to adulate, to flatter.
(որպէս թէ Սուտակասպաս լինել, կամ Սկնդել) κολακεύω adulor. Մարդելուզել. շողոքորթել. քծնիլ. շնթել.
Զծառայի բարոյս յանձին կալեալ՝ ստկէ, որոց չիցէ պարտ ստկել։ Մարդոց չարաց նստեալ ստկիցէ, եւ զառաքինիս եւ զպիտանիս թշնամանէ. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Ստնդիաց.
ՍՏՆԴԵԱՅ ՍՏՆԴԵԱՑ ՍՏՆԴԻ ՍՏՆԴԻԱՅ ՍՏՆԴԻԵԱՅ ՍՏՆԴԻԱՑ ՍՏՆԴԻԱՑԵԱԼ ՍՏՆԴԻԱՑԻ ՍՏՆԴԻԱՑԻԿ. θηλάζων (լծ. դիեցօղ) lactens ὐποτίτθιον, ὐπομάζος infans lactens, seu sub ubere. Մանուկ տղայ՝ որ դիէ զստինս. դիեցիկ. կաթնկեր. ծիծ ուտօղ, կաթ ուտօղ.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
Զիա՞րդ որ կերակրէ զամենայն՝ սնդի է (կամ ստին դիէ)։ Սրոյ ճարակ առնել զամենեսեան մինչեւ ի ստնդի։ մատուցին զկաթն իբրեւ ստնդիոյ. (Պրոկղ. կուս.։ Ուռհ.։ Եփր. ծն.։)
Կերակրիս իբրեւ զստնդիայ։ Էառ զստնդիայն ... ստնդիայն եցոյց մատամբն իւրով զհայր իւր։ Դեռ ստնդիայ է։ Ի ստնդիայ հասակի։ Ի ստնդիաց ժամանակին. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վեցօր. ՟Ա։)
Ստնդեաց որդւովն. (Յհ. կթ.։)
Շարժեաց զլեզուս նոցա ստնդիացելոցն ... ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիացոց (կամ ստնդիացելոց) կատարեցեր օրհնաբանութիւն. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Մեկն. ղկ.։)
Ստնդիեայք, ստնդիեցաց, տղայքն են. (Արիստակ. գրչ.)
Տրոհէին զստնդիացիկն ի ստենէ մօրն. (Յհ. կթ.։)
Մատուցին զգառն իբրեւ քահանայի, եւ զկաթն իբրեւ ստնտիեցւոյ (կամ ստնդիեցի). (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
stoical;
stoic;
— աղանդ, stoicism.
• «սրահական փիլիսոփայ» Գծ. ժէ. 18 (գրուած նաև ստուիկեան, ստու-կեան). Լմբ. իմ։
• = Յն. στωἰϰός «ստոյիկեան», որ կազմու-ած է στοά «սրահ» բառից և նշանակում է բուն «սրահական» (այսպէս կոչուած, որով-հետև Զենոն փիլիսոփան այդ վարդապետու-թիւնը քարոզում էր յայտնի մի սրահի մէջ)։-Հիւբշ. 382.
• Ուղիղ մեկնեց ՆՀԲ։
living upon the earth.
Վայրաբնակ. ստորնային. ստորին.
Կարօտեալ քան զբնաւ կենդանիս ստորաբնակս կենցաղում. (Պիտ.։)
Փառաբանիչս ընդ վերնական զուարթնոցն զստորաբնակ հողանիւթն հաստատեցեր. (Մաշտ.։)
descriptive.
subjunctive.
cf. Ենթադրական.
ὐποθετικός hypotheticus, conditionalis, suppositus. Ենթադրական. պայմանաւոր. ստորասական ի միտս. յանձնառական.
Երկակի ելոյ առաջարկութեան, կամ ստորոգականի, եւ կամ ստորադրականի. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
Ի դնելն զգերագոյնն դրութիւն՝ քան զամենայն յազգակցէ եւ ի մերձաւորագունէն պիտոյ է դնել զստորադրականն ճառումն. (Դիոն. ածայ.։)
Ստորադրականն է բան բացերեւական՝ կամ ըստ բոլորում, կամ մարտուցելոյ ուրուք, կամ շարամանեցելոյ յայտնողական։ Դրութիւնքն ըստ ստորադրականի ստորասութեան ասի, թէ կեա՛նք աստուած՝ քան օդ. (Մաքս. ի դիոն.։)
to be hung up, suspended.
subaltern, inferior, subject, subordinate, serving;
sublunary, terrestrial.
ὐποκειμένος, -ον subjectus, -um;
subditus ἁνδράποδον mancipium, servus. Որ ի ներքոյ կայ, ներքոյ անկեալ. ընդ նովաւ եղեալն. ստորին. ստորային. երկրաւոր.
Ի վերայ ստորակայ վառին. այսինքն դաստառակին սփռելոյ ի գետին. (Ճ. ՟Գ.։)
Զոսկիակոփ դրանցն, եւ զստորակայ քանդուածոցն սքանչանս։ Զյորձանսն յորդանանու ի վեր կարկառեսցես, եւ զստորակայն յաղտաղտուկն առաքես ծով. (Մագ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ծ՟Զ։)
Հոգի անընտանի ստորակայից, այլ հնազանդեալ կապանօք մարմնոյ. (Եղիշ. հոգ.։)
Առ ստորակայիցն (երկրածնաց) պէտս. (Փիլ. սամփս.։)
Վեհագոյնքն նախ ծանուցեալ դաս, եւ ի նոցանէ կարգաւորաբար ստորակայիցն դասաւորութիւն։ Ոչ ընդ սիրոյ ստորակայից՝ միշտ բեւեռել անլոյծ կապից. (Շ. հրեշտ. եւ Շ. այբուբ.։)
Ընդ ստորակայիս եւ ընդ երկնաւորին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
Ինքն ըստ ինքեան անշունչ ստորակայ տարր է (գարունն). (Պիտ.։)
Նախեղակ վեհից իմանալեացն խումբ, ստորակայ տարրիցը քառիւք. (Շ. տաղ.։ Ի վերնայարկն, եւ ի ստորակայն։ Ստորակայ, եւ վերակայ. Տաղ.։)
ՍՏՈՐԱԿԱՅ. Հպատակ. ծառայ.
Բազմութիւնք ներքինեաց, եւ ջոկք ստորակայից. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
Ի ներքուստ եւ ի ստորակայէս աստուծոյ ստացուածոյս բնաւորեալ ի յերկրէ. (Կիւրղ. գանձ.։)
ՍՏՈՐԱԿԱՅ. Ենթակայ. առարկայ. առաջիկայ.
Ըստ պատշաճի ստորակայիցն սրբաղանից գրոց (կամ իրաց), իմացութեանց , եւ անձանց. (Դիոն. թղթ.։)
Ի ստորակային զանազանութիւն գտանեմք։ իւրաքանչիւր ուրուք որակութեան տեսիլ բանիւ ի ստորակայէն մեկնեալ որոշի. (Նիւս. կազմ.։)
Շարժեալ լինի զգայութիւնն ի ստորակայէն, իսկ միտքն ի զգայութենէն. (Փիլ. լին.։)
Զմարդն ստորակայ եցոյց ինքեան տեսականն եւ գործականն (մակացութիւն). (Մագ. ՟Ծ՟Բ։)
to be subdued, subject to.
ὐπόκειμαι subjicior, subsum. Ստորակայ կամ ենթակայ լինել. ի ներքոյ դնիլ. արկանիլ ընդ իւիք. ստորին կայս ունել. վայրաբերիլ.
Որով բաժանին յիրերաց, նովին եւ ի թիւ ստորակային։ Որպէս նիւթ ստորակայի կին. քանզի առ սա լինի գործ նորա. (Դամասկ.։ Նիւս. բն.։)
Խստապարանոց բարս ոչ ստորակայի յայսոսիկ կրթութիւնս յարատեւական հաւանել։ Սոքա իսկ (մետաղք եւ ականք) պէտս ունին կազմածոյ, հաւանին հանճարոյ եւ իմաստութեան ստորակայիլ. (Մագ. ՟Ի՟Ե. չ. եւս եւ ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։ եւ Մագ. յիշ. ոտ. խչ.։)
Յաշտարակէն՝ յոր վերելեալ, ի բախմանէն ստորակայեալ. (Շ. վիպ.։)
submission, subjection, subordination.
