to cause to appear, or to seem;
to show, to make believe.
Թուեցուցանէին տաղտկացեալս զինքեանս առ ի նմանէն գոլ. (Յհ. կթ.։)
Դառն է, եւ քաղցր թուեցուցանէ. (Խոսր.։)
Զաղքատութիւնն ոչ դժուարին ինչ, այլ ցանկալի թուեցուցանէ վասն աստուածպաշտութեան. (Ոսկ. ես.։)
collyrium.
ԹՈՒԹԻ ԱՉԱՑ. կամ ԱՉԱՑ ԹՈՒԹԻ. κιμωλία, πομφόλυξ tutia, collyrium, stibium եւ այլն. որ եւ ԾԱՐՐԱՔԱՐ ասի. Դեղ աչաց ի հանքային կաւոյ, կամ ի հողոյ կիմողայ լերին, կամ ի քարէ լոսելոյ խառն ընդ շաքարի. եւ այլն. եւ Ամենայն նիւթ ծարրոյ. թիւթեա, թիւթեա՛յի տիտէ. (Հին բռ.։)
Անաղած ծարուր։
weak of mind, spiritless, effeminate, pusillanimous.
Թոյլ մտօք. մեղկ. յողդողդ. անարի. վատ.
Յաղագս անբանից արանց թուլամտաց. (Խոր. ՟Ա. 2։)
effeminate, delicate, feeble.
μαλακός (լծ. մեղկ. մէլէզ ). mollis, remissus, effeminatus. որ գրի եւ ԹՈՒՂԱՄՈՐԹ. Թոյլ մորթով, իբր Թուլամարմին, թուլամիտ. անարի. փափկակեաց. հեշտասէր. կնամարդի.
Վատասրտաց, թուղամորթաց, վայրենեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
effeminacy, feebleness, delicateness, softness.
ԹՈՒԼԱՄՈՐԹՈՒԹԻՒՆ ԹՈՒԼԱՄՏՈՒԹԻՒՆ. Թուլամորթն գոլ. թուլութիւն վարուց. մեղկութիւն. հեշտասիրութիւն. վատասրտութիւն. թուլասրտութիւն.
Յայսմ ժամանակի ի թուլամորթութիւն կրթեցաք մի առ միով ի ծանծաղ եւ ի տարտամ վարս։ Որ ի թուլամորթութիւն եւ ի յոռութիւն կրթեն զբազումս. (Գր. սարկ. լուս.։)
Ծանուցեալ զհեշտասէր թուլամտութիւն (Սարդանաբաղայ). հին տպ. թուլամորթութիւն. (Խոր. ՟Ա. 20։)
Սրտաբեկ լեալք թուլամտութեամբ՝ ահ արկանելով. (Պտմ. աղեքս.։)
weakness of mind, want of spirit, cowardice.
ԹՈՒԼԱՄՈՐԹՈՒԹԻՒՆ ԹՈՒԼԱՄՏՈՒԹԻՒՆ. Թուլամորթն գոլ. թուլութիւն վարուց. մեղկութիւն. հեշտասիրութիւն. վատասրտութիւն. թուլասրտութիւն.
Յայսմ ժամանակի ի թուլամորթութիւն կրթեցաք մի առ միով ի ծանծաղ եւ ի տարտամ վարս։ Որ ի թուլամորթութիւն եւ ի յոռութիւն կրթեն զբազումս. (Գր. սարկ. լուս.։)
Ծանուցեալ զհեշտասէր թուլամտութիւն (Սարդանաբաղայ). հին տպ. թուլամորթութիւն. (Խոր. ՟Ա. 20։)
Սրտաբեկ լեալք թուլամտութեամբ՝ ահ արկանելով. (Պտմ. աղեքս.։)
to grow fainthearted, to be dispirited, to grow weak, to abate, to slacken, to be loosened, relaxed;
to decrease.
