adversary, antagonist, rival, enemy;
demon.
Հակառակ կլ ընդ հակառակորդս նոցա. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 26։)
contrariety, opposition, resistance, hostility, adversity;
contestation, dispute, quarrel, contest;
combat, conflict;
— յուղել զիմեքէ, to strive for;
— կրել, to experience adversities;
եղեւ — մէջ նոցա, a dispute arose between them;
—ի ներքս անկեալ, in consequence of disagreement;
— ձիոց, horse-racing.
κατάστασις, νείκος, μάχη resistentia pugna ἁντιλογία contradictio φιλονεικία contentio, rixa եւ այլն. Հակառակելն. հակառակ կալն. ընդդիմամարտութիւն. թշնամութիւն. կագ. կռիւ. մաքառումն. վէճ. բանակռուութիւն.
Չարիս խորհել հակառակութեամբ։ Հակառակութեամբ հակառակ կացից նմա։ Զատելութիւն գրգռէ հակառակութիւն։ Երկոքին արքն, որոց հակառակութիւնն իցէ։ Ի հակառակութիւն ապստամբութեան։ Ո՛վ գայցէ ընդ քեզ ի հակառակութիւն։ Հա՛ն զժանտն յատենէ, եւ ելցէ ընդ նմա հակառակութիւն.եւ այլն։
contradiction.
Ասութիւն հակառակ նախասացելոյն յիւրմէ. այո՛ եւ ո՛չ ասելն զնոցին իրաց ըստ նմին բանի.
Եղիցի հակասութիւն այսպէս, ստորասութիւն եւ բացասութիւն ... զսորին այսորիկ զսմանէ։ Հակասութիւնք ըստ գոլ կամ ոչ գոլդ. (Պերիարմ.։ եւ Անյաղթ անդ։)
anti-concubine.
ἁντεραστής, ἁντεραστρία rivalis, aemules, pellex Նախանձընդդէմ տռփօղ, հոմանի.
cf. Հակառակ.
Հակարաշք ընդդէմ միմեանց. (Յհ. կթ.։)
Հակարաշ. վէճ ընդդէմ, կամ հակառակ։ Հակարաշ. զովող եզնավարաց։
to incline, to lean, to bend, to bow.
Գլուխդ հակեաց, եւ ընկէց զքեզ. (Մամիկ.։)
Զի մի՛ ընդ մարմնոյ վայրաբեր եղեալ հակիցէ. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Գ։)
Հակել յայս կշէռս յայս կոյս կամ յայն։ Երիտասարդին բարք երբեմն ի չարն հակէ, եւ երբեմն ի բարին։ Ունիմք զկամս՝ ընդ որ ախորժեմքն, հակել. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ատ.։)
antipodes.
springe, snare, noose, trap;
snare, toils;
արկանել ի —բս, to draw into snare, to entrap, to inveigle;
անկանել ի —բս, to fall into a snare.
Այծեամն անըմբռնելի է ի հաղբից սրութեամբ տեսանելեացն. (Բրս. հայեաց.։)
participating, sharing;
sociable, social;
Holy Communion;
—ս առնել, to share, to give a share, to acquaint with, to impart, to communicate, cf. Հաղորդեցուցանեմ;
— լինել, to participate in, to share in, to partake of, to have a share or hand in;
— չարեաց, accomplice;
— տալ, to administer the Holy Sacrament to;
— առնուլ, to communicate, to receive the Holy Sacrament.
ՀԱՂՈՐԴ μέτοχος, μετέχων, κοινωνός particeps, consors, socius եւ այլն. որ եւ ՀԱՂՈՐԴԱԿԻՑ. (Ի համ, որ լինի եւ հան հալ. συν, συλ- con, col- եւ այլն. եւ կամ Այլորդ, կից ընդ այլում. եւ կամ Աղակից, սեղանակից) Կցորդ. մասնակից. բաժանորդ. հաւասարորդ. զովող. ընկեր. եւ ընկերական. ... եւ ի յանգս՛՛ տաշ. պ. ի սկիզբն, հէմ՛՛
Հաղո՛րդս արա եւ զմեզ տէր ընդ սրբոց քոց առաքելոց։ Անպատում պարգեւացն հաղորդ գտանիլ. (Շար.։ Ժմ.։)
communicative;
communicable.
