց զանուն տեղւոյն այնորիկ փորձութիւն, վասն փորձելոյ նոցա զտէր։ Մի փորձեսցես զտէր Աստուած քո։ Որպէս փորձեցէք ի փորձութեանն։ Առնուլ իւր ազգ ի միջոյ ազգի փորձութեամբ եւ նշանօք։ Աբրահամ ապաքէն ի փորձութեան ի հանդիսի գտաւ հաւատարիմ։ Հասանէ երազ ի բազմութեան փորձութեանց։ Մի՛ տանիր զմեզ ի փորձութիւն։ Զի մի մտանիցէք ի փորձութիւն։ Կատարեալ զամենացն փորձութիւնս սատանայի։ Ի ժամանակի փորձութեան հեռանան։ Ցանգ կայիք ընդ իս ի փորձութիւնս իմ.եւ այլն։
Ո՞չ ապաքէն իբրեւ զփորձութիւն են վարք մարդոյ իվերայ երկրի։ Քրիստոսեւ փրկեցայց ի փորձութենէ, աստուծով իմով անցից ընդ պարիսպս. (Յոբ. ՟Է. 1։ Սղ. ՟Ժ՟Է. 30։)
cf. Փորոտիք.
ՓՈՐՈՏԻՔ. ἑντεριώνη (լծ. պ. էնտէրունի ). interior pars, medulla, nucleus. Միջուկն իրաց. ծուծ. կորիզ.
hollow, cavity, excavation;
notch, score, hole;
— խելաց, the ventricles or cavity of the brain.
Որ ի փորուածին բարբառեալ։ Ի փորուածէն զբարբառն առնեն. (Սոկր.։)
cf. Տապագին.
Յորժամ ի հրացայտ տապախառն ճառագայթիցն բորբոքմանէն տոչորին բնութիւնք. (Գանձ.։)
to fry, to fricassee.
Եւ ինքն զաւէնն աթինեալս եւ զտապակեալս եւ զժապաւինեալս նարօտօք ագանէր. յայտ առնէ զյօրինուած ինչ զգեստուց անյայտ։
chest, box, coffer, small trunk;
poor's box;
tabernacle;
cf. Ուխտ;
— պրտուեայ, ark of bulrushes.
Ասի եւ նմանութեամբ զսրբոյ կուսէն, եւ զխաչէն.
mat, carpet.
Բարձեալ զնա՝ եդին ի վերայ պրտուեղէն տապասի. (Ժող. հռոմկլ.։)
Տապպստ արկից զվիրաւորս ձեր։ Անդէն ի նմին տեղւոջ տապաստ արկին մետասան հազար զընտիր զօր։ Զբազումս տապաստ արկեալ է նորա խոցոտելով։ Արկ զնոսա տապաստ յանապատի անդ։ Արկից զնոսա տապաստ սրով առաջի թշնամեաց իւրեանց։ Արկին տապաստ յերկիր.եւ այլն։
Զբազումս ի նոցանէն հարեալ՝ տապաստ դաշտացն արկանէին. (Ղեւոնդ.։)
Բարձեալ զնա՝ եդին ի վերայ պրտուեղէն տապասի. (Ժող. հռոմկլ.։)
Տապպստ արկից զվիրաւորս ձեր։ Անդէն ի նմին տեղւոջ տապաստ արկին մետասան հազար զընտիր զօր։ Զբազումս տապաստ արկեալ է նորա խոցոտելով։ Արկ զնոսա տապաստ յանապատի անդ։ Արկից զնոսա տապաստ սրով առաջի թշնամեաց իւրեանց։ Արկին տապաստ յերկիր.եւ այլն։
Զբազումս ի նոցանէն հարեալ՝ տապաստ դաշտացն արկանէին. (Ղեւոնդ.։)
dice.
κύβος cubus, alea, tessera. Ուլունք դիւրագլորք ի վերայ տախտակի. ոսկեղէն քուեայք խաղուց.
Ընդ տապեղուլունս զբօսանել, եւ յանօրէն տեսիլս թատերցն դեգերել. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)
Կէսք ի ձէնջ ի լիցս ընթանան, եւ կէսք ի տապեղուլունսն (կամ ի տապեղելունսն. գրի զկնի եւ ուլունք). (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Տարր;
letter, character;
letter, episite;
book;
աստուածեղէն —ք, the Holy Scriptures;
մարգարէական —ք, the prophecies;
—ք կանոնականք, canons, constitutions, statutes, written laws.
unhappy, wretched, miserable.
Ի տառապական չարեաց թշուառութենէն խոյս տուեալ փախչէր. (Փիլ. իմաստն.) յն. մի բառ κακοπραγία.
written, engraved.
Գիր նախագոյն ծանուցեալ յենոքայ, գտեալ առ աշտարակին ի կաւեղէն նիւթի տառատպեալ. (Ճ. ՟Ը.։)
decimation, tithing.
