heartless.
ἁκάρδιος. vecors, excors. Որ չունի զսիրտ. վատասիրտ. եիւրէքսիզ, ճէսարէթսիզ.
Ոչ յամէ ի նմա անսիրտ. (Սիր. ՟Զ. 20։)
without fault;
infallible, impeccable;
infallibly.
ԱՆՍԽԱԼ գրի եւ ԱՆՍՂԱԼ. ἁπλανής, ἁσφαλής. erroris expers, non erraticus, stabilis, firmus, securus, infallibilis. Ազատ ի սխալանաց. անմոլար. անվրէպ. ուղիղ. զգուշաւոր. ապահով. ստոյգ. աներկբայ. հաստատուն. անյողդողդ. խալատսըզ. եանզլըշսըզ, եանզըլմազ, սահիհ, սազ, էմին.
Արհեստ ըստ իւրում բանին անսխալ է. իսկ ըստ ենթակային թուի սխալական գոլ. իսկ մակացութիւն ե՛ւ ըստ իւրում բանին, ե՛ւ ըստ ենթակային անսխալ է. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)
Ի հին եւ յանսխալ օրինակաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Անսխալ վերաբերեալ բան։ Անսխալ կարծիք, կամ իրք, առաջնորդութիւն հաւատոյն, տնկագործութիւն. (Պիտ.։)
Հաստատուն եւ անսխալ կարգաւորութիւնք. (Փարպ.։)
Անսխալ հոգւով, կամ հանդիպմամբ. (Նար. ՟Ղ՟Ա. ՟Ղ՟Բ։)
Անսխալ տրոհութեամբ. (Մագ. ՟Է։)
Սիրտք անմտաց ոչ են անսխալք։ (Արմատ անսխալ յիմաստութենէ. Առակ. ՟Ժ՟Ե. 7։ Իմ. ՟Գ. 15։)
Իրք արեաց աշխարհիս աջող լինի եւ անսխալ. (Փարպ.։)
Փութացայ անցանել ընդ կամուրջ անսխալ խոստման բանիս. (Արշ.։)
infallibility.
ἁσφάλεια, τὸ ἁσφαλές. infallibilitas, securitas. Անվրէպ գոլն յո՛ր եւ է կարգի. եանզըլմազլըգ.
Զանսխալութիւն արուեստին յայտ առնէ. (Վրդն. սղ.։)
Այծեման վազքն, եւ աչացն անսխալութիւն։ Առ ի զգուշութիւն անսխալութեանկենացն. (Նիւս. կազմ. ՟Ը եւ ՟Լ՟Բ։)
without salary, unpaid, unrewarded.
Ըստ Հին բռ. մեկնի, Անկաշառ, անվարձ։
without beginning.
ἁνάρχως. absque principio. Յանսկիզբն յաւիտենից. անժամանակաբար.
Է եւ գոյ անսկզբնաբար եւ մշտնջենաւորապէս. (Կիւրղ. գանձ.։)
Անմայր ի հօրէ անսկզբնաբար։ Զանսկզբնաբար բղխումն. (Շար.։)
Անսկզբնաբար աստուածաբանել. (Նար. ՟Ժ՟Գ։)
without beginning, that has existed from all eternity.
ἅναρχος. principio carens. Անսկիզբն. անժամանակ. նախայաւիտեան.
Անսկզբնական զօրութիւն։ Սկիզբն անսկզբնականին գոյութեան. (Ագաթ.։)
Զանսկզբնականն՝ աստուածութեան օրինակ եդ. (Ոսկ. ես.։)
Անսկզբն բանն ծնեալ յանսկզբնական հօրէ. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)
Անսկզբնական բանդ աստուած։ Անսկզբնական բանին հօր. (Ժմ.։ Շար.։)
Սկզբնաւորել անսկզբնական բանին հօր. (Սարկ. տոմ.։)
equally without beginning, coeternal.
συνάναρχος. una vel similiter principii expers. Զուգապէս անսկիզբն ի յաւիտենից. մշտնջենաւորակից.
Անսկզբնակից, եւ մշտնջենաւորակից. (Առ որս. ՟Գ։)
Ըստ աստուածութեանն անսկզբնակից էր ընդ հօր. (Լմբ. սղ.։)
(Հայր) սկիզբն անսկզբնակցացն, եւ պատճառ անքննաբար. (Ոսկիփոր.։)
Կէսք անսկզբնակից ընդ աստուծոյ կամեցան դնել։ Ոչ միայն երկու անսկզբնակիցք գտանին, այլ երեք. (Եզնիկ.։)
uncreatedness, eternal existence.
ԱՆՍԿԶԲՆԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ ԱՆՍԿԶԲՆՈՒԹԻՒՆ. որ եւ ԱՆՍԿԶԲՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. τὸ ἅναρχον. principio carere. Չունելն զսկիզբն ժամանակի, որ հասարակ է երից անձանց. եւ Չունելն նա եւ զսկիզբն ծագման յայլմէ անձնէ. եւ այս սեպհական է հօր աստուծոյ.
Առանձնաւորութիւն հօր՝ անսկզբնաւորութիւնն. (Առ որս. ՟Բ։)
Աստուածութեանն առանձին իմն է անսկզբնութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Ի պատմել զանեղութիւն որդւոյ եւ զանսկզբնութիւն եւ զմշտնջենաւորութիւն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Որ պատմէ զանսկզբնութիւն (այսինքն զանժամանակ ծնունդ) առ ի հօրէ. (Արշ. ՟Ժ՟Ա։)
Ասաց զանսկզբնութիւն բանին աստուծոյ հօրէ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)
Որով եւ զանվախճանութիւնն իւնր, եւ զանսկզբնութիւնն ցուցանէ առաւելապէս աստուածայինն տռփումն. (Դիոն. ածայ. ՟Գ։)
without beginning, eternal;
baseless.
ἅναρχος. principii expers, principio carens. Որոյ չիք սկիզբն ժամանակի եւ եղանութեան. անժամանակ, անեղ. որ էն յաւիտենից։ Որպէս ստորոգելի աստուծոյ կամ երից անձանց առ հասարակ.
Զիա՞րդ քննել կարիցեմք սզկբնաւորք զանսկզբանէն. (Ագաթ.։)
Ոչ ոք էր անսկզբանն, որ կոչէր զանուն նորա. (Յճխ. ՟Բ։)
Մի երրորդութիւն, անսկիզբն եւ անժամանակ. (Նար. ՟Խ՟Դ։)
Հայր սկիզբն անսկզբանցն. յորմէ որդի ցուցանէ, եւ հոգի սուրբ ի նոցունց յէութենէ. (Վրք. սեղբ.։)
Զանսկիզբն բանդ անձնաւոր։ Տեառն անսկզբան. (Նար. ՟Ի՟Ը. եւ Նար. խչ.։)
Ես թէ երկոքեան անսկզբունք, եւ քան զլինելութիւնն են վերագոյնք. (Բրս.։ չար։)
Զի մի՛ երկու իշխանութիւնս անսկզբունս կարծիցի. (Տօնակ.։)
Սկսանիքն ասի յանսկզբնէ ումեմնէ։ Ամենայն մարդ ժամանակօք արարեալ է, եւ անսկիզբն ինչ ոչ գոյ ի նոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Յանսկզբանց յաւիտենից. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
որ եւ ասի ԱՆՍԿԶԲՆԱՒՈՐ. Որպէս յատկութիւն հօր, անծին, անեղագոյն. ոչ ծագեալ յայլմէ անձնէ. անպատճառ. ἅναρχος, ἁγέννητος. principii carens, ingenitus.
Խոստովանիմք զհօր յատկութիւն առանձնաւորութեանն՝ անծին եւ անսկիզբն. (Շ. թղթ.։)
Քեզ միայնոյ սկզբանդ եւ անսկզբանդ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Ի հրէական փոքրաբանութիւնն անկանել, միայն անսկզբանն (հօր) զաստուածութիւնն գրել։ (Կամ ըստ արիոսի) Երիս անսկզբունս եւ անկարգս, եւ որպէս թէ իցէ ասել՝ հակառակ աստուածս։ Արդ՝ անսկիզբն է հայր, զի ո՛չ յայլմէ ումեքէ, եւ ոչ յինքենէ նմա գոլն է. եւ այլն։ Զմի եւ զնոյն գիտել զբնութիւն աստուածութեան՝ անսկզբանն, եւ ծնեցելոյ, եւ յառաջ եկելոյ. (Առ որս. ՟Ե. ՟Ժ՟Դ։)
Որդին որդի, եւ ոչ անսկիզբն, քանզի ի հօրէ. ապա եթէ ի ժամանակէ առցես զսկիզբն, ե՛ւ անսկիզբն. վասն զի արարիչ ժամանակաց. (Ածաբ. մկրտ.։)
Զհօրէ ասեմք, թէ ոչ միայն անսկիզբն, այլ եւ եղեալ իսկ (այսինքն ծնեալ իսկ) յումեքէ չէ. բայց զորդի ասեմք, թէ անսկիզբն է, եւ ծնեալ ի հօրէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5։)
Ոչ երեք անսկզբունք, քանզի հայր միայն է անսկիզբն՝ ոչ յումեքէ ծնեալ ... բայց ըստ ժամանակի անսկզբունք իբրեւ զհայր. (Սարկ. հանգ.։)
Անսկզբան հօր անկզբնակից է եւ որդին. (Լմբ. հանգ.։)
Առանց բանաւոր պատճառի. անհիմն. վայրապար.
Յանհիմն յանսկիզբն ի դողդոջուն խորհրդոց խօսելոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Եւ ո՛չ անսկիզբն ի ներսք ածեմք զլծակացն (օրինակ), որ արեամբ ողջակիզին պատարագեցաւ. (Միսայ. խչ.։)
cf. Անսին.
անսնունդ որ եւ ԱՆՍԻՆ. Ոչ առեալ զսնունդ. ոչ սնեալ. անաճ.
Ի հանգստարար ջրոյ անսնունդք. (Երզն. լուս.։)
unaccustomed;
unusual;
strange, extraordinary, new;
irregular.
