unsociableness.
that loves not his companions.
Իբր առանձնասէր, առանձնութեան սիրօղ. ἁφιλέταιρος.
Անքաղաք, անտուն, անինչ, անընկերասէր. (Բրս. թղթ.։)
indomitable, invincible, inflexible, unconquerable.
Որ ոչն ընկճի.չիսմքած, տակ չեղած.
Անընկճելիք լինելով ի վայրաբեր խորհրդոց. (Պիտ.։)
want of fortune, poverty.
ԱՆԸՆՉԵՂՈՒԹԻՒՆ ԱՆԸՆՉՈՒԹԻՒՆ Ոչ գոլն ընչեղ. անինչ եւ անստացուած կեանք. աղքատութիւն՝ մանաւանդ կամաւոր.
Վասն անընչեղութեանն ի բազում խաղաղութեանն եւ յանհոգութեան են կեանք աղքատին։ Անընչեղութիւն, ողորմութիւն. անընչութիւն. (Մանդ.։)
Զողորմածութիւն եւ զանընչութիւն։ Անընչութեամբ զկեանս իւր տնօրինել. (Սարգ.։)
Զի՛նչ օգուտ է ինձ անընչութիւնն, յորժամ սէր խեղկատակութեանն ծառայ զիս ունի գրաւեալ. (Լմբ. սղ.։)
Եթէ կամիս զանընչութիւն, ատեա՛ զարծաթսիրութիւն։ Գանձարան մեծ է կրօնաւորի կամաւոր անընչութիւն. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Է։)
not familiar, strange;
unaccustomed;
indocile, wild, savage.
want of familiarity;
disuse;
indocility, ferocity.
indiscreetly, imprudently.
Անընտրողաբար. առանց ընտրելոյ կամ ընտրութիւն առնելոյ. անխտիր. անխորհրդաբար. թէվէքէլլի.
Զի մի՛ անընտրաբար նուիրանն խայտառակեսցի։ Վիրաւորեալ՝ քան թէ բժշկել՝ անընտրաբար զկարծիս մտաց. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Գ։)
Անընդրաբար մոլորիս. (ՃՃ.։)
cf. Անընտրաբար.
Առ ի շիջանել անընտրողաբար յանձեռնհասն բարձրութենէ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Մի՛ ոք անընտրողաբար զամենայն հաւասար համարեսցի. (Շ. ընդհ.։)
Անընտրողաբար տալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
indiscreet, imprudent.
Որ չառնէ ընտրութիւն. որոյ չիք ընտրողութիւն. անխորհուրդ. տգէտ. տգիտական. անընտրողական. աղէկ չիքննօղ, աղէկը չընտրօղ, անխելք.
Տգէտ եւ անընտրող առաջնորդ ի բժշկելն խոցէ. (Նեղոս.։)
Դատաւորք անընտրողք իրաւանց. (Մխ. դտ.։)
Անընտրող մտօք ունելով զծառայս, չընտրել զլաւն ի վատթարէն. (Փարպ.։)
Երդմանց սովորութիւնք՝ յանընտրող յիմարութենէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ե։)
indiscretion, imprudence.
Պակասութիւն ընտրողութեան՝ քննութեան եւ ուղիղ դատման. անխոհեմութիւն, տգիտութիւն. անխելքութիւն.
Յամենայն ինչ անընտրողութեամբ մերձենան. (Մանդ. ՟Ժ՟Ե։)
Եւ առ մեօք լինի անընտրողութիւնն ի կամքն. (Լմբ. սղ.։)
Նաւաստեաց լինել դաւող անընտրողութեամբ. (Պիտ.։)
cf. Անստգիւտ.
ԱՆԸՍՏԳԻՒՏ ԱՆՍՏԳԻՒՏ Ըստ յն. անըստգիտելի. ἁκατάγνωστος. irreprehensibilis, qui damnari nequit. Ուր չիցէ ստգիւտ կամ ինչ մի ըստգտանելի. անպարսաւ. անարատ. անթերի. կատարեալ. ստոյգ. անկասկած.
Ոչ մի ինչ պակասութիւն ի բոլորն անդամոց, յամենայնէ այսպիսեացս անըստգիւտ եղեալ. (Պիտ.։)
Անըստգիւտ հաւատով։ Անըստգիւտ սրտիւ վստահ։ Անստգիւտ ուրախութիւն, կամ հաստատութիւն. (Լմբ.։)
Անստգիւտ բարգաւաճանօք. (Պիտ.։)
Անըստգիւտ գանձ. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
Եւ ոչ ստգտեալ ի խղճէ անձին. անխիղճ. (որ եւ վերածի ի նախագրեալս).
Զմեղացն մահ որպէս զկեանս սիրով եւ անըստգիւտ մտօք ողջունեն։ Անստգիւտ մտօք բերին ընդ նոյնն (ընդ մեղս). (Լմբ.։)
Իրք՝ ստգտանօք մտաց դատապարտիմք, նորա է, եւ անստգիւտն՝ մեր. (Լմբ. էր ընդ.։)
cf. Անստերիւր.
ԱՆԸՍՏԵՐԻՒՐ ԱՆՍՏԵՐԻՒՐ Ոչ ստերիւրեալ. ոչ թիւրեալ. անխոտոր. անվրէպ. անսխալ. անթերի.
Միայն մոլորումն մտաց հեռանայ ի նմանէ. իսկ որ անըստերիւր ունէր զսա, տե՛ս թէ զի՛նչ աղաղակէր. (Լմբ. պտրգ.։)
Բազմիցիմք ըստ անսուտն խոստման, եւ վայելիցեմք ընդ Քրիստոսի անըստերիւր յուսոյն մերոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Անստերիւր եւ սրբակցորդն ստացուածոց քրիստոսեան նշանին. (Նար. խչ.։)
Անստերիւր ունել զմիտս։ Յետ մահու անըստերիւր զթիւսն ունել աղերսէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Անըստերիւր հոգեւորական վարուք. (Շար.։)
cf. Անութ.
• , ի, ռ հլ. «թևի տակի փոսը, խօլթուխ» Բ. մկ. ժբ. 40. Երեմ. լը. 12. Բուզ. գ. 18. այս հին օրինակների վրայ կարելի է աւելացնել այժմ՝ «Խեցիս ջեռու-ցեալ յանթոն դնէին» Եփր. Վկ. արև. 30 «Գունդս կապարիս հրամայեալ է ջեռուցանել և դնել յանթս ձեր, մինչև ծակեսցի փոր ձեր» (Գոր. և Շմոն, էջ 70)։ Ածանցեալ ձևերն են՝ անթել «թևի տակն առնել» Կանոն. անթմէջ «անութի մէջտեղը» ԱԲ. ընդանթական «թևի տակի» Բժշ. անութքա, անութքայ «թևի կամ վզի տակ ուռեցք» Գաղիան. անթանոց «ու-սընդանութ կապուած ոսկու շարք կամ յան-ջագեղ կամար» Հին բռ. ընթանոց «ղենջակ» Ոսկ. ես. անթանոցիկ «թևի տակ դրած փոք-րիկ խուրձ ցորեն» Յոբ. իդ. 19. անթատակ «թևի տակը» Ոսկիփ. Աբր. կրետ. 84. նոյն բառը գրւում է անթ և անդ ձևերով (վերջին ձևով է Զքր. սարկ. բ. 52). Վարդանեան ՀԱ 1922, 280 սխալ գրչութիւն է համարում անթ, որ սակայն արդարանում է գւռ. ձևե-րով. նոր գրականում ընդունուած է միայն անութ, որից անթացուպ «խեղանդամի թևի տակ գաւազան», ուսընդանութ (իբր մէ՛կ բառ) «կրծքի վրայ խաչմերուկ»։
• Bugge KZ 32, 2 դնում է հնագոյն ասնութ ձևից, որ կազմուած է հա-մարում ասն+ութ. առաջինը՝ ասն=յն։ ἄζων, սանս. ákša, լտ. axis, հսլ. osi հբգ. ahsa «առանցք»<հնխ. ak'sō̄n նշանակութեան փոփոխութեան համար հմմտ. լտ. axilla, հբգ. uohsana «ան-թատակ». երկրորդը՝ ութ, մասնիկ է. հմմտ. ագանութ (77 եբր. բառ է). ո-մօթ, անօթ, Հիւնք. խանութ-ից։ Պա-տահական նմանութիւն ունի արաբ. ❇ ibt «անութ» (Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. 454)։
• ԳՒՌ.-Ակն. Հճ. Հմշ. օնթ, Մկ. Վն. հիւնթ. բառիս նշանակութիւնը գրաբարից մի քիչ տարբեր է. այսպէս՝ Ախց. Զթ. Հմշ. «գիրկը», Հճ. «կապոց, տրցակ», Մկ. Զն. Տր. «թևտակ, երկու բազուկների կամ մէկ թևի ու իրանի միջև առնուած մի բանի քա-նակութիւնը», Ակն. «մի կուրծք բեռ, լանջքի վրայ առած բեռան քանակութիւնը», Մրշ. «ուս, կռնակ», իսկ միայն Վն. «թևի տակը»։ Նոր ձևեր են Ալշ. յանտէտակ. Մշ. յանդ'է-տակ, Վն. ընթատակ, Մկ. հընթըտակ, Հմշ. օնթդագ «թևի տակը», Վն. հնթել «թևի տակ դնել», Հմշ. օնթուլ «տղան գիրկը նստեց-նել», Զթ. անթիլ «գրկել», Ակն. օնթիլ «յա-փըշտակել, մի բան ամբողջովին խլել ու փախչիլ, կրծքի վրայ բեռնաւորուիլ», Խտջ. անթել «անթով կամ գրկով չափել, ռմկ. խուլաճլամիշ ընել»։
Ձեռքն եւ բազուկն յորժամ զարկք առնու, ուռենայ ի յանթքն (կամ յանդքն). (Մխ. բժիշկ.։)
kingless.