Միմեանց հաղորդականք լիցուք սիրով ըստ պիտոյից. (Լմբ. պտրգ.։)
ՀԱՂՈՐԴԱԿԱՆ. Հաղորդեալն սուրբ հաղորդութեան. հաղորդ կամ սրբութիւն առնօղը.
Նոյն սահման եւ ի վերայ հաղորդականացն եղիցի. (Շ. ընդհ.։)
cf. Հաղորդ.
communication, participation, correspondence;
copartnership.
Աղաչանքն է հաղորդակցութիւն մտաց ընդ աստուծոյ. (Եւագր. ՟Լ՟Ա։)
Զայնպիսիսն ի յընտրութենէ հաղորդակցութեանն։ Զընտրեալն (զկերակուր) երիցագոյնն հաղորդակցացն մուծանէր ի տունն, յորում հաղորդակցութիւնն լինէր. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
to communicate, to transmit, to hand down, to impart, to acquaint with, to inform;
to communicate, to administer the Sacrament of the Lord's Supper;
cf. Հաղորդիմ;
— զախտ, to infect with disease.
Զբեզ իմ փառացըն կցորդեմ, եւ հանգստեանըն հաղորդեմ. (Գանձ.։)
cf. Հաղորդեմ.
Հաղորդեցուցանել որդիութեան, կամ բարութեան իւրոյ, կամ շնորհաց, կամ առատութեան սեղանոյ. (Կիւրղ. թղթ.։ Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ պտրգ։ Երզն. մտթ.։)
Մատուսցէ զպատարագն սուրբ. յորմէ եւ զմկրտեալն հաղորդեցուսցէ. (Շ. ընդհ.։)
to communicate, to be communicated, to participate, to share, to be in communication with;
to conjoin, to have carnal connection with;
to be communicative;
to lead on, to be conducive;
cf. Հաղորդ առնում.
Ամենեքին՝ որ հաղորդեսցին նմա։ Ոչ հաղորդեալ ճանապարհի որոց գործեն զանօրէնութիւն։ Հաղորդեալք քրիստոսի չարչարանացն։ Ոչ նախանձու, զի այն ոչ հաղորդի ընդ իմաստութեան։ Ի պէտս սրբոց հաղորդեցարո՛ւք։ Ի հաղորդել ընդ նոսա հացիւ (այսինքն հացակից լինել) եւ այլն։ Հաղորդել նմին իրաց, կամ վտանգից, կամ ի բարութեանց. (Պիտ.։)
Վասն որդւոյ հաղորդեցաւ ընդ հագարայ, եւ ոչ վասն ցանկութեան։ Հաւանեցաւ հաղորդեցաւ ընդ լիայ. (Եփր. ծն.։)
Կին՝ որ կապեալ է ընդ առն, եթէ ընդ այլում հաղորդի, եղիցի պոռնիկ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
Որ խաչեցին զտէրն յայնժամ, եւ որք զմարմին նորա անարժանութեամբ հաղորդին, ի միում տանջանս գնալոց են՝ ըստ բանի ելանելոյն պօղոսի. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
communication, participation, connection;
relations;
intercourse;
correspondence;
communion;
carnal communion;
սուրբ —, the Eucharist, the Lord's Supper;
զատկական —, pascal communion;
աղօթք յետ հաղորդութեան, post-communion.
