cf. Անստգիւտ.
ԱՆԸՍՏԳԻՒՏ ԱՆՍՏԳԻՒՏ Ըստ յն. անըստգիտելի. ἁκατάγνωστος. irreprehensibilis, qui damnari nequit. Ուր չիցէ ստգիւտ կամ ինչ մի ըստգտանելի. անպարսաւ. անարատ. անթերի. կատարեալ. ստոյգ. անկասկած.
Եւ ոչ ստգտեալ ի խղճէ անձին. անխիղճ. (որ եւ վերածի ի նախագրեալս).
cf. Անստերիւր.
Անստերիւր եւ սրբակցորդն ստացուածոց քրիստոսեան նշանին. (Նար. խչ.։)
without importunity, without intrusion.
Զայլ ստացուածսն ետ ի քաղաքին մատակարարսն՝ վասն անթախանձ լինելոյ նմա ի հարկէ դիմոսական պահանջմանէն. (Վրք. ոսկ.։)
unburied.
ἅταφος. insepultus. Ոչ թաղեալ. առանց թաղման կամ գերեզմանի. չթաղուած. կէօմիւլմէմիշ.
armful, any thing carried under the arm-pit.
ἁγκαλίς. manipulus, fasciculus ulnis gestatus. Խուրձ ցորենոյ, զոր ժողովեալ աղքատաց՝ կրեն ընդ անթով. ցորենի կապոց՝ խօլթուխը զարկած.
unfading;
incorruptible;
amaranth.
ἁμάραντος, ἁμαράντινος, ἁμίαντος. non marcescens, immarcidus. Որ ոչն թառամի. անթարշամ. միշտ դալար. անեղծ. անարատ. մշտատեւ. անփոփոխ, որ չիթօշնիր՝ չիթոռմիր. սօլմազ.
Անթառամ ծաղիկ. (Շար.։)
Զանթառամն եւ զերկնայինն ծաղկեցար ծաղիկ. (Անյաղթ բարձր.։)
Անթառամ ասելովն՝ զմիշտ պայծառութիւնն նշանակէ, եւ զնոյնպէս ունելն։ Անթառամն ասելով՝ զնոյնօրինակ ունելն առակէ. (Սարգ.։)
Առանց թառամելոյ. անեղծութեամբ.
Անթառամ պայծառանաս. (Մագ. ՟Խ՟Ը։)
cf. Անթարգման.
Անթարգմանելի է քո տնօրէնութիւնդ Քրիստոս Աստուած. (Գանձ.։)
inexplicably.
Զոր ամենայն արարածք ահիւ եւ դողութեամբ օրհնեն, սա միայն անթարգմանաբար առագաստեցոյց. (Ոսկ. կուս.։)
cf. Անթառամ.
ԱՆԹԱՐՇԱՄ ԱՆԹԱՐՇԱՄԵԼԻ Անթառամ. եւս եւ՝ որ չէ խորշոմեալ. չըթօշնած. սօլմազ. փէօրսիւմէմիշ.
Որպէս ծառ որ անկեալ է ի գնացս ջուրց՝ անթարշամ է, նոյնպէս եւ որ զպատուիրանս Աստուծոյ քննէ, անթարշամ մնայ։ Անթարշամ խնձորին։ Անթարշամ փառօք կրկին պսակեցաւ։ Թագ անթարշամ. (Նար. երգ. եւ Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)
dry.
ἅβροχος, ἅνικμος. immadidus, homuris expers. Առանց թացեալ լինելոյ. անթանալի. անխոնաւ. չիթրջած. ըսլանմամըշ.
Անթաց ոտիւք գնայր ի վերայ խոնաւուտ եւ անհաստատ բնութեանն. (Դիոն. ածայ. ՟Բ։)
Զմեղացն հերձանելով ծով անթաց ոտիւք. (Խոր. հռիփս.։)
Ամենեւին ցամաքեցոյց, զի էր առաւօտուն ծովն չոր եւ անթաց. (Նիւս. սքանչ.։)
unspilt;
raw, unprepared.
