as, like, after the manner of;
almost, nearly;
cf. Հանգունակ.
Բարեկամ հանգոյն անձին քո։ Մարդ մահկանացու, հանգոյն ամենեցուն։ Պերճութիւնքդ ձեր հանգոյն մոխրոյ։ Ըմպէ զանօրէնութիւնս հանգոյն ըմպելւոյ։ Բարբառ հանգոյն նմա որոտայցես։ Լինիցի քեզ հանգոյն մահու։ Բնակեալ հանգոյն սիդոնացւոց, եւ այլն։ Հանգոյն մովսեսի, կամ արքեպիսկոպոսին կեսարու, կամ հրեշտակաց։ Հանգոյն սմին, այսմ, նոցին։ Հանգոյն կապկաց, յուդայի մատնչի։ Հանգոյն միմեանց. (Խոր.։ Խոսր.։ Սարգ.։ Ճ։)
Եւ այն հանգոյն, թէ քննես ճշրմատութեամբ. (Լմբ. ժղ.։)
knot;
tie, bond;
station, post, stage, resting-place;
cf. Կայարան;
գորդեան —, the Gordian knot;
knot, joint;
knotty point, rub, difficulty, intricacy, tangle;
note;
վերելից or վերամբարձ, վայրաբեր, ascending, descending node;
գիծ —գուցից, nodal line;
— առնուլ, to make or tie a knot, to knot;
արձակել զ—ն, to untie, to loosen or undo a knot;
լուծանել զ—սն, to untie or cut the knot of a difficulty or question, to delucidate;
— ի —գուցէ փախչել, to flee by post, or by relays of horses.
(ռմկ. հանկուց, հանկուրց. ուստի եւ հանկուցել) որպէս թէ Համ ա՛գոյց. σύνδεσμος colligamen, vinculum. Ագոյցք ընդ իրեարս. կապ։ զօդ. աղխ. պրկումն. կնճիռն.
Այն իսկ է հանգոյց անիրաւութեանն, եւ կնճիրռն բռնութեանց վաճառաց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։)
ՀԱՆԳՈՅՑ. ա. իբր Հանգուցիւ կապեալ. դժուարակնճիռն.
turned or tucked up, close;
modest, reserved;
cautions, wary;
gathering up, picking up, closely;
modestly, decently;
cautiously.
Հրամայէ կրել զնա ի վերայ սրտին, զոր հանգուշն ամփոփ առնել եւ հանգրիճեցուցանել (յն. վերագօտեւորել) պարտ եւ արժան էր. (Փիլ. այլաբ.։)
to repose, to give repose, to leave to rest;
to recruit, to relax, to refresh, to ease, to recreate;
to lay, to set, to put, to place;
to finish, to end;
to bury, to inter;
to translate, to remove to heaven;
to make happy, to beatify, to glorify;
— յերկոց տունջեան, to rest from daily labour, to repose.
ἁναπαύω, καταπαύω եւ այլն. requiescere facio եւ այլն. Տալ հանգչել. հանգիստ տալ. որպէս թէ Յանկողին դնել. ընկողմանեցուցանել. դիւրել. յանձանձել. եւ Յանգ հանել. դադարեցուցանել. հանդարտեցուցանել. հաճել զկամս սրտին. հանգչեցընել.
ՀԱՆԳՈՒՑԱՆԵԼ (զմարմին վախճանելոց). Թաղել ի տապանի.
ՀԱՆԳՈՒՑԵԱԼ, է ընդունելութիւն կրկին բայիցս, Հանգուցանել, եւ Հանգչել։ Իսկ Հանգուցեալ ասին ննջեցեալքն ի քրիստոս՝ մարմնով ի տապանի, եւ հոգւով փոխադրելիք յերկինս՝ ի ձեռն նպաստից եկեղեցւոյ. τεθνεώς, τετελευτικώς, ἁναπαυόμενος defunctus. վախճանած, ողորմած հոգի.
Զրկէ հոգի հանգուցելոյն ի հանգստենէն։ Վերջնոցս բարեգործութեամբք հանգուցեալքն նորոգեսցին. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)
to repose, to take repose, to be at ease;
to rest, to cease from work, to relax, to refresh oneself;
to end, to stop, to stand still, to halt, to be settled;
to lodge, to sojourn;
to cease, to end;
to die, to depart this life;
to be buried;
to rest in heaven;
— ի վաստակոց, to take rest from work, to pause from labour;
— ի խաղաղութեան, to rest in peace;
հանգիր ի սրտամտութէնէ, let your anger cease;
եմուտ անդ —, he went in to ease himself.