Ստորակայութեամբ լուսինն, առ ներքինս ազգակցաբար եւ այլն. (Անյաղթ բարձր.։)
Ի մարմնական աչաց ձերոց ստորակայութեամբ ամպոյդ ծածկեցաւ. (Լմբ. համբ.։)
comma.
ὐποστιγμή interpunctio, commas, virgula. Կէտ եդեալ ի հատուածս բանի՝ ի վայր կոյս, կամ ի նշանակ ի ստոր իջուցանելոյ եւ բթելոյ զձայն ըստ թերակատար գոլոյ իմաստից. այն է (,).
Կէտք երեք. կէտ աւարտեալ (։), միջակ (), ստորակէտ(,)։ Ստորակէտ է՝ տրամախոհին չեւ եւս յանգեցելոյ, այլ՝ եւս կարօտեցելոյ նշան։ Ի՞ւ առանձնանայ կէտ ի ստորակիտէ. ամանակաւն. զի ի կիտէն կարի յոյժ մեծ է բացատն, իսկ ի ստորակիտէն ամենեւին նուազ. (Թր. քեր.։)
Զի լսէին՝ յիւրաքանչիւր լեզուս խօսել նոցա. զոր յընթեռնուլն՝ ստորակիտաւ պարտ է կատարել զլսէինն. (Ոսկ. գծ.։)
Վասն զատուցանելոյ ստորակետաւն կամ միջակաւն զբանն։ Միջակէտ ի միջին կայ ստորակիտին եւ կատարեալ կիտին. (Գրչ. գէորգեայ.։)
Աւարտակիտովք եւ ստորակետովք. (Մագ. լ։)
to shorten, to dock, to cut, to retrench.
ՍՏՈՐԱԿՏՈՒՐ ԱՌՆԵԼ, ՍՏՈՐԱԿՏՐԵՄ. ὐποτέμνω succido, praecido Ի ստորէ կտրել. ստորախուզել. կարճել. տակէն կտրել.
Տե՛ս զիարդ ստորակտուր առնէ զդովն իւր։ Ստորակտրէր զերկիւղն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33. եւ 26։)
to fall down, to precipitate;
to fall under, to submit, to yield, to be subject to, to undergo.
καταπίπτω decido, prolabor, delabor. Ի վայր անկանիլ. կործանիլ. գլորիլ.
Ստորանկեալ ի ծովն ընկղմէր. (Մագ. ՟Լ՟Է։)
Ստորանկեալ մարդոյն ի բարեվայելուչ դրախտէն. (Ճշ. եւ Մաշտ.։)
Ի տեղի ստորանկեալ լուսոյն։ Անկան նման ստորանկելոց։ Առ հրեշտակականն թափուր տեղի ստորանկելոց։ Առ հրեշտակականն թափուր տեղի ստորանկելոց. (Շար.։ Նար. ՟Լ՟Դ։)
Վերաբունեալ ամբարտաւանք յերկիր ստորանկեալ կործանեցան. (Թէոդոր. կուս.։)
ՍՏՈՐԱՆԿԻԼ. ὐποπίπτω cado sub ὐποκύπτω caput submitto, inclino ὐπόκειμαι subjaceo, subjectus sum. Ներքոյ դնիլ՝ անկանիլ. ըստանձնել. խոնարհիլ. յանձն առնուլ. կրել.
Մի՛, որք վասն չարչարանաց են բանք՝ վնասեսցեն զքեզ, եթէ զիարդ աստուած ստորանկի ընդ չարչարանօք։ Մի՛ ոք կարծիցէ զգեր ի վերոյն էութիւն ընդ մահուն չարչարանօք ստորանկիլ. (Լծ. ածաբ.։ Լմբ. հանգ.։)
Ոչ է հնար այնմ՝ որ յառաջ քան զյաւիտեանս էր, ընդ ժամանակաւ ստորանգիլ. (Ճ. ՟Դ.։)
Մայրն մելիտոնի ի յուսս բարձեալ ստորանկէր զպատանին։ Եթէ ոչ ստորանկեալ՝ զծայրսն ի մայրիցն ինքեան խոնարհեցուցանէ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Ը։)
ՍՏՈՐԱՆԿԻԼ. Հպատակիլ. լինել ընդ իշխանութեամբ.
Կամաւ ստորանկիլ ընդ իշխանութեամբ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
Ոչ ստորանգիլ գողութեամբ թագաւորական հրամանին. (Նիւս. թէոդոր.։)
Աստուած արարիչ է բնութեան էից, եւ ոչ ընդ նոքոք ստորանկի. (Շ. թղթ.։)
Ոչ իբր օգնական, քանզի ստորանկեալ է, այլ իբրեւ առ տէր. (Փիլ. լին. ՟Ա. 49։)
ՍՏՈՐԱՆԿԵԱԼ ὐποκείμενος subjectus. Ենթակայ, առարկայ, առաջիկայ.
Առ երկրաչափսն տեսանին ձեւք. զոր եթէ փոխեսցէ ոք, փոխէ եւ զստորանկելոյն բնութիւն։ Ոչ եւս ի ստորանկեալ նիւթոյ միայն առնէ զնշանսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 196։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)
subject, subdued.
affirmative.
καταφατικός adfirmans, adfirmativus. Նշանակ ստորասութեան՝ հաւանութեան՝ յանձնառութեան.
Ստորասութիւն՝ բան է ստորասական. իսկ բացասութիւն՝ բան բացասական։ Լինի բան կա՛մ ստորասական, կամ բացասական. (Արիստ հակակ։ Անյաղթ պերիարմ.։)
liable to submersion.
ՍՏՈՐԱՍՈՅԶ ՍՏՈՐԱՍՈՒԶԱԿԱՆ. καταδύνων qui, quod subit, latitans եւ κατάδυσις recessus, latibulum. Սուզեալ կամ սուզիչ ի ստորս՝ ի խորս. յոգն. Սոյզք ստորինք. ներքին խորշք.
Զստորասոյզսն ընձեռելով եւ զերկրի ներքին ալսն՝ թաքիցեն. (Փիլ. բագն.։)
Զչարն հնարական՝ ստորասուզական եւ անդնդական. (Գանձ.։)
underground;
subterranean.
κατάγειος, καταχθόνιος, γεώδης terrenus, terrestris. Որ ինչ կայ ընդ երկրաւ, ի խորս երկրի. սանդարամետական. եւ Բնակեալն ի ներքոյ երկնից. հողեղէն. գետնամած.
Գուցէ զնորա ստորերկրեայս պատառեսցէ պիսիդոն երկրաշարժ. (Նոննոս.։)
Յախսն եւ ի փապարս ստորերկրեայս. (Սարկ. շարժ.։)
Ստորերկրեայ գոլով, եւ անճաշակ հոգեւորական իմաստիցն։ Եւ արդ մեք ստորերկրեայքս փառաւորեսցուք զքրիստոս. (Սարգ. յռջբ. եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։)
under garment.
ὐποδύτης subucula, tunica. Վտաւակ. ստորին պատմուճան. ներքին հանդերձ. շապիկ. բաճկոն.
Ընդէ՞ր կրկին կապուտակեայ պատմուճանն ստորնակ ասի։ Ստորնակ յիրաւի ասացեալ է, զի յետ այնր՝ որ ի վերայ լանջացն էր՝ զգեստն կայր։ Յիրաւի եւ ի ստորնագոյն կողմն ստորնակին նռնաձեւն է. (Փիլ. ել. ՟Բ. 117. 119։)
cf. Ստորնային.
Ստորին. ստորնային. ստորային. ներքին. որ ինչ է ի ներքոյ երկնից. երկրաւոր. հողեղէն. եւ Ստորերկրեայ. խորին. անդնդական.
Ի ստորնականաց թշուառութեանց դժնէից կենացս ի կամարն երկնից համբարձման։ Մի՛ ընդ հարկանիր լոյսդ ընդ ստորնականիս. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Է։)
Զազդումն շնորհաց՝ քոյին պարգեւաց՝ տան ստորնականաց. (Գանձ.։)
Եւ որ բարձունք՝ նոյն եւ անդունդք են ստորնական. (Շ. իմ. եղակ.։)
categorical.
κατηγορικός ad praedicamentum pertinens. Որ ինչ հայի առ ստորոգութիւն կամ առ ստորոգեալ.
