four-lettered.
Չորեքդրեան. չորիւք տառիւք բաղկացեալ. որպէս է յեբր. բացարձակ անունն Աստուածոյ՝ էհւհ. այսինքն էհովահ կամ եօվա. եւ ի մեզ՝ Որ էն. նոյնպէս եւ անուանք միոյ միոյ յերից անձանց, Հայր, Որդի, Հոգի. որոց դումարն է զուգաթիւ ընդ ձայնիս Երրորդութիւն, ՟Ժ՟Բ տառիւք՝ ըստ թուոյ ՟Ժ՟Բ առաքելոց. այս է ասելն Նար. առաք.
cf. Քառադիմի.
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
cf. Քառադիմի.
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
four-faced, square;
tetrahedron.
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
cf. Քառակուսի.
Կամ մ. Ի չորից կողմանց. չորս կողմէն, չորս դիաց.
square;
— արմատ, root — թուոյ, of a number.
Կամ մ. Ի չորից կողմանց. չորս կողմէն, չորս դիաց.
cf. Քառանիւթեայ.
Քառանիւթեայ շնչակիր լրութիւնք երեւելեացս։ Զմեր քառանիւթեայ մարմինս էօծ ինքեամբ։ Սկսանին սաղմոսք չորք ըստ քառանիւթեայ բնութեանս։ Քառանիւթեայ մարմինն ի կուսէն. (Պիտ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Խոսր.։ Տօնակ.։)
composed of four matters or elements.
Քառանիւթեայ շնչակիր լրութիւնք երեւելեացս։ Զմեր քառանիւթեայ մարմինս էօծ ինքեամբ։ Սկսանին սաղմոսք չորք ըստ քառանիւթեայ բնութեանս։ Քառանիւթեայ մարմինն ի կուսէն. (Պիտ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Խոսր.։ Տօնակ.։)
quadrangular;
tetragone;
— վանաց, cloister.
Ի չորից քառանկիւնաց։ Իսկ քառանկիւնաց։ Իսկ քառանկիւնոյն նոյնպէս հինգերորդն ի միակէն։ Երկոտասանիցն թիւ բաղկանայ յառաջնոցն յերկուց քառան կիւնեաց՝ ի չորից եւ յինննէն. (Փիլ. լին.։)
having four angles, quadrangular.
Ի չորից քառանկիւնաց։ Իսկ քառանկիւնաց։ Իսկ քառանկիւնոյն նոյնպէս հինգերորդն ի միակէն։ Երկոտասանիցն թիւ բաղկանայ յառաջնոցն յերկուց քառան կիւնեաց՝ ի չորից եւ յինննէն. (Փիլ. լին.։)
divided in four branches (river).
Յեդեմաբուղխ աղբերէն յառաջեալք՝ ըստ քառառաջ վտակացն յարձակման։ Գնդին միայնոյ թիւ քառառաջ ըստ եզակացն ի սմա. (Երզն. լս.։ Տաղ.։)
cf. Քառասայրի.
Սուր քառասայրի։ Հրաշազէն քառասայրի. (Գանձ.։ Զքր. կթ. խչ.։)
cf. Քառասայրի.
Սուր քառասայրի։ Հրաշազէն քառասայրի. (Գանձ.։ Զքր. կթ. խչ.։)
four-edged.
Սուր քառասայրի։ Հրաշազէն քառասայրի. (Գանձ.։ Զքր. կթ. խչ.։)
cf. Քառասնորդ.
Ի հարիւրորդէ քառասներորդէ ողոմպիադէն սկսաւ տիրել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
of forty days.
Երկնաչափքն քառասնօրեայ գնացք ասացին զայրեալ գօտին անշէն. (Մխ. այրիվ.։)
of four streams.
Քանզի սերովբէն բոցեղէն սրովն՝ քառավտակ հոսէր զհուրն. (Տաղ քրիստոսատրոյ.։)
cragged rock, rough, steep rock.
Որ ինչ է որպէս զբլուր քարեղէն. միաստանի ժայռ. ապառաժ լեառն.
cf. Քարագլուխ.
Որոյ գագաթն կամ կատարն է քաղեղէն. քարագլուխ.
stony, of stone, made of stone;
cf. Քարակոփ;
gravel, stone.
ՔԱՐԱԳՈՐԾ. ա. Գործեալ ի քարանց. քարաշէն.
cf. Քարաթոթոշ.
ՔԱՐԱԹՈՇ կամ ՔԱՐԱԹՈԹՈՇ. ռմկ. եւս՝ քարթօշ, քարթօշիկ, քարթաթօշիկ. ἁσκαλαβότης, γαλεώτης, κωλώτης stellio, araneus mus. իտ. tarantula. Ազգ մողէղի. կովադիաց փոքր՝ մկնաձեւ՝ սեւագոյն. սիվրի սըլան. (որ ի լտ. ասի սարդ մուկն. որպէս եւ սարդն՝ ռմկ. մամուկ ասի). պ. քէարթէն. յորմէ թ. քէրթէն քէլեր (զի քէլէր է կովադիաց, իսկ մուշ է մուկն).
stallion, newt.