Ի նմա հանգուցեալ են աստուածեղէն կամք. (Յճխ.։ Հանգիցէ յիս ամենակալ հոգիդ խաղաղութեան. Նար. ՟Ժ՟Զ։)
ՀԱՆԳՉԵԼ. Վախճանիլ, եւ թաղիլ մարմնով, որպէս եւ հոգւով մտանել կամ գտանիլ ի հանգիստն երկնից.
Հանգեաւ նա, եւ ժողովեցաւ առ հարս իւր։ Հանգիցես եւ յառնիցես ի ժամանակի քում ի վախճանի աւուրց. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 30։ Դան. ՟Ժ՟Բ. 19։)
Զհաճոյական աղօթս հատուցեալ ի քրիստոս հանգեաւ. (Կորիւն.։)
place of rest;
temporary altar;
tomb, sepulchre.
comforting, restoring, refreshing, recreating, reviving;
Therapeutae.
Հանգստարար նաւահանգիստ է ճգնողաց ի խնամս սուրբ սիրոյն իւրոյ։ Հանգստարար հանգիստ։ Հեզութիւն՝ գիւտք հանգստարար յաւիտենից. (Յճխ. ՟Ա. ՟Գ. ՟Ժ՟Ա։)
good-tempered, peaceful, gentle, mild, meek, affable.
Եթէ այսպէս հանդարտաբար ճաշեալ էիր, ոչ այսպէս աղքատաբար ընթրէիր. (Ոսկիփոր.։)
cf. Հանդարտիմ.
Ի նուազել կերակրոց՝ եւ մարմինն հանդարտանայ, եւ սրբի. (Յճխ. ՟Թ։)
to tranquillize, to appease, to calm;
to render tranquil, to soften;
to be appeased, calmed, tranquillized;
to abate, to be settled, to diminish, to assuage;
to hold one's peace, to keep silence;
to support, to endure, to suffer, to resist, to be able;
— զկիրս, զամբոխեալ միտս ուրուք, to calm the passions, to relieve anxiety.
Հանդարտեսցէ կրճումն ատամանցն. (Նար. ՟Ղ՟Ե։)
Լինի եւ հյց. խնդ. ըստ յն. ոճոյ.
Այն ոք ո՛չ է ի մարդկանէ, որ կարօղ լինէր զնշոյլս լուսոյ ճառագայթիցն այնոցիկ կարել հանդարտել. յն. տանել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
Հանդարտեցուցանել զամբոխեալ եւ զալէկոծեալ բնութիւնս. կամ զարօրադիր եզինս, կամ զհարթուցեալս. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ա։ Նիւս. թէոդոր.։ Յճխ. ՟Ե։)
cf. Հանդարտեմ.
Հանդարտեցուցանել զամբոխեալ եւ զալէկոծեալ բնութիւնս. կամ զարօրադիր եզինս, կամ զհարթուցեալս. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ա։ Նիւս. թէոդոր.։ Յճխ. ՟Ե։)
slowly, softly, gently, quietly, smoothly.
tranquillity, stillness, repose, quiet, peace, silence;
phlegm, calmness, coolness, composure;
— կրից, moderation;
— ծովու, calm at sea, calm, smooth sea, dead calm;
— հոգւոյ, մտաց, peace of soul or mind.
ἠσυχία, ἑπιείκια tranquillitas, quies, silentium, modestia. Անդորրութիւն. անխռով վիճակ ըստ մարմնոյ եւ ըստ հոգւոյ. խաղաղութիւն. առանձնութիւն. լռութիւն. հեզութիւն.
cf. Հանդերձանք.
Ըստ այդմ հանդերձանի։ Գործ իւղագործաց հանդերձանի։ Հանդերձանք խնկոց։ Խունկք հանդերձանաց։ Հանդերձանք ճաշակաց։ Զամենայն հանդերձանս սողոմոնի, զոր հանդերձեաց շինել յերուսաղէմ։ Զկարգ պաշտօնէից նորա, եւ զհանդերձանս նորա։ Հանդերձանք աւարտին։ Տալ զամենայն հանդերձանս ուրախութեան. (Ել. լ. ՟Լ՟Ա։ ՟Գ. Թագ. ՟Թ. ՟Ժ։ ՟Գ. Մակ. ՟Զ. 29։)
master of the king's wardrobe;
wardrobe-keeper;
intendant, steward, manager.
