desired by himself, voluntary.
Չարչարեալն ինքնախորժ հօր հաճութեամբ նորոգէ զաշխարհ. (Զքր. կթ.։) (կամ Չարչարեալն ինքն. ախորժ հօր հաճութեամբ)։
that speaks to himself;
that soliloquizes.
որ եւ ԻՆՔՆԱՍԱՑ. Յիւրմէ անձնէ՝ իւրով բերանով բարբառեալ. կամիւրական գրութեամբ ճառեալ.
Աւետարանն ինքնախօս ճշմարտաբանութիւն տէրունի. (Տօնակ.։)
soliloquy, monologue.
Ինքնախօս կամ ինքնասաց բան, կամ ճառ. եւս եւ Բնախօսութիւն.
self-begotten, self-born;
innate, natural.
voluntary, spontaneous, willing;
wilful, self-willed;
capricious;
voluntarily, willingly, spontaneously;
— կրօնք, superstition;
— անձնիշխանութիւն, free will
Իսկ (Կողոս. ՟Բ 25։) Ինքնակամ կրօնիւք. յն. ըստ կամի ճգնութեամբ. ἑθελοθρησκία.
Ի վերայ ամենեցուն առաքելով զինքնաշարժն եւ զինքնակամ զօրութիւն. որոց պակասելոց լուծեալ եւ մեռեալ լինի մասն, ինքնակամ շնչոյն անբաժ եղեալ։ Պաճարեաց ինքնակամ շնչովն, որ ի ձեռն ջլացն հասանէ, առ ի շարժմունսն զյարձակումն եւ զզօրութիւն դնելով ի մարմին. (Նիւս. կազմ.։)
spontaneousness, voluntariness, free will.
Ո. էած (զմեզ) յառաջին աղբերսն եւ ի կելոյն պատճառս ինքնակամութեամբ. (Առ որս. ՟Է։)
perfect, complete, absolute.
Ինքնակատար իմաստութիւն (աստուծոյ)։ Ինքնակատար պետութիւն, եւ ամենայն քահանայապետութեան պատճառ։ Զպարգեւեալս նոցա միշտ աստուածագործականսն գիտութիւնիս յինքնակատարէ եւ իմաստագործութենէ աստուածապետութենէ։ Ոչ ինչ է ինքնակատար, այլ կարօտ բոլորովին կատարման, բայց միայն արդարեւ անկարօտն եւ նախակատարն. (Դիոն. երկն.։)
cf. Ինքնակայ.
Երկու արմատս բարւոյ եւ չարի ասէ. եւ զայն ոչ յղութեամբ եւ ծննդեամբ, այլ ինքնակացս։ Ամենայն ինչ որ չէր եղեւ, արարած է, եւ ոչ ինքնակաց պատճառ ամենայնի. որոյ ոչ յղումքէ եղեալ, այլ ինքն ինքնակաց առաջին գտեալ. (Եզնիկ.։)
in his own form, in proper form.
own, proper, natural, innate;
primary.
Աճումն շարժութիւն ինքնակի ըստ մեծութեան. (Ոսկիփոր.։)
cf. Ինքնահաճ.
cf. Ինքնահաճիմ.
cf. Ինքնահաճութիւն.
voluntary;
powerful;
self-sufficient;
— լինել, to take too much liberty, too great a latitude;
— լինել յիմն, to dare to undertake something, to attempt, to dare, to presume;
— լինել յիւր որդիս, to kill one's children with one's own hands;
— խեղդամահ սատակիլ, to strangle, or choke one's self, to commit suicide
Երիկեանք ոմանք եւ եռանդեաք ի թարմար արուեստից դիմեալք ինքնաձեռն ճեպով աստուածաբանութեանն աւանդիւք. (Առ որս. ՟Դ։)
self-devoted;
that produces naturally, natural;
favorable;
accident, fate, destiny;
— դիմագրաւել, to expose one's self, to devote one's self;
— տալ զօրինակն, to give an exemple easily imitated.