ἁβασίλευτος Առանց թագաւորի մնացեալ, եւ մնալ կամեցօղ.
Ո՛վ յանդուգն մեկնիչ դու, եւ յոյժ անթագաւոր. (Առ որս. ՟Ե։)
Անթագաւոր եւ անիշխան. (Լաստ. յիշ.։)
Զանթագաւորքս պարսաւեալ. (Շ. վիպ.։)
Կացեալ աթոռ թագաւորութեանն անթագաւոր զամ մի. (Ուռհ.։)
without importunity, without intrusion.
Ազատ ի թախանձանաց այլոց.
Զայլ ստացուածսն ետ ի քաղաքին մատակարարսն՝ վասն անթախանձ լինելոյ նմա ի հարկէ դիմոսական պահանջմանէն. (Վրք. ոսկ.։)
unburied.
ἅταφος. insepultus. Ոչ թաղեալ. առանց թաղման կամ գերեզմանի. չթաղուած. կէօմիւլմէմիշ.
Եւ ոչ գերեզմանի արժանի առնել, անթաղ բառնալ ընկենուլ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Զդիակունս նոցա քարշել ընկենուլ անթաղ. (Խոր. ՟Գ. 32։)
Անթաղ իսկ ընդ վայր ընկեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Գտաւ անթաղ ընկեցեալ. (Սահմ. ՟Ը։)
Կայցէ անթաղ. (Լմբ. յայտն.։)
Մերկս՝ անզէնս՝ անթաղս տեսանէին. (Ոսկ. ես.։)
armful, any thing carried under the arm-pit.
Նոյն ընդ Մեհեւանդ, ըստ Հին բռ.։ Շար ոսկւոյ կամ լանջագեղ կամար՝ արկեալ ի միոյ ուսոյ ընդ միւս անթով։ cf. ԸՆԹԱՆՈՑ, որ է ղենջակ։
ἁγκαλίς. manipulus, fasciculus ulnis gestatus. Խուրձ ցորենոյ, զոր ժողովեալ աղքատաց՝ կրեն ընդ անթով. ցորենի կապոց՝ խօլթուխը զարկած.
Զանթանոցիկ սրբոյն յափշտակեցին. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 19։)
unfading;
incorruptible;
amaranth.
ἁμάραντος, ἁμαράντινος, ἁμίαντος. non marcescens, immarcidus. Որ ոչն թառամի. անթարշամ. միշտ դալար. անեղծ. անարատ. մշտատեւ. անփոփոխ, որ չիթօշնիր՝ չիթոռմիր. սօլմազ.
Լուսաւոր եւ անթառամ է իմաստութիւն։ Անթառամ նահատակութեանցն պատերազմի յաղթեալ։ Յանթառամ ժառանգութիւնն։ Ընդունիջիք զանթառամ փառացն պսակ. (Իմ. ՟Զ. 13։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 4։ ՟Ե. 4։)
Անթառամ ծաղիկ. (Շար.։)
Զանթառամն եւ զերկնայինն ծաղկեցար ծաղիկ. (Անյաղթ բարձր.։)
Անթառամ զվարդ իմոյ կուսութեան պահելով. (Խոր. հռիփս.։)
Որ անթառամ փառօք պսակէ զսուրբս իւր. (Շար.։)
Անթառամ ասելովն՝ զմիշտ պայծառութիւնն նշանակէ, եւ զնոյնպէս ունելն։ Անթառամն ասելով՝ զնոյնօրինակ ունելն առակէ. (Սարգ.։)
Առանց թառամելոյ. անեղծութեամբ.
Որք անթառամ պսակեցան յանվախճան յաւիտեանս. (Շար.։)
Անթառամ պայծառանաս. (Մագ. ՟Խ՟Ը։)
arm-pit.
Բառ ռմկ. որպէս Անթի տակն. ընդանթական մասն մարմնոյ. տեղիքն՝ որ ընդ անթովք.
մեռաւ ոմն իշխան՝ եւ ի լուանալն գտին բանալի մի յանթատակն. (Ոսկիփոր.։)
without interpreter;
that cannot be translated;
inexplicable.
Առանց թարգմանելոյ կամ մեկնելոյ. թերճիւմէսիզ.
Զալէլուն՝ անթարգման եթող. (Վրդն. սղ.։) իբր ἁνερμήνευτον.
cf. Անթարգման.
Անթարգմանելի գոյութիւն. (Մաքս. նշ. եկեղ.։)
ἁνερμήνευτος. inexplicabilis, inscrutabilis. Զոր անմարթ է թարգմանել կամ մեկնել. անճառելի. մեկնութեան տակ չինկնօղ. թապիր օլունմազ, վասֆէ կեչմեզ.
Անթարգմանելի է քո տնօրէնութիւնդ Քրիստոս Աստուած. (Գանձ.։)
Անթարգմանելի տնօրէնութեամբ. (Շար.։)
Խորհրդով անթարգմանելեաւ։ Օրհնաբանութեամբ անթարգմանելեաւ։ Անուամբդ անթարգմանելւոյդ։ Մնայ յոլովից անթարգմանելի. (Նար.։)
Անթարգմանելի հանդիսան. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
inexplicably.
ἁνερμηνεύτως. Անթարգմանելի օրինակաւ. անճառաբար.
Զոր ամենայն արարածք ահիւ եւ դողութեամբ օրհնեն, սա միայն անթարգմանաբար առագաստեցոյց. (Ոսկ. կուս.։)
Որ ի Հօրէ անժամանակապէս, եւ ի մօրէ անթարգմանաբար. (Շար.։)
cf. Անթարգմանաբար.
earnest, steadfast;
with fixed eyes.
Առաւել ռմկ. իբր անթարթափ.
Յիսուս ի խաչին անթարթ աչօք ի մայրն հայէր. (Ոսկիփոր.։)
cf. Անթարթ.
Չունօղ զթարթափումն՝ կամ զթօթափումն. անքթիթ. անթարթելի. անշարժ. առանց թարթելու. ասլա օյնամազ, պիք պիք.
Անթարթափ բացութիւն աչաց։ Զանթարթափ պշնուլն աչօք. (Նար. ՟Ձ՟Ե։ Լմբ. համբ.։)
Կամ որ ոչ թարթափի յայլ իրս. անդանդաղ. անսայթաք.
Ըստ կարգաբանութեան խօսից անթարթափ լեզուոյ յոյժ պատկանաւոր. (Նար. խչ.։) Ի կրկին միտս հայի ասելն.
Անթարթափ ի նոյն վերասլացեալ ի յաջ եւ յահեակ. (Նար. յիշ.։)
cf. Անթառամ.
ԱՆԹԱՐՇԱՄ ԱՆԹԱՐՇԱՄԵԼԻ Անթառամ. եւս եւ՝ որ չէ խորշոմեալ. չըթօշնած. սօլմազ. փէօրսիւմէմիշ.
Հուրն ի մէջ դալարոյն կանաչ ոստոց մորենոյն երեւեալ՝ պահեաց զնա անթարշամ. (Ագաթ.։)
Որպէս ծառ որ անկեալ է ի գնացս ջուրց՝ անթարշամ է, նոյնպէս եւ որ զպատուիրանս Աստուծոյ քննէ, անթարշամ մնայ։ Անթարշամ խնձորին։ Անթարշամ փառօք կրկին պսակեցաւ։ Թագ անթարշամ. (Նար. երգ. եւ Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)
Հանդիպել մատաղագունի եւ անթարշամ ի մեղաց եղելոյ հասակին. (Յհ. իմ. ատ.։)
Անթարշամելի զուարճացմամբ տերեւոյն. (Պիտ.։)
Անթարշամելի երես. (Զքր. կթ. ննջ.։ Զքր. կթ. կուս.։)
dry.
ἅβροχος, ἅνικμος. immadidus, homuris expers. Առանց թացեալ լինելոյ. անթանալի. անխոնաւ. չիթրջած. ըսլանմամըշ.
Անթաց ոտիւք գնայր ի վերայ խոնաւուտ եւ անհաստատ բնութեանն. (Դիոն. ածայ. ՟Բ։)
Զմեղացն հերձանելով ծով անթաց ոտիւք. (Խոր. հռիփս.։)
Ընդ գետ անցանել անթաց ոտիւք. (Լմբ. սղ.։)
Անցո՛ ընդ գետս այս երկրային, անթաց յախտից՝ գարշապարին. (Յիսուս որդի.։)
Ամենեւին ցամաքեցոյց, զի էր առաւօտուն ծովն չոր եւ անթաց. (Նիւս. սքանչ.։)
Երաշտութիւն անթաց յանձրեւաց. (ՃՃ.։)
unspilt;
raw, unprepared.
ἅγναφος, ἅγναπτος. a fullone nondum purgatus, rudis. գավը տէօքիւլմէմիշ. խավլը.. Ոչ թափեալ ի բնիկ խաւոյ. չեւ լուացեալ ի թափչաց. նոր. անմաշ.
Ոչ ոք արկանէ կապերտ անթափ ի վերայ հնացեալ ձորձոյ. (Մտթ. ՟Թ. 16։ Մրկ. ՟Բ. 21։)
Անթափ, այս է՝ ոչ լուացեալ. (Երզն. մտթ.։)
Եւ ոչ ի բաց թափեալ, կամ բարձեալ. եւ անմոռաց.