Երկակի ելոյ առաջարկութեան՝ կա՛մ ստորոգականի եւ կամ ստորագրականի, զստորոգականն միայնում սահմանէ, եւ այլն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
cf. Քառանկիւն.
ՉՈՐԵՔԱՆԿԻՒՆ մանաւանդ ՉՈՐԵՔԱՆԿԻՒՆԻ. τετράγωνος, -ον quadrangulus, -lum, quadratus, quadrangularis եւ τετράπεδος, -ποδος quadrupedalis. Որ ինչ ունի զչորս անկիւնս, քառանկիւն. քառակուսի.
Արասցես զնա չորեքանկիւնի, թզաւ յերկայնութիւն՝ եւ թզաւ ի լայնութիւն։ Քարինս չորեքանկիւնիս. (Ել. ՟Ի՟Ը. 16։ ՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Դ. 11։)
Զաշտարակ չորեքանկիւնի՝ բոլոր տեսանէ ի հեռուստ. (Նիւս. բն.։)
Ոչ է, եւ ոչ ասի գունդ՝ չորեքանկիւնի. (Առ որս. ՟Զ։)
Չորեքանկիւնի ձեւդ ամենայն ուրեք եդեալ՝ հաստատութեամբ ունի ուղղանկիւնիս կատարելով. (Փիլ. լին. ՟Բ. 2։)
Իսկ գ. Քառակուսի ինչ՝ ձեւ.
Ունի յինքեան տասնեակն եւ զերեքանկիւնիցն եւ զչորեքանկիւնիցն եւ զայլոց բազմանկիւնիցն երեւելի յատուկ առանձնաւորութիւնն։ Ի չորից չորեքանկիւնեաց։ Չորաքանկիւնիք չորք, ՟Ա, ՟Գ, ՟Թ, ՟Ժ՟Զ, լինին ՟Լ։ Չորեքանկիւնիս ծնանի քուեայ։ Գտցես չորեքանկիւնաւն զամենեցունց ձեւն առհասարակ անկեալ ընդ գնդականին. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին.։)
cf. Քառանկիւն.
ՉՈՐԵՔԱՆԿԻՒՆ մանաւանդ ՉՈՐԵՔԱՆԿԻՒՆԻ. τετράγωνος, -ον quadrangulus, -lum, quadratus, quadrangularis եւ τετράπεδος, -ποδος quadrupedalis. Որ ինչ ունի զչորս անկիւնս, քառանկիւն. քառակուսի.
Արասցես զնա չորեքանկիւնի, թզաւ յերկայնութիւն՝ եւ թզաւ ի լայնութիւն։ Քարինս չորեքանկիւնիս. (Ել. ՟Ի՟Ը. 16։ ՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Դ. 11։)
Զաշտարակ չորեքանկիւնի՝ բոլոր տեսանէ ի հեռուստ. (Նիւս. բն.։)
Ոչ է, եւ ոչ ասի գունդ՝ չորեքանկիւնի. (Առ որս. ՟Զ։)
Չորեքանկիւնի ձեւդ ամենայն ուրեք եդեալ՝ հաստատութեամբ ունի ուղղանկիւնիս կատարելով. (Փիլ. լին. ՟Բ. 2։)
Իսկ գ. Քառակուսի ինչ՝ ձեւ.
Ունի յինքեան տասնեակն եւ զերեքանկիւնիցն եւ զչորեքանկիւնիցն եւ զայլոց բազմանկիւնիցն երեւելի յատուկ առանձնաւորութիւնն։ Ի չորից չորեքանկիւնեաց։ Չորաքանկիւնիք չորք, ՟Ա, ՟Գ, ՟Թ, ՟Ժ՟Զ, լինին ՟Լ։ Չորեքանկիւնիս ծնանի քուեայ։ Գտցես չորեքանկիւնաւն զամենեցունց ձեւն առհասարակ անկեալ ընդ գնդականին. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին.։)
to be quadrangular.
quadrangularity, quadrature.
τετραγονισμός quadratio. Չորեքանկիւնի՝ քառակուսի գոլն.
Մակացութեան ոչ ելոյ՝ ոչ ինչ արգելու զմակացելին գոլ. որպէս եւ բոլորակին չորեքանկիւնութիւն. (Արիստ. առինչ.։ 1)
having four seasons, four-seasoned (year).
Ունակ չորից ամանակաց կամ եղանակաց.
Ըստ բոլորման առ ի յարեգակնէ՝ չորեքժամանակեան ըստ մեզ լինելոյ տարւոյն. (Խոր. ՟Ա. 3։)
of four cubits.
τετράπηχος, πηχῶν δ’ qui quatuor cubitorum est, quatuor cubitorum. Որ է ի չափ չորից կանգնոց. չորս կանգուն.
Սեսովստրիս ամս ՟Խ՟Ը. զորմէ ասեն լինել (հասակաւ) չորեքկանգնեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Սահմանեաց բնութիւն զկատարումն հասակի՝ զչափ ունել զչորեքկանգնեան. (Սահմ. ՟Ժ՟Ը։)
formed of four courses, tiers or orders;
four-coursed;
quadrireme.
τετράστιχος quatuor ordinibus dispositus, vel constans. Որ ինչ ունի զչորս կարգս, կամ զչարս.
Ըստ չորեքկարգեան ականց։ Ականակապ չորեքկագրեան ականց։ Փառք հարցն ի չորեքկարգեան ականսն քանդակեալս». այսինքն անուանք ՟Ժ՟Բ նահապետաց՝ ՟Գ ՟Գ ի չորս կարգս. (Ել. ՟Ի՟Ը. 17։ ՟Լ՟Թ. 10։ Իմ. ՟Ժ՟Ը. 24։)
Յերից կարգեալ չորեքկարգեան՝ առ ի ցոյցս կենդակին (այսինքն զոդիակոսի) տպաւորեալք։ Ութսներեակն՝ ըստ աղիւսաձեւոյ չորեքկարգեան. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. լին.։)
cf. Չորեքկերպեան.
ՉՈՐԵՔԿԵՐՊ կամ ՉՈՐԵՔԿԵՐՊԻՔ ՉՈՐԵՔԿԵՐՊԵԱՆ. cf. ՔԱՌԱԿԵՐՊ եւ ՉՈՐԵՔԴԻՄԻ. τετράμορφος quadriformis.
Որ ի հրեղէն կառսն չորեքկերպիցն վերայ հանգչի. (Զքր. կթ.։)
Չորեքկերպիցըն նըմանի՝ յերկրի աթոռք երկնաւորի։ Չորեքկերպեան կենդանեացն զխորհուրդ քարոզեաց ամլորդին։ Չորեքկերպեան կենդանիք վայելուչ աղաղակեն. (Շար.։)
Չորեքկերպեան ձեւով կենդանի պատկեր. (Պիսիդ.։)
Սա (ղուկաս) ի չորեքկերպեան կառսն օրինակեցաւ եզամբն. (Հ. կիլիկ.։)
Նոյի նշանակեալ չորեքկերպեան տապանագործ օրինակաւ. (Կիւրղ. խչ.։)
four-faced, four-figured or four-formed.
ՉՈՐԵՔԿԵՐՊ կամ ՉՈՐԵՔԿԵՐՊԻՔ ՉՈՐԵՔԿԵՐՊԵԱՆ. cf. ՔԱՌԱԿԵՐՊ եւ ՉՈՐԵՔԴԻՄԻ. τετράμορφος quadriformis.
Որ ի հրեղէն կառսն չորեքկերպիցն վերայ հանգչի. (Զքր. կթ.։)
Չորեքկերպիցըն նըմանի՝ յերկրի աթոռք երկնաւորի։ Չորեքկերպեան կենդանեացն զխորհուրդ քարոզեաց ամլորդին։ Չորեքկերպեան կենդանիք վայելուչ աղաղակեն. (Շար.։)
Չորեքկերպեան ձեւով կենդանի պատկեր. (Պիսիդ.։)
Սա (ղուկաս) ի չորեքկերպեան կառսն օրինակեցաւ եզամբն. (Հ. կիլիկ.։)
Նոյի նշանակեալ չորեքկերպեան տապանագործ օրինակաւ. (Կիւրղ. խչ.։)
quadruple, fourfold;
հատուցից —, I will repay fourfold;
quadruply, four times as much;
թիւք —ք, biquadratic numbers.