ἁνέθιστος. non assuefactus. Որ ոք ոչ է սովորեալ յիրս իչ. անվարժ. անկիրթ. անփորձ. չսորված. ալըշմամըշ, աճամի.
Զի անսովոր է, գայթէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Որք ոչ էին անսովոր տկարութեան. (Պրպմ. լ.։)
ἁήθης. insuetus, insolitus, insolens. Որ ինչ ոչ է սովորական. անծանօթ. նոր. օտար. անլուր. չսորվըւած, չտեսնուած. ալըշըլմամըշ, ատէթտէն դաշրա.
Նոր եւ անսովոր աստղ. (Բրս. ծն.։)
Զի ծնէ կոյրն բժշկեաց, եւ զքաղցրն եւ զանսովորն նմա տնկեաց ի նա լոյս. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Լուեալ զանսովոր ձայն հնչման աղաղակին. (Իգն.։)
Զանսովորս՝ սովորականս (կացուցանէ). (Պիտ.։)
hungry, unfed, troubled with hunger;
fasting;
without food;
լինել՝ կալ —, to fast.
ἅσιτος, ἅγευστος. jejunus. Անկերակուր. անճաշակ. սովեալ. նքթեալ. գարնը աճ, օրունճլու.
Անսուաղ էր հինգ օր ծերն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Անսուաղ կեանք. (Ոսկ. լուս.։)
Զերիս աւուրս անսուաղ անցուցանել. (Վրք. հց. ՟Բ։)
to fast;
to be hungry.
ἁσιτέω, νηστεύω. jejuno. Աճաշակ կալ. պահել զծոմ. սակաւակեր լինել. չուտել, չոր ցամաք կենալ. օրուճ դութմագ.
Յիւրոց իսկ կամաց անսուաղացեալ՝ աստուծոյ ընծայէր զպիտելի ճաշակսն. (Յհ. կթ.։)
Ի կերակրոց անգամ անսուաղանալ. (Երզն. լուս.։)
hunger;
fasting state.
ἁσιτία, νηστεία. jejunitas, jejunium, λιμός, πεῖνα, fames. Հրաժարումն ի կերակրոյ. քաղց. պահք. ծոմ. անօթութիւն. աճլըգ. սավմ. փերհիզ.
Անսուաղութեամբ զփրկչին ի սիովն զօրէնսդրութիւնն բերելով. (Արշ.։)
Խոշտանկելով անսուաղութեամբք. (Յհ. կթ.։)
Տանջեսջիր զխորհուրդս անսուաղութեամբ կերակրոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Յանսուաղութենէ աչք սորեալք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
without mourning, without affliction.
Կորեաւ անսուգ անխնամ. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 10։)
real, true, certain.
ἁψευδής. mentiri nescius, verax, certus, ἅψευστος. non mentiens, minime fallax. Որ ոչ ստէ. հաւատարիմ. ճշմարիտ. ճշմարտախօս. ողջամիտ. եալան սէօյլէմէզ, սատըգ.
Զոր խոստացաւ անսուտն աստուած. (Տիտ. ՟Ա. 2։)
Անսուտ զասողսն համարեալ։ Անսուտ մնալ յերդմանն. (Խոսր.։)
Վկայէ անսուտ հրապարակդ. (Փարպ.։)
Յանսուտն բերանոյ. (Պիտ.։)
Անսուտ գոլ ի բանս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Անսո՞ւտ ուրեմն (իցեն) զարարածս փոխանակ արարչին մեծարողք. քաւ լիցի. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Որ ինչ ոչ ստի. անշուշտ. ստոյգ. հաւաստի. աներկբայ. եալանսըզ. խիլաֆսըզ. սահիհ.
Միայն անսուտ եւ ճշմարիտ բարի է՝ հաստատուն առ ի յաստուածն հաւատ։ Անսուտ եւ ճշմարիտ ուրախութիւն։ Այս է անսուտ. բայց առաւելեալն յանստէն կատարելապէս ստեալ՝ է ասացեալ. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
Անսուտ արեգակն, կամ յարութիւն, կամ խորհուրդ. աւետիք, խոստովանութիւն, երդումն, յիշատակարան, պատմութիւն, բան. (Մամբր.։ Նար. խչ.։ Լմբ. սղ.։ Յճխ.։ Ագաթ.։ Եղիշ.։ Պիտ.։ Նար. ՟Ծ՟Ա։)
Մերով մասամբ ամենեւին անսուտ. (Խոր. ՟Ա. 4։)
impure, unclean;
unholy, profane.
ἁκάθαρτος, ἁνόσιος, ἅναγνος. non sanctus, immundus, impurus, impius. Ոչ սուրբ. անսրբազան. անմաքուր. պիղծ. խառնակ. անարժան. կամ Պիղծ համարեալ ըստ օրինաց. նափաք, հարամ, միւրտար. տե՛ս (Ղեւտ.։ Թուոց, ստէպ։)
Ոչ երբէք կերայ խառնակ ինչ եւ անսուրբ։
Մի՛ զոք խառնակ, կամ անսուրբ ասել ի մարդկանէ. (Գծ. ՟Ժ. 14. 28։)
Անսուրբ նուէրք. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 4։)
Գործս անսուրբս գործէին. (Եզեկ. ՟Ի՟Բ. 9։)
Ամպարշտաց եւ մեղաւորաց, անսրբոց եւ պղծոց. (՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 9։)
Անշնորհք, եւ անսուրբք, աննուէրք. (՟Բ. Տիմ. ՟Գ. 2։)
Ի սրբութեան անսուրբ. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
Յանսրբոյն յուլիանոսէ. (Լմբ. սղ.։)
Ամբարշտաց եւ անսրբոց մատուցան ձեռօք. (Շար.։)
Անսուրբ պղծութեամբ. (Յհ. կթ.։)
Հրովարտակօք անսրբովք զաշխարհս խռովեցուցին. (ՃՃ.։)
Զանսուրբ փայտն զպատճառս մեղաց. (Անյաղթ բարձր.։)
Մինն սերմանեաց, եւ հնձեաց սակաւ եւ անսուրբ։ Որ գործեաց զանսուրբն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Այսոց պղծոց ... ամենայն ոգւոց անսրբից (կամ անսրբոց). (Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 2։)
infinite, interminable;
perpetual, durable;
inexhaustible.
ἁπέραντος, ἁτέρμων, ἁπειλήμενος , διαρκής, ἁδιάλειπτος. infinitus, termino carens, immensus, indeficiens. Ոյր չիք սպառումն կամ սպառուած. անհատ. անպակաս. անծախ. անանց. եւ անեզր. անվախճան. անկատարած. անհուն. անչափ. անսախման. անդադար. յաւիտենական. դիւքէնմէզ. հատսըզ. հիսապսըզ. նիհայէթսիզ. էպէտի.
Թիւ ամաց նորա անսպառ. (Յոբ. ՟Լ՟Զ. 26։)
Ողորմութիւնք տեառն անսպառ են. (Ողբ. ՟Գ. 22.) յն. ո՛չ պակասին, կամ ոչ սպառին։
Անսպառ ուրախութիւն։ (Ագաթ.։ Ժմ.։)
Անսպառ գետ, կամ բաժակ, շնորհ, խաղացմունք շնորհաց, բերումն, կեանք, կենդանութիւն. (Սարկ. տոմ.։ Նար.։ Խոր. ՟Ա. 1։ Պիտ.։ Խոսր.։ Եզնիկ.։)
Անսպառին եւ մնացականին միայն սկելով. (Խոր. ՟Բ. 77։)
Յանսպառ յարքայութիւնն. (Ագաթ.։)
Յանսպառ յաւիտեանսն. (Կորիւն.։)
Յանսպառն թողուլ ամանակ. (Պիտ.։)
Յանսպառ ձմերական դժոխս, որ ոչ գոյ վախճան. (Զքր. կթ.։)
Յաւիտենականաւն կորնչիցիմք կորստեամբ, այսինքն անսպառաւն. (Խոսր.։)
Անսպառ վաստակօք. (Փարպ.։)
Անսպառ ողբումն. (Մագ. ՟Լ՟Ա։)
Յանսպառ պատժապարտութեան. (Տօնակ.։)
Անսպառ թշնամութիւն։ Անսպառ աշխարհ. (Պտմ. աղեքս.։ եւ Խոր. ՟Գ. 62։)
Անսպառ է օգնութիւնն, որ մեզ պարգեւի ի նոցանէ (ի սուրբ գրոց). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 36։)
Պնդագոյն արթնութեան, անսպառ պահոց. (Բրս. հայեաց.։)
Անսպա՛ռ լերուք յուրախութեան. (Եղիշ. ՟Ա. 9։)
without a prince, — chief, — governor, in anarchy;
vulgar, plebeian.
Անթագաւոր եւ անիշխան. (Լաստ. յիշ.։)
Անիշխանն (է) յառաջնորդ է զրկեալ. (Գե. Ես.։)
Ոյր չիք իշխան եւ տէր. անիշխան, ինքնատէր. որ է սեպհական Աստուծոյ.
Աստուած իշխէ ի վերայ բնաւից, ինքն անիշխան գոլով. (Գր. հր.։)
Իշխէ ամենայնին, եւ ոչ իշխի յումեքէ. զի բայց յԱստուծոյ ոչ ոք է անիշխան. (ՃՃ.։)
Եւ զրկեալն ի սեպհական իշխանէ իւրմէ. անտերունչ. անթագաւոր. անառաջնորդ, ստրուկ. անգլուխ. պաշսըզ, ռայէ.
Ոմանք անիշխան ասացին զաշխարհս. (Ճ. ՟Թ.։)
Չիշխօղ. որ չունի իշխանութիւն ինչ. մերկեալ յիշխանութենէ. ո՛չ ազատ. ո՛չ ինքնիշխան, անզօր.