Տայ զպտուղ ժամու անթափ տերեւով. (Վրք. հց. ձ։)
Անթափ ի մտացն յիշեսցէ զյիշատակ ծառոյն կենաց. (Ագաթ.։)
opaque, impenetrable.
cf. Անթափանց.
opacity, impenetrability.
inconcealable, manifest, evident, public.
Որ չէ թաքուն կամ գաղտնի, այլ՝ յայտնի.
Որ է յայտնի եւ անթաքուն. (Շ. հրեշտ.։)
cf. Անթաքուն.
ԱՆԹԱՔՈՒՍՏ կամ ԱՆԹԱԳՈՒՍՏ Նոյն ընդ անթաքուն, եւ անթաքչելի. որ չկարէ թաքչել կամ փախչել.
Զի անթաքուստ լիցին ի վրէժխնդրութենէ անտի. (Ագաթ.։)
Գործք իւրաքանչիւր անթաքուստ առաջի նորա. (Արշ.։)
Անթաքուստ ստուերաւ (այս ինքն յերեսաց ստուերի) ամենեքեան պայծառացեալ լինէին վայրք։ Անթաքուստ յուզմամբ ելեալ ի վեր՝ փախչէին. (Պիտ.։)
cf. Անթաքուն.
Որ չկարէ թաքչել. անթաքուստ.
Զոր հրէիցն ծածկեալ զանթաքչելի (կամ զանթագչելի) զգանձն. (Շար.։)
wood embers;
— հարկանեմ, to cover the fire with ashes.
• (ներգ. յանթեղի) «տաք մոխիր» Վեցօր. 158. Փարպ. որից անթեղ հարկանել «կրակը մոխրի տակ թաղել» Կիւրղ. ել։
• = Կովկասեան լեզուներից փոխառեալ բառ է, որի արմատը պահում է վրացերէնը. այս-պէս՝ ანთება անթեբա «կրակ վառել, հրա-հրել, բորբոքում», ანთებული անթեբուլի «վառած»։-Աճ.
• Մեր արմատի հետ պատահական նմա-նութիւն միայն ունին յն. αίϑαλη «մո-խիր, մուր, վառած ածուխ», თίροώ «հրավառ», αίϑω «վառել», ὰνορα-«ածուխ», ἀνβραϰία «անթեղ» ևն բառե-րը, որոնցից փոխառեալ է նաև վրաց. ანთრაკი անթրակի։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Հճ. Ոզմ. անթեղ, Երև. Խրբ. անթէղ, Մշ. անթեխ, Զթ. ինթեղ.-իսկ Տիգ. mնթիղ «անթեղելու յատուկ ածուխի մեծ կր-տոր»։ Նոր բառեր են անթեղել (Ակն. ենթէ-ղիլ), անթեղնել (Ղրբ.), անթեղկալ, անթե-ղուել, անանթեղ, անթղոց (Մշ.) «կրակը խառնելու ձող», որ ՆՀԲ-ի մօտ (հտ. Բ, է» 1060 գ) անթեղոց ձևն էլ ունի, իսկ Բլ. Դվ. Վն. դարձել է անթրոց։
Գազախ. կամ կրակ ծածկեալ ի գազախի. աճիւն. մոխիր. քէօզ. քիւլ.
Միզեն ի կրակն, եւ յանթեղ զաղբ իւրեանց արկանեն. (Փարպ.։)
Նման են կրակի, որ ծածկեալ կայ յանթեղի. (Վեցօր. ՟Ը։)
ԱՆԹԵՂ ՀԱՐԿԱՆԵԼ. Առնուլ պահել մոխրապատ զմնացորդ կրակին. որ եւ ԱՆԹԱՂԵԼ, կամ ԱՆՏՂԵԼ ասի ռմկ.
Ի խմորելոյն ա՛յլ խմոր պահի՝ զայլ հայս խմորել. որպէս ի կրակէ անթեղ հարկանեմք. եւ թէպէտ կենդանի իցէ (կրակն), սակայն անյայտ է. (Կիւրղ. ել.։)
cf. Անդեղայ.
cf. ԱՆԴԵՂԱՅ, (որ է ուղիղ գրչութիւն)։
entire, complete, perfect;
entirely, completely.
Ուր չիք թերութիւն. կատարեալ. ամբողջ. անպակաս. եւ աննուազ. լիով. եքսիքսիզ. գուսուրսուզ. թեքմիլ.
Անթերի բնութիւն։ Լրութիւն անթերի։ Անթերի մարդկութեամբն. (Նար.։)
Յորմէ աղաչէ անթերի մնալ. (Խոսր.։)
Զվարդապետութիւնն իւր անթերի առնէր ի լսելեաց նոցա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Լցան ամենեքին անթերի՝ շնորհօք նորա. (Ճշ.։)
without wings.
ἅπτερος. non alatis. Որոյ ոչ գոն թեւք. գանատսըզ.
Կէսք թեւաւորք, եւ կէսք անթեւք. (Վեցօր. ՟Ե։)
Ոչ ոք զմարդոյ բնութիւն սահմանելով՝ ասիցէ, անթեւ, ոչ չորքոտանի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Թեւաւորին եւ անթեւին հասարակ ունէր զհրաման։ Առաքեալքն անթեւք. (Եղիշ. յես. եւ Եղիշ. դտ.։)
peeled, scaled.
inflexible, stiff.
inflexibility, stiffness, hardness.
proconsul.
• (սեռ. ի) «փոխ-հիւ-պատոս» Եւս. պտմ. 268. կամ անթիպատոս Ոսկ. պտճ. եբր. (հրտր. ՀԱ 1913, էջ 43), Վրք. և վկ. ա. 85. որից անթիպատութիւն Ճառընտ. գրուած նաև անթհիպատոս, անթիպատ Ար-ձանագր. 1033 թ. (Շողակաթ, էջ 180), անթ-հիպատ Ոսկ. գծ. 328. լաւագոյն ձևն է ան-թիւպատոս Անկ. գիրք առաք. 277, 280, որից կոչական անթիւպատէ՛ Անկ. գիրք առաք. 281, Վրք. և վկ. ա. 401. անթհիպատէ՛ Անկ գիրք առաք. 162, 164. անթիպատ պատրկու-թիւն Մագ. թղ. 82.
• = Յն. ἰανβύτατος «փոխ-հիւպատոս», որ կազմուած է ἀντί «փոխանակ, փոխարէն» և ύπατος «հիւպատոս» բառերից։-Հիւբշ. 361։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՀՀԲ, յետոյ ՆՀԲ։
ԱՆԹԻՀԻՒՊԱՏՈՍ կամ ԱՆԹԻՊԱՏՈՍ Բառ յն. ἁνθύπατος. proconsul. Փոխանակ բդեշխի կամ հիւպատոսի հռովմայեցւոց. գօնսօլօզ վէքիլի.
Յաւուրս գրապտոսեայ անթիհիւպատոսին ասիացւոց. (Եւս. պ. ՟Ե. 16։ եւ ՃՃ.։)
cf. Անթիհիւպատոս.
proconsulship.
ἁνθυπατεία. proconsulatus. Պաշտօն եւ իշխանութիւն փոխանակի բդեշխին.
Յամի չորրորդի անթիպատութեանն ղաւոդիկեայ. (ՃՃ.։)
innumerable, immense.
Կամ ոչ անկեալ ընդ թուով, որպէս մի, եւ յաւիտեանն կամ անյաջորդն. հիսապա կելմեզ.
ἁναρίθμητος. innumerus, innumerabilis. Որոյ ոչ գոյ թիւ. անթուելի. անհամար. բազում յոյժ յոյժ. համրանք չունեցօղ. սայըսըզ. հադսըզ հիսապսըզ.
Անթիւ են որսացեալք ի նմանէ։ Անթիւ լիցի ի բազմութենէ։ Մոռացաւ զիս զաւուրս անթիւս։ Բազումս եւ անթիւս օտարացոյց. եւ այլն։
Եթէ ի վերայ անթուոյ եդի զձեռն իմ. (Յոբ. ՟Լ՟Ա. 25։)
Ազգաց անթուոց. (Վրդն. սղ.։)
Դորա յանթիւ ճակատ մտեալ էր։ Անթիւ բազում սպառազէնս կոտորեաց. (Բուզ. ՟Ե. 36. 43։)
Աստուած՝ հոգի կենդանի է, հուր կիզելոյ, անթիւ. (Ագաթ.։)
Յանթիւ աւուրն ընտրութեան. (Նոյնն։)
Յանկէտ եւ յանթիւ աւուրն յետնում, որ ոչ ունի վախճան. (Խոսր.։)
Ութերորդի անթիւ դարուն՝ որ յաւիտեան, որում ոչ ամք՝ եւ ոչ ամիսք են թըւական. (Շ. իմ. եղակ.։)
uncircumcised.
Ոչ թլփատեալ. եւ ամենայն այլազգի՝ առ համեմատութեամբ եբրայեցւոց թլպատելոց. ἁπερίτημητος, ἁκρόβυστος. incircumcisus, praeputiatus.
Արուն անթլփատ սատակեսցի։ Ամենայն անթլփատ մի՛ կերիցէ ի նմանէ։ Տալ առն անթլփատի։ Յայլազգեաց անթլփատից։ Անկանիցիմ ի ձեռս անթլփատից։ Թողուլ զորդիս նոցա անթլփատս. եւ այլն։
Նմանութեամբ՝ իբր անհաւան. անհաւատ. անհնազանդ.
