cf. Խանգար.
desire, inclination, wish;
fury, transport;
poetic fire, genius, enthusiasm;
tenderness, affection, love;
— առնել, to despise, to reproach, to contemn.
ԽԱՆԴ ԱՌՆԵԼ. ἑλέγχω arguo. Յանդիմանել (թերեւս նախանձու շարժեալ).
cf. Խանդակաթ.
cf. Խանդաղատագին.
Ուր իցէ խանդաղատանք. գորովական. գորովաշարժ. թախանձագին.
Բանիւք եւ երդօք եւ խանդաղատական (յն. երկրաւոր յոյժ) յօդաւորութեամբ ի միասին տարածելով զլսողացն հոգիս. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
tenderness, affection, emotion, compassion, pity;
ի խանդաղատանս ածել, to move, to affect;
to touch;
խանդաղատանօք, tenderly, affectionately.
to move to compassion, to excite pity, to compel to tears.
ԽԱՆԴԱՂԱՏԵՄ որ եւ ասի ԽԱՆԴԱՂԱՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. κηλέω lenio, demulceo dulcedine. Ի խանդաղատանս ածել. ի գութ շարժել.
to melt to tenderness, to be moved with compassion, to have pity;
to entreat, to beseech, to supplicate, to implore;
խանդաղատէր սիրտ նորա, he was deeply moved;
խանդաղատեցաւ զնովաւ, he took compassion on him;
— ընդ, to be moved to pity by.
Խանձիւ կամ տոչորմամբ աղեաց գթալ. ի գութ շարժիլ. խորովիլ. ճմլիլ սրտի. խնայել. աղեխարշիլ.
Եւ Ողորմագին պաղատիլ. աղերս արկանել. ի գութ շարժել. թախանձել.
to envy, to be envious of, to grow or to be jealous of, to look at with a jealous eye.
βασκαίνω invideo δάκνομαι mordero, aegre fero ἁλγέω doleo. Գրի եւ ԽԱՆՏԱԼ. Խանձիլ տոչորիլ սրտիւ. կծանիլ. նախանձիլ. մախալ. յաղաչել. զչարիլ. քինանալ. դժկամակիլ. բախլիլ.
Խանդալով ընդ առողջութիւնս։ Խանդացեալ ընդ նոսա, կամ ընդ իրս։ Խանդայ ընդ փրկութիւն ժողովրդեանս տեառն. (Պիտ. ։ Յհ. կթ.։ Լմբ. ատ.։) (Իսկ Կոչ. ՟Ժ՟Բ. գրի վրիպակաւ՝ խանդացեալ, ուր յն. է խնդացեալ։ Որպէս եւ Ածազգ. ՟Է. գրի խանդայցէք, փոխանակ գրելոյ գնդայցէք, որպէս դնի ի Ճ. ՟Գ.։)
cf. Խանծ.
Յորժամ զխանձ առնուցուն զճնապարհայն, եւ ի ձեր վերայ եւս գայցեն։ Խանձ առեալգերիչքն զճանապարհին՝ եւ զձեզ գերեսցեն. (Ոսկ. եւ Գէ. ես.։)
swaddling-band, swaddling clothes;
cradle;
ապտել ի —ս, to swathe, to swaddle;
արձակել ի խանձարրոց, to unswathe, to take out of swaddling clothes;
ի խանձարրոց՝ անդստին ի խանձարրոց, from the cradle, from childhood, from infancy;
ուր —ք են նորա, his birthplace;
—ք քաղաքակրթութեան, the cradle of civilization.
σπάργανον fascia. բայիւ σπαργάνω fascio . Երկայն եւ նեղ կտաւ, որով փաթութեն կամ երիզապնդեն զմանուկ նորածին. նմանութեամբ Բուն մանկութիւն. տղայութեան ժամանակն. լայնաբար՝ Որ եւ է պատանք. Բալուլ. գունտագ. տե՛ս (Իմ. ՟Է. 4։ Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 4։ Յոբ. ՟Լ՟Ը. 9։ Ղկ. ՟Բ. 7։)
Անդստին իսկ ի խանձարրոց ուսեալ, կամ արժան էր ուսանել. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. բագն.։)
swaddled;
— լինել, to be wrapped in swaddling clothes.
Ի կուսէա սրբոյ խանձարրապատ յանբանից մսուր։ Այժմ խանձարրապատ արաւի ազգի մարդկան. (Զքր. կթ. ծն.։)
to roast, to broil, to toast, to scorch, to singe, to burn;
to set fire to, to kindle;
— զպատերազմ, to inflame to war, to kindle the flames of war;
— զհուր ապստամբութեան, to stir up the fire of rebellion.
Յորժամ լինիցի ծագումն՝ զառաջինսն խանձելով, զառօրեայ անձրեւածումն նշանակէ։ Իսկ յորժամ ի մուտս զյետոյսն խանձիցէ՝ զերկունս կարմրացուցանելով, զառօրեայ պարզոց յայտ առնէ. (Շիր.։)
to roast, to broil, to scorch, to burn, to glow;
to be fired with, to bend one's wbole soul to, to become attached to, to apply one's self to, to get accustomed or inured to, to give one's self up to;
to be eager, to long, to hurn with envy or desire, to be enamoured of, to be smitten with, to burn with love, to be mad with love for;
— յանառակութիւնս, to be sunk in dissoluteness
brand, fire-brand;
live-coal;
lava.
shop;
manufactory;
treasure;
store, warehouse, magazine.
roaring, bellow-ing;
hraying;
grunting.
