thing;
cf. Բան.
ՆՈՅՆ ԲԱՆ Է. ՆՈՅՆ ԲԱՆՔ ԵՆ. Զնոյն իմանալի է կամ ասելի է. եւ զզնոյն համեմատութիւն իմա՛։
"speech, word, term, saying, dictate, expression, oration, discourse, language, history;
proposal, treaty, promise;
thing;
reason, intellect;
understanding, intelligence;
oracle;
the Word;
ի —ի առնել, to interpose, to employ;
ընդ բանիւ առնել, to excommunicate, cf. Բանադրեմ;
— առ —, word for word;
միով —իւ, in a word;
զբանիւք առնել, to converse, to speak;
ի բանս արկանել, ի —ի առնել to persuade, to convince, to gain;
զ—իւք անկանել, to converse with, to hold a conversation;
ի բանս հրապուրանաց արկանել, ի —ս ելու առնել, to charm or to allure with one's words;
—ս ընդ իրեարս դնել, ի բանի լինել ուրուք, —ունել ընդ ումեք, — կապել առ ոք, to understand, to be understood, to come to an understanding;
ըստ իմունս —ի, որպէս իմ —ս է, according to me;
ի — տանել, արկանել, to employ, to serve one's self;
—ել, կալաւ, it is said;
զոյզ ընդ —իցս, at these words;
ասել — չարութեան զումեքէ, —ս բարեաց խօսել վասն, to speak ill or well of some one;
զի՞նչ է —ս այս, what is this ?
— տալ, to promise, to give one's word, cf. Խոստանամ;
թողէք ի բաց զ—երդ, leave these things;
—ի գործ առնել, to begin to speak;
վախճանել զբանս իւր, to finish one's discourse;
— վճարել, to do some thing;
ոչ եւս ընդ —ս ինչ ածեալ, without any hesitation;
— ինչ է ինձ ընդ քեզ, I have a word to say to you;
ըստ —ի ամենեցուն, according to every body;
վասն քո բանիդ, upon your word;
ըստ —ի քո, according to what you have said;
գիտես ընդ ում է —դ, you know well with whom you have to do;
մինչգեռ —քն ի բերան նորա կային, hardly had he spoken;
—ք ինչ են իմ ընդ ունեք, I have a suspicion of some one;
I have intrigues or connections with some one;
—ք ինչ ոչ էին, ոչ գոյին նոցա ընդ ումեք ի մարդկանէ, they have neither society nor commerce with other men;
առանց —ի պոռնըկութեան, except for cause of adultery;
բան առնել՝ կապել՝ ունել, cf. Ուխտ դնել."
myrobalan (fruit, tree and oil);
acorn (fruit).
ՆՈՅՆ ԲԱՆ Է. ՆՈՅՆ ԲԱՆՔ ԵՆ. Զնոյն իմանալի է կամ ասելի է. եւ զզնոյն համեմատութիւն իմա՛։
unexampled, unparalleled, unequalled.
Ոյր չիք օրինակ կամ նմանն. աննման. անհամեմատ. անզուգական.
eyes, sight, look;
աչս արկանել՝ արձակել, to cast eyes upon, to desire;
ըստ աչս դատել, to judge by first sight;
յաչս դնել, to despise;
առ աչս հայել, to pay respect to persons;
յաչաց հանել, to render odious;
յաչաց ելանել, to be in disgrace, to lose the good graces of any one;
առ աչօք, fantastical, fanciful, chimerical;
visibly;
առ աչօք ինչ՝ տեսիլ՝ երեւոյթ, spectre, phantom, ghost, vision, illusion;
կալ աչաց, to become blind, cf. Կուրանամ;
աչս առնուլ, cf. Աչառեմ;
թերաբաց —, half-closed eyes;
յաչս դնել, to be bold, to brave, to defy;
— յարտասուս, tears in the eyes, weeping;
զաչս ի վայր արկանել, to lower the eyes;
ցաւ աչաց, cf. Աչացաւ, cf. Աչացաւութիւն.