Հաղորդութիւն ինչ առնել ընդ աղքատս (այսինքն մասնաւորել նոցա ինչ)։ Զհաղորդութիւն մի՛ մոռանայք։ Զի եւ դուք հաղորդութիւն ունիցիք ընդ մեզ.եւ այլն։
Աստուածայինն երանութիւն ի յիւր հաղորդութիւն ընդունի զնա. (Դիոն.։)
συμβίωσις, ὀμιλία convictus, conversatio եւ commercium եւ ըստ այսմ ասի
Տայր նոցա եւ ի կենդանարար հաղորդութենէն։ Տացէ նմա զհաղորդութիւն մարմնոյ եւ արեանն քրիստոսի. (Ճ. ՟Բ.։ Շ. ընդհ.։)
Բաժակն օրհնութեան՝ զոր օրհնեմք, ո՞չ ապաքէն հաղորդութիւն է արեանն քրիստոսի. հացն՝ զոր բեկանեմք, ո՞չ ապաքէն հաղորդութիւն է ի մարմնոյն քրիստոսի. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Գ. 13.) այսինքն ընդունելութեամբ քրիստոսի՝ մասնակցութիւն ընդ քրիստոսի։
cf. Հաճարուկ.
Զհաճարի եւ զփիճի. զի ոչ են բազմոստք, եւ ոչ ընդդիմանալ հողմոց կարեն՝ ի խոր արմատս ոչ ունելով. (Մխ. առակ. ՟Ի՟Բ։)
Մուրան եւ ընկոյզն եւ նուշն, եւ քնարուկն, եւ հաճարուկն. (Ագաթ.։)
sand-box tree.
Զհաճարի եւ զփիճի. զի ոչ են բազմոստք, եւ ոչ ընդդիմանալ հողմոց կարեն՝ ի խոր արմատս ոչ ունելով. (Մխ. առակ. ՟Ի՟Բ։)
Մուրան եւ ընկոյզն եւ նուշն, եւ քնարուկն, եւ հաճարուկն. (Ագաթ.։)
pleasant, agreeable.
εὑδόκητος, εὑδόκιμος gratus, jucundus, probus πειθανός suadibilis Հաճոյական. հաւանելի. ընդունելի.
cf. Հաճեցուցանեմ.
to content, to please, to satisfy, to humour, to gratify;
— զմիտս ուրուք, to condescend, to please, to humour;
— զախտս, to gratify the passions;
— զպարտս, to pay a debt;
ի — զնա, to oblige him, to satisfy him.
Այս է, որ հաճեցուցանէ զմել աստուծոյ, հնազանդութիւնն. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
satisfactory.
Զի լիցի հաճեցուցիչ եւ բարեխօս ընդ արարիչ եւ ընդ արարածս։ Դա է որդին իմ միածին՝ հաճեցուցիչ անձին իմոյ. (Ագաթ.։)
agreeable, pleasant, pleasing, complaisant, grateful, acceptable;
— լինել, to please, to humour, to agree, to have pleasure;
զի՞նչ — է ձեզ, what do you think of it ?
որպէս — թուեսցի քեզ, as you please or choose, as you like;
—աչաց հայելոյ, comely to the eye;
— եղեւ նա աչաց իմոց, he or she pleased me;
—թուեցաւ նմա, it pleased him, he thought fit or proper, he approved of it;
—եւս էր նմա, he preferred;
արա նմա զինչ — է առաջի աչաց քոց, do with him as you will.
ἁρεστός, -ον gratus, placitus, -um. բայիւ εὑαρεστέω complaceo եւ այլն. Հաճելի. հաճոյական. կամակ. գովելի. ընդունելի. սիրելի. ցանկալի. սրտին ուզածը.