Ի յաղթողէն ծանօթանայր պատուասիրական փոխանորդութեամբ տասանորդութիւն. (Պիտ.։)
ten-fingered.
Ժամ հաւաքմանն տասներորդն. զի եւ մեք տասնամատնեայ ոտիւք գնացաք ի չարիս, եւ գործեցաք զանօրէնս տասնմատնեայ ձեռօք. (Տօնակ.։)
the Decalogue.
ՏԱՍՆԲԱՆԵԱՅ ՏԱՍՆԲԱՆԵԱՆ. cf. ՏԱՍՆԱԲԱՆԵԱՅ (օրէնք),
Ո՛չ տասնբանեան՝ մատամբ դրոշմեցեալ աստուծոյ։ Տասնբանեան պատուիրանօք։ Քան զտասնբանեան օրէնսն. (Անյաղթ բարձր.։ Շ. անդ։ Լմբ. ժղ.։)
ten, half-a-score;
decade.
Ի միակէն մինչեւ ի տասնեակն։ Տասնեկաւ ամենակատարիւ. եւ այլն. (Փիլ. ՟ժ. բան. ստէպ։)
ten thousand;
cf. Բիւր.
Զի դու իբրեւ զտասնհազար ի մէնջ ես. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 3։)
cf. Տասնհարուածեան.
Եւ համօրէն տասնհարուածեայ գաւազանաւն զբովանդակն տանջելով քանդէր երկիր. (Պիտ.)
of the ten plagues.
Եւ համօրէն տասնհարուածեայ գաւազանաւն զբովանդակն տանջելով քանդէր երկիր. (Պիտ.)
cf. Տասնբանեան.
cf. ՏԱՍՆԱԲԱՆԵԱՅ (օրէնօ).
shaky, tottering, vacillating;
swing, see-saw;
cf. Տատանումն;
կալ ի —ի, cf. Տատանիմ;
— առնել, to swing, to send up and down, to see-saw.
Կայէն երեր եւ տատան եղեւ. (Եփր. թուոց.։)
cf. Տատասկածնունդ.
Ադամ ել ի դրախտէն յերկիր փշաբեր եւ տատասկաբեր։ Զփշաբեր եւ զտատասկաբեր երկիր ժառանգեաց. (Եփր. խոստով.։ Կոչ. ՟Բ։)
divided, separated, removed;
separating, removing;
— հանել, կացուցանել, to alienate, to transfer, to separate;
to expatriate;
ելանել —, to abandon one's country.
Մի՛ ոք զձեզ բաժինն ի ձէնջ հատանիցէ, եւ զձեզ օտարս եւ խորթս արարեալ՝ տարաբաժին հանիցէ։ Ելանել եղբօրն տարաբաժին յիւրմէ բաժնոյն։ Օտարացուցանել զհոգին, եւ տարաբաժին յաստուծոյ կացուցանել. (Եղիշ. ՟Ե։ Կանոն.։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
to bear here and there, to shake, to agitate, to move, to stir.
Զաստուծոյ սեփական թագաւորութենէն բանս տարաբերէ. (Համամ առակ.։)
agitation, shaking;
difference, diversity.
Ապաքէն հրեշտակ հօր կոչեցաւ որդի՝ սակս ի հօրէ առ մեզ տարաբերութեան. (Նանայ.։)
proscribed, removed, driven away, expatriated, banished, exiled;
— առնել, լինել, cf. Տարագրեմ, cf. Տարագրիմ;
— ելանել ի կենաց, to pass from this world;
ի հայրենի ընչից — գտանիլ, to be disinherited.
Յոբ յեսաւայ ծնեալ ի տարագրէն. (Եփր. աւետար.։)
Յետ տարագիր ի դրախտէն լինելոյ։ Ի բազմերան կենացն տարագիր գտանէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ի յաւիտենական փառացնաստուծոյ տարագիր գտանին։ Մի՛ տարագիր անկցուք ի նմանութենէն աստուծոյ։ Զի մի՛ յորդիութենէ նոցա տարագիր գտանիցիք. (Սարգ.։)
counterfeit, base;
դահեկան —, coin, false money.
Դահեկանաց խոտանն եւ տարագծեալն։ Զօրէն այնոցիկ՝ որ զդահեկանն հատանեն տարագծեալ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 17։ եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to proscribe, to banish, to exile, to drive away, to remove, to exclude.
Տարագրէ զսուտ մարգարէսն։ Զբամբասօղն տարագրէ յարքայութենէն։ Տարագրեալք ի խնամոց նորա։ Տեսեր զտարագելն եւ զկործանումն յաջողելոցն աստ. (Նախ. եզեկ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։ Երզն. մտթ.։ Լմբ. սղ.։)
Հերքեալ տարագրեալ խտրոցաւ մեծաւ։ Ոչ ընդ մահապարտացն տարագրեցեր։ Տարագրեալդ յարդարութեանց։ Տարագրի տագնապն։ Յանդրէն դարձ տարագրելոյ տոհմին յուդայի. (Նար.։)