Անթափ ի մտացն յիշեսցէ զյիշատակ ծառոյն կենաց. (Ագաթ.։)
cf. Անթաքուն.
Գործք իւրաքանչիւր անթաքուստ առաջի նորա. (Արշ.։)
Անթաքուստ ստուերաւ (այս ինքն յերեսաց ստուերի) ամենեքեան պայծառացեալ լինէին վայրք։ Անթաքուստ յուզմամբ ելեալ ի վեր՝ փախչէին. (Պիտ.։)
cf. Անթաքուն.
Զոր հրէիցն ծածկեալ զանթաքչելի (կամ զանթագչելի) զգանձն. (Շար.։)
innumerable, immense.
Աստուած՝ հոգի կենդանի է, հուր կիզելոյ, անթիւ. (Ագաթ.։)
uncircumcised.
Յաղագս Իսրայէլի՝ խստին եւ անթլփատի սրտիւ. (Ածաբ. կարկտ.։)
cf. Անթող.
Անթողլի մեղք այն է, որ ոք գործիցէ եւ պարծիցի. (Ոսկ. փիլիպ.։)
without poison.
Ի ձեռն անթոյն օձին բժշկեցաք։ Ի դրախտին թիւնաւորն զանթոյնն եհար։ Օձի նմանեցոյց զինքն, ո՛չ խածանողին եւ հարկանողին, այլ՝ անթիւնին եւ բժշկողին. (Եղիշ. խաչել.։)
without pension, wages;
without the last Sacrament.
Անմասն ի թոշակէ՝ որ մարմնաւոր կամ որ հոգեւոր. անկերակուր. եւ անհաղորդ. ճամբու պաշար չիտեսած. զահրէսիզ, ազըգսըզ.
Անթոշակ եւ անմասն յաստուածեղէն աւանդութենէն. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
innumerable.
Իմաստուն գտանել մի միայն՝ գո՛րծ է. իսկ վատթարացն բազմութիւն՝ անթուելի. (Փիլ. այլաբ.։)
Կացոյց տէր հանդիսականս իւր անթուելիս եւ անհամարս։ Փոխանակ մեծամեծացն եւ անթուելեաց բարութեանց. (Սարկ. քհ. եւ Սարկ. հանգ.։)
too late;
unseasonable;
unforeseen, unexpected.
Է՛ ինչ՝ որ բարի է. իսկ յորժամ իցէ անժամ, ոչ եւս հաճոյ է Աստուծոյ. (Բրս. հց.։)
Անժամ ծաղր. (Վրք. հց. ՟Բ։ եւ Ոսկ. մ. ՟Գ. 8։)
Անժամ կոչումն մեծարանաց. (Արշ.։)
Ամբաստանէ զանժամ պահս նոցա։ Յանժամ ժամանակի իսկ եկն. (Ոսկ. ծն. եւ Ոսկ. մտթ.։)
Անժամ ծախելով զինչսն՝ ի ժամու ոչ ունին տալ։ Անժամ եկի. (Մխ. առակ.։)
Մի՛ անժամ եւ տարաժամ զբերանն ածել. (Նեղոս.։)
Եթէ անցանէ ընդ սահմանեալ կէտն, ո՛չ է կենդանի, այլ որպէս զանժամ ոք ցաւօք եւ հեծութեամբ. (Լմբ. սղ.։)
that cannot arrive;
not arrived, slow, tardy.
not limited or subject to time, eternal;
unseasonable.
