urinary;
urinous;
— թթուուտ, uric acid.
diabetic, incontinent of urine.
իբր լտ. urinae incontinentia laborans, urinam faciens. Որոյ մէզն կամ միզելն է արձակեալ քան զսովորականն. այսինքն թուլացեալ մարմնով՝ ստէպ միզօղ. ջրվաթը բռնել չկրցօղ.
Եթէ ոչ զարիականն բերէ սերտութիւն մարմնոյն, աստուստ կաթոտք եւ միզարձակք լինել հանդերձեալ գոն. (Մագ. ՟Ծ՟Ը։)
diabetes, incontinence of urine.
ureter.
Ի լերդէն առ բաղաբուշան միզերակ առ ի հանել զմէզ. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
urethra.
οὑρητήρ ureter, meatus urinarius, fistula urinaria. որ եւ ՄԻԶԵՐԱԿ. Խողովակ կամ անցք միզի. ջրհեղ անչամ. ճուճ.
Ի դուրս հոսի ընդ միզուկն։ Յորժամ ի միզուկսն հասանէ, ի մի երակ ի բաց գնայ. (Բժշկարան.։ եւ Ոսկիփոր.։)
mutual damage.
զՄԻՄԵԱՆՍ ՍՊԱՆՈՒԹԻՒՆ. ἁλληλοφονία mutuae caedes Սպանութիւն իրերաց. կոտորած երկուստէք.
Ընդմիմեանս հարութեամբք շնչաբեր երակաց ի ներքս մուծանէ. (Նիւս. բն.։)
Դէմք քերովբիացն ի միմեանց կողմ հային, եւ երկոքին ի հաշտարանն ... մշտնջենաւոր ընդմիմեանս հարութիւն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 66։)
ՄԻՄԵԱՆՍԶՐԿՈՒԹԻՒՆ կամ զՄԻՄԵԱՆՍԶՐԿՈՒԹԻՒՆ. Զրկելն զմիմեանս։ (Բուզ. ՟Գ. 14։)
mimic, droll, ludicrous.
broken-backed;
hipshot;
disheartened, discouraged;
— լինել, to break one's back;
to become hipshot;
to be disheartened, to lose one's courage.
Սրտակտուր միջաբեկ եղեն ազգք քրիստոնէից. (Վրդն. պտմ.։)
Որպէս Միաբեկեալ. կորաքամակ. մանաւանդ՝ Սրտիւ բեկեալ.
Իիւծեալ միջաբեկ եւ սրտակոտոր մայրն մարիամ հառաչմամբ յորդոր. (Տաղ.։)
cf. Միջաբեկեմ.
to break one's back, to strain the loins;
to dishearten, to discourage.
Բեկանել զմէջս կամ զսիրտ.
Օր վախճանին եհաս ահագին, միջաբեկեաց (կամ սրտաբեկեաց) ըզնա տրտմագին. (Գանձ.։)
Զսիրտս պատառեալ՝ կամք միջաբեկեալ. (անդ։)
under-petticoat.
middle, mean, middling;
middle, centre.
Սուրբն մարկոս անձամբ էր միջակ. (ՃՃ.։)
Ամենայն առաքինութիւն՝ երկուց չարեաց է միջակ. (Նիւս. երգ.։)
Ոչ կարի խորութեամբ, եւ ոչ կարի յայտնութեամբ, այլ միջակ ուսմամբ տալ զգիտութիւն գրոց. (Նար. երգ.։)
Տառք միջակք ... քան զյոյրսն նուրբք են, եւ քան զնուրբքն յոյրք։ Եւ են միջակքն, բենն ի մէջ մենի, պէի, եւ փիւրի. եւ այլն։ Կէտք երեք. կէտ աւարտեալ, միջակ, ստորակէտ։ Միջակ՝ նշան յոգի սակս ընդունելոյ (այսինքն շունչ առնլոյ յընթեռնուլն). (Թր. քեր.։)
Երեք են, որով վարին մարդիկ. բարի, եւ չար, եւ միջակ։ Եւ աստ միջակք են ապաշխարօղք։ Յորոց ուսանիմք՝ ընդ ծայրիցն եւ միջակացն լինել դատաստան. (Մխ. դտ.։)
Մեծամեծքն (ի ձկանց) զմիջակօքն անցանէին. փոքունքն զմեծամեծօքն վազէին. (Ոսկ. ի ղկ.։)
Սկիզբն մաքրութեան ... միջակ մաքրութիւն ... կատարումն. (Կլիմաք.։)
Ամենայնի էացուցիչ, սկիզբն, եւ միջակ, եւ վախճան. (Դիոն. ածայ.։)
Արեգակն գոլով՝ ի միջակն երկնի եւ երկրի հասանելով՝ անստուեր զօրն կացոյց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
Կանգնեցաւ քառակերպն ի միջակին. (զի երուսաղէմ միջավայր երկրի համարեալ էր) (Շար.։)
Իսկ (Շ. այբուբ.)
Սա միջակին է խրատ մարդոյս, յորժամ շարժի ախտիցըն բոյս. իմա՛ զգոյականն զօրութեամբ. այսինքն՝ միջակ հասակին, կամ երիտասարդին։
middling voiced;
middle-voice.
μέσα φωνή media vox. Ոյր ձայնն է միջակ. միջակ ձայնիւ կամ բացատրութեամբ ստորոգման.
Են ինչ ի ձայնիցն՝ որք աստուածավայելուչք են, եւ են ինչ՝ որ զմիջին կարգն ունին։ Միջակաձայնս զայսոսիկ ասեմք, զորս յորժամ երանելին պօղոս գրէ, յիսուս քրիստոս երէկ եւ այսօր, նոյն եւ յաւիտեան. (Պրպմ. ՟Խ՟Բ։)
the centre of heaven.
middling, indifferent, neither good nor bad, moderate.
διάμεσος, ἁνάμεσος, ἑνεστώς intermedius, praesens, instans. Որ ի միջին կայ. կամ Ներկայ. առաջիկայ.
Զմիջակայ զորմն ցանկոյն քակեաց. (Եփր. աւետար.։)
Յաղթեա՛ բնութեանդ միջակայ ժամանակիւ (յն. (ներգոյից բնութեան). Պտմ. աղեքս.։)
Մերձակայք, միջակայք, վերջակայք. (Մարթին.։)
որ եւ ՄԻՋԱԿԱՒՈՐ. որպէս Միջակ. միջին.