Ամաչեսցէ սիրտ նոցա անթլփատ։ Անթլփատ են ականջք նոցա։ Ամենայն ազգք անթլփատք են մարմնովք, եւ ամենայն տունն Իսրայէլի անթլփատք սրտիւք. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 41։ Երեմ. ՟Զ. 10։ ՟Թ. 26։)
Յաղագս Իսրայէլի՝ խստին եւ անթլփատի սրտիւ. (Ածաբ. կարկտ.։)
uncircumcision;
prepuce.
ἁκροβυστία. praeputium. Չունելն զթլփատութիւն. հեթանոսութիւն. հեթանոսք.
Զիա՞րդ համարեցան. մինչդեռ ի թլփատութեա՞ն էր, եթէ յանթլփատութեան. ո՛չ ի թլփատութեանն, այլ՝ յանթլփատութեան։ Հաստատեցին իւրեանց օրէնս անթլփատութեան. եւ այլն։
Հեթանոսք էիք մարմնով որ կոչեցեալն է անթլփատութիւն։ Հաւատացեալ է ինձ Աւետարանն անթլփատութեան, որպէս Պետրոսին՝ թլփատութեան։ Դատիցի՝ որ ի բնէ անթլփատութիւնն, զօրէնսն կատարելով, զքեզ՝ որ գրովն եւ թլփատութեամբն յանցաւոր օրինացն իցես. եւ այլն։
Եւ իբր անդամ անթլփատ.
Թլփատեսջիք զմարմին անթլփատութեան ձերոյ։ Թլփատեաց զմարմին անթլփատութեան նոցա, կամ իւրոյ, կամ որդւոյն իւրոյ։ Ոչ կամի արքայ վարձանս, այլ հարիւր անթլփատութիւնս նոցա. եւ այլն։
Նմանութեամբ՝ անհաւատութիւն. խստասրտութիւն.
Թլփատեցէ՛ք զանթլփատութիւն սրտից ձերոց. (Երեմ. ՟Դ. 4։)
unpardonable, inexpiable
Իբր անթողլի.
Զանթող մեղսն մեղիցէ. (ՃՃ.։)
cf. Անթող.
Որում չէ օրէն թողութիւն տալ. աններելի. ներում չըլլալու. ավֆ օլունմայաճագ.
Անթողլի է ամբարշտութիւնդ ձեր. (Եղիշ. ՟Ը։)
Անթողլի մեղք այն է, որ ոք գործիցէ եւ պարծիցի. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Թողից ասել զանթողլին յանցանք. (Շ. ընդհ.։)
Քրէական մեղօք վտարանդի լինել անթողլովն. (Յհ. կթ.։)
without poison.
որ եւ ԱՆԹԻՒՆ. Որ չունի զթոյն. ազըսըզ, զէհիրսիզ.
Ի ձեռն անթոյն օձին բժշկեցաք։ Ի դրախտին թիւնաւորն զանթոյնն եհար։ Օձի նմանեցոյց զինքն, ո՛չ խածանողին եւ հարկանողին, այլ՝ անթիւնին եւ բժշկողին. (Եղիշ. խաչել.։)
president of the games, giver of prizes.
Իշխան պարգեւաց որպէս գնի ի յն.
Եւ սարեա էր պարգեւապէտ նորա (այսինքն սեդեկիայ արքայի). (Երեմ ՟Ծ՟Ա. 59։)
donee, person to whom any thing is given or bequeathed by will.
Պարգեւառին (տպ. պարգեւառուաց) ի թագաւորաց ուսուցանեն հրահանգօղքն՝ երկրպագութեամբ շնորհ ունել։ Թագաւորացն տուրք պէտս ունին խանթից բացման դրանցն, եւ այնպես պարգեւառուացն շնորհին (տպ. պարգեւատուացն). (Խոսր. ժմ.։)
Սոյնիսեաց պարգեւառուացն գոհութիւն աւարտին սրբով պատարագաւն. (Խոսր. պտրգ.։)
fond of making presents, liberal, generous, large-hearted, open-handed, munificent.
φιλόδωρος munificus, liberalis. Որ սիրէ տալ պարգեւս. մարդասէր. առանձնաձեռն.
Մրձանակ բարելաւութեան (Ծնողացն) քան զամենայն յոյս կատարեալագոյն՝ պարգեւասիրին Աստուծոյ տուեալ (Զիսահակ)։ Պարգեւասէր ելով աստուած՝ շնորհէ զբարիսն ամենացուն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. այլաբ.։)
Աննախանձ է աստուածութիւն, եւ անչարակնութեամբ պարգեւասէր. (Եղիշ. հոգ.։)
Ի պարգեւասէր նախախնամութեանցն իմացեալ (լինի աստուած՝) թէ է՛, եւ փրկիչ է. (Մաքս. ի դիոն.։)
Կամ մ. φιλόδωρως munifice, liberaliter. Պարգեւասիրութեամբ. առատաձեռնութեմբ.
Հաղորդելի է աստուած ըստ պարգեւասէր հաղորդեցուցանելոյն իւրոյ զամենեսեան. (Մաքս. ի դիոն.։)
donor;
remunerator.
χαριζόμενος, μισθαποδότης largitor, munificus. Տուօղ պարգեւաց. պարգեւաբաշխ. շնորհատու. վարձահատոյց.
Յերկնաւոր ի պարգեւատու յառատաձեռն Աստուծոյ. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 6։)
Որ խնդրեն զնա՝ լինի պարգեւատու. (Եբր. ՟Ժ՟Ա. 6։)
Ծանիցուք զպարգեւատուն բարեաց։ Խնայեա՛ ի մեզ պարգեւատու բարեաց ՟Եւն. (Յճխ. ՟Ժ։ Փարպ.։ Ժմ.։ Շար.։)
Յաննախանձ պարգեւատուէն։ Յամենառատ պարգեւատուէն Աստուծոյ։ Գոհացի՛ր զպարգեւատուէն. (Եղիշ. ՟Է։ Արծր. ՟Է. 12։ Խոսր.։)
Պարգեւատուին առատութիւնն. (Ղեւոնդ.։)
cf. Պարգեւեմ.
Տալ պարգեւս. պարգեւել. շնորհել. առատաձեռնել.
Պարգեւատրեա առատ։ Օծումն կենաց պարգեւատրեսցես քո քո աղաչողիս. (Նար. ՟Բ. ՟Կ՟Բ։)
to give, to make a present, to present with, to make largesses, to give freely and munificently, to distribute generously or liberally;
to reward.
Ակամայ առատապէս պարգեւէր զնոսա. (Եղիշ. ՟Ա։)
δεωρέω, δωρέομαι, χωρηγέω, ἑπιχωρηγέω dono, largio. Տալ իբրեւ պարգեւ. շնորհել. առատաձեռնել.
Պարգեւեաց ինձ աստուած պարգեւ բարի։ Պարգեւս բարեաց պարգեւեցից զեզ։ Պարգեւեաց թագաւորն եսթերայ զգանձն համանայ։ Այն՝ որ պարգեւէ սերմն սերմանահանաց, եւ հաց ի կերակուր պարգեւեսցէ։ Որովք մեծամեծքն եւ պատուական աւետիք պարգեւեալ են մեզ. (Եւն։)
Պարգեւէ գիտութիւն ամենայն անգիտաց. (Եզնիկ.։)
Եւ այլ աւանս հանդերձ ագարակօք պարգեւեաց նմա. (Խոր. ՟Բ. 44։)
Եւ Պարգեւօք ճոխացուցանել.
Թագաւորաք յո՛ր քաղաքս բարձրանան կամ ծնանին, խնամածութեամբ պարգեւեն. (Եփր. աւետար.։)
cf. Պարգեւատու.
Որ պարգեւէ. պարգեւատու. շնորհատու.
Պարգեւիչ բարեաց՝ պարգեւեա՛ իմոց պարտեաց թողութիւն. (Ժմ.։)
Ընդէ՞ր իցես անշնորհակալ, եւ զպարգեւն աւելիք քան զպարգեւիչ սիրիցես. (Ոսկ. կողոս.։)
Պարգեւիչ թագաւորութեանց այսօր լուծանէ զթագն յուդայի. (Եփր. արմաւ.։)
tunic, cloth, coat;
morning gown.
χιτών tunica χιτονίσκος tunicula ἑσθής vestis. Հանդերձ՝ յորոյ վերայ պարէ պատի ածի դօտին. տես եւ ՊԱՏՄՈՒՃԱՆ. կապայ
Առեալ զպատմուճանսն՝ զգեցուսցեն ահարոնի եղբօր քում, եւ զպարեգօտս պճղնաւորս ի վերայ ներքնակացն։ Պարեգօտք ասղնագործք եւ կոճկէնք։ Մի՛ զգենուցուք առէ երկուս պարեգօտս. (Ել. ՟Ի՟Թ. 5։ ՟Բ. Թագ. Մրկ. ՟Ղ. 9։)
Ոչ եւս զողորմածն միայն խնդրէ, այլ եւ ի պարեգօտիցն եւս հրամայէ անկանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
short tunic.
χιτόνιον, χιτονίσκος tunicula. Ազնիւ եւ սիրուն, կամ փոքրիկ պարեգօտ.
Այն է ձեր պատիւ ... եւ ո՛չ սպիտակ պարեգօտկունքդ, զոր կոկեալ ողորկեալ ընդ անձն արկեալ՝ փերեւերտեալ շրջիք. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 29։)
to dance with, to dance in company, to perform a ballet;
— երգս, to sing and dance in a ring.
χορεύω salto. Պար առնուլ. պարս բոլորել կաքաւել բազմութեամբ. (իրօք կամ նմանութեամբ).