ՅԱՉՍ. (յորմէ կազմի բառդ ԱՌԱՋԻ) իբր Յանդիման աչաց, մարմնոյ, կամ հոգւոյ, եւ կամաց, հաճոյից եւ այլն. ռմկ. առջեւը. որ եւ իբր Առ համեմատութեամբ, առ նովաւ,
to reflect, to ponder, to think, to revolve, to meditate, to consider;
to imagine, to form an idea of, to suppose;
to consult, to deliberate;
to explain, to expound, to comment upon;
to administer the sacraments;
to celebrate mass.
ԽՈՐՀՐԴԱԾԵԼ. μυσταγωγέω initio sacris, mysteria vel sacra edoceo. եւ ոբրու συμβολικῶς σημαίνω symbolice significo ἐρμηνεύω interpretor ἁναλογέω similis sum, conferor, referor. Կատարել զխորհրդաւոր ինչ սրբազան. խորհրդաբար յառաջ ածել, վերածել, ցուցանել, նշանակել. մեկնել. կր. համեմատիլ. նմանիլ.
mystical;
mysterious;
sacramental;
emblematical, symbolical;
rational, thinking, prudent;
adviser, counsellor;
— իմաստ, rhapsody, religious rapture.
Թիւ խորհրդական։ Խորհրդական աղիւն համեմեալ։ Խորհրդական բանք աղօթից, կամ օր ննջման մօր տեառն. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Կ՟Գ։ Շ. ընդհ.։ Վրդն. յանթառամն.։)
cookery.
Գինի եւ միրգ, եւ համեմք, եւ խորտկարարութիւն. (իբր գործ խորտկարարաց. Երզն. ՟ժ. խորան.։)
garlic.
σκόροδον allium. գրի եւ որպէս ռմկ. ՍԽՏՈՐ ( առ Գաղիանոսի . որպէս եւ ի յն. ասի սքօ՛րօտօն). Արմատ բուսոյ բեժանեալ ի պճեղս կամ ի պտղունս հանգոյն ծայրից մատանց՝ կծու ամենայնիւ, համեմիչ կերակրոց.
leaven, ferment;
sect.
ζύμη fermentum. Խառնուրդ ալեր եւ ջրոյ՝ թթուեալ. որ փոքր մի խառնեալ ընդ հայսն՝ փափկացուցանէ եւ ուռուցանէ զայն, եւ լինի համեմիչ. մայա, մայէ. եբր. զօռ, խամէձ։ Լայնաբար ասի եւ զխմորեալ հացէ. եւ նմանութեամբ, զաճեցուն իրաց եւ խառնակ վարպետութենէ. եւ այլն։ Այլ է ռմկ. համուր, խամուր, խամիր. cf. ՀԱՅՍ, եւ ԶԱՆԳՈՒԱԾ։
chrnicler, chronologist;
chronological;
cf. Ժամանակագիրք.
χρονογράφος chronographus, temporum seu annalium scriptor Մատենագիր ժամանակաց կամ քրոնիկոնի. գրիչ պատմութեանց ըստ համեմատութեան ժամանակաց դարուց ի դարս.
malefactor, scoundrel, rascal;
obscene, immodest;
pernicious, pestilential, contagious;
— ցաւ, հարուած, pest, plague, pestiferous scourge.
Վասն ժանտագործ ազգին բարբարոսաց։ Ժանդագործին րահաբու զհիւրընկալութիւն լրտեսացն համեմատէ. (Կորիւն.։)
being, origin, generation, creation, birth;
ի — ածել, to create, to produce from nothing, to call into existence;
յանէութենէ or յոչէից ի — գալ, to be created, to exist.
համեմատէ ընդ ամենայն լինելութիւն արարածոց. (Շ. բարձր.։)
lunatic, moonstruck, mad;
epileptic.
σεληνιαζόμενος lunaticus. Ախտաժէտ՝ որ թալկանայ եւ շարժլի եւ փրկեայ որպէս այսահար ըստ համեմատութեան աւուրց ինչ լուսնի, կամ յաւուրս լրման նորին. ասի եւ ԼՈՒՍՆԱՀԱՐ, ԼՈՒՍՆԵԱԿ.
numeral, numerical;
date;
epoch;
era;
դնել զ—, to put the date, to date;
—աւ, dated;
ան-, undated;
—ն, arithmetic.