τετράπους quadruplus. կնի, կնաց. ա. Մին չորիցս կրկնեալ. չորեքպատիկ. չորք.
Արարիչ չորեքկին նիւթոցս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Զոր ճշմարտեն աւետարանքն հաստատուն թուովն չորեքկին. (Արշ.։)
ՉՈՐԵՔԿԻՆՔ ասին ըստ թուաբանից թիւք չորիցս բազմապատկեալք.
Ի միակաց կրկնակաց, եւ ի չորեքկնաց կրկնակաց։ Եւ ի չորեքկնացն՝ ՟Ա. (՟Դ. ՟Ժ՟Զ. ՟Կ՟Դ. լինի ՟Ձ՟Ե. Փիլ. լին. ՟Գ. 36։)
Չորեքկինք. (՟Ա. ՟Դ. ՟Ժ՟Զ. ՟Կ՟Դ. -մծզ. եւ այլն. Սարկ. տոմ.։)
ՉՈՐԵՔԿԻՆ. մ. τετραπλῶς quadrifariam. Քառապատիկ.
Եթէ զոք զրկեցի, հատուցից չորեքկին. (Ղկ. ՟Ժ՟Թ. 8։)
four times;
quadruply.
Չորեքկին. չորիցս.
Երեքկնակի եւ չորեքկնակի պատեալ պաշարեալ զնոսա՝ հանեն ընդ սուր զամենեսեան. (Փարպ.։)
to quadruple or quadruplicate, to increase fourfold.
Չորիցս կրկնել.
Երեքկնէր եւ չորեքկնէր զանսուտ երդումն յարեգակն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Չորեքկին խոստումնն աստուծոյ առ աբրահամ. (Նախ. ծն.։)
quadruplication.
quadrilateral.
twisted four times.
quadratic.
squared;
quadrate.
Տապան ի չորեքկուսի փայտից (որ ի Փիլ. չորեքանկիւնի)։ Չորեքկուսի լինիցի սեղանն։ Չորեքկուսի եւ կրկին գործեաց զտախտակն։ Պարիսպ ի չորեքկուսի վիմաց։ Ամենայն անջրպետք չորեքկուսի պատուարաւորք. (Ծն. ՟Զ. 14։ Ել. ՟Ի՟Է. 1։ ՟Լ՟Թ. 9։ Երեմ. ՟Ժ՟Բ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Է. 5։)
Մասն՝ հինգհարիւր ասպարէս ի լայնն, եւ նոյնչափ յերկայնն չորեքկուսի. (Խոր. աշխարհ.։)
Ի հեռաստանէ՝ աշտարակք չորեքկուսիք՝ բոլորք երեւին. (Շիր.։)
Պարսպեալ որձաքար վիմօք չորեքկուսի ձեւով. (Ասող. ՟Գ. 17։)
quadrilateralness;
quadrature.
doubled or folded four times.
Չորիցս կրկնեալ՝ ծալեալ՝ պատեալ. չորեքկնեալ.
Եմիփորոն հինգկրկին (վասն պատրիարգի), չորեքկրկին (վասն արքեպիսկոպոսի), երեքկրկին (վասն մետրապօլտի). (Լմբ. պտրգ.։ 1)
cf. Չորեքին.
Չորեքկին. չորեքկնակի. առաւելեալ չորիւք. չորս խաթ.
Ընդ չար գործելոյն չորեքպատիկ զդարձն անդրէն տալ. (Իգն.։)
Չորեքպատիկ հատուցանել յօրէնսն հրամայեցաւ զգողութեանն վճարումն. (Շ. ընդհանր.։)
tetrasyllable.
cf. Քառավտակ.
cf. Քառավտակ.
Զչորեքվտակեան առաջս գետոցդ. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
Չորեքվտակեան անյաղթ եւ զօրաւոր գետովք. (Արծր. ՟Ա. 1։)
quadrivalves.
gypaetus.
having four springs or sources.
(Գետ կամ աղբիւր)՝ որոյ ակն է քառեակ.
(Փիսոն) չորսակնեան է. իւրաքանչիւր տեղեաց անուամբ կոչի. (Վրդն. ծն.։)
cf. Չորեքկուսի.
the number four;
four.
τέσσαρες, τέτταρες, -α quator, quaterni. որ եւ ՉՈՐԵԱԿ. Քառեակ. քառ. չորք. չորս թիւը, չորս.
Մեծապատիւ էր առ պիւթագորեանսն չորրեակդ։ Չորրեակ՝ թուոց է ամենայարմարագոյնն, իբրու կատարելագոյն։ Զչորրեակն ոչ առնու, զի թէ առնու, հարկաւորի հատանել զմիակն. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։ Փիլ. լին.։ Քեր. քերթ.։)
Չորրեակ տարերցս կամ տարերցդ խառնուածոց. (Պիտ.։)
Իննուց յիսնից՝ եւ թուոց երից եւ չորեակ տասանց. (Նար. ՟Ի՟Թ։)
Զչորեակ թիւն ի քառասնեակն յաւելցուք, զի ոչ թուով երրեկաց ժամանակ չափեսցի, կամ չորրեկաց ծննդոց յանցելոց. (Միսայէլ խչ.։)
ՉՈՐԵԱԿ կամ ՉՈՐԵԿ. որպէս ռմկ. չորկեկ. Չոր. չորին. կամ որպէս Չորրեկ. իբր չորքոտանի.
Ի չորեկի մորթի փատտէ եւ պահէ՛. (Վստկ. ՟Ի՟Ա։)
cf. Չորքոտանի.
Որ գայ կամ գնայ ի չորս. չորքոտանի.
Եւ զամէն կենդանի՝ չորք ըստ ոտիցն, զոր չորրեկ կոչեն. (Վրդն. ծն.։ 4)
not to mind or listen, to be inattentive, to disobey.
ՉՈՒՆԿՆԴԻՐ ԼԻՆԵԼ. Չլինել ունկնդիր, հնազանդ.
Առ ի չունկնդիր լինելոյ հրամանաց նորա. (Եզնիկ.։)
cf. Անունկնդիր.
to be joyful, to rejoice, to be diverted;
to rouse one's self, to give one's self up to gaiety;
to shine, to enlighten, to cheer up, to be kindled;
to be vigilant, sober, to watch;
— ի գինւոյ, to be seasoned with wine;
զուարթացեալ ի գինւոյ, tipsy, cf. Գինի;
զուարթացաւ սիրտ նորա, his heart was merry, expanded, dilated;
զուարթացան երեսք նորա, countenance brightened up;
— հրոյ, to relight, to rekindle.
ἁγαθύνομαι bonus sum εὑδοκέω complaceo. եւ ըստ հյ. ἰλαρύνομαι, φαιδρύνομαι hilaresco, laetificor Զուարթ լինել. եւ Զուարճանալ. բարեկրիլ. բերկրիլ.
Զուարթացան սիրտք իւրեանց (ի խրախունս)։ Զուարթացաւ սիրտ քահանային (ընդ շահաւէտ խոստմունս)։ Աստէն իսկ ագի՛ր, եւ զուարթասցի սիրտ քո. (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 25։ ՟Ժ՟Ը. 20։ ՟Ժ՟Թ. 7. 9. 22։)
Եկեր Բոոս եւ արբ, եւ զուարթացաւ սիրտ նորա. (Հռութ. ՟Գ. 7։)
Ընկա՛լ զընծայսն ի ձեռաց իմոց ... եւ զուարթասցիս ընդ իս. յն. բարեհաճեսցիս. (իբր խօշը գալ). (Ծն. ՟Լ՟Գ. 11։)
Ընդ պատկառեալսն, եւ զուարթացեալս։ Ի կափման աչացս՝ հայեցուած սրտիս մի՛ ստուերասցի, պայծառասցի։ Երախտիք փրկչին հենգնեալ, եւ Բելիար զուարթացեալ. (Նար.։)
Ի բազում փայտից զուարթանայ հուր. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 20։)
Տիմոթէոս՝ որ յառաջն ի պարտութիւն մատնեցաւ ... դարձեալ զուարթանայր, դարձեալ զօրաժողով լինէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 24։)
Որով պնդեալ զմէջս մտաց ձերոց, զուարթացեալք բովանդակ սպասեցէ՛ք հասելոց ձեզ շնորհացն. (՟Ա. Պետ. ՟Ա. 13։)
generous, liberal;
— տուրք, liberality.
