rolling along or down.
Հոլովմամբ. թաւալմամբ. գլորտըկելով.
rolling, circular;
declinable.
πτωτικός casualis. Որ կարէ հոլովիլ, եւ հոլովեալ ըստ քերականաց. կամ յեղյեղլի. փոփոխական.
Անուն է մասն բանի հոլովական. նոյնպէս եւ յօդն ըստ յն. (Թր. քեր.։)
Հոլովական, այսինքն թաւալական. զի անուն ընդունակ է հոլովից. (Երզն. քեր.։)
to roll, to turn;
to move, to change;
to decline.
կամ չ. κυλέω volvo καταρρίπτω dejicio, praecipito. եբր. կալալ կամ չ. πίπτω cado. Գլել, գլորել, թաւալել. շրջել. իրօք կամ նմանութեամբ. փոխել. յեղյեղել. բոլորել. կուտել. գլորտըկել, փոփոխել, պտըտցընել.
Ընդ այս շաւիղ հոլովեցաք։ Ի ճգնութիւն մարմնոյն ուրախ զկենացս հոլովի ընթացս։ Անիւ շրջանի ժամանակացս հոլովեալ էր։ Հոլովեալն ի վերայ ժամանակք եղանակաց տարւոյն. (Լմբ. ատ. Լմբ. սղ. Լմբ. պտրգ.։)
Առաջի նորա հոլովեսցին եթովպացիք. ըստ յն. ոճոյ իմա՛, անկցին. (Աթ. ՟Թ։)
Ծերն հոլովեալ է եւ զառանցեալ. իբր ռմկ. ընկած, ձգած. (Լմբ. ժղ.։)
rolling, rotation, whirling;
movement, turn, vicissitude;
declension.
κύλισις volutatio, versatio. Հոլովելն, իլն. թաւալումն. գլորումն. շրջան. ընթացք. յեղյեղումն.
Հոլովման աւուրց։ Ըստ հոլովման ընթացից ամանակաց։ Ի պարս կարգի բանիս հոլովման. (Նար. ՟Կ՟Գ. եւ Նար. յիշ. եւ Նար. խչ.։)
to be condensed, to grow thick;
to fill, to be filled.
Հոտ ընդ հոտ հոծին. (Եղիշ. յես.։)
Զուխտս հոծեալս բանի. (Լմբ. պտրգ.) իբր լիապատար. եւ կամ ըստ յաջորդ նշ։
Մեղկեալ ... հոտ ընդ հոտ հոծին, բերան համբուրէ (կամ համբուրեն). (Եղիշ. յես.։)
density, thickness, denseness.
Յանօսրութենէ, եւ ի հոծութենէ։ Զհոծութիւն եւ զխտութիւն օդոյն։ Հոծութեամբն ըմբռնեալ անխափան. (Փիլ.։)
produced by the earth.
Մարդ հողաբեր յաշխարհ գայցէ ըստ պատկերի աստուծոյ. (Ագաթ.։)
hank of earth, embankment, mound, dike, dam, mole, break-water;
causeway;
rampart, intrenchment;
—ս կանգնել, to intrench, to fortify with trenches.
Աւերեցին եւ քանդեցին՝ հողաբըլուր թողին ըզնա. (Շ. եդես.։)
burial-tax;
land-tax.
Յաղագս դատաստանի անուանեալ հողադրամաց։ Հողադրամդ այժմ անուանեալ՝ ո՛չ է ի կանոնական հրամանաց։ Դրամդ հողոյ ի կապալաւոր քահանայից եղեւ՝ վաճառել զգերեզմանս. բայց քրիստովնեայք ըստ յուսոյ տան զդրամն հողոյ. (Մխ. դտ.։)
mixed with earth;
earthy.
Խառն ընդ հողոյ (կամ մոխրոյ, ըստ յն)
earth-born.
Անհիւթականն հողանիւթ գոլով, զի զհողածնեալքս հօրն ընծայեսցէ աստուածորդին. (Շար.։)
land-holder.