Անժամանակդ Աստուած. (Շար.։)
Անժամանակն սկսանի. (Ածաբ. ծն.։)
Ասաց (Նեբրովթ) զինքն՝ հնագունիցն լինել անժամանակ Բէլ (Բահազ չաստուած). այլ անժամանակն Բէլ ծախի ժամանակաւ ի Հայկայ. (Արծր. ՟Ա. 2։)
Մինն ծնօղ եւ յառաջառաքօղ. ասեմ, անախտաբար եւ անժամանակ, եւ անմարմնապէս. (Առ որս. ՟Գ։)
Անժամանակ ի Հօրէ ծնեալ. (Շար.։)
Հանապազ եւ անժամանակ ի հայրականն ծոց է Որդի. (Ոսկ. յհ.։)
unsonably;
eternally.
Անժամանակաբար ծնօղն Աստուած։ Որդի համագոյ Հօր՝ ի նմանէ յառաջ եկեալ անժամանակաբար. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ի վերայ անմարմնոցն եւ իմացականացն անժամանակաբար եւ առանց հեղգութեան կատարելագործին. (Մաքս. ի դիոն.։)
Ի պտուղ ծառոյն անժամանակաբար մերձեցաւ. (Շ. թղթ.։)
heirless.
Ես այր մի անժառանգ եմ, բայց միայն ի դստերէն. (Արծր. ՟Ե. 1։)
Անժառանգ էի, անծին, ամուլ. (Ոսկ. ես.։)
intolerant, impatient;
incontinent, intemperate, immoderate;
violent.
Զառաքինեացն եւ զանժուժիցն փորձս. (Արծր. ՟Ա. 1։)
Զի մի՛ անժոյժ եղեալ կիզցին արարածք. (Ագաթ.։)
Փոփոխելն ինքեամբ (ի գործոյ ի գործ) անժո՛յժ է. (Բրս. հց.։)
intolerable, insupportable.
Ի բռնաւորագոյն եւ յանժուժելի դիպուածոյ. (Պիտ.։)
Անժուժելի էր սէր մարգարէին՝ զոր ունէր առ Աստուած. (Ոսկիփոր.։)
impatient;
incontinent, intemperate.
impatience;
intolerance;
incontinence, intemperance;
immoderation, violence.
Զանժուժկալութիւնն ի համբերութիւն ածեն եւ ի ժուժկալութիւն. (Կամրջ.։)
Առաջին անհնազանդութիւն վասն անժուժկալութեան եմուտ ի մարդ։ Եսաւ ընդ մեծամեծ չարեացն զանժուժկալութիւնն ամբաստանեալ եղեւ. (Բրս. հց.։)
Անժուժկալութիւնն էած եւ ի Սոդոմ զհրացան բարկութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)
cf. Անժուժկալութիւն.
Որպէս անժուժութիւնն Ադամայ եւ Եւայի անէծս ի վերայ էած եւ մահ, նոյնպէս եւ ծնելոցս ի նոցանէ՝ որ զնոյն անժուժութիւնն ունին. (Յճխ. ՟Թ։)
Յանժուժութենէ կսկծեցուցիչ դեղոցն բամբասէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
sorrowful, grave, serious (in countenance).
ԱՆԺՊԻՏ գրի եւ իբր ռմկ. ԱՆԺՄԻՏ. ἁμειδής. tristis, tetricus. Որ չունի զժպիտ. անծաղր. խոժոռ. տխուր. կիւլմէզ. չէհրէսիզ.
Ցնորք անժպիտք խոժոռադիմացն երեւէին. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 4։) Անժմիտ. խոժոռ, կամ անծաղր. (Հին բռ.։)
cf. Անիմաստ.
Եղեն անիմայք եւ ապերախտք. (Ոսկ. գծ.։)
Զխնդրողսն յԱստուծոյ խելս բարիս, եւ զինքեանս անխրատս գոլ, անիմայ ասեմ. (Ոսկիփոր.։)
unintelligible, inconceivable, incomprehensible.
ἁνόητος. qui intelligi non potest, intelligibilis, ἁπερινόητος, qui mente comprehendi nequit, incomprehensibilis. ԶԱստուծոյ ասի որպէս անպարիմանալի, անբովանդակելի. անհասանելի. ֆէհմ օլունմազ, լաեուֆհէմ.