Այն՝ որ անիշխան եղեւ ընչիցն, լաւ էր նմա՝ թէ չէր զարգացեալ. (Լմբ. ժղ.։)
Դու Տէր ստորիցս եւ երկնից, եւ ես անիշխան շնչոյս եւ ոգւոյս. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)
Անիշխան կենաց էի. (Սկեւռ. աղ.։)
Մի՛ անիշխան առնել զմեզ ի մերում վիճակիս. (Խոր. ՟Գ. 57։)
Անիշխան արարեր զիս, եւ նախ քան զիմ դատելն դատեցար. (Լմբ. սղ.։)
Զի անիշխան արասցէ զմեղացն՝ համարձակութիւն. (Եփր. աւետար.։)
anarchy.
ἁναρχία, τὸ ἅναρχον. anarchia. Պակասութիւն կամ բարձումն իշխանի եւ թագաւորի, եւ թագաւորութեան. անիշխան մնալն. չունելն զոք գլուխ. փատիշահսըզլըգ. պաշսըզ նիզամսըզ գալմագ.
Զկնի մահուն Խոսրովու ի ժամանակս անիշխանութեանն։ Յանիշխանութեան մնացեալք՝ յարեան ազգ յազգի վերայ. (Խոր. ՟Բ. 72։ ՟Գ. 2։)
Զառաջին ամն անիշխանութեան էր ի Թետաղիա. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Անիշխանութիւն՝ անյարմարական է (Աստուծոյ)։ Եւ եղեւ անիշխանութիւն՝ բազմիշխանութիւն. (Առ որս. ՟Գ. ՟Ժ՟Բ։)
Յանիշխանութենէն իբր ի բազմիշխանութեանն (մեղուք) յողդողդեալք քակտեալք։ Դժնեայ է անզգամացն՝ անիշխանութիւն։ Դժնդակագոյն է՝ ըստ ոգւոյն անիշխանութիւն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին.։)
Չա՛ր է անիշխանութիւն, եւ բազում վշտաց պատճառք. (Ոսկ. եբր.։ Իսկ ՃՃ.)
Ողբայր զանիշխանութիւնն իւր ի տեղւոջէն. իմա՛ զրկումն յիշխանութենէ տեղւոյն։
not real, false;
accidental.
Ոչ իսկական կամ իրական եւ գոյացական, այլ՝ պատահական. պատահումն.
Բաժանման իսկիցն, եւ անիսկիցն ... ըստ էութեան եւ ըստ ինքեան, եւ կամ ըստ պատահման. (Սահմ. ՟Ժ՟Ը։)
anise.
• «մի տեսակ բոյս և նրա սերմը կամ հունդը» Բժշ. Վստկ. 109. ղրուած է ա-նասոյ Բառ. երեմ. յաւել. 565։
• -Յն. ἀνισον. որի ծաղումը անյայտ է. թւում է թէ Ասիայից կամ Եգիպտոսից փոխ առնուած ւենի. հմմտ. արաբ. yansun (տե՛ս Boisacq, էջ 62 և Bailly, էջ 166 գ). յու-նարէնից փոխառեալ են լտ. anisum, ֆրանս. գերմ. anis, իտալ. anice, անգլ. anise, ռուս. анисъ. թրք. քրդ. anisun, վրաց. անիսո։-նի, անիսուլի ևն։-Հիւբշ. 340։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ.
• ԳՒՌ.-Ախց. Կր. Ննխ. Պլ. Ռ. անիսօն, Ակն. անասօն, անասուն, Սեբ. անիսուէօն ևն։
ἅνισον anisum Սերմն սամթի, կամ ունդ ռազէնէի՝ անուշահոտ եւ համեմիչ. ենիսուն. եանիսուն. պատիան. հոռմցի ըռզիանի հունտ. (Բժշկարան.։)
bodiless, difformed.
Ոյր ոչ գոյ իրան՝ վասն անմարմին գոլոյն. անձեւ, անկերպարան.
Անմարմնոցն եւ անիրանանց ոգւոց ոչ ինչ ծանր ընդ ոտս անկեալ է եւ խափան եղեալ տեսանել եւ իմանալ զբնութեանն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 90. յորմէ Հին բռ.)
Անիրանունք. անմարմինք, կամ անզգայութիւնք։
Յայնմ նիւթոյ պարտ է կարծել (ասեն) զչարիս, որ անիրան եւ անկերպարան էր. (Եզնիկ.։)
unjust, iniquitous, wicked;
injurious, offensive;
perfidious, disloyal;
false, illegitimate;
tyrannical;
—, յանիրաւի, յ—ս, unjustly, iniquitously.
ἅδικος. injustus, iniquus. Հակառակն իրաւանց. օտար յիրաւանց արդարութեան. անարդար. անօրէն. սուտ. ոչ իրաւացի (անձն կամ իր). նեհագ. շերիսիզ. ատալէթսիզ.
Մի՛ հաւանիցիս ընդ անիրաւի՝ լինել վկայ անիրաւ։ Յառնէ անիրաւէ փրկեցեր զիս։ Յանիրաւէ փրկեսցէ զիս Տէր։ Զշրթունս անիրաւս մերժեա՛ ի քէն։ Լեզու անիրաւ։ Լեզու անիրաւի։ Ո՛չ է արդարոյ եւ ո՛չ մի ինչ անիրաւ։ Որ շշնջեն զանիրաւս։ Խորտակէի զկզակս անիրաւաց. եւ այլն։
Անիրաւիցն է յաջողեալ. (Լմբ.։)
Ստացուածոց ի բաց բառնալով, կամ անիրաւից մահուց ի վերայ եկելոց. (Փիլ.։)
Անիրաւ հրաման, կամ դատաստան. (Խոր.։) (Պիտ.։)
Սակս սրբոյ հայրապետին զանիրաւս խորհէր. (Յհ. կթ.։)
Անիրաւ է պարծել յիմաստս մարմնոյ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Բայց միայն առ արս մի՛ ինչ անիրաւ առնէք", այս ինքն անիրաւութիւն. (Փիլ. լին.։)
ԱՆԻՐԱՒ. ՅԱՆԻՐԱՒԻ ՅԱՆԻՐԱՒՍ Ընդդէմ իրաւանց. անիրաւութեամբ. եւ ի զուր. անպատճառ. ἁδίκως. injuste, inique. նէհագ եէրէ, նաֆիլէ.
Դատաւորքն բազում անգամ անիրա՛ւ դատապարտեն. (Լմբ. սղ.։)
Թէ բարւոք ինչ մտօք տանիցի ոք վշտաց յանիրաւի։ Մի՛ զոք դատեսցուք յանիրաւի. (՟Ա. Պետ. ՟Բ. 19։ Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Զի ցուցցէ՝ թէ յանիրաւս չարչարի. (Երզն. մտթ.։)
that hates the unjust or the injustice.
unjust;
unjustly.
Ոչ իրաւացի. անպատեհ. եւ ոչ իրաւամբք.
Անիրաւացի պատճառ։ Եւ ո՛չ այս է անիրաւացի։ Ո՛չ անիրաւացի է եւ ի մեր դէմս յեղաշրջել. (Լմբ. թղթ. եւ Սղ.։)
Ո՛չ անիրաւացի խորհեալ. (Լմբ. պտրգ.։)
to offend, to sin against, to wrong, to injure, to abuse, to hurt.
ἁδικέω. injuriis afficio. Յանիրաւի զրկել, վնասել. յանցանել կամ մեղանչել ումեք. չարաչար եւ վնասակար լինել. զրկանք՝ յանցանք ընել, վնաս տալ. զարար՝ քէտէր վերմէք. զուլմ էթմէք.
Որք առնեն զչարն՝ զիւրեանց իսկ անձինս անիրաւեն եւ զրկեն մեծագոյնս։ Զհրէայսն ոչինչ անիրաւեցի, որպէս դու քաջ գիտես. (Ոսկ. յհ. եւ Գծ.։)
Անիրաւել զվարդապետն. (Դիոն.։)
Անիրաւեցաք նախ զանձինս, եւ յետ այնորիկ զօրէնս Աստուծոյ եւ զարդար խրատ նորին։ Որքան թշնամին զիս անիրաւէ։ Անիրաւեն զմարդիկ ի գայթակղութիւնս մեղաց։ Մի՛ անիրաւէք զերկիր (հարուածովք)։ Ոչ կարէ անիրաւել զարդար դատաստան իւր, եւ ընդ մեզ հաշտել։ Անիրաւեաց զԱստուած, եւ կամաւ յանցեաւ ընդ օրէնս նորա։ Յանիրաւողացն զերծանել. (Լմբ.։)
to be unjust, to be unrighteous;
to sin, to fail in duty.
Զրկիլ, վնասիլ. կրել զանիրաւս. զրկանք քաշել. զարար՝ զուլում չէքմէք.
Զրպարտեցան, եւ ներեցին. անիրաւեցան, եւ ոչ հատուցին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)
Եթէ անիրաւիմք եւս ի նոցանէ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ե։)
Որ անիրաւի ի դիւացն. (Լմբ. սղ.։)
ԱՆԻՐԱՒԻՄ, եցայ. ἁνομέω. injuste ago. Անիրաւ եւ անօրէն գտանիլ. անօրինիլ. գործել զանպատեհս. ատալէթսիզլիք՝ ինսաֆսըզլըգ էթմէք.
Որ ի տարապարտուց անիրաւեցան յիս. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը. 78։)
Ոչինչ անիրաւիք հա՛րք սուրբք. (Լմբ. ատ.։)
Մեղաք, անօրինեցաք, անիրաւեցաք. (Դան. ՟Բ. 5.) (որպէս վնասել այլոց։)
injustice, iniquity;
injury, wrong, offence, affront;
trespass;
oppression.
ἁδικία, ἁδίκημα. injstitia, iniquitas, injuria. Պակասութիւն իրաւանց եւ արդարութեան. անիրաւ գոլն. եւ անիրաւ ինչ, զրկանք. չարիք. անօրէնութիւն. ատալէթսիզլիք. զուլմ. ճէվր.