Որ ունի զհող ինչ սեպհական. տէր գետնոյ. հողին տէրը.
diver, coot;
cormorant;
—ք, dust;
atom, corpuscle, mote.
καταράκτης cataracta, mergus, mergulus. Թռչուն ձկնակեր՝ ձեւով եւ գունով նման բադի. որ եւ հանգոյն հաւու ի տօթի թաւալի ընդ հող.
Որպէս թէնախ հողամաղք ընթանային, որպէս յորժամ շողն ընդ երդ մտանիցէ, եւ հողամաղք իմն երեւին ի շողն. (Եզնիկ.։)
cf. Հողանիւթեայ.
Զսեռ հողանիւթազեռնոց. լինի ընթեռնուլ, հողանիւթ կամ հողանիւթեայ զեռնոց։
accompanied with wind.
Խառն ընդ հողմոյ. ուր կայ եւ հողմն.
to be agitated, tossed, troubled by the wind;
to hull or float at the mercy of the winds;
to fluctuate, to waver, to be irresolute or wavering, bewildered, in doubt.
weather-beaten tempest tossed;
fan;
cf. Ճանճվան;
— հրացան, air-gun.
Կամ հողմահար խըռիւ խոտին՝ ի ժամանակս աշնանային. (Յիսուս որդի.։)
to lash away flies with the tail;
cf. Հովահարեմ.
ՀՈՂՄԱՀԱՐԻԼ. Իբրու հողմահարաւ զովանալ, կամ վանել զճանճս. հովահրիլ, հովթըփիլ, ճանճերը քշել.
celandine, swallow-wort.
χελιδώνιον chelidonia, mamiran. Անուն խոտոյ, որ լինի գեղ աչաց. յն. խէլիտօնիօն. իբրու ծիծառնական. յորմէ թ. գըռլանղըճ օթու, զէրդէլէօփ, մամիրան։ (Բժշկարան.։)
like the wind.
equivocal;
cf. Համանուն;
cf. Երկդիմի.
ὀμώνυμος, -ον ejusdem nominis et aequivocus. Համանուն. նոյնանուն. անուանակից. եւ Երկդիմի. ուր նոյն անուն իցէ այլեւայլ անձանց, կամ իրաց. հոմաձայն, նոյն անունով, թէճնիս, ատը պիր՝ քենտի այրը.
Որ է յաթոռ սուրբ գրիգորոյ, գոլ հոմանուն համանմանոյ։ Զիւր սիրեցեալ որդիացեալ, եւ զհոմանունըն հաստատեալ. (Շ. խոստ. եւ Շ. վիպ.։)
Հոմանուանք (կամ հոմանունք) ասին, յորոց անուան միայն հասարակ. իսկ ըստ անուան բան գոյացութեան այլ. ո՛րզան, կենդանի՝ մարդն, եւ գրեալն (այսինքն նկարեալն). (Արիստ. ստորոգ.։)
Էն ի հոմանուանց է. իսկ հոմանունքն ընդ սահմանաւ ոչ ստորանկանին։ Պա՛րտ է ի վերայ հոմանուանցն խնդրել, թէ քանի՛ս ունի նշանակութիւնս հոմանունն. (Սահմ. ՟Ա։)
equivocally.
Սովոր է գիրք բազում անգամ հոմանունաբար կոչել զաչս եւ զերեսս. իբր զի ընդ յն. է աչք, եւ երեսք. (Լմբ. սղ.։)
Կամ որպէս Փաղանունաբար, այսինքն նովին նշանակութեամբ ըստ անուանն եւ ըստ իրին.
equivocalness, equivocation.
Արարչական բնութիւնն, ընդ որում ոչ այլ ոք ի գոյոց լծակցի հոմանունութեամբ. (Խոսրովիկ.։)
cf. Հոմերոսեան.
to resemble Homer;
to become a clever poet.