Միջակայնոց եւ պայազատաց, շինականաց եւ տոհմականաց. (Նար. ՟Գ։)
centre, central point;
point, full stop, period.
Միջակ կէտ.
Միջակէտ, որ եւ ասի բացատ՝ որ է դատարկ տեղի. (եւ միջակէտ կոչի ըստ տեղւոյն, զի ի միջին կայ ստորակիտին եւ կատարեալ կիտին. Գրչ. գէորգ.։)
Ոմանք՝ ամանակ եւ նշան զմիջակէտն ասեն, որ բաժանէ զստորատն, եւ զբուն կէտն. (Նչ. քեր.։)
Շեշտն (ձայնի) յաւարտակէտին դնի, իսկ բութն ի ստորակիտին, եւ պարոյկն ի միջակետին. (զի որպէս միջակէտն՝ երկուցն է համեմատ, այսպէս եւ պարոյկն միջակ է բացոլորականացն. Երզն. քեր.։)
middle ribs.
μεσοπλεύρα media latera. Միջին կողք. եւ Որ ինչ է ի մէջ կողից.
Ի միջակողսն ի ներքուստ կուսէ մկունք եւ ախոնդանքն եւ թոքք. (Նիւս. բն. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Միջաբեկ.
Ելեալ գնացին սրտաբեկ եւ միջակոտոր. (Հ. յուլ. ՟Ժ՟Ը.։)
mediocrity.
μεσότης mediocritas, modus, medium, medietas. Միջակն գոլ. միջին վիճակ. միջասահմանութիւն. չափաւորութիւն. եղանակ.
Չափակիրն լինելոյ, որք զմիջակութիւնսն պատմեն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 177։)
Սահման արդարութեան է միջակութիւն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Զծայրագունիցն զդաժանութիւն միջակութեամբն ցածուցանեն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Ի տիս հասեալ միջակութեան՝ քաջահասակ էր նա. (Յհ. կթ.։)
Սուր (կամ շեշտ), բութ. յերկոցունց պարոյկ, որ ունի զմիջակութեան խորհուրդն. (Քեր. քերթ.։)
ՄԻՋԱԿՈՒԹԵԱՆ կամ ՄԻՋԱԿԱՒՈՐ մակբայ ասի որակականն, որ եւ ՔԵՐԹՈՒԹԵԱՆ. որպէս յն. μεσότητος , կամ ποιότητος qualitatis.
Միջակութեան. ո՛րգան, բարւոք, յատկապէս (յն. իմաստնաբար). (Թր. քեր.։)
Եւս եւ ժամանակականն.
Միջակութեան (կամ միջակաւոր) է, որ ի նոյն ժամանակացն միջոցսն իրս իմն առնեն. (Երզն. քեր.։)
the middle or internal part of the thorax.
μέσα στέρνα medium pectus. Միջին վայր կամ ներքին կողմն կրծոց՝ լանջաց.
Լինի ազդումն նոցա ի ներքոյ ըստ միջակրծիցն՝ սրատեսակին անուանեցելոյ ջղուտ մարմնոյն. (Նիւս. բն. ՟Ի։)
to cut in the middle, to divide in two parts;
— լինել, to be halved.
of middling stature, middle-sized, about the middle height;
middle-aged.
μεσῆλιξ qui mediae aetatis est եւ media aetas. Միջակ հասակաւ կամ տիօք. երիտասարդ. չափահաս. եւ Միջակ հասակն. երիտասարդութիւն. առուգութիւն.
Ո՛վ խաչ բարձրաթեւ, մանկանց պահապան, եւ միջահասակաց օգնական ի պատերազմի. (Ճ. ՟Բ.։)
Ի տիոց անտի երիտասարդականաց մինչ ցմիջահասակ արբունս ժամանակի. (Կաղանկտ.։)
Որպէս ի ժամանակի միջահասակին եկաց, եւ կամ թէ ո՛րպիսի ճգնութիւնս կրեաց. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
(Անդք) դեռադեռ իսկզբամբ ի մատաղութեան բուսոյն, եւ կամ ի միջահասակին կանաչայնովն գեղեցկանան. (Պիտ.։)
intermediate;
intervening;
— խաղ or — խաղարկութիւն, interlude.
entomological.
interjection.
that is in the middle of the heavens, medicelestial.
μεσουρανών qui in medio coelo est. Որ ինչ է ի միջավայրս երկնից՝ իբր ի վերայ գագաթան մերոյ.
Ունելով զտաւռոն միջերկնեայ, եւ զբլուդա եւ այլն. ((այս ինքն զցուլն եւ զբոյլս) Խոր. աշխարհ.։)
mediterranean;
— or — ծով, the Mediterranean.
midland;
—ք, the midland provinces.
Զամենայն միջերկրեայս։ Թագաւոր միջերկրեայցն։ Ամենայն միջերկրեայց. (Խոր. ՟Բ. 24։ ՟Գ. 5։)
Ոմանք ի քաղաքացն միջերկրայք են։ Գերազանցեցին զմիջերկրեայ քաղաքօքն։ Ի լեռնայինս եւ ի միջերկրայս։ Զո՞րս արդեօք ասիցէ բանս՝ միջերկրեայ (ոք), առաջին զծով տեսանելով. (Պիտ.։)
cf. Թիկնամէջ.
Տարածեաց զթեւս իւր, եւ ընկալաւ զնոսա, եւ համբարձ զնոսա ի վերայ միջնաթիկանց իւրոց. (Փիլ. տեսիլ աբր.։)
main mast.
Զերկոցունց զանչափութեանցն զմիջնակ՝ առաքինութիւն անուանեն. (Նիւս. երգ.։ Որպէս եւ Նիւս. կազմ. գրի Միջնակ կամ Միջակ։)
fighting in the midst.
Մարտիկ կարգեալ ընդ մէջ առաջին եւ վերջին դասուց բանակին.
Յօրինեցին զռազմ հանդիսին երեքկարգեան գնդօք, եւ վերջապահս. (Պտմ. որբել։)
second floor or story.
ՄԻՋՆԱՔԱՐ կամ ՄԻՋՆԱՅԱՐ ՔԱՐ. Քարն՝ որ ի մէջ որմոց.