ԹՈՒԼԱՆԱՄ συνανίεμαι, ὁκλάζω remittor, relaxor πείθομαι suadeor որ եւ ԹՈՒՂԱՆԱԼ, ԹՈՂԱՆԱԼ. Թոյլ գտանիլ. մեղկանալ. մեղմանալ. զիջանիլ. ցածնուլ. նուազիլ. պակասիլ. լքանիլ. թուլնալ, իջնալ.
Թուլացաւ առ հրամանն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ոչինչ կասեալ թուլացան յերկնաւոր առաքինութենէն. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Վատասիրտ.
Թոյլ եւ մեղկ սրտիւ. վատասիրտ. անհոգ.
Թուլասիրտ յաղօթս. (Մխ. դտ.։)
cf. Վատասրտութիւն.
Վատասրտութիւն. մեղկութիւն. անհոգութիւն.
soft;
flabby;
mollusk.
μαλάκιος mollis Թուլամարմին. կակուղ. թոյլ.
looseness, relaxation, slackness;
weakness, feebleness, debility;
faintness, languour;
enervation, effeminacy, softness;
— առնել, to give relief, to set at liberty, to permit, to allow, cf. Թուլացուցանեմ.
χάλασις, χάλασμα, ἅφεσις laxatio, remissio μαλακία molities Թոյլ գոլն կամ թուլանալն. մեղմութիւն. մեղկութիւն. թուլամորթութիւն. կակղութիւն.
Ոչ միշտ խստութեամբն խեղդել, եւ ոչ համակ թուլութեամբ մեղկել. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
Գիտէր զթուլութիւն հաւատոց նոցա։ Մի՛ թուլութեամբ լքանիցիմք։ Նեղէր զնոսա, եւ ոչ լուաւ ի նոցանէ բան թուլութեան. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ե. ՟Ը։)
Խաբէութեամբ առ ժամանակ մի թուլութիւն արարեալ. (Եղիշ. ՟Բ։)
bank, mole;
causeway, pier, dam;
— նաւի, gunwale breast-works.
χῶμα agger Հողաբլուր. հող բարձրացեալ. ցանկ. պատնէշ.
Գնացք ջուրց հզօրագոյն գետոց սովոր են մաշել եւ փլուցանել զթումբս շրթանց ջուրցն։ Որ է գողոց սովորութիւն՝ ի վեր ընդ թումբս վազել, եւ ընդ ցանկս արկանիլ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։ ՟Բ. 12։)
Եւ Շրջանակ կողից նաւու բարձր.
poisonous;
biting (speech).
Թունաբեր գազանք, կամ սողունք, կամ օձք, կամ իժք. (Փիլ. ստէպ։ Ոսկ. յհ.։)
Առ բնզումս ի բժշկանացն ասացին ոմանք գործակից լինել թունաբերացդ յօգուտ ինչ։ Սողնոցն, որ նշանակ թունաբեր ախտիցն է. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ եւ Փիլ. լին. ՟Բ. 56։)
Որպէս ի թունաբեր վիրաց ի բաց փախչել. (Բրս. սղ.։)
Մի՛ թիւնաթափ լինիր յեղբայրն խրատու պատճառաւ. (Նեղոս.։)
Կամէր թիւնաթափ լինել ի գաղթականսն՝ որ ի բերդին. (Ուռհ.։)
cf. Թունալից.
Բայց որդւոց քոց եւ ո՛չ թունաւոր վիշապացն յաղթեցին ժանիք. (իմ. ՟Ժ՟Զ. 10։)
Ելից զվէրն թունաւոր (կամ թիւնաւոր) դեղովք. (Խոր. ՟Բ. 18։)
poisonous quality or state;
poisoning.
Հարկեցաւ ի բարկացողութիւնն, որ է ի նմա թունաւորութեան կուռք (կամ բագին). (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Թունաւորեմ.
Դեղել թունիւք (իրօք կամ նմանութեամբ). ի չարն գրգռել.
Առաւել եւս թունեալ ի Կղէոպատրայ. (Խոր. ՟Բ. 22։)
thin, puny, ill-developed, half-grown (fruit).