Պատերազմ եղեալ ընդ զմիւռնացիսն կողոփանեացն, պատանի գոլով հոմերոս՝ ասէ ցզմիւռնացիսն, ես կամիմ ձեզ հոմերանալ. այսինքն զհանդերձելոցն (յաղթութեանց) գուշակել ձեզ. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։ (ուր երկդիմի բառն յն. թերեւս թարգմանելի էր, ես կամիմ ուղեկից ձեզ լինել։))
cf. Իշխանակից.
Ինքնագործ՝ հոմիշխան երկուցն եւս ընդ նմին. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
Եղիցես ընդ իս միաբան բնակել հոմիշխան. (Պտմ. աղեքս. (այժմու յն. μονοκράτωρ իբր միահեծան. այլ ըստ յն. ὀμοκράτωρ ).)
"degustation;
cf. Ճաշակելիք."
Կոչելով ի խարախական ճաշակաւորութիւն։ Դարաստանքն ընձեռէին զպտղոցն քաղցրահամ ճաշակաւորութիւն. (Պիտ.։)
Մտանեն ընդ բերան համադամ ճաշակաւորութիւնք. (Եփր. թագ.։ եւ Վահր. յար.։)
that may be tasted, savoured, relished;
—ք, the taste.
Ըստ ընդունելեացն եւ ճաշակելեացն կամաց. (Ոսկ. տիտ.։)
to taste, to try, to relish;
to eat, to feed;
to drink;
to experience;
— զմահ, to die;
— զաշխարհ, to enjoy the world or its pleasures;
— զքաղցրութիւն խաղաղութեան, to taste the sweets of peace.
γεύομαι gisto, degusto. Առնուլ զճաշակ ուտելեաց կամ ըմպելեաց. ճաշել. ուտել. առնուլ զհամ եւ զհոտ, կամ զփորձ. համտես ընել, ուտել.
act of tasting or eating;
Holy Communion;
consumption.
cf. Ճաշարան.
cf. Ճաշարան.
dining-hall, dining-room;
refectory.
to dine, to take the noonday meal, to eat;
— արտաքս, to dine bill of fare.
Ամենայն երկիրն ճաշէր։ Մուտ ընդ իս ի տուն, եւ ճաշեա՛։ Ճաշէին ընդ նմա։ Եկա՛յք ճաշեցէ՛ք.եւ այլն։
Ճաշել ընդ նմա յօթեւանին. (Փարպ.։)
effusion, shedding, spreading;
— արեան, blood-shed, effusion of blood, slaughter, crnage, butchery;
—իս արեան գործել, հանել արեան —իս, արեան —եօք լնուլ, to slaughter, to shed rivers of blood;
բազում արեան —իք եղեն or գործեցան ի ճակատամարտին, rivers of blood were shed in that battle;
cf. Հեղում.
Զօրքն հայոց եւ վրաց յանխնայ դնէին զամենայն պարսիկսն արեան ճապաղիս ընդ երեսս դաշտին. (Պտմ. վր.։)
dispersion;
effusion;
distraction;
dissipation.
Փութալ ժողովել զմիտսն ի ճապաղմանէ զգայարանաց։ Զճապաղումն զանազան ընթացից մարդկան ի չար վարս եւ ի բարիս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)
to glide or crawl like a serpent or worm, to twist about, to twine or coil round;
to writhe.
Նոյն ընդ Ճաղպատիլ. շաղապատիլ. եռալ զեռալ. գալարիլ. երկայնիլ եւ կարճիլ սողնոց եւ զեռնոց ծեքծեքմամբ. (յորմէ եւ ճապկըտիլ. եւ ճապուկ)
ray, beam, radiation;
light, splendour, brightness, brilliancy;
radius;
— տանելի, vector radius;
—ս արձակել, to irradiate, to beam, to emit rays.
