to plunge, to sink, to immerge;
to cover, to hide.
ՍՈՒԶԱՆԵՄ ՍՈՒԶԵՄ. ἑγκαλύπτω obtego, velo. Ի սոյզ եւ ի խորս իջուցանել. ընկլուզանել. ընկղմել. վայրաբերել յանգուգս. թաղել. անհետ առնել. հետախաղաղ ծածկել. թաքուցանել.
Սուզանել եւ վատթարել զանձինս։ Եսոյզ ի նմանէ յերկրի զցամաքայինս, եւ ի ծովու զջրայինս. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. յովն.։)
Զանդամս մարմնոյ իւրեանց ի լիճսն սուզանելով՝ զձայնն եւեթ՝ բերելով ի դուրս առաքեն (գորտք). (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ապա եթէ ուժգինս ակնարկես, սուզանիմ։ Ղեկացն կառուցմունք անդրէն սուզան։ Եթէ յանդունդս խորոց սուզեսցես։ Ոչ զնոսին յանդունդս երկրի սուզեցեր. (Նար.։)
Յորմէ քերովբէքն թեւասքողեն, եւ սերովբէքն յինքեանս սարսեալ սուզանին (պատկառանօք). (Խոսր.։)
Մոլորութիւն նորա սուղցի (կամ սուզեցի). (Էր ընդ եղբ.։)
Ի խոնարհ սուզել։ Զթշնամիսն սուզէ։ Զարուսն սուզեցեր. (Արծր. ՟Դ. 12։ Լմբ. համբ.։ Շ. եդես.։)
Սուզէ զչարսն ընդ չարին ի մէջ հնոցին. (Տաղ.։)
to be plunged under, sunk;
to be hidden, lost, to disappear, to perish.
to whistle;
to hiss, to receive with hisses.
Նեղեալ նեղ եւ նուրբ փողոցն՝ յորժամ լցցի շնչով, սուլէ։ Ընդ նրբագոյն փողոց երկուց ծծոցն ճնշելով յարտափչելն սուլէր. (Փիլ. եւ Անան. ի յովնան.։)
Օձն իւր բնութեամբ սուղեաց, եւ իմացաւ կինն. (Վրդն. ծն.։)
Զսուղելոյ ձայն ի լսելիսն հնչեցուցանել։ Հովուաբար առաջին հօտին ընթանալ, սուզելով զհետ կոչել. (Յհ. իմ. ատ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ղ։)
Շչեսցէ, այս ինքն տացէ նշան. դարձեալ սուղղեսցէ. եւ սուղղեսցէն. սովոր են մեղուաբոյծք սուղղել մեղուաց. եւ տանին զնոսա ի ծաղիկս եւ ի դալարիս, եւ դարձեալ ածեն զնոսա ի տեղիս իւրեանց. (Գէ. ես.։)
whistling;
hissing.
ՍՈՒԼՈՒՄՆ կամ ՍՈՒՂՈՒՄՆ. συριγμός, συρμός sibilus, murmur. Սուլելն. շչիլն. շռնչիւն. սռիչն. շաչիւն. շչնջիւն.
Իժն փչեցեալ լի սրամտութեամբ, այսր անդր ածելով զլեզուն՝ սուլմամբ յոյժ անզգամաւ։ Բռնութիւնք հողմոց, եւ որոտմանց ճայթմունք՝ սուղումն սաստիկ եւ դժնեայ պայթումն հնչեսցեն. (Փիլ. լիւս. եւ իմաստ։)
Սուլմամբք բքոցն. (Պիտ.։)
Ի սուլմունս եւ ի մրմունջս. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Իմանալ զազդողական ինչ ձայնս սուղման եւ հնչման ամենայն կենդանեաց. (Վրդն. ծն.։)
to become a sultan.
Զօրանայր ոմն ի թուրքաստանէ, եւ սուլտանանայր՝ դուղլաբաք անուն. (Պտմ. վր.։)
Սուլտանացաւ մահմատ. (Վրդն. պտմ.։ 1)
large table-cloth.
amaracus, marjoram.
to wound or kill with a sword.
to be wounded or killed with a swordthrust.
cf. Սուսերամարտիկ.
Որ սրով մարտնչի.
Բազմութիւն զօրաց աղեղնաւորաց եւ սուսերամարտից. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա. այլ ձ. սուսերամերկից։)
swordsman;
gladiator;
— լինել, to fight sword in hand.
swordsmanship;
swordplay.
with naked sword;
cf. Սուսերաձիգ.
σπωμένος ῤομφαίαν trahens gladium. Որ մերկեալ ունի կամ մերկէ զսուրն ի պատենից. սուսերաձիգ. թուր քաշօղ.
Չորեքհարիւր հազար արանց սուսերամերկաց։ Քսան եւ հինգ հազար արանց սուսերամերկաց։ Ութ հարիւր հազարարանց զօրու սուսերամերկաց. (Դտ. ՟Ի. 2. 15. 17. 46։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Դ. 9։)
Իբրեւ զայր մի սուսերամերկ։ Դաշտն, եւ այրն սուսերամերկ՝ բանն աստուծոյ յաշխարհս. (Կամրջ.։ Վանակ. հց.։)
to flatter artfully, to toady, to cajole, to blandish, to wheedle.
shamming dead, simulating death.
Ստութեամբ մեռեալ. սուտ ձեւացեալ իբր զմեռեալ.
Հրաման ետ խոցել, որ սուտամեռուկ չլինի. (Վանակ. հց.։)
cf. Ստապատում.
ՍՈՒՏԱՊԱՏՈՒՄ որ եւ ՍՏԱՊԱՏՈՒՄ. Պատմօղ՝ ճառօղ զսուտ եւ զմտացածին բանս.
Գիրք ստապատումք։ Ոչ ստապատում ճարտարախօս եղեալ. (Կորիւն. եւս եւ Ագաթ. յն։)
false, untrue, lying.
Որպէս ռմկ. սուտումուտ.
Գրով հաստատեալ կան քո ամենայն ագահութիւնք, եւ սուտմուտ երդմունք. (Կոչ. ՟Ժ՟Է։)
to run swiftly, speedily, to dash, to rush or fall upon, to dart, to gallop, to rush down or headlong.
ՍՈՒՐԱՄ կամ ՍՈՒՐՀԱՄ. τρέχω curro. Սուր եւ արագ լինել յընթացս՝ որպէս սուրհանդակ. սրանալ. վազս առնուլ. յարձակիլ. դիմել. (լծ. թ. սիւրսալ էթմէք .... եւ լտ. քու՛ռռռօ. յն. թռէ՛խօ ).