Ուժգնակի խանչմամբ գոռացեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Ը։)
cf. Խանչիւն;
inflation, distension;
swelling, puffing up, pride;
inclination, propensity.
Ուժգնակի խանչմամբ գոռացեալ. (Մագ. ԺԸ։)
dishonest, lewd, lascivious.
sheperd
ԽԱՇՆԱԲՈՅԾ ԽԱՇՆԱԴԱՐՄԱՆ. κτινοτρόφος jumenti (ըստ հյ. pecorum ) pastor. Բուժիչ կամ դարմանիչ խաշանց. Հովիւ. խաշնարած.
cf. Խաշնաբոյծ.
ԽԱՇՆԱԲՈՅԾ ԽԱՇՆԱԴԱՐՄԱՆ. κτινοτρόφος jumenti (ըստ հյ. pecorum ) pastor. Բուժիչ կամ դարմանիչ խաշանց. Հովիւ. խաշնարած.
cf. Խաշնարած.
Եւ նոքա ի ժողովրդենէ մերմէ եւ ի խաշնարօտէ մերոյն էին. (Յհ. կթ.։)
rhubarb.
ի Բժշկարանս գրի.
broth;
decoction.
Տու՛ր կերակուր՝ խաշելոյ, որ յուլոյ մսէ։ Կերակուր՝ խաշուի ջուր տալ ի թեթեւ մսէ. (Մխ. բժիշկ.։)
cf. Խաշոյ.
Տու՛ր կերակուր՝ խաշելոյ, որ յուլոյ մսէ։ Կերակուր՝ խաշուի ջուր տալ ի թեթեւ մսէ. (Մխ. բժիշկ.։)
cross;
crucifix;
cross, sorrows, tribulation;
սուրբ —, the Cross, the Holy Rood;
ի — հանել, կախել զ—է, to crucify;
ի — ելանել, to be crucified;
— առնել, հանել, to make the sign of the cross, to cross one's self.
Ի ԽԱՉ ԵԼԱՆԵԼ. այսինքն Խաչիլ։ (Մտթ. ՟իզ. 2։ Մկր. ՟ժե. 15։ 8կ. ՟իդ. 7։ Յհ. ՟ժբ. 16։ ՟ա. 13։ ՟բ. 2։ Գաղ. ՟գ. 1։ ՟զ. 14։)
bearing the cross, enduring patiently, patient.
cruciferous;
cruciferous plant;
cross-bearer;
crusader;
—ք, the crusades, the crusaders.
Խաչակիր հետոցն։ Խաչակիրնժուժկալութեամբ։ Խաչակիր վարուք. (Նար. խչ. եւ Նար. գանձ.։)
companion in crucifixion;
crucified together;
— լինել, cf. Խաչակցիմ.
իբրեւ զխեչակից եղբայր ժառանգել. (Լմբ. պտրգ.։)
to be a companion in crucifixion, to be crucified with another.
Ժուժկալեալ՝ քեզ խաչակցեցաւ։ Խաչակցեալք ընդ քրիստոսի, եւ ընդնմին թագաւորեալք. (Շար.։)
cf. Խաչաձեւ;
— փայտ, the cross;
— հատանել, to cross, to place across.
Ի խաչանիշ փայտէն դղրդեցան դժոխք. (Շար.։)
wood of the cross, cross;
crucifix;
peony;
anemone.
ԽԱՉԱՓԱՅՏ. Ըստ Բժշկարանի, Խոտ ինչ. որոյ սերմն եւ արմատն կարծի դեղ լուսնոտութեան. ֆուանիա, յօտ սալիպ, այը գուլազը, շաքայիք, որպէս peonia. այլ paeonia. παιωνία ասի ո՛ր եւ է բժշկական դեղ կամ դեղթափ. մանաւանդ Մատուտակ. պիյան քեօքիւ.
crab, craw-fish.
Քան զամենայն ինչ օգտէ խաչափարն. (Մխ. բժիշկ.։)
crucified.
crucifixion;
crucifix Cross.
to crucify, to fix on the cross.
licentious, dissolute, rakish, libertine.
Որդի խառնագնաց. յն. ժանտ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Ը. 10։)
wicked, villanous.
Աստուած յանիրաւացն վրէժ խադրէ, եւ ի խառնագործաց. (Լմբ. առակ.։)
an emetic.
Ոմանք ծանրաստամոքք ի մարդկանէ յորժամ կամիցին ըմպել զխառնադեղսն (ա՛յլ ձ. զդառնադեղսն). (Ոսկ. պհ. կամ ապաշխ. ՟Ե։)
house of illfame.
ԽԱՌՆԱԽՈՒՑ ԽՇՏԻԿ. καταγώγιον diversorium. Իջեւան. պանդոկի. տուն խառնակ սենեկաց եւ անկողնուց. իջեւան անարժան.
that speaks confusedly or impurely, confused;
unchaste, impure.