Որոյ հիմունքն շափիւղայ, անկիւնաքարքն յասպիս, եւ միջնաքարքն (կամ միջնայարքն) վանեայք. (Տաղ. (գրեալ էր՝ միջնայաքըն։))
μέσον medium. Միջին յարկ կամ դստիկոն տան.
Որոց ելանիցենն ի վերնայարկսն, եւ ի միջնայարկացն յերրորդ յարկսն ... ի միջնայարկացն ի գետնոյ կողմանէ. (Եզեկ. ՟Խ՟Ա. 7։ ՟Խ՟Բ. 6։)
middle-man, agent, mediator.
Որ գայ ի մէջ. միջնորդ եկեալ. մէջ մտնօղ.
Խաբեաց միջնեկն զկտակապահն, եւ առ զկոստանդինուպօլիս. (Վրդն. պտմ.։)
marrow, core, heart;
— հացի, crum of bread;
— ձուոյ, yolk of an egg;
— ընկուզոյ, kernel of a walnut;
— տնկոց, pith;
— պտղոյ, core;
— գիսաւորաց, nucleus of comets.
որ եւ ՄԻՋՈՑ (ըստ վերջընթեր նշ). Որ ինչ կայ ի բուն մէջն կամ ի ներքս անդ՝ իբրու ծուծ եւ սերմն.
Ձուկ միջուկ։ Միջուկ սերկեւլի. (եւ այլն. Գաղիան.։ Բժշկարան.։ Ոսկիփոր.։ Վստկ.։)
of noon, meridian;
— or — շրջանակ, meridian;
— գիծ, meridian line.
μεσημβρίνις meridianus, -nalis. Միջօրային. միջօրեայ. հասարակ աւուր, եւ հարաւային. միջօրական.
Ընկալցուք զպահապանն ի միջօրէական դիւէն՝ որ շրջին ի խաւարի, զլոյսն կենաց. (Միսայէլ խչ.։)
Ի միջօրէական տապոյ փորձութեանցն. (Նար. ՟Ը՟Զ։)
Միջօրէական գիծ, կամ շրջանակ։ Ընդ հարաւակողմն միջօրէական գծին։ Յայրեցեալ գօտւոյն, զոր կոչեն միջօրէական գիծ. (Խոր. աշխարհ.։)
cf. Միւրիկէ.
• տե՛ս Միւրիկէ։
Գտաք յանապատն ծառ մի միւռիկինայ. (Վրք. հց. ձ։)
myrica, tamarisk;
genista.
Բառ յն. միռիգի՛. որ եւ ՄԻՒՌԻԿԻՆԱ. cf. ՄՈՇԱ, կամ ՄՈՇԻ.
Նայեաց դարձեալ եւ ընդ միւս եւս ծառ, որ կոչի միւրիկէ, որ ջրարբին է, եւ (որ) ոստին է. (Վեցօր. ՟Ե։)
uniform, equal;
monotonous;
uniformly, equally;
— ձեւ, uniformity.
μονότροπος unius modi ὀμοίως pari modo, similiter τοῦτων συμφώνως huius consonanter Միակերպ. նման, եւ նմանապէս.
Ի դրախտին՝ միօրինակ ոմն գոլով. (Աթ. ՟Դ։)
Սմին բանիս միօրինակ (յն. համաձայնապէս) ասէ եւ տէր մեր յաւետարանն. (Կոչ. ՟Բ։)
Ի խաւարին գիշերի փայտն եւ քարն առ հասարակ մի ինչ օրինակ թուին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
Զփոքր եւ զմեծ ինքն արար, եւ զմիօրինակ խնամ ունի ամենեցուն. յն. նմանապէս նախախնամէ. (Իմ. ՟Զ. 8։)
bug.
circular;
periodical;
— աստեղք, periodical stars.
periodicity.
given, accorded, granted;
— երկիր, the Land of Promise.
Ի պարգեւի մասին տուեալ, եւ ստացեալ. ձրիական.
Հրեշտակօք երեւեալ ի Մամբրէ՝ զպարգեւական զաւակն խոստացաւ ... ի պարգեւական երկրին. (Ագաթ.։ եւ Երզն. մտթ.։)
Երկիրք՝ եթէ հայրենիք եւ եթէ պարգեւականք ... շնորհեցաք զի դարձցին. (Եղիշ. ՟Գ։)
Որ սիրէ՝ ի վերայ մեր զպարգեւականն իւր ծագել ձիրս։ Պարգեւական ձիրս ընկալաք. (Յհ. իմ. ատ.։ Նար. կուս.։)
Կամ որպէս Վարձատրական՝ ըստ վաստակոց.
Ի պարգեւականէն զրկեցեալ՝ յողորմութեանն կողմ նայիմ. (Նար. ՟Լ՟Ը։)
cf. Պարգեւառ.
Այսպիսի պատուոյս արժանաւորք երեւիք, եւ այսմ պարգեւացս պարգեւընկալք։ Ասա քաջամարտք, եւ անդ պարգեւընկալք. (Ոսկիփոր.։)
Կամ Ընկալեալ ինչ ի պարգեւս.
Ի փառս բարձրութեան պարգեւընկալ պանծանաց պատուոյ կարգէին. (Նար. խչ.։)
short tunic.
χιτόνιον, χιτονίσκος tunicula. Ազնիւ եւ սիրուն, կամ փոքրիկ պարեգօտ.
Այն է ձեր պատիւ ... եւ ո՛չ սպիտակ պարեգօտկունքդ, զոր կոկեալ ողորկեալ ընդ անձն արկեալ՝ փերեւերտեալ շրջիք. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 29։)
explorer, out-rider, sentinel, keeper, guardian.
• «պահապան, շրջադէտ» Հին ըռ որից պարեկապան «պահնորդ, դէտ» Ա. մկ. ժբ. 27. գրուած նաև պարսկապան Յուդթ. ժդ. 2 (իմա՛ պարակապան)։
• =Նոյն է պահակ, պարհակ, պահակապան բառերի հետ, որ տե՛ս։
• ՀՀԲ պար «շուրջ»+ եկօղ։-ՆՀԲ շփոթ-ուած է համարում պարէտ և պայեկ բա-ռերի հետ։
cf. ՊԱՐԻԿ։ Իսկ ըստ Հին բռ. Պարեկ, Շրջադէտ. որ երեւի շփոթիլ ընդ Պարէտ, եւ Պայեկ։
watch, guard, patrol;
—ս հանել, to place sentinels.