Յինքեան ունի զամենայն համեմատութիւնս, զթուականն, եւ զերկրաչափականն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
embroiled, disordered, intricate, confused;
confusedly, disorderly, pell-mell.
ԽԱՌՆԱՓՆԴՈՐ կամ ԽԱՌՆԱԲՆԴՈՐ. συγκεχύμενος confusus ἁμυδρός obscurus ἁσυνάρτητος non connexus, non cohaerens. Խառն եւ շփոթ. խառնիխուռն. խառնակ. տգեղ. անհամեմատ. անյարմար. անդէպ. (փնդոր. Լծ. ընդ լտ. գօնֆունտօ)
cf. Խահակեր.
Աղ՝ խորտիկ. զորս խահամոքքն համեմեն զոպայիւ։ Կամակ եւ ախորժելի արարեալ զօրէն խահամոքի։ Խահամոքաց եւ կամ հացագործաց աւելագործութիւնք. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լիւս.։)
to expose to public notice;
to conceal, to hide;
to dissemble, to play the hypocrite.
Կամ Առաջի, այսինքն համեմատութեամբ. առջեւը, քովը, դիմացը.
objection;
proposition;
purpose.
Բազումս ասել առարկութիւնս ճառից։ Ոչ համեմատեն յոյն թուոց առարկութեանցս. (Խոր. ՟Ա. 20. եւ 3։)
morning;
ածջոյն —, forenoon;
ընդ —ն, ընդ —ս, the —, cf. Առաւօտու;
ընդ —ս ընդ —ս, every -;
յառնել ընդ —ն, վաղքաջ ընդ —ն, — առնել, to rise early or betimes;
յ—է մինչեւ ցերեկոյ, from till evening.
πρωί, ὅρθρος. mane. Այգ. սկիզբն տունջեան. արեւագալ. (որպէս թէ երեւոյթ կամ արեւուտ, կամ ըստ համեմատութեան յունին՝ առյարոյթ, ժամ յառնելոյ ի քնոյ) առւօտ. որ եւ ՎԱՂՈՐԴԱՅՆ, իբր վաղուեան այգ.
unanimous, with ono opinion or voice.
ἱσολόγος aequalis oratione կամ ratione Զոյգ՝ այսինքն հաւասար ի բանս. միաբան. համեմատ. հանգոյն.
to agree, to be of one mind.
ԶՈՒԳԱԲԱՆԵՄ եւ ԶՈՒԳԱԲԱՆԻՄ. ἁναλογέω, παραβάλλω confero, comparo, proportione respondeo Ի կշիռ դնել բանիւ. զուգակշռել. համեմատել.
analogy, proportion
cf. Զուգաձայն.
ἁντίφωνος contra sonans, respondens Համաձայն. համեմատ հնչեալ. փոխաձայն.
even, alike, equal;
counterpart.
ἵσος, ἵσιος aequalis, par Զուգահաւասար. հաւասարակից. նման. համեմատ. ընկեր. եւ Ամոլակից. եւ Համագոյական.
likeness, equality;
equivalent.
equivalent, equipollent;
just, equal;
equilibrium;
compensation.
ἱσοστάσιος, ἑπιστάθμος ejusdem ponderis, aequalis, aequus Հաւասարակշիռ. հանգիտակշիռ. համաչափ. համեմատ. հաւասար յո՛ր եւ է կարգի. հաւսար ծանրութեամբ, աղէկութեամբ.
ԶՈՒԳԱԿՇԻՌ. գ. որպէս Զուգակշռութիւն. համեմատութիւն.
to reduce to an equilibrium, to render equivalent;
to equal, to compare;
to counterbalance, to make up for, to counterveil.
Հաւասարել. համեմատել. անվրէպ կշռել. չափել.
to impart, to make partake of.
ԶՈՒԳԱՄԱՍՆԵԼ. Հաւասարել. համեմատել.
participation;
isomeria.
ἱσομοιρία aequa portio, aequalitas Հաւասար մասն եւ բաժին. հաւասարութիւն. համեմատութիւն. համանմանութիւն. եւ Մասնակցութիւն.
conjunction, union;
coition, embrace;
parity, equality;
the equinox;
relation, connexion;
union, match, marriage;
երջանիկ — դարնայնոյ ընդ աշնան, happy union of spring and autumn.