Յուսայաք հարսանեաց պարել, եւ առագաստի ասել երգս. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Եկայ՛ք պարսեցուք ընդ հրեշտակս։ Այսօր դասք անմարմնոցներգս առաւել պարեն ընդ մարդկան զերգս հոգեւորս անմահ փեսային յառագաստ. (Շար.։)
Շնորհեաց մեզ ընդ երկնայինսն պարել զհոգեղէն պարս. (Պտրգ.։)
Պարեցէք ո՛վ մանկունք առագաստիս այսօր ուրախութեամբ. (Լմբ. համբ.։)
Ըստ բնականի հարկի իւրաքանչիւր ոք յէիցս՝ զառ ի յաստուած պարէ պարն՝ լինելով փափագօղ պատճառի. (Մաքս. ի դիոն.։)
Իսկ որ յարի զկնի.
Պարեն համեմատաբարշուրջ զԱվ , անդ ի բանն դիոնեսիոսի գրի՝ փարել։
Անսովոր է եւ ասելն.
Երկնից զարդարող, աստեղաց պարող. (Գանձ.) իբր յօրինօղ պարուց աստեղից։
cf. Պարերգող.
Առձեռն պատրաստն էր գուժիւ զեկուցանել պարերգակացն բազմութեան. (Պիտ.։)
Վայելչական է թերեւս լինել եւ այնոցիկ՝ որ պարերգողսն են, մի իշխան՝ ո՛չ նուազ, քան եթէ երեսուն ամաց լինելով. (Պղատ. օրին. ՟Ղ։)
Պարերգակ. իբր Պարերգական, որպէս տեղի՝ ուր լինի երգ պարուց.
Գեղապարեսցես ընդ երջանիկ պարս պերճացելոցն երդաբանել ի պարերգակն ճեմարանի. (Պիտ.։)
chorus-singer.
Առձեռն պատրաստն էր գուժիւ զեկուցանել պարերգակացն բազմութեան. (Պիտ.։)
Վայելչական է թերեւս լինել եւ այնոցիկ՝ որ պարերգողսն են, մի իշխան՝ ո՛չ նուազ, քան եթէ երեսուն ամաց լինելով. (Պղատ. օրին. ՟Ղ։)
Պարերգակ. իբր Պարերգական, որպէս տեղի՝ ուր լինի երգ պարուց.
Գեղապարեսցես ընդ երջանիկ պարս պերճացելոցն երդաբանել ի պարերգակն ճեմարանի. (Պիտ.։)
simply;
clearly, explicitly;
sincerely;
— ասել, in a word, in short, in fine;
— ասացից, frankly, to be plain with, openly, ingenuously, without reserve.
ἀπλῶς simpliciter. Պարզ գոլով. պարզութեամբ կամ առանց բաղադրութեան.
Մտեալ ի սենեակ կուսին արգանդի պարզաբար (աստուածուբանութեամբ եւեթ). (ելեալ անտի յոգաւորաբար (բաղադրութեամբ՝ մարդկութեամբ հանդերձ). Նար. ՟Լ՟Դ։)
Պարզ բանիւ. յայտնապէս. մեկին.
Ահա պարզաբար ասացեալ դիւատար լուսաւորութիւն յականջս ամեցունց։ Եւ եթէ պարտ է պարզաբար ասէլ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
Սուրբ հոգին ո՛չ սոսկ եւ պարզաբար հոգի (ասի), այլ՝ իւր ինքեան զնա գոլ ասէ աստուած. ((զի ասի հոգի Աստուծոյ). Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Զատ միայն որդւոյ անուամբ յորջորէ, իսկ վասն այլոցն ամենեցունցն պարզաբար ասէ՝ թէ ծնաւ. (Խոր. ՟Ա. 3։)
Արդ են ծայրքն պարզաբար ասացեալ չար եւ անուամբ եւ իրօք. իսկ մէջն ոչ պարզաբար եւ ոչ նոյնպէս. այլ ի միմեանց ընկալեալ, եւ շարամանեալ ընդ միմեանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ոչ սեռ եւ ոչ տեսակ պարզաբար ասին (այլ յարաբերութեմբ առ բազմութիւն). (Պորփ.։)
որք զգրեալսն պարզաբար առնուին (այսինքն ըստ բառից եւեթ). (Լմբ. յայտն.։)
Ոչինչ բան պարզաբար կայ ամբարեալ յաստուածաշունչ գիրս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)
Ոչ պարզաբար սահմանեցաւ, այլ ստուգապէս քննեցաւ նախկին. (Սոկր. ՟Ա. 9։)
Եւ ոչ զձայնն պարզաբար կարէր թողուլ։ Ճ. (՟Ժ.։)
Հրամայէ նմա պարզաբար հաւատով լուծանել զկոշիկսն յոտիցն. (Արշ.։)
ՊԱՐԶԱԲԱՐ. ԵՒ ՊԱՐԶԱԲԱՐ. ՄԻԱՆԳԱՄԱՅՆ ՊԱՐԶԱԲԱՐ. ՊԱՐԶԱԲԱՐ ԱՍԵԼ. ἀπλῶς simpliciter ἀπαξαπλῶς simul, universe, omnino, in summa. Միով բանիւ. միանգամայն ասելով. հուսկ յետոյ. մեկ խօսքով.
Եւ է պարզաբար՝ շարժութեան դադարութիւն ներհական։ Միտք պարզաբար՝ ըմբռնումն դորոյ է. (Արիստ. շարժ.։ Մագ. ՟Ծ՟Է։)
Եւ պարզաբար, ամենայն սկիզբն, ամենայն շարունակութիւն, ամենայն բովանդակութիւն. (Դիոն. ածայ.։)
Բայց միանգամայն պարզաբար ոչ յումեքէ ո՛չ բանն շարժի, եւ ոչ կարծիքն։ Եւ միանգամայն պարզաբար, որոց վայելումն ցանկալի ըստ ախտիցն կեանք, յայսորիկ մեզ ժուժկալութիւնն հարկաւոր է. (Արիստ. գոյաց.։ Բրս. հց.։)
պարզաբար ասել, թէ ամենայն մասունք առաքինութեան յանձին քում ցուցեալ արտայայեսցի։ Եւ պարզաբար ասել, իւրաքանչիւր մարդիկ եւ այլն. (Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. ժղ.։)
simple-minded, sincere, ingenuous, candid, artless, good-natured;
simple, silly, foolish, imbecile.
ἀπλοῦς, ἀπλούτερος, ἁκέραιος simplex, simplicior, sincerus. Պարզ մտօք. անկեղծ. միամիտ.
Ամենայն անձն օրհնեալ՝ պարզամիտ է. (Առակ. ՟Ժ՟Ա. 25։)
Մի՛ գայթագղեցուսցեն զոք առ ի պարզամտացն եղբարց. (Աթ. ՟Է։ Ի ներքս ածեալ իմացան առ ի խաբէութիւն պարզամտացն. Առ որս. ՟Գ։)
Պօղոս կամ պօղ պարզամիտն։ Ծերն անմեղ եւ պարզամիտ էր. (Վրք. հց. ստէպ։)
Պարզամիտ ոք էին եւ առանց նենգութեան. (Իգն.։)
Ի պարզամտացն հայեցեալ օգուտս՝ ընկալցին զմեր ջանս վաստակոց. (Նանայ.։)
ՊԱՐԶԱՄԻՏ. Յստակ միտս ունօղ.
Պարզամտացն աւետարանեսցուք զյարութեանն Ճառս. (Նանայ.։)
ՊԱՐԶԱՄԻՏ. ἁπαίδευτος rudis, indoctus, ineruditus. Անգրագէտ. տգէտ. միամիտ. պէօն.
Ըմբռնալ զախմարս զպարզամիտս ի մարդկանէ։ զի մ զպարզամիտս ի ժողովրդոց պատիր բանիւք ձգեսցեն ի կորստեան իւեանց խորխորատ. (Յհ. իմ. պաւլ.։ Շ. ընդհանր.։)
Առ ի պարզամիտ ճնճղկացն կորուստ. (Եփր. աւետար.։)
a simple and compendious almanac.
Պարզ եւ համառօտ տումար. որ գտանի պէսպէս յորինեալ ի բազմայ ի հին եւ ի նոր մատեանս փոքրկունս.
Ի մեջ պարզատումարիս, յորժամ տարին նահանջ լինի, եւ այլն. (Տօմար.։ 1)
to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.
ἀπλόω simplicem reddo, simplifico διϋλίζω perculo, defeco ἁθαρίζω purgo. Պարզ եւ անխառն կացուցանել. յստակել. մաքրել. զտել. քամել. սրբել.
Եթէ դու էիր անարատ գործովք քովք ... թէ պարզեսցէս զճանապարհ քո. (Յոբ. ՟Ի՟Բ. 3։)
Որպէս զարծաթ սրբեալ եւ պարզեալ եօթնպատիկ ի հողոյ։ կաթսայ լի ժանգով. եւ ժանգն ի նմանէ ոչ պարզեցաւ. (Սղ. ՟Ժ՟Ա. 7։ Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 6։)
Այլ եմ անագ ընդ կապարին, որ ի պարզելըն կորընչին. (Յիսուս որդի.։)
Օծցին իւղով ի մրրոյ պարզելոյ (յն. լոկ՝ միւռոնիւ)։ Ըմպէք պարզեալ գինի. (Ես. ՟Ի՟Է. 6։ Ամովս. ՟Ղ. 6։)
զքանի՛ ժամանակաց ախտ ի բաց պարզէ։ Պարտի զմիտս յստակել, եւ զխորհուրդս սրբել, եւ զլոյսս շարժմանց պարզել։ Ոչ պարզեսցի ի շաղախմանէ մեղացն. (Սեբեր. ՟Դ։ Եզնիկ.։ Լմբ. պտրգ.։)
ՊԱՐԶԵԼ. ἁναπλόω, ἁναλύω, χαλάω explico, expando, laxo, demitto ἑκτείνω extendo. Բանալ եւ տարածել. ծաւալել.