ταμίας, οἱκονόμος dispensator, oeconomus λογιστής computator. Վերակացու հանդերձից եւ ամենայն հանդերձանաց. հազարապետ արքունի տան. անտես. հոգաբարձու. գանձապետ. համարակալ. տաճարապետ. շտեմարանապետ։ կոնոմոս. տե՛ս (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 9։ ՟Ա. Եզր. ՟Բ. 12։ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 7։ Ես. ՟Ի՟Բ. 15։)
Հանդերձապետքն՝ որ էին պահապանք տաճարին, ի քահանայիցն էին. (Նախ. ես.։)
tailor.
Հանդերձարարք, եւ շինողք, եւ հողագործ, եւ խորտկարարք, եւ որ այլ ինչ արուեստք. (Յճխ. ՟Ե։)
prepared, composed;
furnished, equipped;
splendid, magnificent, sumptuous;
future, to come, hereafter, that is to be, coming;
—ք, the future, futurity, time to come;
պատմուճան —, coat in reserve, put by or kept for future use;
— կեանք, աշխարհ, the future life, the life to come, the other world;
ի — ձելումն, in the other life.
to dress, to get ready, to prepare;
to make or get up;
to put in order, to arrange, to dispose, to fit up, to settle;
to provide, to furnish, to garnish, to set off, to deck, to adorn, to embellish, to clothe;
to equip, to arm, to fit out;
to construct.
Հանդերձել զէշ, զկառս, զճանապարհ, զքաղաք, զճրագ. (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 21։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 23։ Ել. ՟Ժ՟Դ. 6։ Թուոց. ՟Ի՟Ա. 27։ Մրկ. ՟Ա. 2։ Միք. ՟Զ. 9։ Ել. ՟Լ. 8։)
Հանդերձելով հանդերձեսցես զնա յոչխարաց (իբրեւ պաշար ճանապարհի եւ այլն). (Օր. ՟Ժ՟Ե. 14։)
Հրամայեաց այնոցիկի՝ որ զճրագսն հանդերձէին. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 9։)
Հանդերձեալք աստուծով եւ այլն։ (Սահմ. եւ լծ։ Պորփ. ստէպ.) այսինքն՝ քանզի ունիմք ճառել։
cheap little dress;
bad, ugly coat.
(յն. պէսպէս ոճով) Հանդերձ անշուք եւ աղքատին, կամ չափաւոր եւ պարկեշտ. խեղճ կամ անզարդ հագուստ, հագստիկ, լաթիկ.
to prepare oneself, to get ready, to be in readiness, to set about, to fall to, to be about to, on the point of, going to;
to dress, to put on one's clothes, to clothe oneself;
— ի չու, to get ready or prepare for a journey;
—ձեալ էր դարձ առնել ի տուն, he was ready to return, or was on the point of returning home.
Հանդերձեալք աստուծով եւ այլն։ Սահմ. (եւ լծ։ Պորփ. ստէպ. այսինքն՝ քանզի ունիմք ճառել։)
Եւ էր դաւիթ զգեցեալ պատմուճան հանդերձեալ. (՟Բ. Թագ. ՟Զ. 14։)
Տասն պատմուճան հանդերձեալ։ Երկուս պատմուճանս հանդերձեալս. (՟Դ. Թագ. ՟Ե. 5. 22։)
getting ready, preparing.
Հրաշից հանդերձիչ։ Ինքն պատճառ հանդերձիչ։ Սոքա բարեխօսք հանդերձիչք. (Նար. ՟Ի՟Ը. ՟Լ՟Դ. ՟Ձ՟Ա։)
before, in face, in presence of, in front, opposite;
against;
ի —, ի —դիպէ, ի —դիպոյ or —պոջ, before, in front;
convenient, fit, proper.
(որպէս թէ Համադէպ) Ամենայնիւ դէպ. դիպող. պատշաճ. պատեհ. ի դէպ.