Քանզի զտուրս զուարթառատս սիրէ Աստուած. յն. լոկ, զուարթս. (՟Բ. Կոր. ՟Թ. 7։)
Եկա՛յք առէ՛ք ի ձեզ զփոխարէնս սիրոյն, զոր նիւթեցէ՛ք զուարթառատ սիրով. (Ոսկ. ի նեռն.։)
Զուարթառատ տըւչին խոստացեալ են պարգեւք. (Եփր. ՟բ. կոր.։)
Զի զզուարթառատացն ի ժամանակս օտարասիրութեանն պտղով գործոցն ընտրեսցէ. (Ոսկ. հերոդ.։)
of fine aspect, pretty, beautiful, handsome;
— դէմք երեսք, cheerful countenance, serene aspect.
ԶՈՒԱՐԹԱՏԵՍ ԶՈՒԱՐԹԱՏԵՍԱԿ ԶՈՒԱՐԹԱՏԵՍԻԼ. Զուարթ տեսանելով. զուարթադէմ, կայտառ. եւ Ուռճացեալ.
Զուարթատես ողկոյզ. (Պրոկղ. յՈսկեբ.։)
Զուարթատեսակ երեսք. (Մաշտ.։)
Զուարթատեսիլ նա տեսողացն երեւէր. (Յհ. կթ.։)
Ոչինչ լքեալ անկանէր յիւրմէ զուարթատեսիլ երեսաց. (Վրք. ոսկ.։)
ԶՈՒԱՐԹԱՏԵՍ ԶՈՒԱՐԹԱՏԵՍԱԿ ԶՈՒԱՐԹԱՏԵՍԻԼ. Զուարթ տեսանելով. զուարթադէմ, կայտառ. եւ Ուռճացեալ.
Զուարթատես ողկոյզ. (Պրոկղ. յՈսկեբ.։)
Զուարթատեսակ երեսք. (Մաշտ.։)
Զուարթատեսիլ նա տեսողացն երեւէր. (Յհ. կթ.։)
Ոչինչ լքեալ անկանէր յիւրմէ զուարթատեսիլ երեսաց. (Վրք. ոսկ.։)
jesting, that makes merry, diverting;
that gives joy, joyful.
Արուսեակ զուարթարար. (Շար.։)
Եկեղեցւոյ զուարթարար որդիք. (Ոսկիփոր.։)
to divert, to exhilarate;
to drive away melancholy, to enliven, to animate, to revive;
— զմիտս, to cheer, to soothe the spirit;
— զլսելիս, to delight the ears, to please, to solace.
Իբրեւ զայն խօսէր, զուարթացուցանէր մխիթարէր զամենայն միտս ժողովրդեանն. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 7։)
Առաւել զուարթացոյց զամենեսեան. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 11։)
Բանից կազմութիւն զուարթացուցանէ զլսելիս. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 40։)
Զթշուառացեալն միանգամ՝ կրկին զուարթացուցեր. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
(՟Գ. Մակ. ՟Զ. 24.)
Զհրաշունչ բարկութիւնն իւրեանց շիջուցեալ՝ ցնծութեամբ զուրախութիւն զուարթացուցանէին. իմա՛ իբր ուռճացուցանէին, վառէին, եւ այլն. (յն. այլազգ)։
Հեղձոյց զխոզս նոցա, զի զմիտս նոցա զուարթացուսցէ, զի ելցեն առ նա յակամայ կամս. (Եփր. համաբ.։)
blithe, smiling, graceful, cheerful, laughing, pleasant looking;
shameless, bold.
Սուրբն Ղեւոնդ, որոյ անտրտում եւ զուարթերես միշտ (էր) տեսակ իւր. (Փարպ.։)
Էր սուրբն Պօղոս խաժակն, զուարթերես. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ.։)
Զուարթերես կացցուք յաջմէ քումմէ. (Ժմ.։)
gaiety, joy, good humour;
activity, vigilance.
Առ մեզ՝ զուարթութեան անուն ուրախականին է մասն ... Ունի դարձեալ զուարթութեանն անուն զաննիրհ արթնութիւնն. (Շ. հրեշտ.։)
Ըստ առաջնոյն, ἰλαρότης, τὸ ἁγαθόν hilaritas, laetitia Բերկրութիւն կամ բարեկրութիւն սրտի. կայտառութիւն դիմաց. եւ Զուարճութիւն տնկոց. ուրախ շէն ըլլալը.
Զուարթութիւն նորա (թագաւորի) իբր զցօղ ի վերայ դալարոյ. (Առակ. ՟Ժ՟Թ. 1. 2։)
Հայեցեալ յերկինս զուարթութեամբ. յն. զուարթապէս. (Յոբ. ՟Ի՟Բ. 26։)
Մեղք են թառամեցուցիչք զուարթութեան, որպէս խորշակ տապոյ՝ բուսոց եւ տնկոց. (Խոսր.։)
Ըստ երկրորդին՝ γρηγόρησις vigilantia Հսկողութիւն. արթնութիւն մտաց. եւ Ժրութիւն ի գործս. խելքը գլուխը՝ ու աչքաբաց ըլլալը.
Ի զգաստութեանն զուարթութիւն։ Հոգենորոգ զուարթութեամբ։ Արթնականն մեր զուարթութիւն՝ քեզ ննջումն իմն է համարեալ. (Նար.։)
sprightly, lively, vigilant;
angel.
νήφων sobrius, et vigilans, insomnis Ամենեւին Արթուն. լուրջ եւ զգաստ. միանգամայն ըստ հյ. զուարթ, կայտառ, առոյգ եւ ժիր. արթուն. զարթուն, խելքը գլուխը, աչքաբաց.
Զուարթուն կա՛մ զայն ասէ, զամենայն զբաղմունս մարմնականս ի բաց ընկենուլ, եւ արթնութեամբ յուղիղ մտաց եւ ի սուրբ սրտէ զաղօթսն մատուցանել. եւ կամ զուարթնոցն երկնաւորաց նմանել ի ժամ աղօթիցն. եւ այլն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Այն՝ որ կամեցաւ զմիտսն զուարթնոցն (մոգուց) գողանալ, գողացեալ եղեւ ինքն (Հերովդէս) ի նենգեցելոց անտի. (Եփր. համաբ.։)
Ո՞չ ապաքէն զուարթուն եւ իմաստուն իշխան ի վերայ արբեցելոց կացուցանել պարտ է։ Զուարթունքն եւ անխռովքն (յօրէնս՝ լինիցին) զօրավար այնոցիկ՝ որ ոչ են արթուն. (Պղատ. օրին. ՟Ա. ՟Բ։)
ԶՈՒԱՐԹՈՒՆ թունք. գ. εἵρ եբր. էիր, իր. ἑγρήγορων vigil Սեպհականեալ անուն հոգեղէն պաշտօնէից Աստուծոյ, այսինքն հրեշտակաց.
Եւ ահա զուարթուն եւ սուրբ իջանէր յերկնից։ Մեկնութեամբ զուարթնոյ է բանս. (Դան. ՟Դ. 10. 20. եւ 14։)
Զուարթուն կոչին հրեշտակք, որ են անքուն ակամբ, եւ լուրջ երեսօք. (Շ. բարձր.։)
Զուարթունք (ասին), միշտ զուարթացեալք գոլով հոգեւորականաւ եւ իմանալեաւ խնդութեամբ յԱստուածայինսն։ Ունի դարձեալ եւ զուարթութեանն անուն զաննիրհ արթնութիւնն, եւ զանխոնջական փառաբանութիւն. (Շ. հրեշտ.։)
Զուարթունն՝ յաննիրհելի բնութեանց հրեշտակաց (առեալ անուն). (Վրդն. դան.։)
Հրեշտակք ի նա ցնծան հանապազորդ. վասն որոյ եւ զուարթունք կոչեցան. (Լմբ. առակ.։)
Զքեզ Տէր օրհնեն ամենայն զուարթունք երկնից. (Աղօթք մանաս։ Շար. ստէպ։)
cf. Զուարթ;
—, —աբար, joyously, merrily
εὕθυμος, περιχαρής, φαιδρός laetus εὕδιος serenus Զուարթ զգալի օրինակաւ. հրճուեալ. ուրախ. խրախ. եւ Զուարճալի. ուրախական. հեշտալի. գեղեցիկ. ծաղկաւէտ. դալարագեղ. ուրախ զուարթ. շէն, շաղ.