ՔԱՐԱԹՈՇ կամ ՔԱՐԱԹՈԹՈՇ. ռմկ. եւս՝ քարթօշ, քարթօշիկ, քարթաթօշիկ. ἁσκαλαβότης, γαλεώτης, κωλώτης stellio, araneus mus. իտ. tarantula. Ազգ մողէղի. կովադիաց փոքր՝ մկնաձեւ՝ սեւագոյն. սիվրի սըլան. (որ ի լտ. ասի սարդ մուկն. որպէս եւ սարդն՝ ռմկ. մամուկ ասի). պ. քէարթէն. յորմէ թ. քէրթէն քէլեր (զի քէլէր է կովադիաց, իսկ մուշ է մուկն)
rocky mountain.
Քարեղէն լեառն. ապառաժ.
rocky hill.
Քարեղէն լեառն փոքրիկ.
stone, build to stone;
— տուն, stonehouse.
Քարամբք կերտեալ. քարաշէն.
stone-carrier;
cf. Քարուկիր.
Թէ քարակիր առնես (զամբարանոցն), եւ թէ այլ ցեղ շէնք. (Վստկ.։)
cf. Քարակոփ.
որ եւ ՔԱՐԿՈՒՌ. Կռեալ ի քարանց. կոփածոյ. քարաշէն. քերած
Իբրեւ զարդ աւազեղէն քարակուռ որմզ Սիրաք. (՟Ի՟Բ. 20.) յն. τοίχου ξυστού . լտ. parietis limpidi.
made or built of stone;
stone-cutter, stone-mason;
sculptor, carver.
մ. λατομητός excisus e lapide ξυστός rasus, politus. Կոփեալ ի քարանց. քարկոփ. քարակուռ. քարաշէն. կոփածցոյ. տաշեայ.
stone's throw.
Աղօթէիր ի վերայ քո քարաձգողաց։ Որ ի վերայ անօրէն քարաձգողացն աղօթէիր. (Շար.։ Ժմ.։)
cross-shaped distaff.
Ի տեղի արօտական ըզտուցն գտանէր զհնացեալ ստեւն, եւ առեալ զայն փայտիւ նիւթէր քարամանիւ, եւ տայր ի խորանաբնակ հովիւսն. եւ նոքա արարին զնիւթն զայն նմա հանդերձ զօրէն քրձի. եւ ի նմին հատեալ օձիս՝ ագանէր քրձազգեաց լինելով. (Եպիփ. ծն.։)
paved with stones;
pavement.
Ի քարայատակ տեղւոջն։ Ի աղւոջն՝ որ կոչէր քարայատակ, եւ եբրայեցերէն կապպաթա (ի քիֆա, որ եւ կեփա, այսինքն վէմ). (՟Բ. Մնաց. ՟Է. 3։ Յհ. ՟Ժ՟Թ. 13։)
stony.
ՔԱՐԱՅԻՆ կամ ՔԱՐԱՅՈՒՆ. Քարեղէն. քարեայ. քարուտ.
Ամրանային ի քարանձաւս ամրաշէն բերդից։ Շինեաց եկեղեցի միյամրական քարանձաւին ի կատար քարանձաւին. (Արծր. ՟Բ. 1։ ՟Դ. 11։)
stone-worshipper, idolater.
Պաշտօղ քարեղէն կռոց. եւ սեպհական այնպիսի պաշտաման.
stone-worship, idolatry.
Պաշտօն քարանց, այսինքն քարեղէն կռոց.
stone-walled, fortified;
stone-wall.
Ոյր պատուարն կամ պարիսպն է քարաշէն. քարամբք պատեալ. եւ Նման քարեղէն պատուարի.
stone-hearted, flinty-hearted, hard-hearted, obdurate.
Ոյր սիրտն է իբր քարեղէն կամ քարացեալ. խստասիրտ.
Քարասի՛տ եւ կուրացեալ ի սիրոյն Քրիստոսի։ Ի քարեղէն գրեալ սալսն՝ համակ խստութիւն քարոզէ քարասրտացն եւ չարաց. (Ճ. ՟Գ.։ Փարպ.։)
precipitation, falling headlong;
steep, precipice.
Գնասցուք ընդ անձուկ ճանապարհն վասն յերկուց կողմանց քարավիժութեան։ Յերկոցունց կողմանց ի քարավիժութենէն ապրել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1. եւ 13։)
cf. Քարաբոյս;
morphew.