Ի հաճոյիցն՝ որք զլաւութիւնսն ցուցին, եւ ի դիմադարձացն։ Ընդ բարեգործսն նայեա՛ց, ընդ հաճոյսն, եւ մի՛ ընդ դիմադարձսն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։ ՟Գ. 11։)
Յիշեա՛ զմեզ ընդ հաճոյս ժողովրդեան քո. (Սղ. ՟Ճ՟Ե. 4։)
Որք զընթացս իւրեանց կատարեցին հաճոյիւք քո քրիստոս. (Շար.։)
Զարթուսցուք զմիտս մեր ի հաճոյս կամացն աստուծոյ։ Տացէ տէր ըստ հաճոյից յարմարել զառաջարկութիւնս. (Խոսր.։)
will, pleasure, good will, willingness;
caprice, humour, fancy, whim;
ըստ —յս, at one's will or pleasure, according to, at sight, at discretion;
negligently, carelessly;
ըստ —յից նորա, according to his caprice;
գործել ըստ —յս, to do according to one's liking, fancy or humour, to follow one's own bent, to listen to nobody;
անձնատուր լինել ի —յս ուրուք, to abandon oneself entirely to another's caprice or discretion;
այր իւրաքանչիւր զ—յս առաջի աչաց իւրոց առնէր, every man did that which was right in his own eyes.
agreeable, pleasing.
εὑδόκιμος gratus, probatus եւ այլն. Հաճոյ, հաճելի. ընդունելի.
Վարս ունէիր աստուծոյ հաճոյական։ Խօսել բանս հաճոյականս ըստ ժամանակի։ Ողջակէզ կամ պատարագ հաճոյական։ Հաճոյական ծառայութիւն, կամ աղօթք, մաղթանք, խունկ. (Շար.։ Շ. բարձր.։ Մաշտ.։ Ճ. ՟Բ.։ Խոսր.։ Նար.)
kind, condescending, complaisant.
to please, to humour;
to like, to be pleased with, to consent.
Զի հօր քո կամք հաճոյասցին՝ զարքայութիւն տալ ընդ նոսին. (Յիսուս որդի.։)
concord, agreeing, unanimous, conformable.
ὀμόλογος concors, consentiens, consentaneus Միաբան, ձայնակից, համեմատ. խօսքը մէկ, մէկ սիրտ, յարմար.
concord, agreement, good understanding, unanimity, intelligence.
Շարադրութիւն ութերեկին համաբանութիւն ծնանի զերեսուն եւ զվեց թիւն. քանզի զնա համաբանութիւն պիթագորականքն կոչեն. վասն զի ի նմա յառաջնում աւելորդքն ընդ դարսն համաբանեցին. (Փիլ. լին.։)
concordant, unanimous;
concordance.
ՀԱՄԱԲԱՐԲԱՌ ԴՐՈՒԱԿՔ կամ ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ. որ եւ ՀԱՄԱԲԱՐԲԱՌՔ. ἀρμονία, ὀμοφωνία harmonia, concordantiae Ձայնակցութիւն տեղեաց աւետարանչաց ընդ միմեանս. որպէս եւ նմանաձայն բանք սուրբ գրոց ողջոյն. համեմատութիւն վկայութեանց.
Զհամաբարբառս այլոց աւետարանչացն զդրուակս եդեալ առընթեր միմեանց. (Եւս. նախ. աւետ.։)
Մեկնութիւն աւետարանի համաբարբառ։ Կատարեցաւ համաբարբառս հօր եփրեմի, որ ըստ չորիցն աւետարանաց. (Եփր. համաբ.։)
cf. Բնակակից.
σύνοικος cohabitator, consors Բնակակից. ընտանի.
Անասնոցն, եւ մանաւանդ սննդակցաց եւ համաբնակացն մարդկան։ Աղաւնի ձեռնընդել եւ համաբնակ մարդոյ։ Տնակից եւ խորանակից եւ համաբնակ. (Փիլ. յորմէ եւ Պիտ.։)
homogeneousness, connaturality, consubstantiality.