Մատեան մի գրոյ, եւ պարզեաց առաջ իմ։ Կայմն խոնարհեցաւ, եւ ոչ պարզեսցէ զառագաստն. (Եզեկ. ՟Բ. 9։ Ես. ՟Լ՟Գ. 23։)
Եւ պարզեալ զթուղթսն (մագաղաթեայս) աղեքսանդր՝ ընթեռնոյր. (Պտմ. աղեքս.։)
Մերթ շանթէր գալարէր իբրեւ զօձ թունաւոր, մերթ պարզեր գոչէր իբրեւ զառիւծն զայրացրեալ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Կամ ձգել. երկայնել. երկընցնել.
Պարզեց զպարզուածս նորա (յն. այլազգ). (Ել. ՟Խ. 17։)
Որպէս միացուցիչ զօրութիւն ձգտեցուցանելով զմեզ պարզէ. (Դիոն. երկն.։)
Պարզեաց զձեռսն եւ զոտս իւր, եւ աւանդեաց զհոգի իւր ի ձեռս տեառն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
Զձեռն գոսացեալ պարզեաց։ Զձեռս գոսս պարզես. (Սարկ. աղ.։ Երզն. մտթ.։)
Զդաշտն ... յարեգակն կոյս զերկայնութիւն պարզեալ։ Պարզի ըստ ձորութեան ի լայնութիւն. (Խոր. ՟Ա. 11։ Պիսիդ.։)
Որ ձգեացն զերկինս, այսինքն է պարզեաց եւ հաստատեաց. (Իսիւք.։)
Զճակատն ի վեր պարզիցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
Քան զամենայն զննելիս անցանել, եւ քան զտկարութիւն մարդկեղէն խորհրդոյ ի վեր պարզիլ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
ՊԱՐԶԵԼ. ἁναλύω resolvo, explico, expono. Վերլուծանել. բացատրել. մեկնաբանել.
Կոչեաց զերկիրն յանուն նորա յափբաթայ՝ որ եւ զկնի պարզեալ՝ ասի եփրաթայ, որ է բացումն։ ՟Ի՟Բ գիր առ դանելի ասորւոյ գտեալ, որ վասն ոչ պարզելոյն զընդարձակութիւն լեզուիս՝ անհոգա ցեալ եղեւ. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. պտմ.։)
ՊԱՐԶԻԼ ՄԵԿՆԻԼ. ἁποσπάομαι abstrahor, avellor. Ի բաց քեցիլ. խոյս տալ. հեռանալ. քաշուիլ.
Եւ անտի պարզեցան մեկնեցան ի կողմն քարայի. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 17։)
Որոշեալ մեկնեալ պարզեալ յարարածոց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
ՊԱՐԶԻԼ ՈԳՒՈՑ. Մեկնիլ կամ բաժանիլ հոգւոյ ի մարմնոյ.
Իբրեւ յոգւոց պարզել ապաստան եղեւ (յն. ի յետին շունչն եղեալ) (՟Բ. Մակ. ՟Է. 9։)
frank, bold;
openly, confidently.
Պարզերես առաջի Աստուծոյ կացուցանէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
Որպէս զի համարձակութեամբ եւ պարզերես կացջիք առաջի աւանդողին ձեր զտաղանդ պատուիրանին. (Շ. ընդհան.։)
to be simplified;
to be clarified, filtered;
to become clear, to be purified;
to be cleared up, solved, unravelled or elucidated;
to grow calm or serene;
to extend, to stretch out, to be unfolded, displayed or unrolled;
— մեկնիլ, to depart, to go away;
— ոգւոց, to be at the last gasp;
պարզեցան զուարթացան դէմք նորա, his countenance brightened;
cf. Ոգի.
thundering in a clear sky.
Աղբիւր կնքեալ, երկինք պարզորոտ, եւ արեգակն անծածկելի. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
tension, distension.
Ձգումն, տարածութիւն. ձգուածք.
Պարզեաց զպարզուածս երկնից. (Ագաթ.։)
Որոյ որմոյն լայնութիւնն՝ երիւք մեծաքայլութեամբ չափով ունի զպարզուածսն. (Արծր. ՟Է. 7։)
Եւ ծաւալումն (ջուրց). Վտակեալ յորդարուխ ականակիտ պարզուածիւ. (Յհ. կթ.։)
strainer, filter, colander, cullendar, skimmer;
beaked cruet.
Գործի պարզելոյ՝ այսինքն քամելոյ.
Դի՛ր ի պարզուտն եւ քամէ։ Պարզեն ի պարզուտ։ Ընդ մազ անցո եւ ընդ պարզուտ. (Վստկ.։)
ՊԱՐԶՈՒՏ. ὐποχυτήρ suffusorium, guttus olearius. Ձագար. կամ Աման իւղ արկանելոյ ի ճրագարանն կամ ի կանթեղն.
Զպարուտսն եւ զաշտանակսն. (Երեմ. ՟Ժ՟Բ. 19։)
Parthian;
Parthia;
—ք, the Parthians.
πάρθος parthus. ազգ արեւելյան յաբրահամէ ի քետուրական ցննդոց, զորմէ տե՛ս ի բռ յակ. ան։
Գլխաւոր նահապետ էր պարթեաց տերութեանն, որոյ անուն էր անակ։ Պատասխանի ետ պարթեւն։ Պարթեւք ի մակեդոնացուոց ապստամբեցին. եւ այլն. (Ագաթ.։ Խոր.։ Եւս. քր. ՟Բ։ Եւ զի տէրութիւն նօցա զօրացաւ ի պարսս, ի մարս, եւ ի հայս, վասն որոյ եւ սոցա ընծայի ըստ տեղւոյն պարթեւդ անուն, եւ մանավանդ մարաց, որպէս է տեսանել ի գիրս ՟Ա. Մակ. ՟Ղ. 56։ եւ ՟Ը. 8։ եւ Կոչ. ՟Ժ՟Բ. յորս յն. է՝ մարք։)
Պարթեւք ասի եւ Աշխարհն Պարթեաց.
Զոր ետ տանել ի պարթեւս պահել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
dancer.
Որ պարէն. պարաւոր.
Յանկարծակի մեռան (յաւուրս հարսանեաց). եւ ընկալաւ զպարիչսն եւ զկաքաւիչսն՝ սգաւոր եւ կառաշողս. (Մաշկ.։ 3)
autumnal blast.
ՊԱՐԽՈՒՐՑ ՊԱՐԽՐԱՅԻՆ կամ ՊԱՐԽՐՑԻ. Բառ ռմկ. Որպէս զովացուցիչ հողմն հիւսիսային. որ եւ պ. պէրփրիզան կամ պէրփրիզի. տերեւաթափ հողմ աշնայնոյ եւ այլն։ (Վստկ. ստէպ։)
boastful, vaunting, bragging, vain-glorious, self-conceited, swaggering, blustering;
braggart, swaggerer, braggadocio, hector, bully.
ՊԱՐԾՈՒԿ որ գրի եւ ՊԱՐԾՈՅԿ. Սնապարծ. պարծէնկոտ.
Զիա՞րդ ուսուցանես ինձ՝ թէ ցածիր, մինչ դու պարծուկ , լիրբ եւ անամօթ ես. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Պարծուկ պետք եւ զօրավարքդ, որ նմանէքդ սիսարայ։ ի ձեռն վատթարի եւ ծանակի անկաւ պարծոյկ քաջամարտիկ հեթանոսաց. (Եփր. դտ.։)
Զպարծոյկս եւ զապարասանս սատակէ. (Ոսկիփոր.։)
scattered through the woods.
Ցրեալ ընդ պրակս անտառաց.
Տեսցէս տեղիս քաջերէս ի լերինդ ծաղկաց զպարկասցիր ջրով. (Խոր. ՟Գ.. 23։)
modestly, chastely;
decently.
σεμνῶς honeste եւ այլն. Պարկեշտութեամբ. իբրեւ պարկեշտ. (ըստ ամենայն առման ի հյ. եւ յն).
Իմաստնաբար, եւ պարկեշտաբար, եւ արդարապէս, եւ արութեամբ. (Փիլ. լին. ՟Բ. ՟Է։)
Ուրախ լեր մարիամ կուսական ծննենդեմբդ, զի պարկեշտաբար եւ հոգեւորապէս ծնար զհոգեղենն. (Ճ. ՟Գ.։)
Հեզաբար խօսին, եւ պարկեշտաբար ձեւանան. (Նեղոս.։)
(Նենգաւորն հերովդէս) ի խորհրդականութիւնս հայելով պարկեշտաբար, զտարաժամ հասակացն խորհեցաւ զհունձսն. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
discreet and modest.
Պարկեշտագեղն հռիփսիմէ. (Ագաթ.։)
Տեսանէր զչքնաղ եւ զպարկեշտագեղ հասակի նորա զկերպարանսն։ Իբր զիմաստուն եւ պարկեշտագեղ կին լուր ինձ. (Ճ. ՟Ա.։)
Պարկեշտագեղ ստեղծանէ զպատկերն. (Լմբ. իմ.։)
composed of virtuous persons.
Որոց ժողովն է պարկեշտ. համախմբեալ ի պարկեշտից.
Սուրբն գայիանէ՝ սանականն հռիփսիմեաւ, եւ պարկեշտաժողով ընկերօքն հանդերձ. (Ագաթ.։)
chaste-minded.
Պարկեշտն մտօք. եւ Որ ինչ պարկեշտութեամբ.
virtuous, modest, pudic.