Քարեղէն պատկերացն առեալզքարաքոս ժանկոյն, զազրացեալ՝ կանաչացեալ. (Ագաթ.։)
cf. Քարգոնոսական.
Տրամակայեալ յինքեան յոքնաբեզունն քարգոնական կնիք՝ յապարանէն արքունի։ Մահաշունչ հոտ քաղուն քարգոնական նժուգին։ Զգուշացուցից քեզ չու ի քարգոնոսական նպատ։ Կամիմ, զի եւ դա արքունիս քոյո քարգոնոսական ապարանի առկայացեալ՝ արասցէ քեզ ճեմարան։ Ի զարդ քարգոնոսական տպարանին. (Մագ.։)
royal.
Տրամակայեալ յինքեան յոքնաբեզունն քարգոնական կնիք՝ յապարանէն արքունի։ Մահաշունչ հոտ քաղուն քարգոնական նժուգին։ Զգուշացուցից քեզ չու ի քարգոնոսական նպատ։ Կամիմ, զի եւ դա արքունիս քոյո քարգոնոսական ապարանի առկայացեալ՝ արասցէ քեզ ճեմարան։ Ի զարդ քարգոնոսական տպարանին. (Մագ.։)
throwing, flinging or casting stones;
ballista, catapult;
— բարբառ, biting words;
իբրեւ — մի, a stone's cast or throw;
— առնել, to precipitate;
— լինել, to throw stones;
to fling at one.
Մեկնեցաւ ի նոցանէ իբրեւ քարընկէց մի. (Ղկ. ՟Ի՟Բ. 41։ Մեկնեցաւ յինէն քարընկէց մի. Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Դ։)
*favus.
ՔԱՐԾԿԵՂ կամ ՔԱՐՑԿԵՂ. κηρίον q.d. favus. Ազգ քաղցկեղի կամ կեղոյ՝ ի ձեւ մազի մեղուաց. վասն որոյ ի յն. կոշի գիրի՛օն, որ է բջիջ, մոմեղէն։
cf. Քարակոփ.
(իբր կր) ա. Կոփեալ կամ կոփածոյ քարամբք. քարաշէն։ cf. ՔԱՐԱԿՈՓ.
Զքարկոփ եկեղեցին ... ընդ բեմաւն դարանս գործեալ քարկոփս ... Տեսին ի ներքոյ եկեղեցի քարկոփ չքնաղաշէն. (Ուռպ.։)
litharge;
cf. Մարդասանկ.
ՔԱՐՄԱՐՑԱՆԿ կամ ՔԱՐՄՐՑԱՆԱԿ. որպէս թ. միւրքէսէնկ. (Բժշկարան.։)
to draw, to drag, to pull or haul about, to drag along, to lead away;
— յինքն, to attract, to win, to gain or bring over;
— ընդ գետին, to drag on the ground;
— առ դատաւորն, to lead or drag before the judge, to bring to justice;
յարտասուս —, to stir to pity, to affect, to move;
— զոք, to defame, to slander, to bite.
σύρω, κατασύρω traho, extraho, detraho ἔλκω, καθέλκω deduco եւ այլն. Ի քարշ արկանել. ձգել զկնի իւր, կամ յինքն. ձգձգել. բռնի վարել. իջուցանել. քաշել, քաշքշել, քըսքըսել. պ. քէշիյտէն, քէլիտէն. թ.
Ի քարշել մերձակայ յաւիտենիս՝ ո՞չ ապաքէն ի յետին ժամանակս ասեմք մարդանալ զբանն Աստուածոյ Մեկն. (ղեւտ.։)
to herald, to proclaim by heralds, to announce publicly, to publish loudly, to cry;
to preach;
թագաւոր —, to proclaim king;
— յանապատի, to preach in the desert;
— օրինակաւ անձին, to practise what one preaches, to be the first to set an example to others.
Արարածք իսկ իւրաքանչիւր շարժմամբք եւ փոփոխմամբք զարարչէն քարոզեն։ Նմանապէս եւ սոքա Աստուածս զնոյնս քարոզեն. (Եզնիկ.։)
herald, crier;
promulgator;
reacher;
missionary, missioner.
κηρύσσων, κήρυξ praeco, praedicator. որ եւ ՔԱՐՈԶ ասի. Որ քարոզէն. քարոզօղ. մունետիկ. ազդարարօղ.
stone-wall.
Քար որմոց շարեալ. եւ Քարեղէն որմ.
(wall of) cemented stones;
cf. Տուն.
Քարուկըրով կալան (ամրացուցին) զդուռն քաղաքին. (Ուռհ.։ Այսպէս լինի ընթեռնուլ եւ զբանն Կաղանկտ. Ներբովթ սկսայ զբոլորս հրապուրէր ազինս աշտարակաշէն առնել կարիկարս։)