Եղելոց ամենեցուն կամ զաստուած ասեն գոլ պատճառ. կամ զհարկ կամ ճակատագիր, կամզբնութիւն կամ զբախտ, կամ զինքնամատոյցն, անձնչնցն եւ կամ անբանիցն դիպմունք առանց բնութեան եւ արուեստի՜ Ոչ ինքնամատուցին, քանզի անշնչիցն եւ անբանիցն են դիպմունք. (Նիւս. բն.։)
voluntary, spontaneous, prompt, ready, inclined;
— լինել, to crave, to have a longing for, to desire, to want, to long;
— յորդոր յօժարութեամբ, of one's own freewill, willingly, cheerfully, voluntarily.
Բարկութեանն ատուծոյ իբրեւ ինքնայորդոր դահիճ բանսարկուն դրդեաց զդաւիթ թուել զիսրայէլ. (Նախ. ՟ա. մնաց.։)
cf. Ինքնայորդոր.
Մարդ՝ կենաց մաշիչ, ինքնայօժար յամենայն։ Կին՝ առն մխիթարութիւն, ինքնայօժար ի կոխ (անձին կամ այլոց)։ Նաւավար՝ ալեաց ճանապարհորդ, ինքնայօժար ի մահ. (Պիտառ.։)
self-moving, automatic;
presumptuous;
forward.
որք ինքնաշարժ ախտիւք, եւ բռնակալաց աշխարհի համանօք զանձինս իւրեանց յայս աստիճան հոգեւոր բարձրութեան ձգեն. (Շ. ընդհ.։)
self-glorious, boastful.
եւ ԱՆՁՆԱՊԱՆԾ, ԻՆՔՆԱՊԱՐԾ. Պանծացեալ եւ վստահ յանձն իւր. որպէս յանձնապաստան, հպարտ, եւ որպէս արդար անստգիւտ ի խիղճ մտացն.
that relates himself;
related by himself.
Եւ ընդ բայի. Ինքնին պատմօղ, ճառօղ. կամ Անձամբ պատմելով, ճառելով.
cf. Անձնասպան;
— լինել անձին իւրոյ, to commit suicide, to kill one's self.
cf. Ականատես.
Որք ճշմարտութեան են ինքնատեսք. (Նիւս. կազմ.։)
humility, modesty, meekness, to conjugate verbs.
Որ ածէ զձեզ յամենայն խոնարհամտութեան։ Ոչ խոնարհամտութիւն լինի, եթէ ոչ երկայն մտութենէ. եւ ոչ հպարտութիւն, եթէ ոչ ի կարճամտութենէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 24. 25։)
to humble, to abase, to subject;
to bring down, to lower, to abate, to depress;
to bow or bend down, to incline;
— զունկն, to lend an ear to, to listen to;
— զանձն, to humble oneself;
to do penance, to mortify oneself, to fast;
— զամբարտաւանութիւն ուրուք, to lower, to abase, to bring down the pride of;
— զաստուած առ մարդիկ, to move God to compassion, to implore divine mercy;
Աստուած խոնարհեցուցանէ զամբարտաւանս, God humbles the proud.
Պարանոց քեզ խոնարհեցուցին զօրութիւնք երկնից, որ զծունր քո խոնարհեցուցանէք զճշմարտութիւնն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
եւ Ընկճել. նուաճել. նկուն առնել. ցածուցանել. եւ Մեղմել, խոնարհ առնել.
ԽՈՆԱՐՀԵՑՈՒՑԱՆԵԼ ԶԱՆՁՆ կամ ԶՄԱՐՄԻՆՆ, որպէս արտաքին նշանակօք, ապաշխարութեամբ, սգով եւ այլն. իբր Նուաստացուցանել, նեղել, ճնշել, ճգնիլ։ (Սղ. ՟կը. 11։ Ղեւտ. էիգ. 27։ Յուդթ. ՟դ. 8։ Ես. ՟ծը. 3։)
to be humble;
to lower oneself, to descend;
to yield, to acquiesce;
to lean, to bend downwards;
to decline;
— յամբարտաւանութենէ, to descend from one's haughtiness, to have the pride of one's countenance humbled;
յերկիր —, to prostrate oneself;
— առաջի Աստուծոյ, to bow before God;
— անկանիլ երեսաց, to go downcast, to be dejected;
— յիջեւան ուրուք, to deign to dwell in;
— յալիս, to grow old;
—հի օրն, the daylight fades, the day wanes or is going down;
յոտն եկաց յերեսացն խոնարհելոց, he rose from his prostrate attitude;
to be conjugated.