Զուարճացեալ այնուհետեւ միտք, որպէս ի զուարճ կատարման եղեալ վասն փրկութեան ապրելոցն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Լուսին եւ աստեղք՝ ճեմեալ զուարճ. (Շ. յիշ. առակ.։)
Զուարճաբար ընկալցուք ըստ բանին. (Ճ. ՟Գ.։)
Անդ ի մէջ դրախտին՝ ցընծային զըւարճ ուրախալից կենօքն. (Տաղ.։)
pleasing, recrea, tive, delectable, delicious, diverting, mild, agreeable;
jocose, merry, pleasant, jovial, smiling;
—ք, pleasures, enjoyments of this world.
Զողբալին, եւ զզուարճալին ազդեսցէ, թէ պահէ տէր զամենեսեան՝ որ սիրեն զնա, եւ զամենայն մեղաւորս սատակէ Տէր. (Նար. ՟Կ՟Ա։)
Զուարճանալի (տպ. զուարճալի) եւ գեղեցիկ հանդիպմամբ. (Ոսկ. լուս.։)
Մի՛ խաբիր ի խաբէութենէ զուարճալեացս. (Մաշկ.։)
cf. Զուարճալի.
Լցեալ զուարճութեամբ. հրճուալից. ցնծալից. բերկրալից եւ զուարթագին.
Օրհնել զուարճալից բերանօք զհրաշագործն Աստուած. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Զուարճալից ուրախութեամբ բարգաւաճեալ. (Զքր. կթ.։)
Զուարճալից առնել զմանկունս նոր Սիովնի. (Ճ. ՟Բ.։)
Այսօր զուարթնոցն դասք ըստ զուարճալից իւրեանց անուանն խնդութեամբ երեւեալ տրտմազգեստիցն. (Սկեւռ. յար.։)
mixed with joy.
Գրել (զչարչարանաց) ... զուարճախառն երկիւղիւ. (Նար. ՟Հ՟Է։)
Սոսկալի եւ զուարճախառն երկեղի պատահեցի. (Լմբ. պտրգ.։)
sweet-throated.
Ունօղ զձայն զուարճալի, հեշտալի, ախորժալուր. կամ Որ ձայնէ զուարճութեամբ.
pleasing, enjoyable, fo be enjoyed;
cf. Զուարճալի.
Զողբալին, եւ զզուարճալին ազդեսցէ, թէ պահէ տէր զամենեսեան՝ որ սիրեն զնա, եւ զամենայն մեղաւորս սատակէ Տէր. (Նար. ՟Կ՟Ա։)
Զուարճանալի (տպ. զուարճալի) եւ գեղեցիկ հանդիպմամբ. (Ոսկ. լուս.։)
Մի՛ խաբիր ի խաբէութենէ զուարճալեացս. (Մաշկ.։)
to enjoy, to rejoice, to delight in any thing, to be delighted, to amuse one's self, to be diverted, to play;
to laugh, to jest, to divert one's self;
to flourish;
— սրտի, to rejoice one's heart, to solace;
— ընդ գեզ, to be delighted with beauty;
— իբրեւ զգալարի, to flourish like an herb;
զուարճացեալ ալիք, grey, hairs, hoariness.
Ընդ երեկոյս զուարճասցին։ Զուարճասցին յուրախութենէ իւրեանց։ Ի ճանապարհս վկայութեանց քոց զուարճացայ որպէս յամենայն ի մեծութեան. (Սղ.։)
Իւղով եւ խնկով եւ գինւով զուարճանայ սիրտ. (Առակ. ՟Ի՟Է. 9։)
Ընդ որոց թէ ընդ գեղն զուարճացեալք՝ զնոսա Աստուածս կարծիցեն. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 3։)
Յայնժամ թագաւորն զուարճացաւ յանձն իւր. յն. յոյժ բարեկրեցաւ. (Դան. ՟Զ. 23։)
ԶՈՒԱՐՃԱՆԱԼ. τρυφάω delicate vivo, deliciis indulgeo Զուարճալի կեանս վարել. փափկանալ.
Այլ մեք՝ որոց բանն է երկրպագեալ, թէպէտ եւ պարտ է զուարճանալ, բանիւն զուարճասցուք. (Ածաբ. ծն.։)
ԶՈՒԱՐՃԱՆԱԼ. ἁγαλλιάομαι, εὑθηνέω exulto, gaudeo, laetor Ուրախանալ, բերկրիլ, զուարթանալ. ցնծալ. ... տե՛ս (Ես. ՟ե. 4։ ՟ա. թգ. ՟իե. 36։ Ժող. ՟բ. 7։ Երեմ. ՟ժէ. 8։)
Ընդ ոչինչ այսքան ուրախանայ Աստուած, որքան ընդ մարդոյ ուղղութիւն եւ փրկութիւն. (Ածաբ. յայտն.։)
ԶՈՒԱՐՃԱՆԱԼ. ἁναθάλλω, ἁνατέλλω, εὑθαλέω, ἁνθέω vireo, refloresco Ուռճանալ. դալարանալ, կանաչանալ, սաղարթանալ, ընձիւղիլ, ծաղկաւետանալ.
Զուարճասցին իբրեւ զխոտ ջրարբի։ Ոսկերք ձեր իբրեւ զդալարի զուարճասցին. (Ես. ՟Խ՟Դ. 4։ ՟կզ. 14։ տե՛ս եւ Սղ. ՟Ի՟Ե. 7։ ՟ձթ. 6։ Դան.։ 1։ Սիր. ՟Ա. 22։)
Զուարճանալ յուսով, կամ աւետեօք, տօնիւ, ի տօնախմբել, եւ այլն. (Շար.։)
Զուարճացաւ Խոսրով ընդ լուր գալստեանն ազգականացն. (Խոր. ՟Բ. 70։)
Յառաջ քան ընդ բարին խնդալ մարդկան՝ զուարճասցի չարաւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ի փառս իրերաց զուարճասցուք. (Լմբ. ատ. այսինքն ընդ փառս կամ փառօք։)
Այնչափ զուարճանայր ի բարկութիւն. (Իսիւք.։)
Ի վերայ այսոցիկ զհոգեւոր ուրախութիւնն զուարճանալ. (Լմբ. ժող.։)
cf. Զուարճութիւն.
cf. ԶՈՒԱՐՃՈՒԹԻՒՆ. Ուրախութեան եւ զուարճանաց է օրինակ (հարսն). (Եփր. աւետար.։)
rejoicing, happiness, delight;
flourishing anew, growing green again.
Զմիտս աստուածասիրացն զարթուցանել ի խրախամիտ զուարճացումն։ Փայլօղ գեղեցկագունութեամբ (ընծայել) զուարճացումն տեսանելեաց։ Անթարշամելի զուարճացմամբ տերեւոյն միշտ դալարանալ. (Պիտ.։)
Ծաղիկքն ի զուարճացման են ասէ. այսինքն յուռճացման. (Նիւս. երգ.։)
to rejoice, to recreate, to delight, to divert, to drive away melancholy, to amuse, to give pleasure.
Արուեստականք արարածք հեշտացուցանեն եւ զուարճացուցանեն զտեսաւորութիւնն. (Փիլ. այլաբ.։)
Նիւթականաւն զզգալին զուարճացուցանէ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Զուարճացուսցէ զքեզ սիրտ քո յաւուրս մանկութեան քո. (Ժող. ՟Ժ՟Ա. 9։)
Լուսափայլ ողորմութեան քո շնորհք ծագեալ ի մէջ քառասնիցն՝ զուարճացոյց սուրբ զմանկունսն. (Շար.։)
joy, enjoyment, rejoicing, pleasure, deliciousness, delight, diversion, cheerfulness;
contentment, complaisance, pleasure, pleasantry;
amusement, recreation, pastime;
gaiety, frolicsomeness;
— տեղւոյ, amenity.
τέρψις delectatio, deliciae, laetitia, exultatio Վայելք ուրախալի. ուրախութիւն սրտի ի վայելից. ախորժ. ցնծութիւն. հրճուանք. խրախութիւն. զուարթութիւն. սիրտը բացուիլը, սրտին եղ կապելը.