Համաբնութեամբ ընդ հօր դաւանեմք զէութիւնն միածնին։ Տկարանայ բանն մեր զհամաբնութիւն հոգւոյն յայտնել. (Լմբ. հանգ. եւ Լմբ. իմ.։)
Որդի համաբնութիւն է հօր, կամ հօր եւ հոգւոյ, կամ ընդ հօր. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ Սկեւռ. աղ. եւ ես։ Երզն. մտթ.։ Զքր. ծործոր.։)
Էակից էր հօր եւ հոգւոյն (ըստ աստուածութեան)։ համաբնութիւն էր ազգի մարդկան (ըստ մարդկութեան). (Զքր. կթ.։)
Եղբարս իւր զաշակերտսն անուանէ. զի համաբնութիւն եղեւ նոցա ըստ մարդկութեան. (Երզն. մտթ.։)
cf. Համաբնեայ.
ὀμοφυής ejusdem naturae եւ connaturalis. Ի նոյն ի բնէ, կամ ի բնութենէ. բնութենակից՝ ըստ որում յաստուած. համագոյ. ունօղ զնոյն թուով բնութիւն. միասնական.
Կապեալ զծայրսն ընդ միջոցս ծայրիցն՝ ըստ միոյ համաբնի սիրոյ լծակցեալս. (Դիոն. ածայ.։)
cf. Համագոյակից.
ՀԱՄԱԳՈՅ. ὀμοφυής ejusdem naturae, connaturalis Բնութենակից ըստ տեսակի կամ ըստ սեռի. ազգակից ի բնէ իւիք օրինակաւ. տնկակից.
Համագոյ է հօր ըստ աստուածութեանն. (եւ ըստ մարդկութեանն համագոյ մեզ. Պրպմ. ՟Լ՟Դ։)
cf. Համագոյակից.
Համագոյ՝ ըստ ՟Ա նշ.
Ասաց ընդ բանն համագոյական. (Լմբ. ստիպ.։)
Եւ ըստ ՟Բ նշ.
Բաժակ մի ջուր տալ, եւ ի համագոյական աղբիւրէն ըմպել. իմա՛ յանսպառ աղբերէ աստուածութեան։
consubstantial;
—գոյք, creation, all creatures, the universe, nature.
Համագոյ՝ ըստ ՟Ա նշ.
Եւ ըստ ՟Բ նշ.
consubstantiality.
ՀԱՄԱԳՈՅՈՒԹԻՒՆ որ եւ ՀԱՄԱԳՈՅԱԿՑՈՒԹԻՒՆ. ὀμοουσιότης , το ὀμοούσιον consubstantialitas, communis essentiae Բնութենակցութիւն ըստ մի եւ նոյն անբաժանելի էութեան։ որ լինի միայն յաստուած. cf. ՄԻԱՍՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ.
Մի լեալ՝ ըստ միաւորութեան գոլ ասէ՝ զերեւելին եւ զաներեւելին, եւ ոչ ըստ համագոյութեան. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ոչ ի համագոյութենէ բնութեանն (հասարակաց) ամաչեն, եւ ոչ յանձինս իւրեան խնայեն։ Պատշաճ էր առաւել եւս հայցել զհամագոյութիւնն, եւ զոչ եւ մի ինչ տալն մխիթարութիւն յերթալն։ Վերստին եկեսցէ, եւ հանապազորդեսցի ընդ նոսա համագոյութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 35։ ՟Բ. 29. 33։)
cooperative;
cooperator.
Եթէ քահանայ, եթէ սարկաւագ՝ համագործ են միմեանց, եւ ի մի պաշտօն ծառայեն. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
Փառաւորի եւ ինքն հայր՝ որպէս ունելով որդի ըստ ամենայնի նման, եւ հաւասարափառ, եւ համագործ իւր. (Պրպմ.։ ՟Լ՟Գ։)
cf. Համագումար;
flocked together, gathered in crowds or in a mob;
in a united company, with all the company, in crowds;
— թռչիլ, to fly in flocks or swarms.