Լցաւ երկիր անիրաւութեամբ։ Կատարաեցին զանիրաւութիւն ի կամաց իւրեանց։ Բառնայ զանօրէնութիւնս եւ զանիրաւութիւնս եւ զմեղս։ Ածէ զանիրաւութիւնս հարց որդւոց՝ եւ յորդիս որդւոց։ Ոչ գոյ ի դատասատնի նորա անիրաւութիւն։ Ոչ գտաւ յիս անիրաւութիւն։ Զանիրաւութիւն խորհեցաւ ի լեզուի իւրում։ Երկիւղ Տեառն ատեայ զանիրաւութիւն։ Ի բաց կացէք յինէն ամենայն մշակքդ անիրաւութեան։ Անիրաւութիւն, կամ խարդախութիւն չարեաց։ Զի՞նչ գտին յիս անիրաւութիւն։ Անիրաւութիւն է այդ։ Խօսին զարդարոյ զանիրաւութիւն. եւ այլն։
Այսպիսի են բարք չարագործաց՝ զիրաւունսն անիրաւութիւն ասել. (Եզնիկ.։)
Իրաւանցն կշիռ պակասեալ, եւ անիրաւութիւնն իսկոյն զօրացեալ. (Նար.։)
Ամենայն չարեաց ե՛ւ բանիւ եւ գործով՝ անիրաւութիւն է անուն. (Շ. մտթ.։)
Խոտորեալք ի յարդարութեանն ուղեղ շաւղաց մարդիկ՝ զսա գտին գործի անիրաւութեան. (Պիտ.։)
Ո՛չ ըստ իրաւանց եւ ո՛չ ըստ անիրաւութեանց պարտ է զինքն ի բաց բառնալ ումեք. այս ինքն ոչ պատճառաւ եւ ոչ անպատճառաւ անձնասպան լինել. (Սահմ. ՟Թ։)
ԱՆԻՐԱՒՈՒԹԵԱՄԲ. ἁδίκως. injuste. Յանիրաւի. անիրաւաբար.
Խոտորէիք զսիրտ արդարոյն անիրաւութեամբ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Գ. 22։ Իսկ Հռ. ՟Ա. 18։)
Որք զճշմարտութիւնն Աստուծոյ անիրաւութեամբ ունին. յն. յանիրաւութեան։
Ոչ եթէ անիրաւութեամբ ինչ յաղթել ջանամք, այլ իրաւամբք զճշմարիտն ուսանել. (Եզնիկ.։)
Եւ ոչ անիրաւութեամբ արդարանալ՝ որպէս վիճաբան. (Շ. թղթ.։)
wheel;
— մեքենայի, — of a machine;
— յեսանի, grindstone;
— խորտկաց, jack;
— տղայոց, gig;
— առաջակողման նաւին, capstern, capstan.
• , ո կամ երբեմն ի-ա հլ. «կառքի ակ, անիւ» ՍԳր. «սեռն, առանցք» Ել. ժդ. 25. «տանջանքի մի գործիք» Բ. մկ. է. 3. «երե-խայի խաղալիք» Ոսկ. յհ. բ. 25. «երկնային մարմինների գունդը» Եզն. Սեբեր. Վեցօր. «ուղտափուշի սերմը» Վրդն. սղ. ձբ. էջ 278. այս բոլորը փոխաբերաբար ձևառած առա-ջին նշանակութիւնից։ Որից անուագայութիւն Դիոն. Երկն. անուաձև Կիւրղ. յես. և թգ. ա-նուաւոր Խոր. միջնանիւ Կոչ. 90. չորեքանիւ Կղկնտ. նոր բառեր են՝ հեծանիւ, հեծանւորդ, երկանիւ, քառանիւ, անուածաղիկ։
• Հիւնք. անուր բառից։-Պատահական նմանութիւն ունին սանս. nābhi, զնդ. nāfa, պրս. nāf, յն. ὄμφαλός, լտ. umbli-cus, լեթթ. naba, հպրուս. nabis, անգ-լոսքս. nafu, հիսլ. nef, հբգ. naba, հիռլ. imbbiu, գերմ. nabe, որոնք նշանակում են «պորտ կամ անուի սեռ»։ Այս ամբողջ խումբը պատկանում է մի նախաձևև. ո-րի ժառանգորդը կորել է հայերէնում (տե՛ս Walde 849)։ Մառ, Cpeд. движ. էջ 35 ափխազ. abarbal և վրաց. ბორბალი բորբալի հոմանիշների հետ։
• ԳՒՌ.-Մշ. անիվ. ուրիշ տեղ չկայ բառս. գործածւում է ակ կամ թրք. թէքէռ, թէքէո-լէք ևն։
τρόχος. (լծ. հյ. դրուգն, անիւ բրտի) rota Կազմած բոլորակ՝ որ շրջի ի վերայ լիսռան իւրոյ, առաւել ի ձգել զկառս եւ զսայլս. թեքերլիք. որպէս եւ ճախարակ. չարխ. եւ նմանաձեւ գործի տանջանաց կամ խաղուց. տօլապ.
Տեսանէի անիւ. եւ կերպարանք անուոցն, որպէս թէ շրջիցի անիւ ի մէջ անուոյ։ Չորք անիւք պղնձիք. եւ գործ անուացն իբրեւ զգործած անուոց կառաց։ Անիւք կառաց նոցա իբրեւ զմրրիկ։ Ի շառաչելոյ անուոց նորա։ Իբրեւ զփոշի անուոյ ի փոթորկէ մրրկեալ։ Ի ձայնէ որոտալոյ քոյ անուի։ Արա՛ զնոսա որպէս զանիւ, որպէս զեղէգն առաջի հողմոյ։ Անիւ կամնասայլի։ Իբրեւ զանիւս կամնասայլից։ Արկանէ զնոքօք անիւ (ի կոխումն եւ ի ջարդումն)։ Ընկրկեալ անիւն ի գուբն (ի յետին հոլովման կենաց)։ Գառէ հրով զանիւ ծննդեան (զշրջան կենաց). եւ այլն։ (Իսկ Ել. ՟Ժ՟Դ. 25.)
Կապեաց զանիւս կառաց նոցա. յն. զսեռն, ἅξων. axis. orbita։
Տապակս, եւ կատսայս, եւ անիւս. (Բ. Մակ. ՟Է. 3.) որպէս գործի տանջանաց, չիք ի յն։
Անիւն դիւրաւ հոլովի, եւ վերին կողմնն ներքին լինի. (Լմբ. սղ.։)
Անիւ ի մէջ անուաց. (Մխ. դտ.։)
Բոլորակ անուին. (Կիւրղ. յես.։)
Անկցուք յանիւս ժուժկալութեան՝ յանուաձեւ ժամանակս իբր յանիւս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)
Մանկունքն եւ փոքունքն առ նուաստս եւ անարգ իրս հպին, առ գունդս եւ անիւս, եւ յայլ բազում խաղալիկս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 25։)
Գունտ լուսաւորաց հոլովելոց.
Ճառագայթք արգեական զանուէն կախեալ կան։ Որպէս արեգակն մի է, եւ բազում. զի մի անիւ է, եւ բազում ճառագայթք. (Եզնիկ.։)
Որք ընդ արեգականն մերկ չկարիցեն հայել, նային ընդ ջուրն, եւ զամենայն իսկ զանիւն տեսանեն. (Սեբեր. ՟Գ։)
Կարես տեսանել զանիւն լուսնի. (Վեցօր. ՟Զ։)
Որպէս տճկ. շէյթան արապասը. այն է հասունացեալ եւ չորացեալ սերմն կառին եւ նման փշոց. ռմկ. ըստ ոմանց՝ սատանի չարխի ֆելէք.
Արա՛ զնոսա որպէս զանիւ ... շրջանակեա՛ զնոսա ասէ յինքեանս եւ ի չարիս իւրեանց. ոմանք ասեն, անիւ կոչի փուշն՝ որ ի ծայրս կառինն ի չորանալն անկանի. (Վրդն. սղ.։)
without a tongue, dumb.
imperfection, fault;
— հասակի՝ խմխց, youth.
Ոչ գոլն լի. չունելն զլրումն. թերութիւն. անկատարութիւն. թերակատարութիւն. եւ անյագութիւն. լեցուն չըլլալը՝ ու չիլըցուիլը. տօլմազ՝ տօյմազ օլմասը.
Յանլիութիւն աւուրց հայելով պատանւոյն. (Խոր. ՟Գ. 3։)
Ի տոկոսիսն մեծ կարօտութիւն է՝ տենչանացն անլիութիւն. (Սահմ. ՟Դ. եւ ՟Ժ։)
incomplete, imperfect.
ἅπληστος, ἅπλητος. inexplebilis. Զոր ոչ լինի լնուլ. անյագ. որ չի լցուիր, չիկշտանար. տօլմազ. տօյմազ.
Անլիր է ծով. (Նախ. ժող.։)
Անլիր է մարդկան ազդ առ ասելն, եւ առ ի յայլոցս ասելոյն լսել. (Ածաբ. ժղ.։)
Անլիր եւ անյագ ցանկութեանն (առ Աստուած)։ Անլիր եւ անյագ առ առաքինութիւնսն վարին յարձակմամբք. (Փիլ. լին.։)
Ամենայն շուայտութեամբ եւ անլիր ագահութեամբ. (Սարկ. հանգ.։)
Քան զանյագսն, եւ զպղերգս, որ անլիրք, եւ ծոյլք են. (Լծ. ածաբ.։)
free from vexation, tranquil.
որ եւ գրի ԱՆԼԸԼՈՒԿ. Ազատ ի լլկանաց, ի հարստահարութենէ կամ ի տառապանաց.
Աղքատն անլլուկ է ի նոցանէ. (Մանդ. ՟Է։)
Անլլուկ իւրեանց ստանան կեանս. (Խոսր.։)
disjoined, separate;
that cannot be united;
virgin.
cf. Անլծակից.
Զուգաթուեսցի եւ աթենայ իւրով անլծորդ եօթնեկիւն. (Անան. եկեղ։)
indissoluble;
insoluble.