Ո՞վ զհայրականն բարբառեսցի զուարճութիւն՝ մասամբ ինչ յաղթահարեալ յորդւոյս. (Խոր. ՟Գ. 68։)
unanimous, with ono opinion or voice.
ἱσολόγος aequalis oratione կամ ratione Զոյգ՝ այսինքն հաւասար ի բանս. միաբան. համեմատ. հանգոյն.
Իսկ որ ինչ զկնի այսորիկ՝ զուգաբան, եւ հաւասարագործ. (Խոր. ՟Բ. 89։)
Զուգաբան թխատեսակ ձիոցն Զաքարիայ. (Վրդն. քրզ.։)
to agree, to be of one mind.
ԶՈՒԳԱԲԱՆԵՄ եւ ԶՈՒԳԱԲԱՆԻՄ. ἁναλογέω, παραβάλλω confero, comparo, proportione respondeo Ի կշիռ դնել բանիւ. զուգակշռել. համեմատել.
Ըստ մեծութեան կազմուածոյ շինուածոյն՝ զուգաբանեալ բարձրութեան զհիմն՝ յարուցանեն։ Ըստ սրտին զուգաբանի շրջակայ մարմինն՝ մեծ եւ փոքր. (Վրդն. սղ.։)
Ձայնակից լինել. միաբանել. ի մի համար գրիլ.
Եւ զայս Յովհաննէս յայտնապէս զտեղին եւ զժամանակն համաձայն զուգաբանիւր քարողաց. էր երեկոյ ասէ միաշաբաթոջ աւուրն. (Սկեւռ. յար.։)
Գոն եւ այլ մարդիկ, որք յայսոսիկ ոչ զուգաբանին. այսինքն ո՛չ մտանեն ի համար մարգարէից. (Ոսկիփոր.։)
analogy, proportion
Նոյնպէս է տեսանել եւ յոգւոջն զուգաբանութիւն իմն առ մարմնական հասակն։ Իւրաքանչիւր ոք ի լսողացն զուգաբանութեամբ զասացելոցն կարծիս առցէ սքանչելեացն. (Նիւս. երգ.։)
cf. Զուգաձայն.
Զո՛յգ, այսինքն հաւասարապէս. միօրինակ. նոյնպէս. եւ նման.
Զուգաբար զերկուս ասացեալ մասունսն գումարեալս ի մի վայր իմասցի. (Փիլ. լին.։)
Առ ի զուգաբար բաժանել ընդ ինքն զջրաբաշխութեան ծաւալումն՝ արդարակ հարթութեամբն. (Պիտ.։)
Որ զուգաբար է անկեալ, այլում եւ նա յարուցանողի պատեհագունի կարօտի. (Բրս. յուդիտ.։)
Զուգաբար անմարմնոցն զերկրաւորքս երեւեցուցեր. (Գանձ.։)
Նուագօք զուգահնչմամբք եւ զուգաբարբառովք, առ ծանր հնչիւն արանցն՝ կանանցն սուրն խառնեալ. (Փիլ. տեսական.։)
Եւ զնոյնս նուագաւոր երգ երաժշտական զուգաբարբառ հնչմամբք պարաւորակք եղեալ՝ յերկուս բաժանէին դասս. (Պիտ.։)
equal, companion;
equally.
ἵσος par, aeqalis κατὰ τὸ ἵσον pariter, pari ratione Զուգական ամենայնիւ. հաւասար. եւ Զուգաբար. հաւասարապէս.
Զի՞նչ զուգագոյն կայցէ՝ ի խաղաղութեան լինել մեզ ընդ Աստուծոյ, եւ իւրաքանչիւր ընդ անձին եւ ընդ միմեանս. (Ոսկ. ես.։)
Ո՛չ մասին ուրեմն մարմնոյս՝ կապել զմիտսն, այլ ընդ ամենայն զուգագոյն մերձենալ կշռապէս. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Զ։)
to range together, to put in the same class.
Ի սոսա զուգադասին Ովր եւ Ահարոն. (Նչ. եզեկ.։)
combination;
composition, conjunction.
Եկեսցէ ի ձեռն եղելոց զուգադրութեանց նշանացն ի հաւատոց ճշմարտութիւն։ Ոչ էր այնուհետեւ յապաղումն զուգադրութեան խորհրդոց աստուածագիտութեան. (Նիւս. սքանչ.։)
even;
equal, alike;
of the same number;
consubstantial.
ԶՈՒԳԱԹԻՒ. Թուակից, զուգադասեալ. համապատիւ. համագոյ.
Փորոտիք եօթն, եւ անդամք մարմնոյն նմանապէս զուգաթիւ (կամ զուգաթիւք)։ Զուգաթիւ ժամանակ աւուրց յառ տարիս (այսինքն աւուրս ՟Խ) ի վեր անդ կայ մնայ աղօթիւք եւ բարխօսութեամբ վասն ազգին. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 49։)
Գումարին ի տասն, որ է առաջին կատարեալ թիւ ... զուգաթիւ ի ձեռն Մովսեսի տէրունեան աւանդեալ օրինացն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Մարիամ Աստուածամայր ... զուգաթիւ աւուրց դարուցս անցաւորաց (վեցից՝ ցգալուստն Քրիստոսի, կամ անցաւոր աշխարհիս). (Շար.։)
Փառակից որդւոյ ... հաւասարափառ զուգաթիւ ընդ հօր. (Նար. գանձ հոգ.։)
Ընդ Հօր եւ ընդ Որդւոյ կարգեալ եւ թուեալ։
to relate, to join together.
Ի նմին կարգի թուել. համադասել.
Զուգաթուեսցէ ընդ բազմականացն նահապետին Աբրահամու։ Ընդ հրեշտակս զուգաթուեցայց։ Եզն եւ էշ զուգաթուելով. (Զքր. կթ.։)
Առ սմին զուգաթուեսցի եւ Աթենա. (Անան. եկեղ։)
that stirs together, that walks with another.
Զուգախաղաց հասարակութեամբ յառաջանային. (Պիտ.։)
to mix together, to compose, to allay.
Յայսոսիկ փոքր ինչ զուգախառնեցից տեսութիւնս պատշաճողս. (Մաքս. եկեղ.։)
Միջակաւ զօրութեամբ յերկոցունցն զուգախառնեաց. (Պղատ. տիմ.։)
Զուգախառնեալք առասպելական պատմութեամբք։ Զուգախառնեաց ի խաղաղական ցնծութիւն. (Նիւս. սքանչ.։)
combination, mixture, medley, miscellany;
cf. Զուգախառնումն.
Զի զուգախառնութեամբ ընդդիմաւորացն որակութեամբ՝ ի միջոցին ամբողջ պահեսցի կենդանին. (Նիւս. կազմ.։)
Վասն անընդդիմամարտ՝ ներհակացն զուգախառնութեան. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ոչ այնպէս վաղվաղակի ժանտախտ յարի ի մեզ ... որպէս չար արանց զուգախառնութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)
competitor.
Բանախնդիր ընդ այլում. վիճաբան. խուզարկու.
Զմտերմագոյնն տեսանելով սարաս վարդապետութեան, եւ զուգախնդի՛ր՝ զպատուոյն հայցեալ վարկ. (Պիտ.։)
clothed with the same purple, that has the same dignity.
Ծիրանակից. կայսերակից.
Եղբարքն երկոքին հարազատք ... զուգածիրանիք՝ Վասիլ եւ Կոստանդին. (Նար. խչ.։)
of the same paternity, that has the same quality as the father.
Որ է հանգէտ հօր, իբր հայրակից. հօր տեղը բռնօղ, հօր պէս հօրեղբար.
Ոչ որպէս տագերբ, այլ իբր նոյնազաւակ զուգահարբ զմանկունսն փայփայեցեր (առ Մեսրոպաւ՝ որպէս առ Սահակաւ). (Խոր. ՟Գ. 68։)
unanimous.
Միախոհ. միակամ. միաբան. միասիրտ.
Միաշունչք՝ միակրօնք, համապատիւք, զուգահաւանք. (Նար. յիշ.։)
equal, just, equivalent;
alike, same.
ἵσος aequalis Հաւասարակից. ամենայնիւ հաւասար. հանգէտ. զուգական. զուգակշիռ.