Նախկին ընձիւղեալ պտուղքն սին եւ թուպ լինին. (Վահր. յայտն.։)
bath;
infusion;
ի — արկանել, դնել, to bathe, to infuse, to steep, to soak.
Թուրմ. գէճ, խոնաւ, տամուկ. գողտր. լոյծ. փափուկ։
Գողտր եւ թուրմ. կակուղ կամ քաղցր։
cf. Թուրմ.
Որպէս զգայռիւ ոք իւղս անոյշս ցանիցէ, եւ զթուրջ աղիւսով զբաղսամովնն ազնուականն. ընթերցի՛ր կամ շուրջ զաղիւսով, կամ զթուրծ աղիւսով. (զի յն. է լոկ, զաղիւսով)։
spit, spittle;
— արձակել, to spit;
cf. Թքանեմ;
աման թքոյ, cf. Թքանոց.
πτύελος, -ον, πτύσμα, σίαλον, σίελον, -ος sputum, saliva. (լծ. թ. թիւփրիւք ). Աւելորդ հիւթ բերանոյ ի դուրս ձգելի. խուխ, պլղամ. տողուկք. լորձունք.
Թուք արձակեալ պիղծ բերանովն, յայն որ կուրին լոյս ծագեաց թքովն. (Շար.։)
Թքանէր զխուխի վերայ նորա. եւ զի ակամայ անկանէր թուքն ի վերայ կոչեցեալ եղբօրն. (Վրք. հց. ՟Ե։)
fore part of the lungs, or the part between the stomach and the lungs.
Առաջք թոքոց ի կողմն կրծոց. (ըստ յն. եւ եբր. թոքք).
thorax, breast, chest.
ԹՈՔԱՏՈՒՆ կամ ԹՈՔՏՈՒՆ. Տեղի՝ ուր զետեղեալ կայ թոքն կենդանւոյ.
Կողքն, եւ թոքտունն (ձիոյ՝ լիցի՛ն) լայն եւ արձակ. (Վստկ.։)
cf. Թոքատուն.
Կողքն, եւ թոքտունն (ձիոյ՝ լիցի՛ն) լայն եւ արձակ. (Վստկ.։)
ԹՈՔԱՏՈՒՆ կամ ԹՈՔՏՈՒՆ. Տեղի՝ ուր զետեղեալ կայ թոքն կենդանւոյ.
consumption, phthisis;
consumptive, phthisical.
Ցաւ թոքոց. եւ Ունօղն զայն ցաւ. որ եւ ԹՈՔԱԾ ասի. որպէս եւ Հազալն՝ ռմկ. թոքալ ասի (լծ. լտ. թո՛ւսսիօ)։ (Վստկ.։)
whose cheeks are full, puffy, bloated.
Իսկ փողն (ասել՝) միթէ եղջի՞ւր ինչ գոչիցէ փքոցուռոյց լնդօք, թռալիր օդով, փողիցն այտմամբ. (Ագաթ.։)
to flutter, to flap, to fly about.
(Զսիրտն) եւ յետ վախճանին տակաւին եւս թնդալ եւ թռթռալ ասեն, իբրեւ առաջին եղեալ, եւ յետոյ ապականեալ. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Թռթռեմ.
(Զսիրտն) եւ յետ վախճանին տակաւին եւս թնդալ եւ թռթռալ ասեն, իբրեւ առաջին եղեալ, եւ յետոյ ապականեալ. (Փիլ. այլաբ.։)
to cause to fly;
to elevate, to raise, to exalt the mind;
— զթեւս, to spread out the wings.
Տե՛ս թէ զիա՞րդ ընտանի բարբառովն թռոյց զլսօղսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Թեւածեալ թռուցար յանմարմին աշխարհի. (Եղիշ. միանձն.։)
wing;
— նաւու, aail of a ship;
fly-wheel.