Զվերջին տեղին ունել ըստ պատուիրանացն տեառն իւրաքանչիւր ումեք հանդէ՛պ է։ Արդ է հրաժարումն՝ հանդէպ պատրաստութիւն՝ սկիզբն առնել առ աստուած ճանապարհին։ Ոմանք ի մանկացն հանդէպ ունել յայտնի են առ ուսմունսն (այսինքն յարմարութիւն). (Բրս. հց.։)
Հանդէպ ճառելոցս դնել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to cause to succeed or happen;
to apply, to adapt, to suit.
Տալ հանդիպիլ, մերձեցուցանել. վիճակել։ յարմարել. հանդիպցընել, մօտեցընել, յարմարցընել.
cf. Դիպող;
— միտք, ingenious, witty, subtle.
ՀԱՆԴԻՊՈՂԱԲԱՐ. մ. Իբր դիպող. ի դէպ. ճահողակի.
seasonably, befittingly, becomingly.
ՀԱՆԴԻՊՈՂԱԲԱՐ. մ. Իբր դիպող. ի դէպ. ճահողակի.
cf. Հանդիպումն.
Վայելուչ հանդիպութեան պատճառք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Անճառ է եւ անիմանալի ի մարդկան հանդիպութեանց։ Ծածկեցաւ յինէն անվրէպ դիտողութիւն ճշմարտաքնին հանդիպութեան. (Նիւս. կազմ.։ Պիտ.։)
encounter;
coincidence;
—ումն միմեանց, interview, meeting.
agonotheta, gymnasiarch, agonistarch;
president or chief of a ceremony, assembly, combat, show;
*expositor, exhibiter.
solemn, pompous;
spectator, assistant.
companion in an assembly or solemnity;
companion in arms, fellow-soldier, comrade.
to enter the lists, to fight, to wrestle, to vie with;
to labour hard, to strive, to endeavour, to try, to attempt;
to signalize or distinguish oneself, to render oneself illustrious, to be celebrated, renowned, to be made public with praise;
to show one's courage or mettle, to figure, to shine;
to assemble at a public festival or ceremony, to celebrate;
քաջայաղթ —, to make stupendous conquests, to do or work wonders;
յաղթող —, to remain victorious;
յաղթող — իրիք, to be victorious over, to be conqueror.
ἁθλέω, ἁθλεύω, ἁγωνίζομαι certo, certamen ineo եւ այլն. πειράζω enitor, studeo եւ այլն. Ի հանդէս մտանել մրցանաց. մրցիլ յասպարիսի. ճգնիլ. նահատակիլ.
ՀԱՆԴԻՍԱՆԱԼ. Առաքինանալ. անխոնջ բերիլ ի վաստակս. աշխատիլ. ջանալ. գուն գործել. փորձ փորձել. ճգնիլ. յառաջամիտ լինել. անվեհեր արկանել զանձն ի մէջ, եւ այլն.
Ըստ այսմ ասէ ուսման հանդիսացիք ի ճգունս. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Հանդիսանալ ի բարի վարս, կամ ի բարեպաշտութեան վարս, ի պահել զպատուիրանս, կամ ի կեանս կենցաղօգուտս. ի բոլոր բարեկարգութիւնս կամ յոչ ախորժելիսն աստուծոյ, կամ ի տեսութիւն բանիս։ Հանդիսացայց ըստ կարուղութեան իմում։ Հանդիսացայց օրինակաւ իւիք յայտնի կացուցանել. (Յճխ.։ Յհ. կթ.։ Նար.։ Նչ. եզեկ.։ Առ որս.։ Սարգ.։)
Կրկին հանդիսանայ զնոյն ճառել. (Ոսկ. հռ.։)
Վասն որոյ հանդիսանայի՝ վրիպեալ գտան։ Առաւել հանդիսասցի ըստ հաճոյից նորին խօսել, եւ ոչ սխալել. (Խոսր.։)
Այսպիսի վարուք հանդիսանան. (Յճխ.։)
Ուստի՞ արդեօք առեալ զնշան ճանապարհիդ՝ առ այսոսիկ հանդիսանայք սրբազան տեղիս. (ՃՃ.։)
in a procession, with pomp, gloriously.
Հանդիսապէս ճգնեցան. (Հ. կիլիկ.։)
arena;
battle-field;
spectacle.
Մինս է կարճ ճգնութեան եւ նահատակութեան հանդիսատեան. իսկ միւսն հաստատեալ տեղի պսակաց։ (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
spectator;
լինել, կալ, to be a —, present at, to assist;
—ք, the spectators, the audience;
the lookers on, the by-standers, the public.