ԽՈՆԱՐՀԻԼ. Նկուն լինել. ընկճիլ. նուաստանալ. եւ Ճգնիլ. զղջալ.
abasement;
humiliation;
fall, decline;
conjugation.
Մերժելով ի մտաց զսնոտի պարծանս ամբարհաւաճութեան, փոխանակ որոյ զիջանելոյ ըստ չափաւոր խոնարհմանն։ Շարժիմ ի բարձր աստիճանէ կատարելութեանն յամենեւին ի ստորին եւ ի վերջին խոնարհումն. (Պիտ.։)
full of humidity, very humid.
Ամպքն անդրիճէին զխոնաւաալից ստորոտս իւրեանց. (Եփր. թագ.։)
astonishment, surprise, amazement, stupor;
dulness, heaviness, stupidity;
lethargy;
յ— կործանել, to be hebetate;
cf. Ապշեցուցանեմ;
յ— կործանիլ, ընկղմիլ, cf. Ապշիմ.
Ապշութիւն ի ճանապարհին։ Ապշութիւն ունի զսիրտս ձեր. (Ժող. ՟Ժ՟Բ. 5։ Մրկ. ՟Ը. 17։)
to plunder, to pillage, to ravage.
to recommend.
insurrectional.
Զապստամբականին բազմութեան իշխանութիւնն քակեաց։ Ի վայր անկաւ, եւ յանճաճանչ կործանումն ապստամբականացն բազմութեանց բերաւ. (Դիոն. եկեղ.։)
to rebel, to revolt, to mutiny, to conspire;
— ի հաւատոց, to apostatize, to abjure religion.
Ապստամբեաց ի միաբանութենէ ճշմարտութեանն ... նոյնպէս եւ մնացեալքն ապստամբեցին. (Փարպ.։)
to box, to slap, to cuff.
ῤαπίζω. alapam impingo. Ապտակ ածել կամ հանել. հարկանել. տանջել. սիլլէ վուրմագ, դապանճա չալմագ.
life, duration of life;
ոչ լինել ապրանաց, to be in a dying state, to be dying.
βίος, ζωή, σωτηρία. vita, salus որ եւ ԱՊՐՈՒՍՏ. Ապրումն. զերծումն. փրկութիւն. կեանք. եւ Վիճակ կենաց. կենցաղ.
Զգեստն նոյնպէս դուզնաքեայ եւ առանց պաճուճանաց՝ առ ի յապրանս ի ցրտոյ եւ ի տօթոյ. (Փիլ. տեսական.։)
Զժողովրդեանն ապրանքն կերան։ Որով լինէր վաճառ եւ ապրանք. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. դան.։)
δίαιτια. vitae ratio. Տեղի ապրելոյ. բնիկ կայք. վիճակ կենաց.
to live;
to obtain freedom, to escape, to fly.
σώζομαι, διασώζομαι, ἁνασώζομαι , ἑκφεύγω. salvor, servor, vivo եւ այլն. որ եւ ԱՊՐԵՄ. չ. (ի ձայնէս Ապուր, ապրանք, եւ այլն։) Զերծանիլ. ճողոպրիլ, ազատիլ. փրկիլ. կենդանի պահիլ՝ մնալ. կեալ. ապրիլ, խալըսիլ.
livelihood, subsistence, maintenance, provision.
Չորիւքն դիւրաւ զապրուստ անձանց մարթի վճարել։ Շտեմարանել առ ի յապրուստ կենցաղական կարգաց. (Յհ. կթ.։)
cf. Յաջող.
δεξιός, -η, -ον. dexter, -tra, -trum;
commodus, expediens, facilis. Որ է իբրու յաջոյ կողման, կամ զօրաւոր եւ յաջողակ իբրեւ զաջ. յաջող. դիպող. լաւ եւ գովելի. ուղիղ. բարեվիճակ. դիւր. հեշտին. սաղ. ուղուրլու.