Յանհաւասարս զզուգահաւասարն դնես գոյացութիւն (կամ ենթակայութիւն)։ Զուգահաւասար առ երկոսին դնելով թշնամութիւն. (Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
Զթոռն քո Վարդան՝ կարգեսցէ ի վերայ Հայոց զուգահաւասար թագաւորին. (Խոր. ՟Գ. 64։)
Որ կենօք եւ աւուրբք զուգահաւասար նմա էին. (Յհ. կթ.։)
Ոչինչ յերկրաւորացս՝ երկնայնոց տրիցն գտաւ զուգահաւասար. (Լմբ. ստիպ.։)
Ի բա՛ց կացցէ մեզ զուգահաւասար՝ ե՛ւ Սաբելի ի միասին հաւաքումն, ե՛ւ Արիոսի բաժանումն. (Ածաբ. մկրտ.։)
Առ նմա մահ եւ կեանք զուգահաւասար ի միասին ընթանային. մարմնով մեռեալ, եւ կենդանի Աստուածութեամբն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Բ։)
assemblage.
Գտաւ ոմն մի առ ի նոցունց իսկ առաքելոցն սրբոց նուազեալ առ ի թուոյ նոցա ի ժամանակի զուգահաւաքմանն (ի փոխումն կուսին). (Դիոն. թղթ. ՟Ժ՟Ա.)
Բարդողոմէոս ո՛չ գոյր ընդ նոսա ի զուգահաւաքման (վասն փոխման) կուսին. (Խոր. առ սահակ արծր.։)
Ոչ էր ի զուգահաւաքման աշակերտացն. (Տօնակ.։)
Որք զՍաբելի զուգահաւաքմանն ի միասին՝ զդսրովելի ախտն ախտանան. այսինքն խառնակութեան երից անձանց. (Կանոն.։)
together, contiguous.
ὀμοῦ simul, una Նոյն հետայն. միանգամայն. մեկէն, միատեղ.
Արար զայրն, բայց ոչ անդէն եւ զկինն զուգահետ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
correspondent, equal, unanimous;
joining in accord;
of one accord;
— գտանիլ, to come to terms, to agree, to be of one mind;
to be in tune.
σύμφωνος consonus Միաձայն. միաբան. համաձայն. ձայնակից.
Փառաւորեսցո՛ւք արժանաւոր զուգաձայն սրբաձայնութեամբ զանսկիզբն հայր, եւ այլն. (Աթ. ի ստեփ.։)
Զուգաձայն յարմարութեամբ ... խնդալից զուարթանան. (Փիլ. տեսական.։)
to form an accord, to put in tune, to make harmony.
Որ եւ (այսինքն զոր եւ) առ իմս հոգեւորական խորտակումն զուգաձայնել ո՛չ է սխալական. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
to agree with, to correspond;
to sing in concert.
συμφωνέω consono, concino, convenio Միաձայնիլ. միաբանիլ. ձայնակից լինել. երգակցիլ.
Զուգաձայնեալք, եւ համափառաւորեալք (հարք ժողովոյն՝) գիր ետուն. (Սոկր. ՟Ա. 8։)
Զուգաձայնեա՛ ընդ Պետրոսի, զի ընդ նմին եւ երանեսցիս. (Խոսրովիկ.։)
Ընդ նոսա եւ զուգաձայնեալ երգաբանէ։ Ընդ որս եւ զերեքսրբեանն զուգաձայնեալ երգակցեն զսրբասացութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
correspondence, union, equality, concord;
unison, symphony;
accompaniment.
Ձայնակցութիւն. միաձայնութիւն.
Փառաւորեսցո՛ւք արժանաւոր զուգաձայնութեամբ զանսկիզբն հայր, եւ այլն. (Ճ. ՟Ե.։)
Համակցորդ զուգաձայնութեամբ ... ընդ նմին վասն նորին աղերսել. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
participant.
ἱσομοιρία, ἵσον μοιρίον aequalis portio Հաւասար մասն կամ բաժին.
Երկոտասան կենդանակացս աստեղատանցն, եւ նոյնքան ժամուս հասարակօրէիցն զուգամասանց. (Ոսկիփոր.։)
Ի նայել ուղղանկիւնեացն առ տրամագիծն միջին, զամենայն հարթ, արդակ, զուգամասն ... յարմարեալ անվնաս պահէ. (Շիր.։)
Որ առ մեզս է լոյս, գիշերաւ հատանի, եւ հատանէ զգիշեր՝ զուգամասն. (Ածաբ. նոր կիր.։)
Ըստ կարի ստացական բնութեանս՝ նորին զուգամասնայց (կամ զուգամասնեայց) տնտեսական մարմնաւորութեանն. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Կամ որպէս Կրկնամասնեայ.
Ի միասին զզուգամասն պայազատեալ գահընկալ թագաւորական զարմ. (Արծր. ՟Գ. 11։)
Զաստուածածնին չքնաղ կազմուած սքանչելաշուք բնակութեանն՝ զուգամասն կրօնից բարեզարդն եպիսկոպոսութեան կառուցեալ. իմա՛, հանգէտ, դիպող, կամ կից եպիսկոպոսարանի։
participation;
isomeria.
ἱσομοιρία aequa portio, aequalitas Հաւասար մասն եւ բաժին. հաւասարութիւն. համեմատութիւն. համանմանութիւն. եւ Մասնակցութիւն.
Եղիցի ոք եւ ի մէնջ նոյն յառաջինսն. եւ ընդէ՞ր ոչ դնեմք զուգամասնութիւն. (Ածաբ. մակաբ.։)
(Օդն) ըստ նմանութեան մանանային բաժանման՝ բաւականութեամբ բովանդակի, եւ զուգամասնութեամբ պատուի։ Հասարակաց (է կարգ) տունջեան եւ գիշերոյ զուգամասնութեամբ։ Տիւ եւ գիշեր զուգամասնութեամբ առ միմեանս վիճակեալք. (Առ որս. ՟Է. ՟Ը. եւ ՟Ժ՟Գ։)
Առ յոյս մրցանակին զուգամասնութեան. (Փիլ. լիւս.։)
Գեղեցիկ հասակ՝ զուգամասնութեամբ վայելչացեալ. (Պիտ.։)
Հաւասարապէս բաշխէր երկրածնաց՝ մանանային զուգամասնութեամբ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to accomodate, to adjust.
Զկապ պատուածոյ գօտեաց ... համատակօք կրկնելովք զուգայարմարեաց. (Նար. խչ.։)
to be united, to join.
Երկոցունց զուգացելոց՝ եպիսկոպոսին եւ թագաւորին, յանձն առեալ դպրութեանն հնազանդելոյ. (Կորիւն.։)
syllable.
συλλαβή syllaba Շաղաշար. այսինքն փաղառութիւն. վանկ. սիւղղոբայ.
Յաղագս հասարակ շաղաշարաց, որ ասի զուգաշարաց, այսինքն շարեցելոցն ի հասարակաց խօսս զրուցատրութեան, եւ բանից պատմութեան. (Երզն. քեր.։)
that holds the same course, companion on the road.
Ճանապարհակից. ընթացակից. հաւասար յընթացս. համանման. ծննդակից. սննդակից. ընդակից.
Իբր պատկերակիցք՝ միատեսակք՝ զուգաշաւիղք։ Բազմամեղ ... ինձ զուգաշաւիղ։ Զուգաշաւիղք մաքրութեան վարուցն Մելքիսեդեկի։ Զուգաշաւիղք պարագրողին։ Համասերմ միաբոյս զուգաշաւեղ եղբօրն յաղթեաց. (Նար. ՟Ժ՟Թ. ՟Խ՟Ը. եւ Նար. առաք. եւ Նար. մծբ.։)
of the same tongue or language.
Ի մի տեսակ զուգաշուրթն խօսակցութեան համահաւաքեալք. (Նար. առաք.։)
exact proportion, symmetry.
συμμετρία Հաւասարաչափութիւն. զուգակշռութիւն. հաւասարութիւն.
տեսակի եւ ոչ միոյ պատահեալ՝ է զուգաչափութիւն առ ի յունել զիմն հոտ. (Պղատ. տիմ.։)
Զուգաչափութեամբ զամենայնն դատողին։ Զոյգ սպառնմամբ պատուհաս կրեցին, եւ զուգաչափութեամբ եւ մահ ընկալցին։ Զուգաչափութեամբ ամպարշտաց (որպէս բարեպաշտաց) պարգեւօք աշխարհիս. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)