Սիրօղ պարկեշտութեան.
Երանելին գայիանէ՝ հանդերձ պարկեշտասէր հռիփսիմեաւ. (Ագաթ.։)
Զմաքուր եւ զպարկեշտասէր առագաստ հարսնութեան փեսայացեալ բանին հօր։ Պարկեշտասէր վարուք. (Թէոդոր. կուս.։)
giver of chastity.
Պարկեշտացուցիչ. պատճառ պարկեշտութեան.
Առանց ապականութեան ծնաւ պարկեշտն զպարկեշտարարն. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Պարկեշտ.
Կոյս կամ կին պարկեշտ.
Ուրախացիր պարկեշտուհի մարիան, դուստր աբրահամեան աւետեացն. (Թէոդոր. կուս.։)
follicle, shell, pericarp, capsule, pod, husk, cod.
θύλακος, θυλάκιον folliculus, vagina seminis. Փոքրիկ պարկ ընդեղինաց, այսինքն կեղեւն արտաքին՝ յոր ամփոփին արմատիք. գապուգ.
Են ոմանք, որ զսիսեռն նոյն պարկճովն պահեն, եւ նոյն պարկճովն թրջեն եւ ցանեն. նա խիստ ատոք եւ արքենի լինի. (Վստկ.։)
cf. Պահեմ.
Տ. պահել (ըստ ամենայն նշ).
Ոչ պարհեցին զպատուէր արարչին իւրեանց. (Յճխ. ՟Թ։)
Որ զօրէնսն պարհեն. (Եփր. հռ.։ Որպէս եւ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 1.) գրի յօրինակս ինչ՝Պարհեցելոց։ Եւ Յոբ. ՟Ի՟Դ. 15. Պարհեսցեն։ Նոյնպէս եւ յայլ եւս մատեանս՝ ըստ պէսպիսութեան գրչաց։
cf. Պահք.
Ուրախ լեր սիովն՝ հանդէս պարհոց։ Բարձր է աշտարակ պարհոց. (Իսիւք.։)
Չարչարանօք եւ պարհօք։ Ճնշեմ զմարմինս իմ պարհօք. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
to try, to experience.
պ. պէրմասիտէն կամ պէրմէճիտէն. Զննել. շոշափել. զփորձ առնուլ.
Եթէ տգիտաբար մոլորեալ են ... յանձանց պարմային զվնասն իւրեանց. դուք եւս ընդէ՞ր զհետ նոցա մոլորութեանն ցնորիք. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Պաշար.
Պարշար անքաղցական, եւ նշան արքունական ի ձեռին. (Նար. յովէդ.։)
circumflex;
an Armenian note.
περισπώμενος, -νη, -νον circumflexus, -a, -um. Առոգանութիւն ոլորտացեալ պարուրմամբ, որոյ նշանն (՞) է ազգ ոլորոկի՝ բաղկացեալ ի շաշտէ եւ ի բթէ (՛ , ՝).
Պարոյկ՝ շրջումն վերուստ ի վայր։ Ի շեշտէ եւ ի բթէ բաղկանայ պարոյկն .. եւ է պարոյկն բեկումն ձայնի, եւ շրջումն վերուստ ի վայր, եւ բթիլ ի սրութենէն. (Գրչ. գէորգ.։)
ոլորակք են երեք. շե՛շտ, բու՝թ, պարո՞կ։ Ոլորակ է բացագանչութիւն պատկանաւոր ձայնի. թէ ըստ վերսաստութեան՝ շեշտիւն, թէ ըստ հարթութեան՝ բըթիւն, թէ ըստ պարբեկութեան, պարուկաւն. (Թր. քեր.։)
Եւ զբարբառոց սաստկութիւնս ոլորմանցն եօթն գոլ դէպ եղեւ. շեշտ, բութ, պարոյկ, թաւ, սոսկ, երկար, սուղ. (Փիլ. այլաբ.։)
to collect, to gather.
ՊԱՐՈՒԹԵԼ. Որպէս Ժողովել։ (Հին բռ.։)
to roll one over another as waves.
Իբր զպարուտակն ինչ պատիլ պատատիլ.
ալիք կուտակին վէտք վէտք խորշեղէն պարուտակեալ մկանամբք իւրեանց. (Մծբ. ՟Ծ՟Բ։)
surround;
to envelop, to cover, to conceal, to enclose, to shut up;
— or ի բաց —, to strike out, to eliminate, to take away, to retrench, to trim round.
Հրեայքն յամենայն վարսն ջանային հատուցանել պարուրս ի բանս կամ ի գործս. (Վանակ. յոբ.։)
περιλαμβάνω, περιγράφω complector, circumscribo ἑμφιλοχωρέω adhaereo. (Արմատն է պարոյր. կամ Պար, որպէս շուրջ. եւ ուր). Պարունակել. պարագրել. պարփակել. բովանդակել. շուրջ պատել. յարիլ.
Զիա՞րդ ովկիանոս արտաքուստ զերկիր զօրէն պարսպի շուրջ առեալ փակեաց ... եւ պարունակելով եզերք ծովուն զհիւղէն. (Փիլ. յովն.։)
Սիւն լուսոյ ըստ օրինակի ծիածանի իջեալ յերկնից՝ շուրջ պարուրեալ զնահատակաց զմարմինս ծրափակէր. (Փարպ.։)
Զթաքծանս զամենայն ի բաց ընկեցեալ, եւ զքաղցունսն զամենայնսն պարուրէ պատմութեամբն. (Նիւս. երգ.։)
Զայլոց թուղթս ՟Ը սակաւ թուով պարուրեաց. իսկ պօղոսի՝ որ յառաջն հալածիչ էր, չորեքտասան թուղթս միանգամայն գրեալ շնորհեաց. (Կոչ. ՟Ծ։)
Եղիցի եւ շնորհիւն Աստուծոյ զասացեալս ձեզ յիշողութեամբ պարուրել. (Ճ. ՟Գ.)
ՊԱՐՈՒՐԵԼ. Պարածածկել. քօղարկել. պատրուակել. թաքուացնել.
Զոր արեգակն քողարկեաց, ստուերաւ ըղլոյսն պարուրեաց. (Սկեւռ. աղ.։)
Պատառեաց զպարուրեալ թակարդն։ Որ ժպրհի անարգել զծնօղս, նախատի, եւ պատկառանօք պարուրի ... Մեղկեալն ախտաւոր ցանկութեամբ՝ պարուրէ թաքուցանէ ի քննողաց զամօթ ի գործսն։ Որք եղիցին յայնժամ պարուրեալ ի թաքստեան. (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. առակ. եւ յայտ։)
ՊԱՐՈՒՐԵԼ. ἁνασπάω contraho. Շուրջանակի հաւաքել. գումարել. ժողովել. ամփոփել. ժողվրտել. կր. քաշվրտիլ.
Ամփոփեալ պարուրեա՛ զպատուհան տեսութեանց։ Զհօտն ցրուեցից, եւ դարձեալ իսպառ առ իս իսկ պարուրեցից. (Նար. ՟Ծ՟Բ. եւ Նար. խչ.։)
Ոմանք ի հալածանաց առ նա պարուրեցան. զորս՝ իբրեւ զերեւելի այր՝ փրկեաց, եւ հանգուցեալ՝ արձակեաց ի խաղաղութիւն. (Շ. ՟գ. յհ.։)
Ի քո սպառնալեաց ահիդ պակուցման պարուրին պարք լուսակերպիցն. (Նար. ՟Ղ՟Ա։) (որ եւ ասի Պարունակիլ, եւ Գումարիլ)։
ՊԱՐՈՒՐԵԼ. եւ Ի ԲԱՑ ՊԱՐՈՒՐԵԼ. περικαθαρίζω circumquaque purgo περικόπτω circumcido, exscindo ἑκβάλλω abigo. Շուրջանակի սրբել, մաքրել, յապաւել, հատանել. կարճել. ի բաց բառնալ. հերքել. փարատել.
Զյաճախութիւն ախտին պարուրեսցուք։ Որ չպարուրէ յիւրմէ զչարսն՝ պիղծ է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։ եւ Ոսկ. տիտ. ՟Ղ։)
Բազում վարձք է մեզ՝ յորժամ ի տեսութենէ իգի զանձինս պարուրեսցուք. (Կլիմաք.։)
Պարուրեաց զախտն ի նմանէ. (Պիտառ.։)
(Ի) պարուրելոյն զթլփատութիւն դաղգաղա կոչէ. եւ անտի եւ անուն տեղւոյն. (Կիւրղ. յես.։)
Պարուրեա՛ զախտն ի բաց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)
Զկարճամտութիւն ի նոցանէ ի բաց պարուրեաց։ Ի միջոյ ի բաց պարուրէ զերկուց երեսաց զանազանութիւն. (Սարգ. յկ. եւ Սարգ. ՟ա. յհ.։)
to fill to overflowing;
to break, to burst.
ՊԱՐՊԱՏԵՄ ՊԱՐՊԱՏԻՄ. πιπλάω, πίπλαμαι impleo, or ῤήγνυμι , διαρρήγνυμι, -μαι disrumpo, -or. Պարապատել. որպէս շուցրջ պատել լիութեամբ իրաց. առլնուլ իսպառ մօտ ի պատառումն. խճողել, իլ, եւ գրեթէ պայթուցանել, պայթիլ. լեփ լեցուն ընել՝ ըլլալ, տկռիլ, ճաթիլ, ճաթռտիլ.