Յորժամ ընդ արեւելս ընթանան, չէ ինչ արգել՝ թէ ընդ արեւմուտ ոչ արշաւիցին. եւ յորժամ ընդ հիւսիսի վարգին, չէ ինչ արգել՝ թէ ընդ հարաւ ոչ սուրայցեն. (Եզնիկ.։)
Ցանեւցիր յանդուգն յարձակմամբ ընդ երեսս երկրին սուրալով. (Խոր. ՟Ա. 10։)
sharp-witted, acute, penetrating.
Սո՛ւր իմացութեամբ. նրբամիտ.
Մտավարժ եւ սուրիմաց. (Ճ. ՟Գ.։)
to kill, to slay, to put to death, to take away life, to assassinate, to massacre, to slaughter, to cut the throat of, to behead, to execute;
— զմիմեանս, to kill each other;
— զկրակ, to put out, to extinguish, to quench fire;
cf. Ընթադրութիւն.
σφάττω, σφάζω, φονεύω , κτείνω, καίνω, ἁποκτείνω interficio, occido, neo, macto եւ այլն. Զենուլ. խողխողել. գլխատել. սրով ծախել. զոհել. մեռուցանել. ի մահ մատնել. (ոմանք ի գրչաց ստէպ գրեն որպէս ռմկ. Սպանել) սպանել, մորթել, մեռցնել .... եբր. զապախ։ Ասի զանասնոց. տե՛ս (Ել. ՟Ի՟Բ. 1։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ե. 5։ Օր. ՟Ի՟Ը. 31։ Ես. ՟Ի՟Բ. 13. եւ այլն։ Եւ զմարդկանէ. տե՛ս Սղ. ՟Լ՟Զ. 15։ Ղկ. ՟Ժ՟Թ. 28։ Գծ. ՟Ե. 30. եւ այլն։)
Այլ երբէք եսպան, եւ ա՛յլ երբեմն սպանաւ. (Ածաբ. ժղ.։)
Սպանանիցիք ասէ վասն իմ. (Ոսկ. մտթ.։)
Սպանեցէք զայնպիսի ճոխ կրականի։ Սպանէք զմոգեանն. (Փարպ.։)
Սո՛ւր սրեա՛ց, եւ զայրացի՛ր, զի սպանցես զսպանումն. այսինքն սպանանելով սպանցես. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 10։)
to be killed, to meet one's death.
to immolate, to sacrifice victims or animals.
Ազգին սպանդագործել թողացոյց զսկսմունս բարեացն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 10։)
Bacchus.
• տե՛ս Սանդարամետ։
Διόνυσος Bacchus. Դիոնիսոս՝ որ եւ բոքոս՝ չաստուածն շուայտութեանց եւ արբեցութեանց, իբր վերակացու սպանդից՝ ուտելեաց եւ ըմպելեաց.
Տագնապէին զնոսա պսակեալս թաւ ոստովք՝ սպանդարամետին կաքաւել. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 7։)
Երկիր պանդոկի՝ սպանդարամետ աստուած է. (Արծր. ՟Ա. 3։)
of Bacchus, bacchic, convivial, drinking;
— պաշտամունք, convivial meeting, libations, drinking bout;
—ք, dionysia, dionysiaca, bacchanals, orgies.
διονύσιος, διονυσιακός bacchicus, bacchanalis. Սեպհական կամ սպանդարամետի, դիոնիսեան. բաքոսեան (բարեկենդան հեթանոսաց).
Տօն հասանէր սպանդարամետական պաշտամանն. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 7։)
killing, murder, homicide, assassination;
execution, butchery, slaughter, carnage, massacre.
φόνος caedes եւ σφαγή mactatio σφάγιον , victima. Սպանանելն. սպանութիւն. կոտորումն. զենումն. սպանդ։ Տե՛ս (Ել. ՟Ե. 3։ Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 7։ Օր. ՟Ի՟Բ. 8։ Ես. ՟Ծ՟Դ. 2։ Երեմ. ՟Ժ՟Բ. 3։ ՟Ի՟Բ. 17։ Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 10։ Յոբ. ՟Ժ. 16։ ՟Ի՟Ա. 20։ Առակ. ՟Է. 22։ Եբր. ՟Ժ՟Ա. 37. եւ այլն։)
Մարգարէից սպանմունք հատուցին, եւ զքրիստոս ի խաչ հանին. (Եփր. համաբ.։ 1)
to arm, to arm at all points, totally;
to equip, to fit out.
ՍՊԱՌԱԶԻՆԵՄ ՍՊԱՌԱԶԻՆԻՄ. ὀπλίζω, -ομαι armo, -or, armis instruo, -or. Իսպառ զինել, իլ. վառել կազմել՝ պատրաստիլ ի պատերազմ.
Ընդդէմ դարեհի սպառազինեցաւ։ Սպառազինեցաւ ընդդէմ պարսից։ Սպառազինեցաւ ի վերայ նորա։ Երկոքումբքն սպառազինէր։ Որովք եւ սպառազինել (այս ինքն իլ) հրամայէ զզօրավարսն հաւատացելոց պօղոս. (Խոր. ՟Բ. 85։ ՟Գ. 12։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։ ժղ. հռոմկլ։ Խոսր.։)
to buckle on one's armour, to be clad in armour, to be armed cap-a-pie.
to be wholly consumed.
to exhaust, to consume, to dissipate, to absorb, to swallow up, to eat, to devour;
to complete, to finish, to destroy, to ruin, to reduce to nothing.
ἁναλίσκω, ἑξαναλίσκω, καταναλίσκω consumo ὁλοθρεύω deperdo συμπεραίνω ad finem perduco δαπανάω impendo. Ի սպառումն հասուցանել. իսպառ ջնջել. ծախել. վատնել. մաշել. սատակել. կարճել ի միջոյ. հատցընել, դադրեցնել, լմնցընել.
Սպառեսցէ սովն զերկիր։ Սպառեաց զամենայն (ինչս իւր)։ Ամենայն անօրէն սպառեսցի։ Սպառեցաւ ի ճանապարհաց նոցա ճշմարտութիւն։ Սպառեաց տէր զարօտս նոցա։ Արձակեցից զսուր իմ զկնի նոցա, մինչեւ սպառեսցէ զնոսա։ Սպառեցեր զազգս բազումս.եւ այլն։
Սպառէր եւ մաշէր զխաւար խորհուրդս նորա. (Եղիշ. ՟Բ։)
to be consumed, drained, exhausted;
to decay, to dry up, to finish, to cease, to stop;
սպառեալ էին ոգիք նոցա, they were exhausted, quite tired;
սպառէր զօրութիւն նորա, he wore himself out, his strength declined.
Նոյն ժամայն սպառեցաւ ոգի նորա ի մարմնոյն. (Ոսկիփոր.։)
to threaten, to menace, to utter threats against;
կործանումն —, to threaten with ruin.