որ եւ ԱՆԼՈՒԾԱՆԵԼԻ. ἅλυτος, ἁδιάλυτος. insolubilis, indissolubilis. Որ ոչն լուծանի ապականութեամբ, եւ ոչ քակի. անեղծ, եւ անքակ. սերտ. հաստատուն. մշտնջենաւոր. անմեկնելի, եւ անթարգմանելի. չէօզիւլմէզ. պօզուլմազ.
Հոգւոյն անլոյծ ունելով զկերպարանն՝ որոշեալ ի մարմնոյն. (Աթ. ՟Դ։)
Անլոյծ կենդանութիւն։ Անլոյծ եւ մնացական է պատիւն. (Իգն.։)
Վասն կենացն անլուծից. (Արիստակ.։)
Հաղորդ կենացն անլուծից. (ՃՃ.։)
Էիցս անլոյծ յարակայութեան անայլայլելի հաստատութիւն. (Դիոն. երկն.։)
Ի գերագոյականն Երրորդութիւն ունին զհայեցուածս անլոյծ պնդութեամբ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Ըմբռնեալ յանլոյծ. (յն. աներկաթ) տագնապ հասանէր. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 16։)
Յանլոյծ սպառնալեաց զերծուցանէր. (Պիտ.։)
Անլոյծ կապ, կամ կապանք, շղթայք, միաբանութիւն ուխտի. (Փիլ.։ Փարպ.։ Նար. ՟Ղ՟Ա։ Արծր. ՟Բ. 5։)
Աստուծոյ եւ մարդոյ անլոյծ միաւորութիւնն։
Բնաւորականաւ ծննդեամբ, եւ անլոյծ միաւորութեամբ. (Աթ. ՟Դ։)
Անլոյծ մնաց. (Նիւս. բն.։)
Եւ զթշնամին անլոյծ կապեաց։ Անլոյծ կապիմք. (այս ինքն ոչ եւս լուծանիմք մահուամբ). (Շար.։)
Մերթ՝ ոչ լուծեալ զպահս. անճաշակ. ծոմ.
Կրկին քառասուն՝ անլոյծ բերանով պահեաց. (Խոսրովիկ.։)
dark, obscure.
ἁφώτιστος. lucis vel luminis expers. Ուր չկայցէ լոյս. լուս չունեցօղ. ըշըգսըզ.
Անպայծառ յերեքկին լուսոյն, եւ ի ճշմարտութենէն անլոյս։ Նոր լուսաւորեալ՝ եւ անլոյս, աստուածային՝ եւ անաստուած. (Առ որս. ՟Ը։)
Խաւարարգել ի տուէ, եւ անլոյս ի գիշերի. (Եղիշ. ՟Ը։)
Անլոյս աղջամուղջ. (Սարգ.։)
Ճրագարանս անլոյս. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
Արգելանաց անլուսից. (Ագաթ.։ եւ Կորիւն.։)
Յայնլոյս խաւար. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Անլոյս ներքին կողմն գնդին լինի. (Շիր.։)
Յանլոյս նիւթոյ կորզեսցի. (Սարկ. լս.։)
Յանլոյս ժամու. (Ճ. ՟Թ.։)
Իբր ոչ տեսօղ զլոյս կենաց, եւ ոչ լուսաւորեալ մկրտութեամբ.
Անլոյս անկումն. (վիժածն). (Դիոն.։)
Բազումք կան մնացեալ անլոյսք եւ անկնիք (յն. մի բառ). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
disobedient.
Նոյն ընդ ԱՆԼՈՒՐ, իբր անլսող. որ ոչ լսէ. եւ ոչ հլու. անունկնդիր. անհնազանդ. ἁνήκοος. non audiens, inobediens.
Ամենեւին անլուն՝ եւ ո՛չ ունկն է. եւ որ բոլորովին ոչ տեսանէ՝ եւ ո՛չ ակն է. (Դիոն. ածայ. ՟Ը։)
Ասա՛ դու ճշմարիտ՝ հրէիցն անլուաց. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
unwashed, impure.
որ եւ ԱՆԼՈՒԱՑ. ἅνηπτος. illotus. Ոչ լուացեալ. անմաքուր. չլուացած. եայանմամըշ.
Անլուայ ձեռօք հաց ուտել. (Մտթ. ՟Ժ՟Ե։)
Խառնակ ձեռօք, այս ինքն է անլուայ՝ ուտէին հաց. (Մրկ. ՟Է. 2։ որ եւ մ.)
Թէ տեսանեն զմեզ անլուայ ուտելով. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Անլուայ ձեռօքն աղօթել ոչինչ ունի խտրոց. բայց անլուայ խորհրդով՝ այն է ամենայն յետնութիւն չարեացն։ Եթէ Աւետարան հասանիցէ ի ձեռս առնուլ, անլուայ ձեռօք չկամիս հուպ լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Զսփածանելին ընդ ջուր ոչ ետու անցանել, զի մի՛ կարծիցի հին լեալ եւ լուացեալ. զի սովոր են մարդիկ զնորն անլուայ ասել. (Մխ. երեմ.։)
cf. Անլուայ.
անթափ (հանդերձ). cf. ԱՆԼՈՒԱՅ.
Ոչ թէ ըստ առակին է անլուաց ոտիւք մտանել յատակս տաճարին Աստուծոյ։ Այս՝ որ ասիս, անլուաց ոտիւք, արժան է ստգտանել. (Փիլ. ել. եւ լին։)
Համբակս անլուաց (ի ծննդեան). (Նար. ՟Ծ՟Դ։ (Ա՛յլ է եւ ԱՆԼՈՒ, ի, ուաց. տե՛ս ի վեր)։)
indissoluble, incorruptible;
insoluble, not to be decomposed;
that cannot be deciphered
Ի վախճան հասանել մեղացն, եւ անլուծականի կենդանութեանն լինել սկիզբն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Որով ունիս յանլուծական հաստատութեան։ Որ ստուգագոյնն է եւ անլուծական, նմա հետեւիլ. (Սկեւռ. աղ. եւ Լմբ.։)
cf. Անլուծական.
ἅζυγος, πέρα ζυγοῦ. extra jugum. Որ չէ՛ ընդ լծով. ազատ.
Որդի է բնութեամբ եւ ճշմարտապէս, անլուծն, եւ ի վեր քան զարարածս. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
Զանլուծանելի դժոխս ելոյծ. (Աթ. ՟Ե։)
Զանլուծանյլի կապանս մահու լուծեր. (Ճշ.։)
Կապեալք էին ի կռապաշտութեանն անլուծանելի հանգուցիւք. (Եղիշ. ՟Ա։)
Ի կապանաց անլուծանելեաց. (Վրդն. սղ.։)
Անլուծանելի ունելով զխրացս կօշկաց. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Անլուծանելի բանտ. (Ճ. ՟Ա.։)
Գուշակէր զծնունդ բանին ի կուսական եւ յանլուծանելի կուսութենէն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Անլուծանելի կուսութեամբ. (Տօնակ.։)
Հարսնարան անլուծանելի. (Նար. կուս.։)
Դուռն աղխեալ, եւ տումար անլուծանելի. (Շ. գանձ.։)
Անլուծանելի կեանք. (Կիւրղ. ղկ.։ եւ Մամբր.։ եւ Անան.։)
Անլուծանելի է բանն՝ զոր ասաց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։)
Անլուծանելի ունիցին զվրէժս. (Իգն.։)
Զյաւիտենականսն զանլուծանելի ուրախութիւնսն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Զուրբաթ եւ զչորեքշաբաթ անլուծանելի՝ չոր հացիւ եւ աղիւ եւ ջրով ընդ երեկոյս զպէտսն վճարէր. (Սոկր.։)
indissoluble, incorruptible.
Որ չունի իւր լուծիչ մահուամբ, կամ ոչ է ինքն լուծիչ. անմահական. անլոյծ.
Յաղագս անկելոյն յանլուծիչ կենաց. (Շար.։)
Դու ես քահանայ յաւիտեան՝ ըստ զօրութեան կենացն անլուծիչ. (գուցէ՝ անլուծից). (Անան. ի յհ. մկ.։)
cf. Անլսողութիւն.
Անլու կամ անլուր գտանիլն. անլսողութիւն. անհլութիւն.
Զմարդն առաջին դատեցաւ սակս անլուութեան պատուիրանացն. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
moonless, dark.
ἁσέληνος. illunis. Զուրկ ի լուսնոյ, այս ինքն ի լուսոյ լուսնի. լուսնկայ չեղած. մահիթապսըզ.
Որ յանլուսին գիշերի յուղի երթան՝ դողան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
Գիշեր իմն անլուսին առ ձեռն պատրաստ ունելով. (Պիտ.։)
Ամանակն՝ գիշեր, եւ նա անլուսին. (Տօնակ.։)
unheard of, new, extraordinary;
deaf;
disobedient;
without news, — tidings.
ἁνήκοος. non audiens, inobediens, incredulus. Անլու. որ ոչ լսէ. խուլ. եւ անհլու. անունկնդիր. անհաւան. չիլսօղ, մտիկ չընօղ. իղիթմէզ, տինկլէմէզ.
Ոչ հաճեն գիրք զանլուր հրէայսն. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Ընդ զգայարանս իբրեւ ընդ պատուհանս տեսանեմք եւ լսեմք. եւ յորժամ սոքա փակին, անտես մնամք եւ անլուր. (Շ. թղթ.։)
Չեղեւ ոք անլուր քարոզութեան Աւետարանին. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։)
Աչք կուրաց բացցին, եւ անլուրքն լուիցեն. (Տօնակ.։)
Վա՛յ քեզ սիրտ իմ, քար անլուր։ (Մաշկ.։)
Ըստ անլուր խստութեանն արժանապէս մերժեցեր. (Գանձ.։)
Միշտ լսէք, եւ հանապազ անլուր մնայք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
Որք ոչ կամիցին լսել, անլուրք են. (Շ. թղթ.։)
Անլուր ականջք. (Նար.։)
Անլուր ճշմարտութեանն սիրէ լինել. (Յհ. իմ.։)
Յորժամ անլուր խրատուն լինիցիմք. (Լաստ.։)
Ոչ եղեւ անլուր ձայնի ախտացելոյն. (ՃՃ.։)
Բազում անգամ ի լուր ականջաց խօսիմք, ասեմք, մի՛ անլուր լինիր, այլ մատո՛ առ իս զականջսդ. (Խոսր.։)
Իբր անլսելի. անիմանալի. այն՝ զոր ոչ հասկանայ ոք.