ἱσότης aequalitas ῤυθμός proportio Հաւասարութիւն. չափակցութիւն. միաբանութիւն. միաձայնութիւն. համեմատութիւն.
Արդար այն ասի, որ զզուգաւորութիւն համեմատ էակացն պահէ. (Սահմ. ՟Ժ։)
cf. Զուգաւորեմ;
to sum up;
— զկերակուրս, to season, to flavour;
— զսապատ, to make basket-work;
— զոք ընդ աշխարհ, to join in wedlock.
ԶՈՒԳԵՄ. ἱσόω, ἑξισόω aequo συμφωνέω consono ըստ որում ի բառէս Զոյգ. Հաւասարել. զուգակշռել. չափել, չափակցել. համեմատել. համաձայնել.
Որք այնպէսն զուգեցին զհիւղէ՝ աստուծոյ, համեմատել զաննմանն ընդ մեծասքանչ իմաստութեանն. (Վեցօր. ՟Բ։)
conjunction, coupling;
equality, likeness;
union, concord, agreement;
coupling, pairing;
conjunction, union, wedlock;
communication, intercourse;
կշիռ զուգութեան բերել (ընդ ումեք), to be like, to resemble, to seem like.
Չի՛ք նմա համեմատ, եւ ոչ որ բերիցէ ընդ նմա կշիռ զուգութեան. (Վեցօր. ՟Բ։)
Է, ի, Էն or Էնն, Էին, that exists, existence;
that is of itself, the Supreme Being, the Most High, God;
ես եմ որ Էն, I am that I am;
որ Էն առաքեաց զիս առ ձեզ, I am sent me unto you;
էք, the divine persons, the Trinity.
Էմ ից, being, existence, that exists;
creature, matter;
he is;
անդ է տեսանել, one saw there, one sees;
գեղով էիցս զուարճացեալ, intoxicated with the beauties of nature.
Է՜, eh! hey! oh! o! alas! է՜ Պետրէ, oh Peter !
Է 3 Ձայնաւոր տառ՝ արձակ եւ անփակ ամենեւին ի հնչման, եւ երկար ըստ ամանակին. եւ անուն իւր ինքեամբ եւեթ հնչի է՛։ Ձայնիւ եւ ձեւով համեմատ է յունականին. Ε, ε այլ ի տառադարձութեան դնի փոխանակ (էտա) տառի յունաց. իսկ ε փոխի ի ե։ ա. Է. Լծորդ է ի մեզ ընդ ե, եւ ընդ ա. զորօրինակ էրէ, երէ. յէ՞ր. յե՞ր. ամէնօրհնեալ, ամենօրհնեալ. ալէկոծ, ալեկոծ. որդէգիր, որդեգիր. բազէ, բազա. աղաւնէվաճառ, աղաւնեվաճառ, աղաւնավաճառ. եւրոպէ, եւրոպա. եւ այլն. զի եւ ի յն. η , եւ α են լծորդ։ Է. է. Իբրեւ նշանակ թուոյ, նշանակէ Եօթն կամ եօթներորդ։ Է. Դրոշմեալ ի սկիզբն կոնդակաց եւ նամակաց, նշանակէ՝ Աստուած, Աստուծով, Յանուն Աստուծոյ. իբր համազօր եբրայականին, Եհովահ (այն է՝ Որ էն, կամ Էեւէ) անուանն Աստուծոյ, որ էր ասեն դրոշմեալ ի ճակատ խուրի, եւ ի մատանւոջ քահանայապետին. եւ զի սովին կնքեցաւ գերեզման տեառն, վասն որոյ ասի ի Շար.
page (of a book);
descent, going down;
declivity;
էջս առնել, to descend, to go down;
—ս եւ ելս առնել, to go up and down;
ահա գեղապանծ — կենաց նորա, this is the brightest page in his life;
— սնդկի յօդաչափի, falling of the mercury.
Եւ թէ մատեան էր (միակտուր դալարեալ), զիա՞րդ ասէ, զերիս էջս կամ զչորս. Նկատելով ասէ. (Մխ. երեմ.) (այսինքն ըստ կշռելոյ ական, կամ համեմատութեամբ բաժանման իրիք գծիւք կամ անգիծ)։
cf. Ընդարմացեալ.