Ասէք, թէ ոչ աջող է ճանապարհ տեառն. միթէ ի՞մ ճանապարհ իցէ աջող. ո՞չ ապաքէն ձեր ճանապարհքն չեն աջող. (Եզեկ. ՟Ժ՟Ը. 28։)
Մի՛ խոտորիցիս յաջ, մի՛ յահեակ ... եւ սակայն զբնութեամբ աջողն գովէ. քանզի զճանապարհս ասէ՝ որք յաջմէ են, գիտէ տէր ... Եւ զիա՞րդ գովէ զաջողն, եւ բաց տանի դարձեալ յաջողէն յայնմանէ. յա՛յտ է, յերեւելոյն աջողէ, եւ յոչն եղելոյ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
իբր Աջողակ. աջողաձեռն. ճարտար. չէվիք, ուտա.
cf. Յաջողակ.
ἑπιτυγχάνων, δεξιός, ἑλαφρός. fortunatus, commodus, agilis. որ եւ ԱՋՈՂ, եւ ՅԱՋՈՂԱԿ. Աջողաձեռն. ճարտար. քաջ. քաջայարմար ի գործ. հնարիմաց. արագ եւ հմուտ. բարեբախտ. ճարպիկ, բանուկ, վարպետ, չուստ. իշկիւզար. եէթիկ. չէվիք.
(Մկրտութիւնն՝) վախճանելոց աջողակ պատան. (Ածաբ. մկրտ.։)
Յառաջակողմանն աջողակ աշտիճանի դասեալք։ Աջողակ բարեացս վտակք. (Պիտ.։)
cf. Յաջողակութիւն.
Աջողակն գոլ. ճարտարութիւն եւ լաւութիւն. բարեմասնութիւն.
curtain, veil, net;
pretext;
nuptial couch;
gynaeceum;
bed-curtain;
pavilion, sail of a ship;
մտնկունք —ի, young persons that accompany the bridegroom, paranymphs;
— պարզել՝ վերացուցանել, to sail;
իջուցանել զ—, to strike sail.
Ի շղախատեռ առագաստից զնա պճնեալ. այսինքն զտաճարն. (Յհ. կթ.։)
Ղօղեալ համարէին ընդ անճաճանչ յիմարութեան առագաստաւ. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 3։)
παστός, νυμφών. thalamus. Ներքին սենեակ հարսին եւ փեսայի. եւ Հարսնարանն գլխովին. ... Տե՛ս (Սղ. ՟Ժ՟Ը. 5։ Յովէլ. ՟Բ. 16։ Տոբ. ՟Զ. 14. 18։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 5։) Ուստի ՄԱՆԿՈՒՆՔ կամ ՈՐԴԻՔ ԱՌԱԳԱՍՏԻ, իբր Մերձաւորք փեսային, կամ հրաւիրեալքն ի հարսանիս. հարսնեւորք, այլախճիք։ (Մտթ. ՟Թ. 15։ Մրկ. ՟Բ. 19։ Ղկ. ՟Ե. 34։)
Թագուհեացն յա ռագաստին մարգարիտ (ճապաղել). (Խոր. ՟Բ. 47։)
in the shape of a sail.
to veil, to cover with a veil or curtain;
to cloak under a pretence, to mask;
to set sail, to make sail, to sail.
to attribute, to ascribe;
to prefix, to put before;
to set, to apply, to put, to join, to add;
to establish, to appoint, to make.
προστίθημι, παρατίθημι, προσποιέω. appono, adjicio, addo, trado. Առընթեր կամ մերձ դնել. յաւելուլ. ի վերայ բերել. եւ Աւանդել գրով, ճառել առաւել քան զոր գտանի ցարդ.
Իւրոյ ճշմարտութեանն ի հաւատ զկանխաւ դաւանութիւնսն ի հօրէ քրիստոսի՝ առադրէ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Է։)
adage, proverb, saying, aphorism, sentence, apophthegm;
axiom, maxim, general proposition, rule, principle;
oracle.
λῆμμα. lemma, sumtum, propositio, apophthegma. Առեալ ի մէջ բան ինչ. որպէս առակ, վճիռ, զրոյց հասարակաց իբրեւ սկիզբն ըստ ինքեան ծանուցեալ, կամ որպէս առակ եղեալ սովորական. եւ ի սուրբ գիրս ՝ Պատգամ տեառն, սպառնալիք. յայտնութիւն. գուշակութիւն. տեսիլ.
proverb, adage;
figure, enigma;
parable, simile, allegory;
apologue, fable;
spectacle;
—աւ, proverbially;
առ —է, to be exposed to public laughter or contempt;
յ—ս տալ, to expose to public attention or censure;
յ—ս, — նշաւակի լինել, to be exposed to public view, to lay open to public contempt;
ըստ —ին, according to the proverb;
— արկանել, —օք խօսել, to tell a proverb, parable, fables;
to proverb;
to give an enigma or charade to guess or divine;
յ— ածել, to give an example, to quote;
յ— գալ, յ—ս լինել, to become proverbial or a proverb.