Խառն խօսօղ այլեւայլ բարբառս. եւ Խնռնախօսական. Զքնղնք՝ ուր բազում լեզուք խառնախօսք խուժադուժք բնակին սովորութեամբ գիրք բաբելոն անուանեն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ՟Բ։)
idle talk, prating;
buffoonery, scurrility;
confused or impure language, barbarism;
obscene discourse.
Ի թշնամանաց եւ ի բամբասանաց եւ իխառնախօսութենէ սրբին բերանք, յորժամ ընդ հոգեւոր բանս ընդելնուցումք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
mixed, confused, embroiled, complicated;
impure, obscene;
tie, bond, union;
copulation, pairing;
the rabble, the mob.
Խառնակ անասուն, կամ կերակուր։ Խառնակ ձեռօք, այսինքն անլուայ ուտէինզհաց։ Խառնակ ինչ եւ անսութեամբ։ Զարիւն նորոյ ուխտին խառնակ համարեցաւ. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 50. 65։ Մրկ. ՟Ե. 2։ Գծ. ՟Ժ. 14. 28։ ՟Ժ՟Ա. 8։ Եբր. ՟ժ. 29։ Եկն եւ խառնակն եգիպտոսի, որ էին ընդ նոսա թլփատեալք. Եփր. յես.։)
Կամ Մեղսամարդ. անարժան. անխտիր ի գիջութիւն.
abusively;
improperly said.
cf. Միաբանակեաց.
Վայելսհեռացելոցն այս դժուարաւ պատահի։ Ո՛վթէ ո՛րպէս զլռութիւնստացողաց միայնակեցացն պատմէհոգին, եւ ոչ թէ խառնակեցացն եւ ընկերաւորացն. (Լմբ. սղ.։) Այլ է եւ ԽԱՌՆԱԿԵՑԻԿ, զոր տեսցես։
to mix, to blend;
to confuse, to perplex, to embarrass, to confound;
to intrigue;
to disturb, to embroil;
to twist;
to couple or pair.
Խառնակիլընդ հեթանոսս, կամ ընդ ժողովուրդս, կամ ընդ պոռնիկս եւ ընդ մեղաւորս, ընդ անօրինին, ընդ պատրողին. (եւ այլն. Սղ. ՟ճե. 34։ Յես. ՟Ի՟Գ. 12։ Ովս. ՟Է. 8։ ՟Ա. Կոր. ՟Ե. ր. 11։ ՟Բ. Թես. ՟Գ. 14։ Առակ. ՟Ժ՟Դ. 16։ ՟Ի. 1. 19։)
Կամ κοιμάομαι, συμμιαίνομαι cubo, commaculor, conspurcor. Բերիլ յանարժան խառնս. պղծիլ մարմնով.
Եւ ոչ այլ այր խառնակեցաւ ընդ քեզ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Խառնակեաց.
Որ կեայ հասարակ կեանս ի մէջ մարդկան անընտրողութեամբ. գռեհիկ. մանաւանդ Խառնագնաց. անկարգ ի վարս. անարժան (քաղաքաւարեալն, կամ գործ եւ կեանք, եւ ախտ նորա).
Խառնակեցիկ կեանս դժուարինս դարձոյց ի յարդարութեան կեանս դիւրին. (Շ. մտթ.։)
medley, confusion, disorder, chaos;
disturbance, perturbation, tumult;
profanation;
coition, copulation;
conjunction.
Խառնակութիւն ժամանակաց. (Առակ. ՟Ի՟Ա. 9։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 3։)
Եւ Խառնք. այսինքն մերձաւորութիւն ըստ մարմնոյ. մանաւանդ անարժանն.
Անարժան, կամ անկարգ, կամ տարօրէն խառնակութիւն. (Եզնիկ.։ Խոր. ՟Բ. 34։ Պիտ.։)
cf. Խառնակութիւն.
indistinctly, inarticulately;
not clearly audible, indistinct, confused;
— հնչել, to give an uncertain sound;
to utter confused cries;
— շշունջ, confused murmur.
the mass, the common herd, the multitude, the rabble, the mob;
low, vulgar, plebeian;
— ամբոխ, the lower classes, the common people, the scum or dregs of the people, the vulgar.
ԽԱՌՆԱՂԱՆՃ ԽԱՌՆԱՂԱՆՋ. ὅχλος, δῆμος turba, vulgus ἑπίμικτος miscellaneus σύμμικτος commixtus. որ եւ ԽԱՌՆԻՃԱՂԱՆՃ. գրի եւ ԽԱՌՆԻՃԱՂԱՆՋ. Խաամուժ. ամբոխ. ազգ խառնակ. սոսկանք. բազմութիւն. ռամիկն. խուժան.
Խառնաղանջամբոխ, կամ բազմութիւն, ժողովք, քաղաք, գաւառ, կամ զեռունք. (Յհ. կթ.։ Զքր. կթ.։ Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. յհ. եւ ապաշխ։ Կորիւն.։ Վեցօր. ՟Է։)