Արմատ Ընդարմանալոյ. իբր Ընդարմացեալ ինչ. զոր Անյաղթն ստուգաբանէ ըստ համեմատութեան յունականին ի վերայ մարմին բառի այսպէս.
to take or receive to one's bosom, to make welcome.
Զամենայն տիեզերս (համեմատեալ) առ երկինս, որ զնոսա զամենեսեան յինքն ընդգոգեալ ունի. (Կոչ. ՟Զ։)
familiarity, confidence, communication, frequeutation;
habit;
intimacy;
friendship;
— ընդ կնոջ, carnal intercourse with a woman;
յ— կոչել, to domesticate, to tame.
Անհամեմատ բարի՝ ընտանութիւնն Աստուծոյ է. (Մխ. երեմ.։)
chosen, worthy;
fine, good;
civil, of good family, elegant, excellent, exquisite, nice, genteel, pretty, noble, polished, precious, pure, singular, sovereign, superb;
the best, the most excellent, the choice, the select, the flower, the cream;
զընտիր զարդուցն եդին ի հպարատութիւն, precious ornaments served to beget pride;
զ—ս Գաղղիոյ սատակեաց, he beat down the choice troops, the flower of France;
գումարել զ— նահատակս, զօրս, to reunite the bravest warriors, the picked soldiers;
— անասունք, very fast animals;
— յոյժ, best, first quality;
cf. Ընտրելագոյն;
— մատենագիր, classic author;
ընդ —ս հանել, to select, to make choice of, to elect;
յ— առնել, to give the choice, to permit the selection;
— առնել, to choose, to make choice of, to appreciate;
ընտրոյ տէր, he who has the choice, arbiter;
զնոսա թողացոյց ընտրոյ տեարս լինել, he left them the choice.
ἑκλεκτός, ἑπίλεκτος electus δόκιμος , δεδοκιμάσμενος probatus ἁγαθός, βέλτιστος bonus, optimus որ եւ գրի Ընդիր. Լաւ եւ պատուական՝ համեմատութեամբ իրի ընդ իրի. զատեալ եւ որոշեալ իբրեւ ազնիւ, հաճոյական, եւ խնդրելի. ըռինտ, պինտ աղէկը.
according to, in relation to, as for, conformably with, agreeably to;
proportionably, at the rate of;
after;
near, relatively;
for, as for;
on;
of;
out;
— իս, — իմումս կարծեաց, according to me, in my opinion;
— իւրում կարի, according to capacity, to the best of one's ability;
այր — սրտին Աստուածոյ, a man after Gods own heart;
կին իցէ քո — միտս, if thou hast a wife after thine own heart;
— բախտի եղեալ նորա, fortunately;
— պատկերի մերում եւ — նմանութեան, in our image and likeness;
— հիւսիսոյ Կխրնոյ, north of Erzeroum;
— անձին, upon one's back;
wearing upon, — the shoulders, — the body;
— ճանապարհին, about the streets;
— հրապարակս գնալ, to pass through, or to wander about the public places;
— բնութեան բարի, naturally or essentially good;
ի չափու կալայց զանձն — օրինակի նորա, I shall be governed by his example;
ելանել — քաղաքն, to go out of town;
այր — առնէ, one after the other;
ամ — ամէ, annually, every year;
օր — օրէ, daily, every day;
— նախահօրն յանցանաց, for the sin of the first father;
— չափու եկամտիցն, in proportion to his income;
— աչս դատել, to judge from the appearance;
— իրետրս պատշաճեալ, well proportioned, symmetrical;
— տեղիս տեղիս եւ — աշխարհս աշխարհս, according to the various places, and different provinces;
— տունս ազգացն՝ ոչխար — երդ, a lamb for every family and every house;
հրաժարել — նմանութիւն, to have no equal, unique;
անցանել — ասհմանս քո, to pass through your confines;
— բանս անցանել, to be inexpressible;
— միտս անցանել, to be beyond understanding, to be past finding out, inconceivable, incomprehensible;
անցանել — չափ, to go beyond;
— ակն լինել յումեքէ, to be far from the sight of, alienated;
— ինքեան, of one's self;
naturally, essentially;
— ամենայնի, totally, in all, entirely;
— այնմ, as is said;
as they say;
— իրիք, — իմիք, in some part, in a certain sense, in some way, or manner;
in part;
— որում, as;
since;
therefore;
— որում..., — նմին, or նոյնպէս, or այսպէս, as..., as;
so..., as;
— օրէն, like, after the fashion of;
— նմանէ, after him;
— այսմանէ, like this, similarly, equally;
եւ որ — այսմանէ.