ἁπειλέω, διαπειλέω minor, minitor, comminor. Ահ արկանել բանիւ. (որպէս թէ սպառեմ զքեզ՝ ասել) խստաբանել. ազդ առնել զպատուհաս, որ եւ ՊԱՏՈՒՀԱՍԵԼ ասի. երդմամբ չափ յուշ առնել զպատիժ. սաստել. որոտալ. խրոխտալ.
Եսաւ եղբայր քո սպառնայ սպանանել զքեզ։ Ոչ իբրեւ զորդի մարդոյ ի սպառնալ։ Սպառնասցի անհաւատիցն։ Սպառնասցես (սպառնասցիս) նոցա իբրեւ յինէն.եւ այլն։
Որ սպառնաս ինձ մահու, ահտ խառնես զիս ի գունդն քրիստոսի. (Ագաթ.։)
Սպառնաց կանխաւ, զի մի՛ ծուլասցին։ Բազում անգամ սպառնաց. (Մխ. երեմ.։)
threat, threatening tone.
(ռմկ. սպառնացում) cf. Սպառնալիք. ἁπειλή minae, comminatio ἁνάτασις formido, terror ὀρμή impetus.
Քո սուրդ՝ ոչ ի գործ, այլ ի սպառնումն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ա։)
Գաւազանաւն խօսէր ընդ նմա՝ վերբերելով զսպառնումնն, թէ թշնամութիւն եդից. (Բրս. չար.։)
Պաղատեցաւ աքաաբ ի սպառնմանէն. (Բրս. արբեց.։)
Սպառնումն չարաչար տանջանացն։ Զամենայն սպառնումն թշնամւոյն. (Եւս. պտմ.։)
Սպառնումն նորա հալէ զլերինս. (Ճ. ՟Ե.։)
էր իսկ ահագին սպառնումն (տպ. սպանումն). (Իգն.։)
Բազում անգամ եւ սպառնումնն մարդոյ առաւել երկեցուցանէ զմեզ քան զգեհենին. (Եփր. նին.։)
Ոչ ծանր սպառնմամբ։ Սպառնմամբ բանդից եւ կապանաց. (Պտմ. աղեքս.։ Նանայ.։)
Սպառնումն իմն եւ սաստ։ Ծառայելով անողոք տերանց, յորոց սպառնմունսն կրէ զօրէն պաճարաց։ Այդչափ սպառնմունս սպառնացան աղջկանն։ Վասն սպառնման այլազգեացն առ կինն։ Յամենայն գազանաց սպառնմանց ի վերոյ եղէ. (Փիլ.։)
Սպառնովն միայն վարելով. ընթերցի՛ր ըստ յն. սպառնալովն։
exhaustion, consumption, consummation, destruction, loss;
cessation, termination, term.
Երկրորդ գալուստն քրիստոսի այսմ յաւիտենիս սպառումն է։ Մօտ ի սպառումն կենաց աշխարհի։ Յաւիտենական է՝ ոչ սպառումն ունելով. (Խոսր.։)
Բխեալ ի հօրէ, եւ առեալ յորդւոյ, ոչ որոշմամբ, եւ ոչ սպառմամբ. (Նար. յովէդ.։)
to serve.
Այժմ ամպքն տէրունւոյն սպասահարկեալ հրամանի՝ զտիեզերս արբուցանեն. (Խոր. վրդվռ.։)
Քաղաքս սայլիւ սպասահարկի, եւ պիտոյ է մեծ սայլի եզն մեծ. (ՃՃ.։)
Որք ազդմամբ քոյին՝ մեզ սպասահարկին ի պէտս երկրային. (Գանձ.։)
to be sent to service.
Քերովբէքն փոխանակ արգելլոյ սպասառաք մարդկան լինէին. (Եփր. աւետար.։)
to serve, to wait on, to assist;
to administer, to bestow, to confer;
— փառաց ուրուք, to serve to a person's glory;
— հրամանի, to fulfil, accomplish or execute an order or command.
διακονέω famulor, inservio, ministro եւ administro. Սպաս տանել. սպասահարկել. պաշտել. ծառայել. արբանեկել. եւ Հոգալ. մատակարարել. տնտեսել. տնօրինել.
Որդի մարդոյ ոչ եկն սպասաւորիլ, այլ սպասաւորել. (Կիւրղ. գանձ.։)
Հրեշտակք սպասաւորեն զօրէնս, եւ խօսին նոքօք։ Սպասաւորին մեծամեծքն մեծամեծօքն, եւ փոքունք փոքումբք. (Պիտառ.։)
Զծառայի կերպարանս առեալ, եւ եկեալ՝ ոչ ի սպասաւորիլ, այլ՝ ի սպասաւորել բազմաց. (Մեկն. ղկ.։)
Մինչ մանուկն էր՝ սպասաւորէր զջորիս եղբարցն. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Ամենեցուն սպասաւորէ հաւատս. (Լմբ. ստիպ.։)
Բանք ի մտաց յառաջ եկեալք, եւ լեզուաւ սպասաւորեալք՝ յասողէն առ լսողն փոխին. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Առանց կամաց իւրոց սպասաւորէ արարածոցս արեգակն։ Սպասաւորեմք սուրբ ոսկերաց նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)
Արագագոյն սպասաւորեսցէ սուրն, եւ յուղարկեսցէ զմեզ ի քրիստոս. (Ճ. ՟Բ.։)
Սպասաւորելով լինէր կամակատար. (Խոր. ՟Ա. 33։ 3)
to be served.
to hope for, to expect, to wait for, to look for, to look forward to;
to observe, to watch, to spy;
to serve;
to be reserved for.
եւ ն. προσδέχομαι, προσνοέω, ἑμμένω , τηρέω, παρατηρέω, διαπαρατηρέω expecto, exspecto, observo, adverto, maneo եւ այլն.(ծ. լտ. էքսբէքդօ. պ. բաիսդէն ). Ակն ունել յուսով. կալ մնալ ումեք կամ իմիք. դադարել ուրէք առ ժամանակ մի՝ դէտակն ունելով ելից իրաց. դիտել. համբերել. պահել.