Համագունդ խուռնընթաց առ հասարակ ի վերայ դիմեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1. յն. զուգընթանան։)
Տէր աստուած իսրայէլի համագունդ կռուէր ընդ իսրայէլի. յն. մարտակցէր. (Յես. ՟Ժ. 42։)
Համագունդ ի միոջ վայրի դիպիլ, կամ ընդ մի տեղի դրդել. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Դ։)
Համագունդերամ շրջին ծիծեռունքն. ընթերցի՛ր, կա՛մ երամ երամ շրջին, եւ կամ համագունդ երամ։
Համագունդ ի միասին եկեալք։ Համագունդ ընդ վասակայ ձի ի ներքս տարեալ. (Յհ. կթ.։)
of the same class, order or rank.
Առընթեր համադասիցն իւրեանց քահանայից. (Լմբ. պտրգ.։)
to be classified together, placed in the same order.
Համադասիլ ընդ արդարոցն։ Համադասեալք ձայնին բարբառոյ՝ երգեն. (եւ այլն. Շար.։)
Նըման լուսոյ փայլման սլացեալ, եւ երկնայնոց համադասեալ. (Շ. տաղ ներս.։)
synthesis.
σύνθεσις compositio եւ այլն. Շարադրութիւն. առընթերադրութիւն. համեմատութիւն. բաղդատութիւն. եւ Կարգադրութիւն. հանդարտութիւն. (յն. եւ լտ. ոճով)
Յորմէ հետէ արեգակն իմանամք, յայնհետէ եւ զծնեալն յարեգակնէ ճառագայթ եւ ճաճանչ ... իսկ որդի նորա համադրութեան ծանիցի. (Ճ. ՟Գ. այսինք միասնական, կամ ըստ նմին համեմատութեան։)
of the same nation, family, kind or sort;
national;
related;
homogeneous.
Համազգեաց՝ որոց մերձաւորութիւն իցէ։ Պատերազմել սոքօք ընդ համազգեաց մերոց մարդկան. (Շ. ընդհ.։)
Ի ձեռն մարմնոյ ընդելաբար ընդ համազգեացս խօսելով. (Բրս. ծն.։)
Ի համազգի նիւթոյն ընկալեալ յինքն. (Նիւս. կազմ.։)
nationality;
relationship;
homogeneousness.
Զմերձաւորսն արեամբ բաւական վարկան համազգութեամբն միայն ունել զհաղորդութիւն սիրոյ առ իրեարս. (Շ. ընդհ.։)
equal, even, alike, similar.
Փարք հօրն էականի, պատիւ որդւոյն իւր էակցի, ընդ հոգւոյն համազուգի. (Շար.։)
Համազո՛յգք սոքա գարուն եւ ամառն ընդ ամենայն սփռեալ տարածին աշխարհ։ Ըստ սմին օրինակի եւ համազոյգս (ձի բաղդատեալ ընդ արջառոյ)։ Զերկուս տարերս համազոյգս՝ զծով եւ զցամաք. (Պիտ.։)
equal in power;
equivalent, equipollent, adequate;
— լինել, to be equivalent.
ՀԱՄԱԶՕՐ. Որ ինչ հաւասար կամ նոյնպէս զօրէ. ոչինչ ընդհատ. յար եւ նման.
that can be heard, or heard every where.
Ընդ համօրէն աշխարհ եւ ընդ ամենայն կողմն լսելի. տիեզերալուր.
to gather or put together, to muster, to collect, to convoke.
Համախմբելով ընդ փայտին անշնչապէս՝ զառ ի փայտէն բառնայր զպատուհաս մեղացն ադամայ. (Յհ. իմ. եկեղ. այսինքն բեւեռմամբ միանալով։)
cf. Համախորհուրդ.
Հանդերձ տիմոթէիւ, որ ընդ իւրն էր համախորհ ի սպասաւորութիւն աւետարանին. (Ոսկ. փիլիպ.։)
cf. Համախորհուրդ.
Հանդերձ տիմոթէիւ, որ ընդ իւրն էր համախորհ ի սպասաւորութիւն աւետարանին. (Ոսկ. փիլիպ.։)