προφύλαξ excubitor. որ եւ ՊԱՐՍԿԱՊԱՆ. (որպէս թէ Պայեկապան) Պահնորդ, պահապան, առաջապահ.
Պարեկապանս հանին, շուրջ զիւրեամբք փակեցին. (՟Ա. Մակ. ՟Ծ՟Բ. 27։)
scanty fare, scarce nourishment;
հաղիւ զառօրեայ —ն հայթհայթել, to live from hand to mouth.
cf. Պարերգող.
Առձեռն պատրաստն էր գուժիւ զեկուցանել պարերգակացն բազմութեան. (Պիտ.։)
Վայելչական է թերեւս լինել եւ այնոցիկ՝ որ պարերգողսն են, մի իշխան՝ ո՛չ նուազ, քան եթէ երեսուն ամաց լինելով. (Պղատ. օրին. ՟Ղ։)
Պարերգակ. իբր Պարերգական, որպէս տեղի՝ ուր լինի երգ պարուց.
Գեղապարեսցես ընդ երջանիկ պարս պերճացելոցն երդաբանել ի պարերգակն ճեմարանի. (Պիտ.։)
cf. Պարզ.
Անսկզբնական զօրութիւն ... պարզանկանն եւ անշարժական միապէս (Ագաթ.։)
Պարզականն եւ անմարմինն եկն եմուտ ընդ ապականացու մարմնով։ Ոչ մարմնական ծննդեան նման, զի է աննիւթ եւ պարզական։ Ոչ ինչ յառաջ քան զնա անմարմնական եւ պարզական։ Ճ. (՟Գ.։ Շ. խոստ.։ Սեբեր. ՟Ա։)
Որդին ոչ ի չորիցն հիւթոց, այլ ի պարզական եւ ի սուղական բնութենէ։ Յաննիւթէն աննիւթականք, եւ պարզականք ի պարզագունէն. (Եղնիկ Շ. հրեշտ.։)
Անկիր բնութեան պարզականին. (Յիշատ.։)
Կամ ἀπλοτικός simplificativus. որպէս Պարզ կացուցիչ. վերածիչ ի պարզութիւն.
Զորս նայն որպէս արժան է հայեցեալսն՝ նոյնօրինակ ձգտեցուցանէ, եւ միաւորէ՝ ըստ պարզողականի ինքեան միաւորութեան. (Դիոն. երկն.։)
Պարզական. ա. Դիւրին. դիւրիմաց.
Եւզի ոտիւք է պարզական, եւ ոչ բանիւ անչափական. (Շ. խոստ.։)
puritan.
to allure, to entice;
to familiarize, to attach, to attract, to draw with.
προσκολλάω agglutino. Տալ խանձիլ եւ մոլեգնաբար իմն մածանիլ. որպէս սոսնձով մատուցանել. կարել. կցել. ձգել, յանկուցանել. փակցընել, կպցընել.
Խանձեցուսցէ (կամ խանծեցուսցէ) տէր ի քեզ մահ. (Օր. ՟Ի՟Ը. 21։)
Թողից եւ զդիայն, որ զձկունս զկնի իւր խանձեցուցեալ. (Մագ. լ։)
brand, fire-brand;
live-coal;
lava.
δαλός titio, torris. Փայտ խանձեալ կամ կիսայրեաց, որ ծխի. Խանծած փատ.
Իբրեւ ըզխանձող զերծեալ ի հրոյ։ Մի զարհուրեսցի անձն քո յերկուց փայտից խանձողաց ծխելոց. (Ամովս. ՟Դ. 11։ զաք. ՟Գ. 2։ ՟Ժ՟Բ. 4։ Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 9։ Ես. ՟Է. 4։)
Միայն զխանձողսն տեսանեմք ի ճարակմանէ հրոյն մնացեալ ի նաբուզարդանայ. (Լմբ. ատ.։)
ԽԱՆՁՈՂ. μύδρος massa ignita, globus candens, rudis. Շանթացեալ կամ հալածոյ նիւթ քարեղէն կամ երկաթի.
that has an odour or flavour of burning, having a burnt taste or smell.
ԽԱՆՁՐԱՀԱՄ ԽԱՆՁՐԱՀԱՄԵԱԼ. ԽԱՆՁՐԱՀՈՏ, եւ ԽԱՆՁՐԱՀՈՏԵԱԼ. Որոյ առեալ է զհամ եւ հոտ խանձի, կամ այրեցածի. Խանծի համ կամ հոտ ունեցօղ, խնծմնծահոտ։ Վստկ. ուր գոյ եւ ԽԱՆՁՐԱՀԱՄՈՒԹԻՒՆ. ունելն զհամ խանձելոյ։
Թէ ի մխէ եւ կամ ի ճրագէ խանձրահոտեալ լինի գինին. (Վստկ.։)
cf. Խանձրահամ.
ԽԱՆՁՐԱՀԱՄ ԽԱՆՁՐԱՀԱՄԵԱԼ. ԽԱՆՁՐԱՀՈՏ, եւ ԽԱՆՁՐԱՀՈՏԵԱԼ. Որոյ առեալ է զհամ եւ հոտ խանձի, կամ այրեցածի. Խանծի համ կամ հոտ ունեցօղ, խնծմնծահոտ։ Վստկ. ուր գոյ եւ ԽԱՆՁՐԱՀԱՄՈՒԹԻՒՆ. ունելն զհամ խանձելոյ։
Թէ ի մխէ եւ կամ ի ճրագէ խանձրահոտեալ լինի գինին. (Վստկ.։)
shopkeeper, retailer, tradesman.
Տէր կրպակի. խանութպան. տիւքքեան սահապը.
Իսկ խանութպանն զարհուրեալ գնաց անկաւ յոտս քահանային. (Ոսկիփոր.։)
էր խանութպան ու ջամըռայ. (Շ. առակք.։)
to be puffed up, proud, swollen with pride.
Ոչ ամբարտաւանութեամբ ի վերայ (կամ ի վեր) խանչացեալ. (Նիւս. երգ.։)
to roar, to bellow;
to bray;
to grunt.