Նոցա սպասիցէք, մինչեւ զարգանայցեն։ Նստէր եւ սպասէր ըստ սովորութեանն ճանապարհին որդւոյն իւրոյ։ Ամենեքեան քեզ սպասեն, եւ դու տաս կերակուր նոցա ի ժամու։ Երանի ամենեցուն՝ ոյք սպասեն նմա։ Պատրաստ են, եւ սպասեն քում հրամանի.եւ այլն։
Զմեղաց վաստակս գեհենին տանջանք եւ պատիժք տրտմութեան սպասեն. (այսինքն մնան յաջորդել) (Սեբեր. ՟Թ։)
Նմա մովսէս եւ հեղիաս սպասեն (ի թաբոր). (Շար.։)
Որոյ սպասեն քերովբէք երկիւղիւ։ Երանի՛ ձեռաց քոց ո՛վ յովսէփ, որ սպասեցին եւ շօշափեցին զաստուածախառն մարմնոյն յիսուսի զձեռս եւ զոտս. (Եպիփ. թաղմ.։)
Ունիմ զբազումս, զի սպասեսցեն ինձ։ Սպասեցէ՛ք եւ դարմանեցէ՛ք զդա։ Սպասէին նմա ինքն եւ կին իւր։ Սպասել եղբօրն որպէս անձին իւրոյ։ Ոչ կարեմ սպասել սմա վասն դժնէհոտութեան նորա։ Թուէր թէ եւ օդք սպասէին թաղման նորա. (Վրք. հց. ստէպ։)
waiting, expectation, expectance, hope.
Ստեալ լինիցի այնուհետեւ սպասումն ակնկալութեան նոցա. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 7։)
Արբանեկութիւն ասէ եւ սպասման անապատին պատրաստութեան զցանկութիւն. (Լմբ. իմ.։)
to plaster, to poultice, to put on or apply a plaster, to cure, to dress a wound, to bind up.
Իմաստուն բժիշկ սպեղանէ քաղցր դեղով, եւ ապաքինէ զցաւն։ Իմաստութեամբ սպեղանեա՛ զվէրքն։ Սպեղանեա՛ զամենայն զվէրք հոգւոյս իմոյ. (Մարաթ.։)
to skin over, to become cicatrized, healed, whole.
Տեղիք իսկ բեւեռացն, եւ խոցումն տիգին ոչ կցեալ, այլ համագաղափար մեր՝ սպիացեալ նմայ յարուցելումն. (Անյաղթ բարձր.։)
Սպիտակացոյց զսպիացեալ մարմին նորա. (Եփր. համաբ.։)
to leave a scar on, to scar;
to stain, to spot.
Ոչ սպիացոյց զուղղափառ նորա գիտութիւնն՝ ամենատգեղ բորոտութեանն մորթ. (Ոսկ. ղկ.։ 3)
cf. Սպիտակագոյն.
white (colour of animal's coat).
Որոյ մազքն են սպիտակք. սպիտակ ստեւովք.
Սպիտակամազ նժոյգ՝ ոսկէզօծ զարդուք։ Ձիս եւ ջորիս սպիտակամազս. (որ ի մի ձեռ. սպիտակակազմս). (Լաստ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Է։)
Ձիւնագոյն սպիտակամազս կառաձիգ ջորւոցն արքունականաց. (Ոսկ. ես.։)
white-bodied, white-fleshed, of clear complexion.
Սպիտակ կամ պայծառ մարմնով.
էր սուրբ կոյսն երկայն հասակաւ սպիտակամարմին. (Հ. օգոստ. ՟Ժ՟Ե.։)
էր սուրբն պետրոս կարճահասակ սպիտակամարմին. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ.։)
white-skinned;
albinos.
white-bearded.
to whiten, to become white.
ՍՊԻՏԱԿԱՆԱՄ λευκαίνομαι, λευκαντίζομαι, λάμπω albesco, candeo, splendeo. որ եւ ՍՊԻՏԱԿԻԼ. Սպիտակ լինել. պայծառանալ. ճերմկնալ, ճերմկիլ.
Ճայեկ առ սագ աղերսէր, ուսուսցե՛ս ինձ նման քեզ սպիտականալ. (Մխ. առակ.։)
Սպիտակացաւ կողմն արեւելից. (Բրսղ. մրկ.։)
Սպիտակացելոց ամենեցուն՝ սպիտակութիւն եղիցի. իսկ սեւութիւն ոչ. (Արիստ. հակակ.։)
white-membered.
dealbation, whitening, bleaching, blanching.
septenary;
seven times
Եօթնեկին. եօթն. եւ Եօթնիցս, կամ բազմապատիկ.
heptachord.
Եօթնաղի քնարն գրեթէ քան զամենայն գործիս լաւագոյն է. (Փիլ. այլաբ.։)
heptagon.
Եօթնանկիւնքն յեռանկեանցն բաղկացեալք։ Յարամանեալ յեօթնանկիւնսն պատկանին. (Մագ. ՟Խ՟Բ. եւ ՟Ը։)
Աւելորդ եօթնանկիւնք, ՟Ա, ՟Զ, ՟Ժ՟Ա, ՟Ժ՟Զ, ՟Ի՟Ա, ՟Ի՟Զ ... Ուղղորդ եօթնանկիւնի, ՟Ա, ՟Է, ՟Ժ՟Ը, ՟Լ՟Դ, ՟Ծ՟Ե, ՟Ձ՟Ա, ՟ճժբ ... Աճէ եօթնանկիւնին հինգ հինգ (ըստ արմատոյն). (Սարկ. տոմ.։)
cf. Եօթնալոյս.
Եօթնալոյս. եօթնաջահեան. բազմափայլ.
of seven branchs (chandelier).
Ունօղ զեօթն ջահս ճրագաց. եօթնաճրագեան. եւ Բազմապայծառ.
Եօթնաջահեան լուսով հոգւոյն սրբոյ շնորհաց մեծարեալ. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
having soven branchs or columns;
of seven stars.
Ուր են աստեղք եօթն, որպէս կամարք մոլորակաց. զի եւ ըստ հելլենացւոց եօթնարփի ասին եօթն գօտիք երկնից. կամ ուր են բազմութիւնք աստեղաց, որպէս հաստատութիւնն. կամ Բազմալոյս, պայծառազարդ իմանալի օրինակաւ, որպէս լուսեղէն խորան արքայութեան երկնից.
Եօթնաստեղեան սեամբք կառուցեալ».
Եօթն աստեղքն հրեշտակք եօթն եկեղեցեացն են, եւ ճրագարանքն եօթն՝ եօթն եկեղեցիք են». եւ կամ իմա՛ իբր եօթնստեղնեան, որ եւ Եօթնաստեղն։
cf. Եօթնաջահեան.
Զի մի՛ ճրագն եօթնաստեղն ընդ գրուանաւ զփայլումն լուսոյն ծածկիցէ. (Արծր. ՟Գ. 2։)
cf. Եօթնալոյս.
ԵՕԹՆԱՐՓԵԱՆ ԵՕԹՆԱՐՓԵՆԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻՆ. ἐπταφαής septem partibus lucens, micans Արփիափայլ եօթնեակ պայծառութեամբ. եօթնալոյս. եօթնանշոյլ. (ըստ եօթնեակ շնորհաց հոգւոյն). (Ես. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Եօթն անգամ կանգնումն ասաց սակս եօթնարփի շնորհացն. (Համամ առակ.։)
Խելամո՞ւտ իցես բազմաստեղացն, եօթնարփին շնորհացն հոգւոյն». տպ. եօթնարփեան. (Լծ. կոչ.։)
Կրկինս մարդ եօթնարփեան շնորհօք քո լցցի. (Մխ. աղ.։)
cf. Եօթնալոյս.