Զայլոց իմանալեաց փոքր ի շատէ, այլ ոչ տիրապէս ծանուցելոց. անգիտելի. դժուարիմաց. խորին. խելք չհասնելու, խելքէ վեր. անզլաշըլմազ, ագըլ էրմէզ.
Իբր անծանօթ. անյայտ. պէլիրսիզ.
foolish, senseless, insipid;
irrational, absurd.
Զիա՞րդ ոչ են յոյժ ամբարիշտք եւ անիմաստք, որք արարած ասեն զորդի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Առնել զբանաւոր արարածն ի մէջ անբան անխօս՝ անիմաստ արարածոց. (Ագաթ.։)
Անիմաստ կարծեօք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)
Ինքեանք յանիմաստս առ խարխափս եկին ածին ի դուրս սրբոյն. (Բուզ. ՟Դ. 11։)
that does not love wisdom, ignorant;
unphilosophical.
ἁφιλόσοφος. Օտար յիմաստասիրութենէ՝ անձն կամ գործ. իմաստութիւն չսիրօղ, իմաստութենէ դուրս.
Անիմաստասէր բարուցն անխորհրդութիւն. (Արծր. ՟Ա. 15։)
incomprehensible;
insensible.
Բերի ընդ աշխարհական զբաղմանցս խաւար՝ անիմաց ի լուսոյն Աստուծոյ. (Լմբ. ժղ.։)
Անիմաց է յամենայն արարածոց. (Ագաթ.։)
pennyless, poor;
nothingness
Ոյր ոչ գոն ինչք՝ գոյք՝ մեծութիւն. չքաւոր. աղքատ. անստացուած. բան չունեցօղ. ֆագըր, ֆուգարէ, եօխսուլ. ἁκτήμων, ἅπορος. inops, pauper.
Սովոր ես զանինչսն յինչ ածել, եւ յոչնչէ ի լինելութեան արարածոցս. (Ագաթ.։)
negligent, heedless, indifferent, inattentive;
confident, sure;
Անհոգ, Յանհոգս, negligently, carelessly;
confidently;
indifferently;
յ—ս կալ՝ լինել, to be negligent or indifferent.
Ազատ ի հոգոց. անզբօս, անզբաղ. անկասկած. անքոյթ. յապահովացեալ. աներկիւղ. անխռով. հանդարտ. ἁμέριμνος. curis vacuus, securus. սաքին. գայտսըզ. էմին. տաղտաղասըզ.
Ո՞չ է քեզ մեծ, զի անհոգ ես ի գիշերի, եւ անհոգ ի տունջեան, անհոգ ի տան, եւ անհոգ ի հրապարակի. (Մանդ. ՟Դ։)
Անհոգս մնան յամենայն չարին արկածից. (Խոսր.։)
Որ ոչ ունի հոգս զկարեւորաց. անգործ. գործատեաց. անփոյթ. հաճաթսըզ. ավարա. իհմալճը. գամսըզ. ἁπράγμων. a negotii abhorrens, otiosus, iners, ἁνάλγητος, expers doloris vel sollicitudinis, negligens.
to be neglectful, inattentive, indifferent.
Ազատ լինել ի հոգոց, յապահովիլ. անկասկած, կամ անփոյթ, եւ կամ անտես մնալ. էմին օլմագ. գայտը օլմամագ. իհմալ էթմէք.
Յամենայն այդպիսի կասկածանաց անհոգացեալ լինի թագաւորութիւնս մեր։ Յանկասկած տեղի հեռացուցեալ՝ լինէր անհոգացեալ. (Փարպ.։)
Իբրեւ կատարեաց զամենայնն, յայնժամ անհոգացեալ ի գործոց իւրոց ել ի բարձրութիւն խաչին. (Լաստ. ընթերց.։)
without soul;
spiritless;
inanimate.