Ընդունակ կամ ընդունարան թռչելոյ՝ նմանութեամբ, որպէս հողմալից առագաստն.
to fly, to take flight, to soar;
— ի մտաց, to escape one's memory, to go out of one's mind, to be forgotten;
— բանին , to divulge immediately, to make public.
Ել ի քրովբէս, եւ թռեաւ. (Սղ. ՟Ժ՟Է. 12։)
Զոր օրինակ նաւ մի թռուցեալ ի վերայ ծովային ջուրցն բազմութեան. (Եղիշ. ՟Ը։)
Թռեալ ի խորանէն սպիտակ աղաւնի. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի մեր մտացս թռեալ սլացաւ. (Լմբ. սղ.։)
large black kite.
Թռչնաքաշտ, որ մեծամեծ են եւ սեւաթոյր, սլացաւ վերուստ ի վայր, եւ կամեցաւ յափշտակել ինչ ի սեղանոյն. (Ուռպ.։)
the flight, the flying.
Թէ ոչ թագաւորն նոցա թռչման առաջնորդեսցէ։ Եթէ ի թռչման աղերսանքն կասեսցին, ողորմութեանն զօրութիւն զնա թեթեւացուսցէ. (Բրս. գորդ. եւ Բրս. ողորմ.։)
bird, fowl;
— բնութիւն, the winged tribe;
flying, volatile;
—ք, the feathered songsters, the singing birds;
— օձ, winged serpent or dragon;
— բան, word or expression slipped by chance;
— արագութեամբ հասանել, to arrive like lightning;
to fly as swift as a bird.
πετεινός, πτήνον volucris, avis, ales Հաւ թռչօղ. կենդանի թեւաւոր որ սլանայ յօդս.
ԹՌՉՈՒՆ ա. πτήνος, πτέριτος volatilis, volans, alatus Որ կարէ թռչել. թռչօղ. արագ իբր թեւաւոր.
Ասի զարքայիկ օձէ, թէ թռչո՛ւն է. (Վրդն. սղ.։)
Թեթեւագոյն եւ թռչուն բանիցն ծանրագոյն են տուգանքն. (Պղատ. օրին. ՟Դ. ռմկ. բերնէ թռած խօսք մը։)
to knead;
to amalgamate.
(արմատ Թրմելոյ եւ Թրջելոյ). φύρω, φυράω macero, subigo, commisceo Զանգանել զալիւր ընդ ջրոյ. շաղել. թանալ եւ ճմլել. շաղուել, ճմռել.
caterpillar, grub.
Թրթըրովն մեղաց եկեր. (Արշ.։)
to vibrate;
to shudder;
to tremble.
(Զսիրտն) եւ յետ վախճանին տակաւին եւս թնդալ եւ թռթռալ ասեն, իբրեւ առաջին եղեալ, եւ յետոյ ապականեալ. (Փիլ. այլաբ.։)
vibration;
quake, tremour.
Նշոյլս իմն արեգակնայինս յորմս փայլակեալ ... եւ ապա արգելեալ ընդդիմարահաւն՝ թրթըռումն եղեւ հրաշափառագոյն. (Առ որս. ՟Զ։)
good speaking, flattering, fawning, deceitful.
Որ ստէպ թռթռայ. դիւրադարձ. ճարտար, պատիր. սուտակասպաս. քաղցրաբան.
Ճարտարութեամբ եւ թրթրակ լեզուի խաբէութեամբն գորովեն զմեզ. (Կոչ. ՟Դ.) յն. բարելեզուութեամբ, կամ քաղցրաբանութեամբ εὑγλωττία suaviloquentia, facundia։
creaking (wheels);
cf. Թրթռուն.
cf. ԹՐԹՐԱԿ. իբր Դիւրաշրջիկ, կամ սրընթաց եւ շառաչողական.
cow's dung;
manure, soil, compost.