ԵՕԹՆԱՐՓԵԱՆ ԵՕԹՆԱՐՓԵՆԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻՆ. ἐπταφαής septem partibus lucens, micans Արփիափայլ եօթնեակ պայծառութեամբ. եօթնալոյս. եօթնանշոյլ. (ըստ եօթնեակ շնորհաց հոգւոյն). (Ես. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Եօթն անգամ կանգնումն ասաց սակս եօթնարփի շնորհացն. (Համամ առակ.։)
Խելամո՞ւտ իցես բազմաստեղացն, եօթնարփին շնորհացն հոգւոյն». տպ. եօթնարփեան. (Լծ. կոչ.։)
Կրկինս մարդ եօթնարփեան շնորհօք քո լցցի. (Մխ. աղ.։)
cf. Եօթնալոյս.
ԵՕԹՆԱՐՓԵԱՆ ԵՕԹՆԱՐՓԵՆԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻՆ. ἐπταφαής septem partibus lucens, micans Արփիափայլ եօթնեակ պայծառութեամբ. եօթնալոյս. եօթնանշոյլ. (ըստ եօթնեակ շնորհաց հոգւոյն). (Ես. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Եօթն անգամ կանգնումն ասաց սակս եօթնարփի շնորհացն. (Համամ առակ.։)
Խելամո՞ւտ իցես բազմաստեղացն, եօթնարփին շնորհացն հոգւոյն». տպ. եօթնարփեան. (Լծ. կոչ.։)
Կրկինս մարդ եօթնարփեան շնորհօք քո լցցի. (Մխ. աղ.։)
cf. Եօթնալոյս.
ԵՕԹՆԱՐՓԵԱՆ ԵՕԹՆԱՐՓԵՆԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻՆ. ἐπταφαής septem partibus lucens, micans Արփիափայլ եօթնեակ պայծառութեամբ. եօթնալոյս. եօթնանշոյլ. (ըստ եօթնեակ շնորհաց հոգւոյն). (Ես. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Եօթն անգամ կանգնումն ասաց սակս եօթնարփի շնորհացն. (Համամ առակ.։)
Խելամո՞ւտ իցես բազմաստեղացն, եօթնարփին շնորհացն հոգւոյն». տպ. եօթնարփեան. (Լծ. կոչ.։)
Կրկինս մարդ եօթնարփեան շնորհօք քո լցցի. (Մխ. աղ.։)
septenary, seven;
week.
Եօթն մի. եօթն. եօթը, եօթը հատիկ.
Զեօթնեակսն ըստ եօթնեկացն՝ որ ի մեզ հոգեկան շարժմունք՝ զգենուլ զհոգւոյն շնորհս, զոր եսայիասն թուէ. (Յհ. իմ. ատ.։)
ԵՕԹՆԵԱԿ. որպէս Եօթներեակ մի աւուրց. շաբաթ մի.
Էր ի մէջ եօթնեկին։ Երիս եօթնեակս։ Զկնի երկուց եօթնեկաց. (Վրք. հց. ՟Գ. ՟Զ. ՟Ժ։)
seven times.
ԵՕԹՆԵԿԻ ԵՕԹՆԵԿԻՆ. Եօթնակի. եօթնեակ. եօթնպատիկ. եւ Եօթն անգամ. եօթը խաթ, օխտը կերպով.
Եօթնեկի շնորհօք։ Զեօթնեկի շնորհս հոգւոյն. (Լմբ. առակ.։ Վրդն. ղեւտ.։)
Թուեսցես ... եօթն ամ՝ եօթնեկին ... քառասուն եւ ինն ամ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 8։ զի եօթնիցս եօթն է քառասունիննը։)
Զեօթնեկին պսակքս ստացաւ ի գիշերիս յայսմիկ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Եւ ո՛չ եօթնեկի ըստ յանցմանն պատժեցեր. (Երզն. աղ.։)
ԵՕԹՆԵԿԻ ԵՕԹՆԵԿԻՆ. Եօթնակի. եօթնեակ. եօթնպատիկ. եւ Եօթն անգամ. եօթը խաթ, օխտը կերպով.
Եօթնեկի շնորհօք։ Զեօթնեկի շնորհս հոգւոյն. (Լմբ. առակ.։ Վրդն. ղեւտ.։)
Թուեսցես ... եօթն ամ՝ եօթնեկին ... քառասուն եւ ինն ամ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 8։ զի եօթնիցս եօթն է քառասունիննը։)
Զեօթնեկին պսակքս ստացաւ ի գիշերիս յայսմիկ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Եւ ո՛չ եօթնեկի ըստ յանցմանն պատժեցեր. (Երզն. աղ.։)
septenary;
week.
ἐπτά septem ἐβδομός, -ον septenarius, -um Եօթն. եօթնեակ. եւ Թիւն եօթնեակ կամ եօթներորդ.
Եօթներեակ եւ յիսներեակ աւուրբք. (Յհ. իմ. ատ.։)
Եօթներեակն ոչ ծնանէ զոք զներսոյց տասնեկի թուոցն, եւ ոչ ծնանի յումեքէ։ Բարին ազգակից է եօթներեկին, իսկ չարն եղբայր է երկակին։ Զըստ եօթներեկիսն, եւ այլն. (Փիլ.։)
ԵՕԹՆԵՐԵԱԿ. իբր Եօթներորդ դար կամ շաբաթ աշխարհի, որում յաջորդէ հանդերձեալն իբր կիրակէ.
Ի կատարումն եօթներեկին ի նախկի ութերորդ դարուն մտելոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
ԵՕԹՆԵՐԵԱԿ. ἐπταετία septennium որպէս Եօթներորդ ամ հասակի. եօթնամեայ ժամանակ.
Բանաւոր ասեն զմարդ ըստ առաջնում եօթներեկին ... իսկ ըստ երկրորդում եօթներեկին (՟ժդ ամաց) կատարելապէս յանգի ... երրորդ դարձեալ եօթներեկաւ (՟իա ամաց) յանգումն է աճման. (Փիլ.։)
ԵՕԹՆԵՐԵԱԿ, կամ ԵՕԹՆԵՐՐԵԱԿ, ըստ տումարագիտաց է Կիրակագիր, որպէս նշանագիր յայտարար կիրակէի՝ որով յայտնի լինին եւ այլ աւուրք եօթնեկին՝ զամն ողջոյն. Տօմար. ստէպ։
Արա՛ եօթներեակ ... փոխել յեօթներրեկէն ի նոր ութերրեակն հոռոմի. (Արշ.։)
Ասեն՝ թէ տարով մի յառաջ լուսինն բոլորի եւ մնայ նախ քան զքրիստոսի գալն. եւ խանգարի տոմարն, վերադիրն երեսուն լինի, եւ եօթներրեակն եօթն. (Վրդն. սղ.։)
seventh;
week;
seventhly.