κράζω clamo, vociferor. կանչել կենդանեաց. կռնչել. պոռչալ, զռալ.
Եւ թագաւորն խոզացեալ մեծաձայն ճչեալ կանչեալ խանչեալ. (Ագաթ.։)
roaring, bellow-ing;
hraying;
grunting.
ԽԱՆՉԻՒՆ ԽԱՆՉՈՒՄՆ. βρύχημα rugitus եւ այլն. Խանչելն. կանչիւն. գոչիւն.
Ուժգնակի խանչմամբ գոռացեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Ը։)
Ոչ սակաւ խանչմունք եւ բարբառք լինէին. (Վրդն. ծն.։ Իսկ Սկեւռ. աղ.։)
մարմին ի լնուլ հարկաւորացն՝ խուն ինչ ցածուցանէ զխանչումն յարձակման. (հայի եւ ի յաջորդ նշ։)
ԽԱՆՉՈՒՄՆ. ὅγκημα, ὅγκος, οἵδημα tumor, inflatio, moles, fastus. Խանչանալն կամ խանչացումն. այսինքն փքումն. փքացումն. այտումն. ուռոյց. տարածումն. կուտոց. մեծութիւն. ծանրութիւն.
Որովայն մինչչեւ ընկալեալ իցէ, զառ ի կերակրոյն խանչումն։ Ի վերայ նստելոց է որովնյնի խանչումն այտուցեալ եւ պարպատեալ։ Ի բաց հատանել զխանչումն հպարտութեան։ Խանչումն եւ խրոխտանս. (Փիլ.։)
Մի եւս ծանրութիւն մարմնոյն ի վայր կողմ հակել, եւ յերկիր ունել զխանչումն։ Զայն՝ որ առաւել այտուցեալն է մարմնոյն խանչումն։ Զմարմնոյն խանչումն եւ կերակուր՝ եկամուտունի. (Նիւս. կազմ.։)
տարած եւ սփիռ խանչումն լուսոյ. (Փիլ. ի ՟գ. մանկ.։) (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ։)
ԽԱՆՉՈՒՄՆ (լծ. խանձումն) Բորբոք հրոյ. եւ ախտի, բարկութեան եւ այլն. καῦσις ustio, crematio, ardor φλεγμόνη inflammatio.
Շիջուցանել զխանչմանն բոց։ Զսպեսցես զխանչումնն. (Բրս. արբեց. եւ Բրս. բարկ.)
cf. Խանչիւն;
inflation, distension;
swelling, puffing up, pride;
inclination, propensity.
ԽԱՆՉԻՒՆ ԽԱՆՉՈՒՄՆ. βρύχημα rugitus եւ այլն. Խանչելն. կանչիւն. գոչիւն.
Ուժգնակի խանչմամբ գոռացեալ. (Մագ. ԺԸ։)
Ոչ սակաւ խանչմունք եւ բարբառք լինէին. (Վրդն. ծն.։ Իսկ Սկեւռ. աղ.։)
մարմին ի լնուլ հարկաւորացն՝ խուն ինչ ցածուցանէ զխանչումն յարձակման. հայի եւ ի յաջորդ նշ։
ԽԱՆՉՈՒՄՆ 2 Խանչանալն կամ խանչացումն. այսինքն փքումն. փքացումն. այտումն. ուռոյց. տարածումն. կուտոց. մեծութիւն. ծանրութիւն.
Որովայն մինչչեւ ընկալեալ իցէ, զառ ի կերակրոյն խանչումն։ Ի վերայ նստելոց է որովնյնի խանչումն այտուցեալ եւ պարպատեալ։ Ի բաց հատանել զխանչումն հպարտութեան։ Խանչումն եւ խրոխտանս. (Փիլ.։)
Մի եւս ծանրութիւն մարմնոյն ի վայր կողմ հակել, եւ յերկիր ունել զխանչումն։ Զայն՝ որ առաւել այտուցեալն է մարմնոյն խանչումն։ Զմարմնոյն խանչումն եւ կերակուր՝ եկամուտունի. (Նիւս. կազմ.։)
տարած եւ սփիռ խանչումն լուսոյ. (Փիլ. ի գ. մանկ.։) (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ։) ԽԱՆՉՈՒՄՆ (լծ. խանձումն.) Բորբոք հրոյ. եւ ախտի, բարկութեան եւ այլն. καῦσις ustio, crematio, ardor φλεγμόνη inflammatio.
Շիջուցանել զխանչմանն բոց։ Զսպեսցես զխանչումնն. (Բրս. արբեց. եւ Բրս. բարկ.)
dishonest, lewd, lascivious.
αἱσχρός turpis, foedus. (որպէս Խանձեալ ի մեղս ամօթալիս) Գարշ. ամօթալի. խայտառակ.
Որպէս բոզքն չարատեսք, խանտք, եւ երեւոյթք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Խանդամ.
Որ ոչ նմանեցին աստուծոյ սիրոյն, որ ծագէ զարեգակն չարեաց եւ բարեաց, այլ խանտացան. (Յճխ. ՟Բ։)
Խանտայ ընդ թագաւորութիւնն քրիստոսի։ Եթէ խանտայցէ, բազում դեղնութիւն եւ գունատութիւն հեղու զերեսօքն. (Ոսկ. մ. 7։ ՟Բ. 9. եւ 14։)
cf. Խանդանք.
Խանտանք նախանձու ոչ եղիցի ինձ առ այլ կին։ Առ անկարծութիւն խանտանաց նախանձու. (Փիլ. իմաստն.։)
Անիծիւք եւ թշնամանօք, խանտաւորութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։)
Յստակ եւ սուրբ միտս ունի ի խանտաւորութենէ. (Սեբեր. ՟Դ։)
cf. Խանդանք.
Խանտանք նախանձու ոչ եղիցի ինձ առ այլ կին։ Առ անկարծութիւն խանտանաց նախանձու. (Փիլ. իմաստն.։)
Անիծիւք եւ թշնամանօք, խանտաւորութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։)
Յստակ եւ սուրբ միտս ունի ի խանտաւորութենէ. (Սեբեր. ՟Դ։)
sheperd
ԽԱՇՆԱԲՈՅԾ ԽԱՇՆԱԴԱՐՄԱՆ. κτινοτρόφος jumenti (ըստ հյ. pecorum ) pastor. Բուժիչ կամ դարմանիչ խաշանց. Հովիւ. խաշնարած.