Որք եւ անլուրք լեալք միմեանց՝ զքակտումն ընկալան բարբարոսական միաբանութեանն. (Անան. եկեղ։)
Ծնոյց զանլուր միմեանց ձայնիցն շփոթութիւն. (Ագաթ.։)
Անլուր բարբառս իւրաքանչիւր ումեք բաշխեալ. (Խոր. ՟Ա. 8։)
Անլուր իրի պատասխանելն՝ գործ է անզգայական անբանութեան. (Համամ առակ.։)
Ոչ լսելի եղեալ կանխաւ. նոր եւ անկարծ. անհնարին. չլսուած. իշիտիլմէմիշ. ἁνήκουστος. inauditus.
Գործեաց եւ զանլուր չարիս. (Խոր. ՟Գ. 24։)
Հարկեցաւ գալ յայս անլուր չարութիւն. (Պիտ.։)
Որ ոչ տեսին զնոր եւ զանլուր դատապարտութիւնն. (Յհ. կթ.։)
that never ceases to speak;
incessant;
incessantly.
Առանց լռելոյ. անլռելի ձայնիւ. անդադար. անընդհատ. ἁσιγήτως. incessanter.
Անլռաբար աղաղակել, կամ վերօրհնել. (Դիոն. եկեղ.։ Մաքս. նշ. եկեղ.։)
cf. Անլռաբար.
cf. Անլռաբար.
ἁσίγητος. nonsilens, non tacens, incessabilis. Որ ոչ լռէ. անլուռ. անդադար.
Անլռելեօք բերանովք գոչել. (Դիոն. եկեղ.։)
Անլռելի հնչմամբ. (Շար.։)
Քեզ բարեբանութիւն անլռելի։ Գովեստս անճառս եւ անլռելիս. (Նար. ՟Ի. ՟Ծ՟Ա։)
Կամ զոր չէ արժան լռել.
Անձայն լռութեամբ փոխադրել կարծեցին զանլռելի իմաստութիւն Աստուծոյ. (Համամ առակ.։)
Զէակիցդ Հօր զՈրդի փառաւորեմք անլռելի. (Շար.։)
plate, sheet, lamina.
ἕλασμα lamina ductilis. Կռեալ թերթ. թիթեղն.
crooked or bent at the point;
— բեւեռ, hook, crook.
Կրկնապարոյր կռածագ կտցաւն, որ զօրէն ունի խայթոցաց կարճի. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
cut, carved, sculptured;
laminated, forged;
engraved;
coined;
վարսք —ք, thick, curly hair.
ἑλατός ductilis λαξευτός excisus. Կռեալ. կռանաւ ծեծեալ կոփեալ, շինեալ. կու՛ռ. եւ Կոփածոյ. ծեծած կոծած.
Փողս կռածոյս։ Դրուագս կռածոյս։ Վահան կամ ինզակ ոսկի կռածոյ։ Ի ձայն օրհնութեան կռածոյ փողոյ։ Եդ ի կռածոյ գերեզմանի.եւ այլն։
Վասն կռածոյ գերեզմանաց. (Մաշկ.։)
Հիւսածու թագաւ պսակեալ, եւ ոչ կռածու. (Վրդն. պտմ.։)
Ասի կռածոյ, է որ ի հեղեղատէ (կուռ եւ ողորկ քար), եւ է կռածոյ՝ որ ի կռանէ. որպէս ասի, թէ ո՛չ է ձուլածոյ, այլ կռանահարութեամբ գործեալ. (Երզն. քեր.։)
Վարսք նորա կռածոյք՝ կամ եղեւնեայք. որպէս թէ կա՛մ կուռ եւ խիտ վարսք, եւ կամ որպէս զվարսաւոր եղեւնափայտից. (եբր. երեւի նշանակել գանգուր գռուզ)։
having a crooked or bent beak.
Որոյ կտուցն է կեռ, այսինքն կոր. cf. ԿՌԱԾԱԳ.
Արծուի (այսինքն արծուոյ) է սահման. բարձրաթռիչ թեւաւոր, ըստ տեսակի կռակտուց, ըստ սեռի զօրաւոր կենդանի. այս այսաբար. (Ոսկիփոր.։)
idolatrous;
idolater;
heathen.
εἱδωλολάτρης idololatra, cultor idoli. որ եւ ԿՌԱՊԱՐԻՇՏ (պարսկական յանգիւ փէրէսթ). Որ պաշտէ զկուռս. պաշտօնեայ դրօշելոց. կռամոլ. դիցապաշտ. դիւապաշտ. հեթանոս.
Մի՛ կռապաշտք լինել։ Կախարդաց, եւ կռապաշտք. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ. 7։ Յայտ. ՟Ի՟Ա. 8։ ՟Ի՟Բ. 15։)
Ոչ հանդուրժեաց բնակել ի մէջ կռապաշտիցն. (Խոր. ՟Բ. 32։)
ԿՌԱՊԱՇՏ ա. եւ ԿՌԱՊԱՇՏԱԿԱՆ. Սեպհական կռապաշտութեան.
Կործանիչ ելով կռապաշտ տաճարաց. (Անան. եկեղ։)
Զթանձրամած խաւարն կռապաշտականն աղջամղջին նսեմութեան փարատեցեր. (անդ։)
to worship idols, to give up to idols;
to idolize.
ԿՌԱՊԱՇՏԵՄ ԿՌԱՊԱՇՏԻՄ. Կռապաշտութիւն առնել. պաշտօն մատուցանել կռոց. կռապաշտ լինել.
Արարին որթ, եւ կռապաշտեցին։ Կռապաշտեցան մինչեւ ցգերիլն ի սաղմանասարայ։ Ամբաստանութիւն կռապաշտելոյն իսրայէլի. (Նախ. ել.։ Նախ. դտ.։ Նախ. յես.։)
Մի՛ ագահութեամբ կռապաշտեսցուք։ Մի՛ խաբեսցէ զմեզ բանսարկուն՝ ի պատճառս ոգէսիրութեան կռապաշտել ագահասիրութեամբ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)
cf. Կռապաշտեմ.
ԿՌԱՊԱՇՏԵՄ ԿՌԱՊԱՇՏԻՄ. Կռապաշտութիւն առնել. պաշտօն մատուցանել կռոց. կռապաշտ լինել.
cf. Կռապաշտ.
Ընդ յափշտակօղս կամ ընդ կռապարիշտս։ Կամ կռապարիշտ կամ ագահ։ Ոչ պոռնիկք, ոչ կռապարիշտք։ Կամ ագահ, որ է կռապարիշտ. (՟Ա. Կոր. ՟Ե. 10. 11։ ՟Զ. 9։ Եփես. ՟Ե. 5։)
Ոմն կռապարիշտ լինելոց է. (Եզնիկ.։)
Կռապարիշտ է ... որ զոչ ախորժելիս ստեղծ չէին կատարէ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Տեանեն կռապարիշտքն զփառս նշանին քրիստոսի, եւ ամաչեալ կոծին. (Լմբ. սղ.։)
Եւ իբր Կռապաշտական.
Դիմամարտ գոլով սրբոցն ընդ կռապարիշտ պաշտամունսն. (Շար.։)
Կռապարիշտ ագահութիւն. (Մաշկ.։)
cf. Կռէզ.
ԿՌԷԶ ԿՌԷԺ. κόμμι gummi, -is, -a;
gummi arabica. (լծ. եւ շրէժ. թ. չիրիշ) Խիժ, հոյզ ծառոյ՝ որ մածնու եւ մածուծանէ. ... (ասի եւ Զամխ արապի. տաճկի կռէզ։ Իսկ Կուոյ կռէզ. սագահում, իբր հում սագըզ։) (Բժշկարան.։ Գաղիան.։ Հին բռ.։)
Ծաղիկ պարտեզից, կըռէժդ ի խնկից. (Գանձ.։)
ԳԱԶԻ ԽԻԺ կամ ԽԷԺ կամ ԿՌԷԺ. τραγάκανθα (նոխազափուշ). tragacanthum, hyrcina spina, gummi adraganthum. Ձիւթ փշուտ բուսոյ գազի՝ յարմատոյ նորին ճեղքելոյ. քիթրա, քիթրէ։ (Բժշկարան.։ Գաղիան.։)
antagonistic;
champion;
ally.
συμμύξας congrediens. Որ կռուի ընդ այլում. իբր ոսոխ. ախոյան. հակառակորդ.
Յաղթէ յաղթութիւն. ո՛չ որ բառնայ ի միջոյ զկռուակիցն, այլ որ զանձն ապրեցուցանէ. (Եւագր. ՟Լ՟Դ։)
Յորժամ տեսանէ կատարեալն հասակաւ եւ ուժով զմանուկ տհաս իւր ախոյեան գնացեալ, ասէ. վա՛չ քեզ՝ վա՛չ զիմ կռուակիցս։ Կռուակից յարեաւ անմարմինն մարմնաւորացս. (Լմբ. սղ.։)
Որպէս առ աբրահամաւն եկեր, եւ ընդ յակոբայ կռուակից եղեւ. այսինքն գօտեմարտեցաւ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Արշաւեն եւ կռուակից լինին. (Լմբ. առակ.։)
ԿՌՈՒԱԿԻՑ. σύμμαχος belli socius. Մարտակից, նիզակակից.
Մեմնոն եւ ամազոնք պռիամայ կռուակից եղեն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
quarrelsome, quarrel-lous, shrewish;
wrangler, brawler;
disputer, caviller, sophist.
Զգրգռութիւն կռուասիրին՝ իբրեւ զշունչս առ կերակրին. (Յիսուս որդի.։)
contentious, litigious, quarrelsome, fractious, wrangling, mischief-making, meddlesome.