Հանգեան յաւուրն եօթներորդի. օրհնեաց աստուած զօրն եօթներորդ։ Յամի կամ յամսեանն եօթներորդի։ Յերեսներորդի եւ յեօթներորդի ամի. եւ այլն։
ԵՕԹՆԵՐՈՐԴ. գ. ἐβδομάς hebdomas, septimana Եօթնեակ մի. շաբաթ մի. եօթն աւուրք, եւ ամիսք, եւ ամք.
Տօն եօթներորդաց։ Եօթն եօթներորդս. Եօթն եօթներորդքն ամաց՝ քառասուն եւ ինն ամ. (Ել. ՟Լ՟Դ. 22։ Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 15։ եւ ՟Ի՟Ե. 8։ Օր. ՟Ժ՟Զ. 9. եւ այլն։)
Եօթանասուն եօթներորդք համառօտեցան ի վերայ ժողովրդեան քո. եւ այլն. (Դան. ՟Թ. 24։ (այն են ամք 490, յաւուրց դանիէլի ցՔրիստոս։))
of seven thousand years.
Ուր իցէ հաշիւ եօթնհազար ամաց.
cf. Եօթնհազարեակ.
ԵՕԹՆՀԱԶԱՐԵԱՆ ԴԱՐ, ըստ Ճ. կամ ԵՕԹՆՀԱԶԱՐ ԴԱՐՔ, ըստ Լմբ. սղ.։ Ժամանակ եօթնհազար ամաց. cf. Եօթնդարեան, եւ cf. Եօթնաշրջան։
Տարաժանեալ. եօթնհազարեան ամօք (աշխարհի). (Եպիփ. ծն.։)
seventeenth
sevenfold, seven times as many.
ἐπταπλασίων, -ον septuplum ἐπταπλασίως septuplo Եօթնեկին. եօթնիցս կրկնեալ կամ կրկնելով. օխտը խաթ։ (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 6։ Սղ. ՟Հ՟Ը. 12։ ՟Ժ՟Ա. 7։ Առակ. ՟Զ. 32։ Դան. ՟Գ. 19։ Ես. ՟Լ. 26։)
Կամ ἐπτάκις septies որպէս Եօթնիցս, եօթն անգամ։ (Ղեւտ. ՟իզ. 18. 24. 28։)
of seven days.
Զեօթնօրեայ ժամանակին. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 25։)
Ի վերայ շիրմի քո լոյս եօթնօրեայ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
the sixth letter of the alphabet and the fourth of the consonants;
six;
sixth;
It is sometimes changed for, or confounded with the letter ս;
զգեստ, սգեստ;
սքողել, զքողել;
զգալ, սգալ.
that marks the accusative;
սիրել զաստուած, to love God;
տեսանել զարեգակն, to see the sun;
ուտել զհաց, to eat bread. This article is sometimes understood, for example;
մնացի՝ զի բերցէ խաղող, եւ եբեր փուշ (instead of զխաղող, զփուշ). It is often repeated;
որք միշտ փրփրեն զիւրեանց զանձանց զամօթ (instead of զամօթ անձանց իւրեանց). It often changes its place;
ետուն նմա գիրս զԵսայեայ (usually զգիրս Եսայեայ).
It marks the narrative or sixth case, on, of, for;
երթալ զոսկւոյ, to go and fetch gold, or in order to bring gold;
առաքել զջրոյ, to send in order to bring water;
խօսել զնմանէ, to speak of him.
It marks the eighth case, round, about, on, above;
արկանել զնովաւ, to put on him;
ածել զբոցով, to pass above the flame, to singe;
անցուցանել զամենեքումբք, to surpass, to surmount, to excel more than all.
augmentative letter;
գրգռել, զգրգռել;
եղծանել, զեղծանել;
անցանել, զանցանել.
coarse expressions or language, obscene words.
Որք անօրէն զազրաբանութեամբն եւ քան զանասունս եւս ի վայր իջանեն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Ի ստերդմանց, ի զազրաբանութենէ, ի կատակաց. (Բրս. գորդ.։)
Հրաժարել ի զազրաբանութենէ. (Երզն. մտթ.։)
unchaste, lascivious, obscene;
luxurious, dissolute.
Սատակմամբ մարդկան զազրագործաց դարուն երկրորդի. (Խոր. ՟Ա. 3։)
Զազրագործ են ի մարմնական ցանկութիւնս. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Ուսումնատեացք եւ զազրագործք ի մի տեղ գումարեալք. (Վրք. ոսկ.։)
Զազրագործ օրէնք, կամ աղտեղութիւն, կենցաղ. (Մագ. ՟Բ։ Շ. հրեշտ.։ Ոսկ. յանառակն.։)
lewdness, turpitude in actions.
Զի մի՛ երբէք դարձցի յառաջին զազրագործութիւնն. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ.։)
αἱσχροποιΐα foeda actio, turpe et flagitiosum facinus Պղծագործութիւն. գործ անարժանութեան մարմնասիրաց, եւ կռապաշտից. գեշութիւն, գարշելի գործք.
Ամաչես ընդ զազրագործութեանն յայտնութիւն. (Եւագր. ՟Ժ։)
Որք առնեն զկամս ձեր զազրագործութեամբ. (Ճ. ՟Ա.։)
Զզազրագործութիւն նիկոլայեցեացն ունէին. (Լմբ. յայտն.։)
cf. Զազիր.
Զազրութեամբ լի, կամ զազրանալի. զզուելի. նողկալի. գարշելի, գանելի.
Ազատք եւս ի զազրալի եւ ի ծառայական գարշելեացն հարկատուութենէ՝ օրհնութեամբ ամուսնացեալքն պահպանին. (Պետ.։)
Զգեստ ինչ աղտեղեալ՝ զազրալի թուի տեսողացն. (Լմբ. սղ.։)
Յառաջին զազրալի տեսակն փոխիցիմք. (Նանայ.։)
Զազրալի տեսակաւ». (տպ. գարշելի տեսլեամբ. Ոսկ. լուս.։)
Զազրալի հարուածք». իբր քստմնելի։
that wounds chaste ears, obscene.
Հետեւի բազում զազրալուր բան. (Մխ. ապար.։)
cf. Գարշահոտութիւն.