Հովիւս եւ խաշնաբոյծս, որոց ոչինչ փոյթ է զուսմանց. (Սարկ. մարդեղ.։)
cf. Խաշնաբոյծ.
ԽԱՇՆԱԲՈՅԾ ԽԱՇՆԱԴԱՐՄԱՆ. κτινοτρόφος jumenti (ըստ հյ. pecorum ) pastor. Բուժիչ կամ դարմանիչ խաշանց. Հովիւ. խաշնարած.
Հովիւս եւ խաշնաբոյծս, որոց ոչինչ փոյթ է զուսմանց. (Սարկ. մարդեղ.։)
rot, murrain.
Մահ եւ կոտորած խաշանց. ոչխարներու մէջ ընկած մահ՝ ջարդ.
cf. Խաշնարած.
Անարդ համարեալ էր եգիպտացւոց ամենայն հովիւ խաշնարօտ խաշանց. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։) (մարթ է իմանալ եւ իբր Արօտական։)
Կամ Խաշն արօտական, հօտ ճարակօղ յարօտս.
Եւ նոքա ի ժողովրդենէ մերմէ եւ ի խաշնարօտէ մերոյն էին. (Յհ. կթ.։)
rich in flock.
Ունակ յաւէտ բազմութեան խաշանց
rhubarb.
Ըստ ոմանց նոյն ընդ Զրեւանդ. զերավենտ. որ եւ ՍԱՂԱՆԳ. ազգ ցմախի՝ դեղ օգտակար տղայաբերաց։ Այլգուցէ լաւ եւս է իմանալ Ռեւանդ, ռէվէնտ. այն է Գաբ՝ զոր կախեն ի փողս խաշանց. եւ այն լինի դեղ մաքրողական։
ի Բժշկարանս գրի.
Իսկ ի Հին բռ.
Սղանգն, կամ զմախ, կամ ռեւանդ։
broth;
decoction.
ԽԱՇՈՅ ԽԱՇՈՒ. Առաւել ռմկ. որ ըստ գրոց ասի Արգանակ. այն է Պարարտ ջուր մսոյ խաշելոյ. մսի ջուր.
Տու՛ր կերակուր՝ խաշելոյ, որ յուլոյ մսէ։ Կերակուր՝ խաշուի ջուր տալ ի թեթեւ մսէ. (Մխ. բժիշկ.։)
Արգանակ զխաշոյն անուանէ. (Նչ. եզեկ.։) (Չէ պարտ շփոթել ընդ բառդ. Խաւշիւն, որ է վերծանելի Խօշիւն. այսինքն ձայն տերեւոց։)
cf. Խաշոյ.
ԽԱՇՈՅ ԽԱՇՈՒ. Առաւել ռմկ. որ ըստ գրոց ասի Արգանակ. այն է Պարարտ ջուր մսոյ խաշելոյ. մսի ջուր.
Տու՛ր կերակուր՝ խաշելոյ, որ յուլոյ մսէ։ Կերակուր՝ խաշուի ջուր տալ ի թեթեւ մսէ. (Մխ. բժիշկ.։)
Արգանակ զխաշոյն անուանէ. (Նչ. եզեկ.։) (Չէ պարտ շփոթել ընդ բառդ. Խաւշիւն, որ է վերծանելի Խօշիւն. այսինքն ձայն տերեւոց։)
cross-bearing;
cross-bearer;
crusader.
Բարձօղ խաչին ընդ քրիստոսի. կրօնաւոր.
Վաստակաւորքն ի քրիստոս, եւ խաչաբարձք նորա. (Յիշատ. ՟Չ՟Ձ՟Է.։)
cross-headed.
Յորոյ ի գլուխն կայցէ նշան խաչի.
Զխաչագլուխ գաւազանիսն կրել։ կրել մոմեղէնս, եւ զխաչագլուխ վարոցսն. (մաշտ։ Ուռպել.։)
bearing the cross, enduring patiently, patient.
ԽԱՉԱԶԳԵԱՑ որ եւ ԽԱՉԱԶԳԵՍՏ։ Որ զգեցեալ է զիւրեւ, կամ կրէ յանձն իւր զխաչն քրիստոսի. խաչաբարձ. խաչակիր. յանձն առօղ զխաչ եւ զչարչարանս. եւ Որ ինչ հայի առ հետեւօղս քրիստոսի խաչիւ. Օրիորդք խաչազգեացք։ Խաչազգեաց լուսով պսակեալ։ Խաչազգեաց մշտաւառ լուսովն ելին զհետ նորա. (Խոր. հռիփս.։)
cf. Խաչազգեաց.
Զվերանալնտպաւորէ խաչազգեստիցն ի հանդիպումն տեառն յօդս։ Որով զմանկունս իւր լուսազարդեալ խաչազգեստ՝ յուղարկէ ի վերինն երուսաղէմ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Եւ խաչակիր (լտ. crucifer ) անուանեալ զօրք, որք կրէին զնշան խաչի ի վերայ զեստուց.
Ետ թողութիւն, եւ արար խաչազգեստս բազում քրիստոնէայս. (Մարթին.։) որք կոչին անդ եւ Խաչաբարձք։
to bless water by immersing a crucifix.
crucifer.
Անդարձ խաչհանքն, եւ դեւքն։ Յամօթն լիցին ընդ դեւսն եւ խաչհանունքն (տպ. խաչհանուքն). (Լծ. կոչ.։)
Լուիցեն հեթանոսք, եւ հրէայք խաչահանունք. (Ոսկ. խչ.։)
Ոչ է ձեզ երկիւղ, այլ խաչահանացն. (Տօնակ.։)
Ահա նոր յուդա, ւ նոր խաչահան։ Բազումյուդայք, եւ յոլով խաչահանունք լինին յեկեղեցի աստուծոյ. (Մարաթ.։)
Ըսպառնայ խաչահանուացն. (Ոսկ. գծ.։)
Կամակոր ազգին խաչահանուացն։ Ոչ անկարանայ զխաչահանուսն պայթել։ Հանդերձ խաչահանուօքն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Ը։ Խոսր.։ Ճ. ՟Գ.։)
cf. Խաչահան.