Ճառագայթք հրոյ անցանէին ընդ մէջ անդամոցն յօշելոց։ Ամենայն ժողովուրդն տեսանէր զձայնն եւ զճառագայթսն. (Ծն. ՟Ժ՟Ե. 17։ Ել. ՟Ի. 18։)
(Որդին ի հօրէ) որպէս յարեգակնէ առաքեալ ճառագայթ՝ գայ յառաջ ի նմանէ. եւ այլ ոմն է քան զնա՝ մի ըստ բնութեան գոլով, ոմն արեգակն, եւ ոմն ճառագայթ. (Կիւրղ. գանձ.։)
beaming, luciferous, radiant;
crowned with rays (Diana).
ὀ, ἠ ἁκτινοφόρος radiatus, radiato capite. Որ բերէ յինքեան զճառագայթս. ճառագայթաւոր. (ըստ հեթանոսաց՝ մակդիր անահտայ, յորոյ ի գլուխն նկարի լուսին)
cf. Ճառագայթափայլ.
to write, to describe, to narrate.
Ահա ոչ ըստ կամաց արտասուալից ողբովք ճառագրեմք զբազում հարուածս։ Ահա ակամայ ճառագրեմ զբազումս, ո՛րպէս կորեան ոմանք. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Դ։)
belonging to a discourse, discursive;
narrated, described;
— իմաստք, literal sense.
ῤητός, -η, -ον literalis, dicendus, dictus. Սեպհական ճառի. ճառեալն. ճառելի. եւ Որ ինչ է ըստ ճառի, գրաւորական. բառական.
Է եւ ի խունկս ինչ կինամոն ղարմացական, որ զնըմանէ են սքանչելի բանք ճառական. այսինքն ճառեալք. (Երզն. ոտ. երկն.։)
chess, game of -;
— խաղալ, to play at chess.
Ո՞ւր ջընարք երգարանին, կամ խաղացողքըն ճատրակին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
foraging together.
συννέμων qui compascitur. Որ զոյգ ընդ այլս ճարակի. արօտակից.
Իբրեւ զձիս շամբուշ յերամակի ճարակեալս ... ոչ ոք ի ձէնջ հասեալ՝ զիւրն առ ի ճարակակցաց ընկալցի. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
to lead the flocks out to pasture, to feed, to pasture;
to remedy, to cure;
to attack, to corrupt, to waste, to devour, to consume;
to pasture, to graze, to browse, to feed, to bait, to feed or live upon, to eat;
to expand, to extend, to dilate, to propagate, to diffuse, to spread;
to take root, to get rooted;
to be cured;
— զանձն, to fatten oneself;
բոցն հողմավար ծաւալեաւ —կէր, the flames, driven by the wind, continued to spread;
յանհնարինս —կէր ի սիրտս նոցա, a deep wound rankled in their hearts;
ցաւն որ յոսկերս նորա —կէր, a pain which penetrated to the very marrow of his bones.
Ճարակեսցէ (կամ ցի) գայլ ընդ գառին։ Ի միասին ճարակեսցին։ Մի՛ ինչ ճարակեսցեն, եւ մի՛ ճարակեսցին։ Որդիք ձեր յանապատի անդ ճարակեսցին։ Ի նոսա ճարակեսցին.եւ այլն։
Ճարակողք զարօտ կենաց հօտ ընտրեալ փոքրիկ. (Տաղ.։)
Բոց գիտէ ճարակել զեղէգն։ Ցաւն օր ըստ օրէ աճէ, եւ ճարակէ զմարմինն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։ Սարգ. յկ. ՟Դ։)
pasture, pasturage;
dilatation, extension.
Ճարակելն, իլն. (ըստ ամենայն առման)
to crack, to crackle, to crepitate.
Որպէս լծ. յն. լտ. գռօդէօ, գռէբիդօ. իբր Ճայթճայթել. ճայթել. շաչել շառաչել. ձայն հանել խորտակման, պրկման, ճայթման, եւ այրման. ճաթռտիլ, չըթչըթալ, չթըռտալ.
cf. Ճարճատումն.
crackling, creaking, crepitation, crick-crack, crash, burst.
with all its fat.
Ճարպովն հանդերձ. ճարպովը, ճարպովնին. (ըստ յն. ճարպն որ ի վերայ, եւ որ ի ներքոյ)