Բազումք անգոսնէին զնա վասն զազրահոտութեան. (Մխ. առակ.։)
having a bad voice;
of perverse doctrine.
Որոյ ձայնն կամ վարդապետութիւնն է զազիր եւ յոռի, գարշ եւ գարշեցուցիչ.
Ի պղծաբան եւ ի զազրաձայն խօսից ամենայն աղանդոց ի բա՛ց մերժեսջիր զքեզ. (Եփր. ՟բ. տիմ.։)
nasty-looking, ugly, deformed, unpleasant to the sight.
ԶԱԶՐԱՏԵՍ ԶԱԶՐԱՏԵՍԱԿ ԶԱԶՐԱՏԵՍԻԼ. δυσειδής, δυσειδέστατος, αἱσχρός deformis, turpissimus Զազիր տեսութեամբ, տեսանելով, տեսլեամբ, տեսակաւ. տգեղ. գարշ. դժոխատեսիլ. գարշելի տեսքով, գէշ.
Ոչ ախորժեաց ընդ զազրատես կենցաղն (յն. ընդ զազրակենցաղս) բնակել մեծութիւն շնորհին. (Ոսկ. ղկ.։)
Զի՞նչ զազրատեսիլ քան զմեռեալ. (Ոսկ. կոր.։)
Զազրատեսիլ զարդ. (Եղիշ. թաղմ.։)
cf. Զազրատես.
ԶԱԶՐԱՏԵՍ ԶԱԶՐԱՏԵՍԱԿ ԶԱԶՐԱՏԵՍԻԼ. δυσειδής , δυσειδέστατος, αἱσχρός deformis, turpissimus Զազիր տեսութեամբ, տեսանելով, տեսլեամբ, տեսակաւ. տգեղ. գարշ. դժոխատեսիլ. գարշելի տեսքով, գէշ.
Ոչ ախորժեաց ընդ զազրատես կենցաղն (յն. ընդ զազրակենցաղս) բնակել մեծութիւն շնորհին. (Ոսկ. ղկ.։)
Զի՞նչ զազրատեսիլ քան զմեռեալ. (Ոսկ. կոր.։)
Զազրատեսիլ զարդ. (Եղիշ. թաղմ.։)
cf. Զազրատես.
ԶԱԶՐԱՏԵՍ ԶԱԶՐԱՏԵՍԱԿ ԶԱԶՐԱՏԵՍԻԼ. δυσειδής, δυσειδέστατος, αἱσχρός deformis, turpissimus Զազիր տեսութեամբ, տեսանելով, տեսլեամբ, տեսակաւ. տգեղ. գարշ. դժոխատեսիլ. գարշելի տեսքով, գէշ.
Ոչ ախորժեաց ընդ զազրատես կենցաղն (յն. ընդ զազրակենցաղս) բնակել մեծութիւն շնորհին. (Ոսկ. ղկ.։)
Զի՞նչ զազրատեսիլ քան զմեռեալ. (Ոսկ. կոր.։)
Զազրատեսիլ զարդ. (Եղիշ. թաղմ.։)
dirty, ugly, impure;
idol.
Մեղքոմայ զազրոտւոյ. (՟Գ. Թագ.։ ՟Ժ՟Ա. 33։)
ugliness, filth, act of growing ugly;
deformity, uncleanness;
impurity, dirtiness, nastiness, foulness, lewdness.
αἱσχρότης, σαπρία turpitudo, foetor, putredo Գարշութիւն աղտեղի կամ ախտաւոր իրաց. աղտեղութիւն. պղծութիւն. յոռութիւն. վատթարութիւն. ամօթալի գործ կամ բան.
Դու ինքն ի զազրութիւն որդանց նստիս։ Թաթաւին մարմինք իմ զազրութեամբ որդանց. (Յոբ. ՟Բ. 9։ ՟Ե. 5։)
Եւ զազրութիւն, կամ խօսք յիմարութեան. (Եփես. ՟Ե. 4։)
Առ ժանտագործութիւնս զազրութեան։ Գունով զազրութեան։ Զզազրութեանն հաճութիւն։ Զզազրութեանց իմոց գարշութիւն. (Նար.։)
inconstant, unstable, not solid, slippery.
Խորհուրդ մահկանացուաց զանդիտօղք են, եւ զաղփաղփուն՝ հնարագիտութիւնք մեր։ Զաղփաղփուն կանգաղեալն՝ ի հողմոյ շարժեսցի. (Իմ. ՟Թ. 14։ ՟Դ. 4։)
Զամենայն գործն զեղծ եւ զաղփաղփուն ի կործանումն դարձուցանէ։ Գուցէ յառաջին բանիցն զաղփաղփուն ի միտս ձեր անկելոց եւ այլն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 7։)
Այդոքիկ ո՛չ ճշմարիտ. այլ զաղփաղփունք եւ յոյժ սխալական. (Նիւս. խոստով.։)
Զաղփաղփուն է զերկու աստիճանսն ի միում աւուր տալ. (Աթ. պտրգ.։)
passionate, desperate, furious, turbulent;
grievous;
—, — գնաբար, abruptly, turbulently, angrily.
Զայրացեալ. նեղեալ սրտիւ. յն. պէսպէս ըստ իմաստից.
Հայեցեալ շուրջ զամենեքումբք զայրագին. (Ղկ. ՟Զ. 10։)
Եկն յայր անդր զաղրագին լի բարկութեամբ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 45։)
Հրամայէ գրել ... բանս զայրագինս (ըսպառնալիս)։ Ցածո՛ զքեզ սակաւիկ մի ի զայրագին սրտմտութենէդ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
cf. Զայրոյթ.
Զայրոյթ սաստիկ. ցասումն. սրտմտութիւն. դժկամակութիւն. սաստիկ բարկութիւն, կատաղութիւն.
Զայրագնութեամբ մռմռեալ ընդդէմ Սմբատայ. (Յհ. կթ.։)
Ողբալով զզայրագնութիւն թշնամւոյն. (Իսիւք.։)
increase, irritation.
Զայրացումն, իբր սաստկութիւն.
Ցաւոցն զայրանաց համբերէր. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
hasty, passionate, fiery, wrathful.
Մի՛ վասն որոյ ինքն արհամարհիցի, զայրացկոտ լինել. յն. սաստիկ. (Բրս. հց.։)
Ոմն զայրացկոտ՝ յոյժ տրտմէր յեղբարցն. (Վրք. հց. ձ։)
anger, indignation;
passion.
παροργισμός, -μα concitatio ad iram Գրգռութիւն ի զայրոյթ. եւ Ցասումն.
cf. Զայրացութիւն.
ԶԱՅՐԱՑՈՒԿՔ որ եւ ասի ԶԱՅՐԱՑՈՒՔ. Զայրացումն. ցասումն. սաստիկ դժկամակութիւն. քէն. ոխ.