Անդարձ խաչհանքն, եւ դեւքն։ Յամօթն լիցին ընդ դեւսն եւ խաչհանունքն (տպ. խաչհանուքն). (Լծ. կոչ.։)
Լուիցեն հեթանոսք, եւ հրէայք խաչահանունք. (Ոսկ. խչ.։)
Ոչ է ձեզ երկիւղ, այլ խաչահանացն. (Տօնակ.։)
Ահա նոր յուդա, ւ նոր խաչահան։ Բազումյուդայք, եւ յոլով խաչահանունք լինին յեկեղեցի աստուծոյ. (Մարաթ.։)
Ըսպառնայ խաչահանուացն. (Ոսկ. գծ.։)
Կամակոր ազգին խաչահանուացն։ Ոչ անկարանայ զխաչահանուսն պայթել։ Հանդերձ խաչահանուօքն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Ը։ Խոսր.։ Ճ. ՟Գ.։)
crucifixion.
Ի վախճան կատարածի աւուրցն խաչահանութեան նորա։ Ոմն զխաչահանութիւն նորա եցոյց ի վերայ նորա. (Եփր. համաբ.։)
cruciform, crossed;
cross-wise;
— դնել, to place across.
σταυροειδής habens formam crucis. Ունօղ զձեւ խաչի. խաչակերպ. խաչանման.
Ամենայն խաչաձեւ փայտի երկու կողմամբք պարտ է (կամ պարտի) լինել. (Կիւրղ. յես.։)
Ըստ խաչաձեւ տեսակի դրանցն դրութեան. (Լմբ. յայտն.։)
Եբեկ՝ ի չորս մասունս արարեալ. որ եւ զարիւնն ի հաշտարանն խաչաձեւդ տրամադրէր. եւ զի այնպէս բեկանէր տէրն. (Տօնակ.։)
dead on the cross, crucified;
— սպանանել, to put to fieath on the cross, to crucify.
Խաչիւ մահացեալ, կամ մահացուցանելով.
Արտախս հանին քան զայգին, եւ խաչամահ սպանին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)
hostility to the adoration of the Holy Cross.
Մարտ ընդդէմ խաչին քրիստոսի, կամ պաշտաման խաչի.
Ի պատկերամարտութենէ ի խաչամարտութիւն եւ ի քրիստոսամարտութիւն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
cf. Խաչաձեւ;
— փայտ, the cross;
— հատանել, to cross, to place across.
Ունօղ կամ՝ ունելով զնիշ խաչի. խաչանշան, խաչադրոշմ. խաչաձեւ. խաչանման.
Զխաչանիշ նշանն զառաջեաւ կրել. (Ուռպել.։)
Խաչանիշ կնքելով զդէմս։ Խաչանիշ համբարձմամբ ձեռացն մովսէսի։ Հանդերձ գաւազանաւն խաչանիշ դրոշմամբ. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Շար.։ Վրդն. ել.։)
Առեալ գինի՝ արկանէ խաչանիշ ի սկիհն. (Նչ. խնդ.։)
cross-like.
Խաչանման ձեւս երեւէր։ Խաչանման մեռոնաւն։ Զերկիրս խաչա նման արար, որպէս են քառադէմ. եւ զմարդն խաչանման արար. կորիւն։ (Շ. բարձր.։ Ոսկիփոր.։)
Զմեռոնն խաչանման ի ջուրն կաթեցուսցէ. (Մաշտ.։)
Խաչանման տար ածել զձեռս, կամ դնել ի վերայ կրծիցն. (Վրք. հց. ՟Բ։ Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի.։ Հ. կիլիկ.։)
Խազեն (այսինքն գծեն) ի գագաթն խաչանման սրովն փոքր ինչ. (Մաշտ. ջահկ.։)
cf. Խաչաձեւ;
the sign of the cross;
— առնել, to make -.
Խաչանշան լուսաւոր նշանաւն։ Զխաչանշան խորհուրդն ծաղկազարդեալ գաւազանին։ Խաչանշան լուսով, կամ դրօշիւք. (Կորիւն.։ Անան. եկեղ.։ Արծր. ՟Ա. 15։ ՟Գ. 13։)
Խաչանշան յորինեալ դրոշմին. (Կիւրղ. ղկ.։)
Խաչանշան արարեալ՝ ի վերայ զօրունանկանէին յարձակելով. (Եղիշ. ՟Գ։)
crucified, tortured on the cross.
Չարչարեալ խաչիւ կամ վշտօք. խաչակիր. խաչազգեաց. որ ինչ լինի չնրչարանօք խաչի.
Շաբաթն հանգիստ ի խաչաչարչար մահուանէն իջեալ ի գերեզման՝ հանգեաւ յաւուր շաբաթու. (Տօնակ.։ Ոսկիփոր.։)
worshipper of christ crucified, christian.
Պաշտօնեայ սրբոյ խաչին եւ խաչելեալ փրկչին. քրիստոնեայ.
in form of a cross, crosswise;
— դնել առ իրեարս զձեռս, to cross the arms.
σταυροειδῶς in crucis formam եւ այլն. Որպէս զխաչ. ի ձեւ խաչի. խաչանման. խաչանիշ. եւ Խաչապէս դնելով առ իրերս զձեռս մեր՝ այնպէս հաղորդիմք. (Դամասկ.։)
Սկսանի նախ ի ճակատն կտրել (զհերս), ապա ի գլուխն խաչապէս՝ հինգ տեղի. (Մաշտ.։)
Զհաց պատարագին եփեսցեն, խաչապէս դրոշմամբ (կամ դրոմաւ). (Կանոն.։)
Ընդ ոզիէլի անտուստ սատակէ, եթէ ոչ խաչապէս յոգի բերիցի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Շրջեցաւ ի մէջ մարմնոց (կամ մարմնոյ) խաչապէս, զի ոք լկտութեամբ մի՛ գնասցէ նովաւ. (Եփր. համաբ. յորմէ եւ Տօնակ.։)
wood of the cross, cross;
crucifix;
peony;
anemone.