στασιάζων seditiosus, contendens. Որ առնէ կամ յուզէ զկռիւ. խռովարար. ապստամբ.
Աթենացիք ձեռներէց ի կռիւ լինելոյ դադարեցին ի պատժել կռուարարացն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Այն իսկ իցէ ասէ առաւել խաղաղութիւն, յորժամ զփուտն հանիցէք, եւ զկռուարարն ի միջոյ բառնայեցէք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
Եւ Մարտիկ զօր. ճէնքճի.
Ու՞ր կռուարարքն ի ճակատին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
cf. Կռուիմ.
Մարտ եդեալ կռուիցիմք ընդ անօրէն իշխանին. (Եղիշ. ՟Ե։)
Ես եւ արդարութիւն ուխտապահութեանն ի միասին կռուեմք. (Փարպ.։)
to caw (as a crow).
Կառչել, կարկաջել ագռաւուց եւ կռնկանց. (լծ. լտ. կա՛ռռիօ garrio).
cuffed, beaten.
Հայէր մարգարէական հոգւով ընդ կռփահար ձաղանս քրիստոսի. (Լծ. կոչ.։ եւ Տօնակ.։)
Կռփահար եւ անհանգիստ լինիմք. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։)
cf. Կռփեմ.
κολαφίζω colaphizo. Կռփօք հարկանել. կռուփս հանել. կռփել. մուրցացի տանջել. խոշտանգել. եւ որպէս թէ Կառափնահարել. եւ հարստահարել. Գլխուն զարնել, չարչրկել.
Եւ կռփահարեցաք եւ անհանգիստ եղեաք. (՟Ա. Կոր. ՟Դ. 11։)
Զոր պիղատոս դատապարտեաց, եւ հրէայքն կռփահարեցին։ Նեղել եւ կռփահարել եւ ձաղել։ Անօրէնք նեղեցին զմեզ, եւ հակառակորդ կռփահարեցին յանխնայ. (ՃՃ.։)
Զաղքատն կռփահարէին (մեծատունք). (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Դատաւորեալքն կռփահարէին զայրիս եւ զորբս՝ ոչ խնդրելով զվրէժ իրաւանց նոցա։ Այպանելով երգիծանեն, կամ սաստիւ կռփահարեն. (Լմբ. մաղաք. եւ Լմբ. պտրգ.։)
cf. Կռփամարտ.
πυγμή pugnus, pugna. Բռնամարտիկ, եւ Բռնամարտութիւն. ազգ ըմբշամարտութեան՝ կռուփս տալով, կամ բռնցի եւ մուրցացի բախմամբ.
Յաւելաւ կռփամարտիկն։ Զկռփամարտիկ օնսն եդ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ի տեսարանի աշխարհիս ո՛չ զոդւոցն ուսուցեալ հրահանգս, կամ զոլոմպիականն, զկռփամարտիկ. (Սարկ. քհ.։)
who strikes with the fist;
who uses harshly.
Որ կռփէ (ըստ ամենայն առման)
Նմա տուաւ հրեշտակ կռփիչ սատան. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Խաւարն թանձրամած՝ կռփիչ խաւարելոցն կռամոլութեամբ. (Նախ. ել.։)
Գթութիւնն կռփիչ հպարտութեան. (Յճխ. ՟Ժ։)
Կռփիչ հանապազորդեան՝ գլխոյ գագաթան հպարտացեալ չարագործին շերտս այս տաշեցեալ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Իշխանն կռփիչ է չարաց. (Եփր. հռ.։)
Եղիա կռփիչ իսրայէլի։ Ճրագ լուսատու՝ կռփիչ խաւարի. (Անան. ի յհ. մկ.։)
Բարկացաւ տէր, եւ ետ նոցա կռփիչս (զայլազգիս). (Տօնակ.։)
Կռփիչ եւ շլացուցիչ տկար աչաց լինի պայծառութիւն արեգական. (Ճ. ՟Գ.։)
caustic, biting, very painful, vexatious.
Կսկծանօք կծանօղ, կամ կծեալ. մորմոքիչ. մորմոքելի.
Մարմաջեցուցանէր զնոսա. այս էր՝ որ կսկծակիծ եւ վիճելի առնէր այնուհետեւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
cf. Կսկծելի.
ԿՍԿԾԵՑՈՒՑԱՆՈՂ ԿՍԿԾԵՑՈՒՑԱՆՈՂԱԿԱՆ ԿՍԿԾԵՑՈՒՑԻՉ. δάκνων, δακνώδης mordax, pungens. Որ կսկծեցուցանէ. մորմոքիչ. կծանօղ. կսկծցընօղ, կճօղ.
Զայս կսկծեցուցանօղ ինքնաբանական նախատինս։ Զայս յանդիմանութեան դատակնիք կսկծեցուցանողականս բանի։ Անիծք ... կսկծեցուցիչք եւ մարմաջողականք. (Նար. ՟Հ՟Բ. ՟Ի՟Բ. ՟Կ՟Թ։)
Զկսկծեցուցիչ բնութիւն աղին ի բաց եդաք. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
to be in pain, in sorrow or affliction;
to grieve, to take to heart, to mourn for, to feel very sorry, to be too much vexed;
to repine at.
δάκνομαι mordeor, pungor, molestia affligor. Կսկիծ կրել. կրել զցաւ ի մարմնի՝ մանաւանդ ի սրտի. մորմոքիլ. տոչորիլ յերեսաց տխրականաց եւ մախականաց. խշխշիլ, երիլ մրկիլ.
Ոչ տացէ քեզ կսկծել, եւ ոչ տրտմիլ ինչ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 21։)
Շփեցէք լհարուածսդ, զի այնպիսին առաւել կսկծեսցի. (Ճ. ՟Ա.։)
Վասն առաջին ընդարձակութեանն իւրեանց եւ լիութեանն պատմեալ ծանուցանէր նոցա, զի առաւել եւս կսկծիցին. (Նչ. եզեկ.։)
Միշտ այնպէս ընդ այլոց բարիս կսկծէին. (Երզն. մտթ.։)
testator.
διαθέμενος testator, testamentarius. Գրօղ կտակի. տանուտէր որ առնէ զկտակ.
Ուր կտակ է, հարկ է զմահ ի մէջ բերել զկտակագրի։ Զիա՞րդ իցէ հաստատուն, մինչ կտակագիրն կենդանի է. (Եբր. ՟Բ. 16. 17։)
Կտակագիրք կամօք իւրեանց գրեն, եւ կամօք դարձեալ լուծանեն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
Վասն դաշնաւորութեան կտակի, եւ կտակագրացն դիմաց. (Մխ. դտ.։)
Զկտակագիրսն առ իւր նստոյց. (Պտմ. աղեքս.։)
Եւ Օրինագիրն աստուած տուիչ տախտակաց ուխտի.
(Սուրբ կոյս) կտակագրին տապանակ, անճառ լուսոյն աշտանակ. (Գանձ.։)
ԿՏԱԿԱԳԻՐ, գրոյ, գրով, կամ գրի. գ. διαθήκη testamentum. գիր կտակի. որ եւ Կտակ. անդարձագիր.
ոչ գոյ անդ մահ՞ եւ ոչ կտակագիր։ Առնէր կտակագիր։ Եբեր առ նա կտակագիր հռոմայեցւոյ ընտանւոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։ Սոկր.։ Վրք. հց. ՟Է։)
Մարդ եթէ մեռանի առանց կտակագրի։ Թէ չառնէ կտակագիր, եւ այլն. (Մխ. դտ.։)
to make one's will.
Գրալ զկտակ. աւանդել կտակաւ.
որ կտակագրէ զիւրսն տրամադրելով՝ մանկանց գոլով հայր. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
Որ կտակագրէ, շնորհէ նոցա զխորհուրդն. (Մխ. դտ.։)
heir;
heiress.
δεχόμενος susceptor. Առօղ զգրեալսն ի կտակի. այսինքն ժառանգն.
Կտակն դարձեալ կէս զկտակագրին ունի (բան), եւ կէս զկտակառուացն. (Ոսկ. եբր.։)
feeding on grain.
Կերօղ զկուտ կամ զընդեղէնս. ընդակեր.
Ոսանք (ի թռչնոց) գիշակերք, եւ կէսք կտակերք. (Վրդն. ծն.։)
marsh-mallow.
ԿՏԱՏԵԱԿ կամ ԿՈՒՏԱՏՈՒԿ. ἁλθέα (այսինքն առողջարար) malvae sylvestris genus. Ազգ մոլոչի ի վայրի։ (Գաղիան.։)
weaver, linen-manufacturer;
linen-draper.
Ոստայնանկ կտաւեղինաց. գործօղ զկտաւ (որպէս դնի ի յն)
Ամաչեսցեն եւ կտաւագործքն բարակամանք. (Ես. ՟Ժ՟Թ. 9։)
Առ կտաւագործն բանս չգոյ իմ, զի ի վաճառականաց իցէ նա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
lin-seed;
cf. Իւղ.
Իբր Կտաւահատ, այսինքն հատ կամ ունդ կտաւոյ, յորմէ ելանէ իւղ կտաւատի. լտ. lini semen. (ուստի պէզիր եաղը, lini oleum ).
Մարմնոյ մեծութեամբ բակլա եւ սիսեռն պարծէին առ հատ կտաւատի, եւ կնճըթան. (Մխ. առակ. ՟Խ։ Բժշկարան.։ Վստկ.։)
of linen, linen.
ԿՏԱՒԵԱՅ ԿՏԱՒԵՂԷՆ ԿՏԱՒԻ. λίνεος, λινοῦς lineus. Որ ինչ է ի նիւթոյ կտաւոյ. կտաւէ, կտաւ.