Առ զայրացուկս եւ առ կասկած զգուշանայր։ Զմոգուցն զայրացուկս՝ յորոց խաբուեցաւն, ընդ անմեղ մանկունսն հանէր. (Ճ. ՟Գ.։)
flight, gust of passion, anger, wrath, spite, vexation, indignation, fury, rage, revolt;
առ —, in despite of.
ԶԱՅՐԱՑՈՒՔ ԶԱՅՐԱՑՈՒԿՔ եւ ԶԱՅՐՈՅԹ. cf. ԶԱՅՐԱՑՈՒՄՆ, ըստ ամենայն առման.
Առ զայրացուս ինչ ի խարանս մատուցեալ։ Առ զայրացուս ցաւոցն՝ թշնամանս դնեն հիւանդքն բժշկացն. (Սեբեր. ՟Թ։)
Սաստկացուցանեն զզայրոյթ ախտին. (Լմբ. սղ.։)
diverse, different, various, distinct.
διάφορος, ποικίλος differens, diversus, varius Ազգի ազգի. պէսպէս. այլ եւ այլ. գոյն զգոյն. տարբեր. աննման. բազմապատիկ. ցեղ ցեղ, կերպ կերպ.
Գոյնք զանազանք։ Ի զանազան ժամանակս, տեսակս։ Զանազան հանդերձիւ, վիրօք, եւ այլն. (Փիլ.։ Սահմ.։ Մխ. երեմ.։ Շար.։)
Բազմօք եւ զանազանիւք մտածութեամբք գամք. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զբազմազան տարազս ցեղիցն զանազանից ախտաւորութեանց. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
Վասն ծառոց բազմապատկաց եւ զանազանից. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ՟Ա.)
զանազանաց. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Որով եւ զսա ո՛չ միով օրինակաւ, այլ զանազանիւք տարաբերէր. (Շ. մտթ.։)
Թէպէտեւ ի զանազանից իցէ նիւթ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Զանազան բարեբախտութիւն. իբր բազմապատիկ. (Պիտ.։)
Ըստ յն. ոճոյ. διαφέρων exquisitus, eximius Լաւութեամբ տարբեր եւ առաւելեալ. աննման.
Համբաւն հռչակեալ պարկեշտութեան զանազան գեղեցկութեան Հռիփսիմեայ. (Ագաթ.։)
Եւ էին զանազան դիմօք իբրեւ զճառագայթս արեգական. (ՃՃ.։)
Եւ ըզպատիւ զանազանին, ըզհանօրէն զիմ պըսակին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Աշխարհագիր առնելոյն պատճառն չունի ինչ խորինս կամ զանազան. (Կիւրղ. ղկ.։)
cf. Զանազան;
cf. Զանազանութիւն.
Ի մասունս յոգունս եւ զանազանակս հատեալ. (Նար. խչ.։)
Շեշտոլորակն բազում զանազանակս ունի յինքեան. (Երզն. քեր.։)
Զանազանակս. ((այսինքն) այլայլմունս. Հին բռ.։)
distinction;
difference;
diversity, variety.
διαφορά differentia, discrimen διορισμός distinctio ποικιλία , ἁλλίοτης varietas, diversitas Որոշումն, մտաւոր կամ իրական. տարբերութիւն. այլակերպութիւն, այլեւայլութիւն. խտիր. եւ Պէսպիսութիւն. բազմօրինակ կամ բազմապատիկն գոլ.
Զտնկոց եւ զկենդանեաց զանբաւ եւ զանճառ զանազանութիւնս։ Զանազանութիւն պատմէ ստացուածոց, եւ տրոց. (Փիլ.։)
Ամենայնք յիրողութեանցն ոչ միայն հաւասարութիւն ունին առ միմեանս, այլեւ զանազանութիւն. (Սահմ.։)
Ամենայն սահման ի սեռէ եւ ի բաղկացուցիչ զանազանութեանց լինին. (Անյաղթ պորփ.։)
Է զանազանութիւն չարի՝ առաւել կամ նուազ. (Յճխ. ՟Ի՟Ա։)
Որոշեալք են ի միմեանց բազում զանազանութեամբ. (Արշ. ՟Դ։)
Զանազանութիւն հասակացն եւ ժամանակացն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Չկայ ինչ ի նոսա եւ ոչ մի զանազանութիւն։ Զանազանութիւնք կերակրոց. այսինքն ազգի ազգի կերակուրք. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
Ընթացք եւ զանազանութիւնք են սիրոյ. իբր աստիճանք. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Ընձուղտ.
Կենդանի ինչ նման զանալութոյ. (Խոր. աշխարհ.։)
at the ringing of a bell.
Գանչեցուցանօղ՝ կամ հնչեցուցանելով զզանգակս. ի ձայն զանգակաց.
the bells.
Զգեստըն նռնաձեւ, պարառաբար՝ զանգականին. (Մագ. ոտ. մանուչ.։)
steeple, bell-tower, belfry;
ելանել ի —, to go up on the -.
Ի բաղադրութիւնս կամ ի բարդութիւնս է իբր Պէս, պիսի. (լծ. ընդ ազն. ազգ. կէն. գոյն. պրս. սան) ուստի կազմի, Ո՛րզան, Բազմազան, Սրբազան եւ այլն. եւ հետագայ բառք։
Բուրգն՝ յոր կախին զանգակք մեծամեծք ի պէտս ժամահարի.
fear, dread, apprehension, fright, dismay.
Զզանգիտանս դարձելոցն ի ճշմարտութենէն. (Ճ. ՟Բ. (որ ի Ա. զանգիտութիւնն)։ Զզանգիտանք (այսինքն ի զանգիտանաց) ի բաց հրաժարեալք. Պիտ.։)
cf. Զանգիտանք.
Յաղագս արիութեան, եւ զանգիտութեան։ Զանգիտութեան ծնո՛ւնդ է առ մեզ խափանումն. (Պղատ. օրին. ՟Ծ՟Ա։)
Չարութիւն է ցասմնատեսակին՝ բարկացողութիւն եւ զանգիտութիւն։ Զանգիտութիւն է չարութիւն ցասմնատեսակին, ըստ որում զարհուրեալք լինին ի ձեռն երկեղից որ յաղագս մահու. (Արիստ. առաք. յորմէ եւ Լմբ. սղ.։)
Մի՛ արդեօք զծածուկն (ելս յԵրուսաղէմ) զանգիտութիւն ինչ իմասցիս. զի ո՛չ վասն երկեղի զայն եւս առնէր. (Նանայ.։)
Ոչ այնքան յաղագս անձին զանգիտութեան՝ քան թէ յաղագս վարդապետին սիրոյ. (Երզն. մտթ.։)