Զի թէ մարդ բան ունի եւ հոգի, Աստուած անբան եւ անհոգի զիա՞րդ իցէ. (Ոսկիփոր.։)
Որպէս ասացն Ապողինար, թէ անհոգի իբր ի բագին՝ բնակեաց Աստուած Բանն ի մարմին. (Շ. խոստ.։)
without smell.
Որ ինչ չունի հոտ զգալի, կամ չէ հոտեալ. հոտ չունեցօղ, չհոտած. գօգուսուզ.
not fordable;
unfathomable, immense.
Անհնար է եւ անհուն՝ ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք։ Նոյ ետես անհուն ծով եղեալ յանկարծօրէն զամենայն երկիր. (Փիլ.։)
Անհուն համատարած ծով. (Պիտ.։)
Զջուր գետոյն զհզօրն եւ զյորդն՝ զանհուն զանհնարին. (Եփր. ծն.։)
Որ այնքան անհունն է մեծութեամբ (տպ. անբաւ). (Յճխ. ՟Գ։)
insubordination
Զիւրաքանչիւր ուրուք ի մէնջ ծանուցեալ զհպատակութիւն եւ զանհպատակութիւն՝ ցուցցէ ձեզ. (Փարպ.։)
not haughty, humble, unpretending.
ἅτυφος. minime fastosus. Հեռի ի հպարտութենէ եւ ի փքացմանէ. խոնարհ. ցածուն.
Անհպարտս եւ անանձնգովս ուսուցանէ մեզ լինել։ Ազատ կինն զանպերճն զանհպարտն զանպարծն զարդ ունիցի. (Ոսկ. մտթ. եւ Եբր.։)
freedom from pride, humility.
ἅτυφον. fastu alienum esse, humilitas. Խոնարհութիւն. ցածութիւն. պարկեշտութիւն ի բանս եւ ի զգեստս, եւ այլն.
Մի՛տ դիր անհպարտութեանն եւ հեզութեանն Տեառն ... Ուսանիցիս զանհպարտութիւն եւ զանպարծութիւն։ Սքանչանային ընդ անհպարտութիւն նորա ... Տե՛ս եւ աստանօր զանհպարտութիւն աւետարանչին. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
cf. Անհուպ.
Ի վերայ բարձր բազմականի, եւ յանհպելեաց վերարկուաց։ Փորձէր զսուրբ զանձն (զհոգի Յուլիանեայ), եւ զանհպելի մարմինն. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. կիպր.։)
Յաստուածային կայծակունսն ի սրովբէից անհպելին։ Մակադրեալ զքեզ անհպելի հպմամբ. (Շար.։)
inevitable, indispensable, necessary;
irrevocable;
indispensably, necessarily, inevitably, irrevocably.
Պարտ էր ի վերայ նոցա անհրաժեշտ կարօտութեանն գալ։ Անհրաժեշտ շառաչմամբք հալածեալք. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 4. 16։)
Ոչ փոփոխի կենդանի երանութիւնն, անհրաժեշտ պայծառութիւնն։ Յանհրաժեշտ բարութիւնսն. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Անկիրթ.
Հեթանոսք անվարժք եւ անհրահանգք՝ յովանակի նմանեալ։ Ոչ եմք անհրահանգ այսպիսի չարեաց. (Ոսկ. ծաղկզրդ. եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Քան զամենայն ծանունս ծանրագոյն՝ մարդ անհրահանգ։ Մեծատուն անհրահանգ եւ առանց խրատու։ Ո՛չ բարւոք է, որք հրահանգեալ իցեն՝ ընդ անհրահանգս խօսել. (Ոսկիփոր.։)
without permission or licence.
Յանհրաման կարգել յեպիսկոպոսութիւն զմեծն Իսահակ. (Խոր. ՟Գ. 50։)
that does not allure or seduce.
who invites nobody;
cf. Անկոչ.
Ոչ ողորմածք, եւ քարոզիչք խաղաղութեան, այլ անգութք եւ անհրաւէրք. (Եփր. ՟բ. տիմ.։)