Փոխանակ աշտարակին ինքնին տէրն կանգնեաց զխաչափայտն. (Ագաթ.։)
Օրինակ մեծի փրկութեան խաչափայտին. (Կիւրղ. ել.։)
ԽԱՉԱՓԱՅՏ. Ըստ Բժշկարանի, Խոտ ինչ. որոյ սերմն եւ արմատն կարծի դեղ լուսնոտութեան. ֆուանիա, յօտ սալիպ, այը գուլազը, շաքայիք, որպէս peonia. այլ paeonia. παιωνία ասի ո՛ր եւ է բժշկական դեղ կամ դեղթափ. մանաւանդ Մատուտակ. պիյան քեօքիւ.
crab, craw-fish.
Ձկանց ծովու, խաչափառի, եւ գորտան. (Ոսկիփոր.։)
Խաչափառն փակաւ աղուեսուն. (Վրդն. առակ.։)
Քան զամենայն ինչ օգտէ խաչափարն. (Մխ. բժիշկ.։)
discovery of the Holy Cross.
Յափշտակեալ հոգւով յերուսաղէմ՝ չոգաւ ի խաչգիւտն. (Վրք. հց. ձ։)
crucified.
Որպէս Ի Խաչ ելեալն Քրիստոս. խաչեալն. ἑσταυρώμενος crucifixus. Տե՛ս (Մտթ. ՟Ի՟Ը. 5։ Մրկ. ՟Ժ՟Զ. 6։ կոր. ՟ա. 23։ Շար.։)
crucifixion;
crucifix Cross.
Եկեղեցի թագաւորեալ յետ նորա խաչելութեանն։ Ո՛չ յետ խաչելութեանն արարաւ տէր եւ օծեալ. (Աթ. ՟Ա։)
Նախ քան զխաչելութիւն իւր զբազումս յափշտակեաց. (Եզնիկ.։ եւս եւ Նար. խչ.։ Շար.։ Ի գիրս խոսր. եւ այլն։)
Ապաշխարհութիւն մեղաւորաց՝ խաչելութիւն է նոցա, որ բեւեռէ զանդամս նոցա, զի ցանկութեամբք մի՛ գնասցեն. (Եփր. համաբ.։)
Եթէ ոք զխաչելութիւնն ուրանայ, եւ զչարչարանացսն ամօթ համարի, եղիցի քեզ իբրեւ զհակառակորդն (սատանայ). (Ածազգ. ՟Ժ՟Բ։)
to crucify, to fix on the cross.
σταυρόω crucifigo. Ի Խաչ հանել, կամ բեւեռել ի խաչփայտ։ կր. ի խաչ ելանել. Տե՛ս (Ղկ. ՟Ի՟Գ. 33։ Գծ. ՟Բ. 36։ ՟Դ. 10։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 4։ եւ կր. Մտթ. ՟Ի՟Է. 23. 26։ Յհ. ՟Ժ՟Թ. 20. 41։ Յայտ. ՟Ժ՟Ա. 8։)
Աղաղակէին, խաչեա՛ զդա, խաչեա՛։ Խաչի նորա անձնաւոր տաճարն. (Ոսկ. գծ.)
Զխաչողսն ճեպէր ի տէրունական մահն. (Խոր. հռիփս.։)
ձեզ նախ յարոյց, ձեզ յառաջագոյն խաչեցողացդ։ Ի մէջ անեալ՝ առ խաչեցողսնհանդիսաբանէ. (Ոսկ. գծ.։)
Որ խաչեցողքն էին։ Ընդ խաչեցողսն տանջեսցի։ Հնչելով զխաչեցողսն. (Հց. աթ. կիւրղ.։ ՃՃ.։)
to twist rope.
ԽԱՌԱՄԱՆԵԼ. (տպ. խառնամանել). Խառանս կամ չուանս մանել. ոլորել. պատատել.
Տոռունք մեղաց պատեցան զնեւ ... զվիշտսն որ ի մարդկանէ չուանի առեալ զօրինակն. (Վրդն. սղ.։)
rope, cord, string;
iron collar.
նոյն ընդ Կառան. որ եւ ԿԱՐ. այսինքն Պարան. չուան. տոռն. կապանք պարանոցի. գուցէ նաեւ Անուր.
Արկանելխառան ի պարանոց նորա, եւ ածել ունել զնա առ դուրս սենեկին. (Ագաթ.) (յն. թարգ. քսի՛լօն. այսինքն փաձտ, որպէս անուր)։
Ադոյց խառան ի պարանոց, եւ երկուց հեծելոց հրամայեաց առ միմեանս ձգել, մինչեւ հատաւ գլուխն. (Պտմ. վր.։)
collared, wearing a collar or chain.
Ձգեալ կառանօք, կամ ձգելով տոռամբք.
Տոռն ընդ անձն ... ձեռակապօք խառանաձիգ. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 7. յն. պատատեալ զպարանոցս. եւ մի ձեռ. հյ. չուան ընդ պարանոց։)
to chain up;
to tie with ropes.
δέω, προσδέω ligo, alligo. Խառանաւ՝ կառանօք՝ տոռամբք կապեալ. յն. կապել.
Քան զշուն մի առ գերեզմանի խառանեալ եւ՛ս (չար) ընչիցն կապանք գրգռիցեն զքեզ հաջել ամենայն մերձաւորաց։ Շուն կատաղի տեսանէ ի վերայ դիմեալ ոգւոցն, եւ անհոգս է. զոր պարտ է խառնել, եւ սովամահ առնել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 26։)
Կատաղի շուն, խառանեցեր զկնի քո ջլացդ։ Ի քո աստուածքդ շուն խառանեմ. (Մամիկ.։)
to destroy, to crumble;
to gnaw, to bite.
ԽԱՌԱՏԵԼ. Խառելով հատանել. ոլորելով եւ չարչարելով քանցել. կրծել. ոլորելով քաշկռտելով փրցնել. կամ ծամծմել.
Իբրեւ զքար ինչ խառատեալ՝ ոչ կարաց կրկտել զնա (մահն զքրիստոս). (Ոսկ. գծ.։)
Զերիս աւուրս իբր խառատեալ, եղեւ աստուածախառն մարմինն յորովայն մահուն, եւ ոչինչ կարաց ստնատել նմա. (Տօնակ.։)
destruction, waste.
Զխառատումն քարանց եկեղեցւոյ սրբոյ. (Յհ. կթ.։)