κατά, κατ’ (լծ. ըստ. որպէս եւ κάτω , է ի ստոր). secundum, juxta ἁκολούθως consequenter եւ այլն. Հանգէտ. հանգոյն. համեմատ. յար եւ նման այնպէս՝ որպէս. եւ Զհետ երթալով նմանութեան առաջնոյն որպէս երկրորդ. կամ ի ստորեւ քան զառաջինն կարգեալ. պէս.
cyclamen, sowbread.
ԹԱՂԹ κυκλάμινος tuber terrae որ եւ ԹԱՅԼ. ռմկ. թախդ. Արմատ բանջարոյ իբր գետնախնձոր, չափով ուտելի իբրեւ համեմիչ կամ ի պէտս զովացուցիչ դեղոյ. թալէթ. թիւլիւտ կամ թիւլտ. իբր ուռոյցք. եւ սիլահ տուզի. կամ տօնղուզ ալմասի.
geometrical;
—ն, geometry.
Երկրաչափական համեմատութիւն. (Փիլ. լին.։ եւ Անյաղթ պերիարմ.։)
charming, admirable;
wonder-working;
—ք, miracles, wonders, prodigies.
singular.
ἐνικός, μοναδικός unicus, singularis, eximius Միաւորական. միակ. անհատ, անհատական եւ Մի միայն՝ անհամեմատ. մէկ հատիկ, մէկ հատը ցըցնօղ. եկեանէ, միւֆրէտ (այսինքն ո՛չ շատ).
singularity.
Միութիւն աստուծոյ, կամ աստուածութեան. եւ Անհամեմատն գոլ արարչի ընդ արարծս.
to Conform, to imitate;
to copy, to transcribe.
Որ ըստ համեմատութեան ընդ եօթն աւուրս շաբաթուն գաղափարին. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
handsome, graceful, pretty, charming;
dancer.
Տգեղագոյնքն իբրեւ զգեղաւորս երեւէին սքանչելիք, եւ գեղաւորք՝ ըստ ժամանակին առ հասարակ դիւցազնացեալք։ Գեղաւոր կուսից համեմատ. (Խոր. ՟Ա. 23։ ՟Բ. 39։)
handsome, pretty, genteel, gallant, agreeable, smiling, graceful, cheerful;
polite, becoming, proper, decent, light, elegant, happy, good;
—, —ս, — իմն, well, very well, prettily, politely, decently;
bravely, excellently, gallantly;
— դպրութիւնք, fine letters.
καλός, -λή, -λόν pulcher, -chra, -chrum;
formosus, καλλίον, κάλλιστος pulchrior, pulcherrimus, ὠραῖος tempestivus, speciosus, decorus, venustus Գեղաւոր. գեղանի. գեղաղէշ. չքնաղ. բարետեսիլ. համեմատ մասամբք՝ հանդերձ լաւութեամբ գունոյ. եւ լայնաբար՝ Վայելուչ, վայելչական, հաճոյական, լաւ, ընտիր. ազնիւ, անոյշ, ախորժելի, գովելի, զարմանալի, քաջ, եւ այլն. աղուոր, սիրուն, աղէկ, ըռինտ, աղէկուկ, տեսքով.
coriander.
resemblance.
Նմանութիւն. համեմատութիւն. օրինակ.
to celebrate, to praise publicly, to render famous.
Զանհամեմատ քո մեծութիւնդ, կամ զարժանապատիւ ձեր տէրութիւնդ գերահռչակել։ Գերահռչակեալ ես։ Չքնաղապէս գերահռչակի. (Նար. կուս. եւ Նար. առաք.։)