Փակեցին ի ներքս բազմութիւն ձկանց յոյժ, մինչեւ պարպատէին ուռկանք նոցա. (Ղկ. ՟Է. 6։)
Զուռկանսն լըցեր եւ պարպատեցեր։ Անդ բազմութիւն ձկանց մտին, զցանցս ուռկանին պարպատէին. (Գանձ.։)
Որովայն պարպատեալ՝ ոչ ասէ շատ ի մթերս իւր. (Վրք. հց. ՟Է։)
Յղփացեալ է գութ սիրոյ ի մարսն. վասն որոյ եւ ծանրեացեալ պարպատեն ստինքն կաթամբ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 8։)
Ի վերայ նստելոց է որովայնի խանչումն այտուցեալ եւ պարպատեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Մարմինն սառի եւ պարզոյ հանդիպեալ՝ նախ իսկ լինի բովանդակն կապուտակ՝ մածուցեալ արեան. ապա պարպատէ։ Երակք պարպատեալք՝ ի ներքուստ խռովութենէն բեկեցելոյ չնչոյն. (Բրս. ՟խ. մկ. եւ Բրս. վաշխ.։)
Յորում պոռնիկքըն յագէին, եւ հացկատակք պարպատէին. (Յս. որդի.։)
ՊԱՐՊԱՏԵԼ. ն. Շուրջ պատել. որպէս պարապնդել. պարաւանդել.
Նոյնօրին յառասանիցն այն պարպատեալ զմէջս եւ զկողսն. (Մագ. ՟Ծ՟Զ։)
sling;
cross-bow, arbalist.
cf. ՊԱՐՍ. սափան. σφενδόνη funda.
Զանձն թշնամեաց քոց պարսաքարեսցես ի մէջ պարսատկաց։ Որ գնէ քար ի պարսատիկս, նման է առն՝ որ դնէ պատիւ անզգամի. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Բ. 29։) (Առակ. ՟Ի՟Զ. 8։)
Եւ ոչ իբր պարսատկաց քարմի արժանաւոր՝ ի շինուածոյ ամբարտակին խլել ոք զօրեսցէ. (Խոր. ՟Ա. 15։)
ՊԱՐՍԱՏԻԿ ասի եւ Մեծ եւ ահագին քարընկէց ընդունարան բաբանի.
Քար եդեալ ի պարսատիկս մեքենային։ Վաթսուն լիտր քար եդեալ ի պարսատիկսն՝ ի քաղաքն ձգէին. (Լաստ. ՟Ծ՟Զ։)
cf. Պարսաւադիր.
μωμοσκόπος reprehendendi animo observans, curiosus reprehensor. Որ գիտի պարսաւանս կամ արատս գտանել ի վերայ այլոց, ըստ գտանօղ. բամբասասէր. պարսաւասէր.
Բանավաճառք, եւ վկայելոց (գովութեամբ ի վարդապետութեան)՝ պարսաւադէտք. (Ճ. ՟Բ.։)
Անձամբ ոչ ետուն՝ զարհուրեալք ի պարսաւադիտաց. (Մխ. դտ.։)
Ապա եթէ ոք ի պարսաւադիտացն ի վերայ մեր ընթացեալ՝ խոտորնակս ինչ խորհեսցի հակառակելով՝ (Նանայ.։)
Ծածկեաց զիրսն ի պարսաւադիտացն. (Իգն.։)
Յիրաւի պարտապանք գտցուք պարսաւադիտացն. (Նիւս. կազմ.։)
Ողջ ամբողջ եւ անխախուտ մնասջիք ի պարսաւադիտութեան դիտողէ. (Յհ. կթ.։)
Կարասցէ պախարակել զսա, որ պարսաւադէտ բարս ունիցի. (Պիտ.։)
ՊԱՐՍԱՒԱԴԷՏ ԼԻՆԵԼ. μωμοσκοπέω reprehendendi animo considero. Սագտանել. մեղադիր լինել.
Պարսաւագէտ բանիս լիցին ... մի՛ համարիր մեղքս նոցին. (Յս. որդի.։)
fond of criticism, carping, fault-finding.
Ծանիցեն պարսաւասէր ոսոխք. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Լուայ զպարսաւասիրաց ոմանց՝ զօրէն պիծակաց ոմանց հնչեցուցանել՝ դաժանս զգայռալով ի վերայ իմ բանս. (Պրպմ. ՟Խ՟Գ։)
Մի դարձեալ մեզ ի վերայ յարձակեսցին պարսաւասէրքն եւ յամենայնի արագունք։ Լեզուք չարք եւ պարսաւասէր շրթունք խօսին զմենջ. (Սարկ. հանգ.։)
Զի՞նչ դարձեալ ասիցեն պարսաւասէր հերձուածքն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Պարսաւասէրն լինել եւ բարիատեաց. (Փիլ. լին. ՟Գ. 43։)
Կեղծաւորքն պարսաւասէր եղեալ՝ դատեն՝ զեղբարսն, ծածկելով զինքեանցն պարսաւանք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ 1)
to blame, to reproach, to find fault with, to carp, to criticize, to vituperate, to animadvert, to condemn, to censure.
ψοφέω, μέμφομαι vitupero, vitio verto, reprehendo, incuso, criminor. Պարսաւանս դնել. անարգել. գսրովել. մեղադրել. անդոսնել, ընդ վայր հարկանալ. վար զարնել
Պարսաւէ զյունաց մատենագիրս, թէ զուր կարծեցին. (եւ այլն. Եւս. քր. ՟Ա։)
Մի զմեզ այպանեալ պարսաւեսցես. (Խոր. ՟Գ. 1։)
Յարեն զթշուառութիւն, եւ պարսաւեն զյաջողուածս. գովեն զմահ, եւ պարսաւեն զկեանս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Յիրաւի պարսաւեսցի առաւել քան թէ գովեսցի՝ մահուամբ սիրելեացն դնելով իւր պատիւ. (Փիլ. իմաստն.։)
Սա իակ կարգեսցի գլուխ բազմականի պարսաւելեացն ամենեցուն. (Պիտ. ստէպ։)
Ի մարդկանէ գովիմ, եւ ի տեսողէդ պարսաւիմ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Գովելի են գեղեցիկքն, եւ պարսաւելի գարշելիքն. (Արիստ. առաք.։)
Ջանային ի յայտ բերել զոր յիս պարսավելի կիրքն. (Շ. թղթ.։)
Առ մարդկան այսպիսիքս պարսաւեալ լինին, (Իգն.։)
Եւ որպէս Սագտանել խղճի.
Եթէ պարսաւեսցէ զմեզ սիրտ մեր։ Եթէ սիրտք մեր ոչ պարսաւեսցեն. (Իսիւք.։)
slinger.
σφενδονήτος funditor. Որ ունի եւ վարէ զպարս, այս ինքն զպարսատիկ.
Ամենեքին նոքա պարսաւորք, որ ձգէին քարինս եւ ի մազէ ոչ վրիպէին։ Պատեցան պարսաւորք եւ հարին զնա։ Ամենայն այր պարսաւոր ... քարաձիգ արարին ի վերայն նոցա։ Յուսացան ի կորովս աղեղնաւորացն եւ պարսաւորացն։ Պարսաւորքն եւ աղեղնաւորքն առաջին խաղային. (Դատ. ՟Ի. -16։ ՟Դ. Թագ. ՟Գ. 25։ Յուդթ. ՟Ղ. 8։ ՟Թ. 6։ ՟Ա. Մակ. ՟Թ. 11։)
Պարսաւորքն առ հասարակ. (՟Եւն. Խոր. ՟Ա. 25։)
sling-stone.
Թաղեսցեն զնա քարամբք պարսաքարաց (յն. պարսատկաց). (Զաք. ՟Թ. 15։)
Որ զգաւթեան պարսաքարն դիպեցուցեր ի ճակատն գողիաթու. (Խոր. ՟Գ. 9։)
Զխելապատակ նորա պարսաքարիւ ջարդեալ՝ յերկիր ընկենոյր. (Լաստ. ՟Ծ։)
Երկերիւր զարկք նետից եւ ռըմբաց բազմաց հանդերձ պարսաքարիւք ի նա դիպեալ. (Ժող. հռոմկլ.։)
Պարսաքարիւք զամենեսին դիաթաւալ կացուցանէին. (Ուռպ.։)
Արդ զանմարմինըն գողիաթ՝ պարսաքարիւ կործանեցեր. (Տաղ.։)
Նետիւք եւ պարսաքարամբք եւ գլօք կոտորեցին. (Մամիկ.։)
to sling, to throw or cast stones with a sling.
σφενδονέω funda jacio ἑκσφενδονέω velut e funda emitto. Ձգել զքար պարսիւ, եւ հարկանել կործանել նովին. լայնաբար, Ձգել իբրեւ ի պարսատկէ. եւ Քարկոծել, կշտամբել. քարոտել.
Պարսաքարեաց եւ եհար զճակատ այլազգոյն. (՟Ա. Թագ. ՟Ծ՟Է. 49։)
Իբրեւ յանօրէն գողիաթ՝ պարսաքարելով իսա. (Մարաթ.։)
Զանձն թշնամեաց. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Է. 29։)
Ոչ ի պարսաքարել զմինն միայն զբլուրն մսեղէն։ Ընդ դաւթի պարսաքարել զնոսա գողիաթու մսեղէն բուրգն. (Յհ. կթ.։)
Նմանութեամբ ասի.
Պարսաքարել զնոսա. պարտ վարկաք. (Գր. տղ. թղթ.։)
Զինուորեալ աստուածային բանակօք առ ի պարսաքարել զգայլն. (Ոսկ. լուս.։)
Պարսաքարեալ զբանս գրոց յերես բանսարկուին. (Սարգ. յկ. ՟Է։)