κόπρος stercus bovis Քակոր եզանց. իբր թրեալ ապաւառ արջառոց. թէզէք. (որպէս եւ գերմ. տրէքց է աղբ. լծ. եւ լտ. սթէ՛րքուս. թ. թէրս. յն. գօ՛բրօս. ռմկ. կիւպրէ, ճիպրէ)
Հրամմայեաց թրիք ժողովել, եւ արկանել ի գետն. (Սամ. երէց.։)
to bake or burn (bricks or earthen vessels).
ὁπτόα asso, torreo, coquo Պնդացուցանել հրով զթրեալն կամ զթրջեալն. եփուն առնել ի փռան զկաւեղէնս.
Եկա՛յք արկցուք աղիւս, եւ թրծեսցուք զայն հրով. (Ծն. ՟Ժ՟Ա. 3։)
brick-kiln.
κάμινος fornax Փուռն կամ հնոց բրտի ի թրծել զկաւեղէնս.
burnt, baked.
Պարիսպք Բաբեղոնի ի թրծուն աղիւսոյ եւ ի նաւթոյ կազմեցան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to wet, to soak, to steep;
to knead or mix with water;
to dilute.
φυράω macero, ambigo Թո՛ւրմ առնել. թրջել եւ թրել. զանգանել, շաղել ջրով կամ իւղով. փափկացուցանել. խոնաւացուցանել. շաղուել, կակղցընել, թրջոց դնել.
Տասանորդ նաշհոյ՝ մզեալ իւղով թրմեալ. (Ել. ՟Ի՟Թ. 40։)
Ի յիւղ ւի մեղըր թրմէին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Զցորեանն իբրեւ չէր աղացեալ եւ թրմեալ. (Յհ. կթ.։)
bathed, wetted, moistened;
cf. Թուրջ.
Մանիքեցիքն, որ ի թրջած յարդիցն զտրտմութիւն պահոցն կեղծաւորին. (Կոչ. ՟Զ. յն. յարդիցն ջրովք։)
to bathe, to wet, to moisten;
to drench, to soak;
to macerate.
Անթուրծ սափոր ի ջուր թրջի. (Եղիշ. դտ.։)
Զանապակն ըմպելով՝ թմբրեալք եւ թրջեալք եւ զըմբրեալք. ( գինովութեան կամ գինիի մէջ թաթղուած) (Փիլ. տեսական.։)
Չամաչե՞ս չթրջի՞ս այնպիսի իրօք հպարտանալ. ամօթով թաթղուիլ կամ քրտնիլ. յն. լոկ, ամաչել. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)
full of spittle;
— առնել, cf. Թքակոծեմ.
Երեսք թքալիցք, եւ ծնօտք ապտակեալք. (Եղիշ. խչ.։)
Թքալից եղեալ, ապտակեալ, կռփեալ. (Խոսր. պտրգ.։)
to spit upon;
to scorn, to despise, to shower down abuse on.
ԹՔԱԿՈԾ ԱՌՆԵԼ ԹՔԱԿՈԾԵՄ. Իբրու թքովք քարկոծել. թքանելով ձաղել. թուքումուր տալ.
ԹՔԱԿՈԾ ԱՌՆԵԼ ԹՔԱԿՈԾԵՄ. Իբրու թքովք քարկոծել. թքանելով ձաղել. թուքումուր տալ.
to spit;
to spit out;
to spit upon, to fling, to cast, to spout;
to vomit, to throw up;
to slight, to disdain, to contemn openly, to treat with scorn, to point one's finger at, to set at nought;
ընդ երեսս՝ յերեսս ուրուք —, to spit upon a person, in his face.
Զի մի՛ իսկոյն ի բաց թքցէ զծաղիկն գունոյն. (Ոսկ. գծ.։)
Օրինական խտրութիւնս ի բաց թքանեն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Յորոց սարսէինն, զնոսա թքեալ արտաքս ծովուն՝ մերկս անզէնս, անթաղս տեսանէին. (Ոսկ. ես.։)
Ի բաց տայ թքանել (հողոյ եւ ջրոյ) զմարմինս զոր կորուսին. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։)