Անդրավարտիս կտաւեայս. (Ել. ՟Ի՟Ը. 42։)
Վահանակ կտաւեայ։ Կտաւեայ հանդերձից. (Նախ. ել. եւ Նախ. ղեւտ.։)
կտաւեայ պատմուճանաւ. (Լմբ. պտրգ.։)
Խորան կտաւեայ ի ձեւ եկեղեցւոյ շրջեցուցանէին. (Վրդն. պտմ.։)
Կտաւեղէն պատմուճան, կամ կապարան (այսինքն պատանք). (Փիլ. քհ. ՟Ա։ Մամբր.։)
Պատմուճան կտաւի։ Անդրավարտիս կտաւիս։ Գօտի կտաւի։ Խոյր կտաւի։ Ձորձ կտաւի։ Յասուեաց եւ ի կտաւեաց՜ սփածանելի կտաւի. եւ այլն. (Ղեւտ. ՟Զ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Զ։ Եզեկ. ՟Խ՟Դ. 17։ Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 1։)
Պետրոս զանօթն կտաւի իջեալ տեսանէր. (Խոսր.։)
cf. Կտաւեայ;
շապիկ —, linen shirt;
—ք, linen.
ԿՏԱՒԵԱՅ ԿՏԱՒԵՂԷՆ ԿՏԱՒԻ. λίνεος, λινοῦς lineus. Որ ինչ է ի նիւթոյ կտաւոյ. կտաւէ, կտաւ.
Անդրավարտիս կտաւեայս. (Ել. ՟Ի՟Ը. 42։)
Վահանակ կտաւեայ։ Կտաւեայ հանդերձից. (Նախ. ել. եւ Նախ. ղեւտ.։)
կտաւեայ պատմուճանաւ. (Լմբ. պտրգ.։)
Խորան կտաւեայ ի ձեւ եկեղեցւոյ շրջեցուցանէին. (Վրդն. պտմ.։)
Կտաւեղէն պատմուճան, կամ կապարան (այսինքն պատանք). (Փիլ. քհ. ՟Ա։ Մամբր.։)
Պատմուճան կտաւի։ Անդրավարտիս կտաւիս։ Գօտի կտաւի։ Խոյր կտաւի։ Ձորձ կտաւի։ Յասուեաց եւ ի կտաւեաց՜ սփածանելի կտաւի. (եւ այլն. Ղեւտ. ՟Զ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Զ։ Եզեկ. ՟Խ՟Դ. 17։ Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 1։)
Պետրոս զանօթն կտաւի իջեալ տեսանէր. (Խոսր.։)
piece of linen, rag, cloth;
swathing linen.
λέντιον linteum. Դոյզն կապերտ կամ փերթ կտաւի. աղքատին սփածանելի, զգեստ, խանձարուր, եւ այլն.
Թագաւորն յիսուս զկտաւոտեակն զմարդկութիւն (յն. զմարդկութեան) սփածեալ՝ բժշկէր զհիւանդն. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
Պատեալ ի կտաւոտեակս՝ ի մսուր անբանից. (Ոսկիփոր.։)
to tattoo;
to prick down;
to pinch;
գիր կտեալ, tattooing.
στίζω, στίγω, στίχω pungo, signo. Կէտ կէտ կամ կուտ կուտ առնել. սպի կամ բիծ տպաւորել. ցտել. ... Ուստի ԿՏԵԱԼ. στικτός punctatus, impressus.
Գիր կտեալ մի՛ առնիցէք ի մարմինս ձեր. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 28։)
Գիր կտեալ զցտելն եւ զաժանս ծնոտից արկանելն ասէ. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
Բժշկեա՛ զտիպքն եւ զգիծքն, եւ զխարանս հարուածոց ... զկտեալ խածուածս բազմագունիս։ Զկտեալ զդիպուածս այս փայտի զարկման. (Նար. ՟Ձ՟Ե. ՟Ղ՟Բ։)
small grain.
ԿՏԻԿ. Կուտ փոքրիկ կամ հատեալ ընդ մէջ. հատ. հատիկ. ունդ. սերմն.
Որպէս եւ մրջեան ... ընդ երկու զհատն կտրելոյ զկտիկն յորջէ անտի, եւ ցամաքեցուցանելոյ. (Եզնիկ.։)
portion, dowry, dower.
Չիցէ՞ ձեռնահաս (հարսն) թախանձս եւ կտիրս ի մէջ բերել. (Ոսկ. կողոս. ՟Ժ՟Բ։)
to become furious, to give up to a frantic transport;
to become mad with love, passionate, frenzied with desire or lust;
to tickle, to titillate;
to be in rutting, in pruriency.
βακχεύομαι, γαργαλίζομαι, παραπαίω, μαίνομαι bacchor, desipio, insanio. Կատաղիլ. մոլիլ, մոլեգնիլ՝ մանաւանդ ի ցանկութիւս մարմնոյ. անկղիտանալ. եւ Խտտղիլ. գրի եւ ԿՏՂՄԻԼ.
Երիտասարդ մոլեգնեալ կտղեալ ի մարմնոյ ցանկութիւնս։ Մոլեցին կտղիցին եւ աւելի քան զդէպն ջեռնուցուն։ Այնպէս մոլիմք եւ կտղմիմք, զի ո՛չ թէ մոլիցիմք՝ իմանամք։ Յորժամ համարի զգաստանալ, յայնժամ առաւել մոլի եւ կտղի. (Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։ Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Բ։ Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Գ։ Ոսկ. մ. ՟Գ. 4։)
keel.
τρόπις carina, ima navis pars եւ principium. Կտելն եւ կրկտելն. որպէս սկզբնաւորութիւն կառուցանելոյ զնաւ, կամ ոտնափայտ նորին.
հարկանել բուռն ի գործ տախտակամած յատակաց նաւի, որ է սկիզբն կտուածոյ կազմութեան նաւին. (Վեցօր. ՟Ա։)
to lop off, to cut away, to prune, to trim.
διακαθαίρα interluco, interputo, perpurgo. Գրի եւ Կտաւել (զոր տեսցես) Կրկտելով սրբել եւ կտրել զաւելորդ ոստս տնկոց. յատանել. cf. ԿԾՈՒԵԼ, եւ cf. ՔԹՈՒԵԼ, իբր քաղել. յօտել.
Ոչ սերմանել եւ ոչ վարել, եւ ո՛չ ծառս կտուել, եւ կամ հատանել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ցանկով փակեցի ... մաքրեցի, կտուեցի, կակղեցի. (մծբ. ՟Ժ՟Ը։ եւ Եփր. աւետար.։)
cut, cutting, incision;
cut, shape, fashion;
cut out.
τομή sectio, sectura, segmen. Կտրուած. հատուած. կտուր տեղին կտրեալ, եւ ձեւն.
Մասունքն երկաքանչիւր ուրուք հատածոցն ունի առանձին կտրածս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 5։)
Իբրու կտրած մի որթոյ է նա մերկ. (Եփր. աւետար.։)
յորժամ մայրքն կտրին, կամ նման կտրածքն լինել բնակութիւն մեղուոց. քանզի ոչ եւս այլ արձակենշառաւիղս ի կտրածէն. (Վեցօր. ՟Ե։)
to cut up, to cut or tear in pieces
Ի կտուրս կտուրս հատանել. կտրտել, կտոր կտոր ընել՝ ջարդելով.
Զմարմինդ քո մաշեալ, եւ յօշյօշ կտրատեալ։ Կտրատեցան ամենայն մարմինք նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
sheep-shearer;
paring-knife.
Կտրելն սու՛ր կտրչով արա. (Վստկ.։)
κείρων tondens. կտրօղ, այսինքն խուզօղ խաշանց.
Իբրեւ որոջ առաջի կտրչի անմռունչ կայ. (Ես. ՟Ժ՟Գ. 7։)
Եւ գործի կարելոյ. յօտոց. կտրոց. դանակ.
pruning, lopping.
Կտրուած, հատումն. յօտումն.
Զկտրուքն ընդդէմ հարաւոյ արա՛. (Վստկ.։)
wood-cock.
Հաւ կամ Թռչուն նման կաքաւու՝ երկայնակտուց, որ որդամբք կերակրի.
Կաքաւ, ըտցար, եւ սարեկ ի հեշտութիւնս են. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
beaked;
— մուրճ, mat-tock.
Ունօղ զկտուց՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
Կտցաւոր մրճօք փորեալ զհիմունս. (Խոր. Գ. 28։)
to peck.
Կացաւ քրքրել. հարկանել, կտտել.
Փանաքի եւ դուզնաքեայ հաւքն (այսինքն թռչունք) ի վերայ երկրի նստին կտցելով (զերկիր, կամ բազէից). (Փիլ. լիւս.։)
to be enticed to evil;
to be impelled by evil.
Դժմիտքն կրաբերին ի չարէն. (Երզն. քեր.։)
lime-pit.
Ի կիր հրամայեմ արկանել զքեզ ... ընկեցին զսուրբն ի կրագուբ մի. (ՃՃ.։)
carrying fire;
igneous;
ardent, fiery.
ՄԻ՛ մնասցէ կրակաբեր տանն եսաւայ. (Աբդ. ՟Ա. 18.) ի յն. ոմանք ընթեռնուն πυροφόρος . որ է անխտիր՝ կրակաբեր, կամ ցորենաբերծ, եբր. սարիտ, մնացորդ։
Ոչ եւս եղիցի կրակաբեր ի տան եսաւայ. (Եփր. աւետար.։)
ԿՐԱԿԱԲԵՐ. Կրօղ կամ ունօղ յինքեան զկրակ.
Իջուցեալ կրակաբեր անձրեւս. (Ագաթ.։)
Հեղեղ ջուրց, եւ անձրեւ կրակաբեր. (Արշ.։)
censer;
brazier.
πυρεῖον thuribulum. Ընդունարան կրակի. բուրվառ.
Զկրակակալսն պղնձիս, զոր մատուցին այրեցեալքն. (Եւագր. ՟Ի՟Զ։)
burning embers, live-coal.
Աճիւնախառն կրակ. գազազ. քէօղ.
Կրակամոխիր շաղախեալ գազախով արկին ի քիթսն. (Ճ. ՟Զ.։)
fire-worshipper.
անհաւատ եւ հեթանոս կրակապաշտ. (Փարպ.։ Խոր. ՟Գ. 60։ Յհ. կթ.)
Հրով հոգւոյն՝ շիջուցին զբոցն զկրակապաշտ պարսիցն. (Շար.։)