Առակ մի կամիմ ասել բանիցս ասացելոց։ Զի՞նչ այն է, որ երեւի յաշխարհի, եթէ առակ մարթ է լինել աստուածութեանն զօրութեան։ Զարմացեալ եմ ճշմարտիւ վասն ճշդութեան առակիդ. (որ եւ ստէպ ասի) Առակ օրինակի. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա. 25։)
Նախ ա ռակքն լինիցին, եւ ապա իբրեւ եկեսցէ ճշմարտութիւնն, եւ այլն. (Ագաթ.։)
Պատշաճեցան բանքս այս ի բանս կարգի առակաց, թէ իբրեւ զսէգն տրդատ եւ այլն. (Ագաթ.։)
book of proverbs or moral fables;
the act of writing fables.
Բանապաճոյճ առակագրութիւն։ Հենգնաւոր առակագրութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Ղ՟Գ։)
to expose to public notice;
to conceal, to hide;
to dissemble, to play the hypocrite.
Ոչ համարեցաւ աբրահամ զանձն իւր գլուխ եւ ճոխ (քան զղովտ) առ բարիսն որ պատահեցին նմա. (Եփր. ծն.։)
Ետ եւ քաղաքս նոցա ութ առ քառասնիւթ. այսինքն, (ԽԸ. (յն. ոճ). Փիլ. քհ. ԺԲ։)
Սա առ նինեաւ, կամ առ շամիրամաւ թագաւորէ. (Եւս. քր. Ա։) Եւ ըստ յն. ոճոյ. ի բեռի՛. որպէս հյ. եանք. այսինքն Այն ոք եւ ընկերք նորա.
Մատուցանէին աստուածորդւոյն առ ճանապարհաւն. (Շար.։)
Առ ժամ մի յանձն առնումք պատճառանօք զհրամայեալս։ Առ ժամ մի ջանայր խաբանօք. (Լաստ. ԺԸ։ նախդիր.)
Զառ ի մօրէ (այսինքն զի ծնէ) զկաղն բժշկելով. (Յճխ. ԺԶ։)
Վասն առ ի խրատուէ պարգեւացն ընծայեալք. (Իմ. Ե. 14.) (այսինքն վասն պարգեւաց յառաջ եկելոց ի պատճառս խարտուն։ Գտանի եւ գործիական փոխանակ սեռականի. cf. ՎԱՍՆ։
Անփոյթ արարեալ աւանդիցն յաճախ ի ծախս առից ոչ ի հաճոյս աստուծոյ. (Յճխ. ԻԳ։)
Առականեցից զճանապարհս նորա. (Ովս. ՟Բ. 6.)
cf. Առակական.
Ի ձեռն առակաւոր նշանացս այսոցիկ յայտնութիւնք ճառիցդ որ լինին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to allegorize, to make use of parables;
to confront, to compare, to resemble;
to expbse to public censure.
Առակեսցես զսիրտ քո ի հանճար. (Առակ. ՟Բ. 2.) իմա՛, յարմարեսցես՝ որպէս յարմարի առակ ինչ ըստ խորհրդածեալ իմաստից.
Սկսայց առակ (առեղծանելի), ոչ առասպելական, այլ որ է ճշմարիտ առակեալ. (Փիլ. սամփս.։)
Յառն կողէ ասաց զկինն լինել, առակելով՝ կէս մասին արուին գոլ զէգն։ Փիղք զպատիճսն շարժէին, առակելով՝ եթէ ժողովրդեանն ողջոյն տան. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)
Որոց առակեալ իցեն ճանապարհք իւրեանց. (Սղ. ՟Լ՟Զ. 7.) իմա՛ ըստ յն. բացեալ եւ յաջողեալ, կամ ընդարձակեալ. բայց Լմբ. իմանայ՝ նշաւակեալ, նախատեալ ի բերան ամենեցուն։
simile, allegory, parable;
public censure.