Տեսօղք ո՛չ մարդիկ, այլ հրեշտակք, հանդիսատեսք՝ հրեշտակապետք։ Զմիտս գումարելոց հանդիսատեսացն (յն. ամբոխին) հաճել։ Կամիցիս հանդիսատեսս գործոցդ։ Զմարդիկ կամիցիս նստուցանել հանդիսատես. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։ եւ Ոսկ. մտթ.։ ՟Ա. 19։)
exciting to war, warlike, martial.
Նորին հանդիսարար սքանչելագործութեամբք հասից ի հրաշափառ վիճակս. (Պիտ.։)
to solemnize, celebrate with pomp or display;
to signalize;
to count, to enumerate;
թատերախաղ —, to play, to act, to perform;
անպարտելի —, to render invincible.
Ի հանդիսացուցանել եւ համար առնել զօրացն արքունի։ Ի սկիզբն կենցաղոյս հանդիսացոյց յինքեան զդաւիթ ճշմարտեալ. (ՃՃ.։)
pompous, solemn;
public;
combatant, athlete, champion.
Զհանգամանս չարին խափուցանել հանդիսաւոր յառաջադիմութեամբ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ. որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։)
ՀԱՆԴԻՍԱՒՈՐ. ἁθληστήρ, ἁνταγωνιστής certator, athleta ἁθλητικός athleticus. Մրցօղ, մրցական. ըմբիշ. նահատակ. ճգնաւոր. եւ Ճգնողական. առաքինի.
Մեծն եւ հանդիսաւոր ճգնաւորն բարսեղ՝ մականուամբ ճոնն կոչեցեալ. (Վրդն. յանթառամն.։)
to suffer, to support, to sustain;
to last, to endure, to resist;
to be able.
Չհանդուրժեալ բնութեամբ բարւոյն՝ ունել միայն զանճառ բարին. (Շար.։)
drawing out.
Ի ձեռս երկուց ճրագաբերանացն ոսկեաց՝ արկանելեաց, եւ ի վեր հանելեաց զճաշակսն ոսկիս. (Զաք. ՟Դ. 12։)
cf. Հան.
cf. Խանութ.
Բացցուք զթանգարական վաճառս հանթից (կամ խանթից). (Ագաթ.։)
drawing or taking out;
extraction;
subtraction.
Հանումն ի կապանաց։ Հանումն բարեաց տուելոց, կամ պարգեւաց. (Յճխ. ՟Ի։ Ագաթ.։)
each, every, all, general, universal;
ընդ —, every where;
—ց ազանց, to all peoples.
general, universal.
Ասացեալ հանրական տռփումն, յայտնէ եւ մասնականս, ասելով զաստուած գոլ հանրական եւ մասնական որպէս պատճառ, եւ ամենեցունց բաշխող. (Մաքս. ի դիոն.։)
to divulge or publish every where.
Զարիւնագեղ անճառն խորհուրդ հանրահռչակեաց. (Նար. խչ.։)
to grow thin, to languish, to be consumed, to decay, to pine, to dwindle away.
Ծունր կրկնեսցուք հաշելով զսիրտս ձեր։ Ի զղջումն եկեալ՝ հաշին խղճիւն, եւ մաշին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
crippled, impotent;
— ձեռօք, one-handed;
lefthanded;
— ոտիւք, lame;
— անդամովք, paralytic, that has lost the use of his limbs;
— մտօք, booby, noodle, blockhead, dolt, dunce, dullard.
to count, to calculate, to compute, to number;
to repute, to esteem, to think, to deem, to judge, to believe;
to pass for, to counterfeit;
յառասպելս —, to treat as fables.
Զայսոսիկ թէպէտ առասպելս ոք, թէպէտ ճշմարտութիւն հաշուեալ համարեսցի. (Խոր. ՟Ա. 5։)
consumption, decay, dwindling away, languor.
Ի հաշումն եւ ի մաշումն հոգւոց եւ մարմնոց։ Զհաշումն մաշման մեղաւորաց ցուցանէ. (Յճխ. ՟Ի։ Ագաթ.։)
conciliator, reconciler, peace-maker, pacifier;
conciliating, pacifying.
Ի ձեռն հաշտարար պատարագին։ Ենովս եւ ենովք եւ նոյ հաշտարարքն են առաջի տէրութեանն. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)