to be beaten most unmercifully;
to be harassed, vexed.
- լինել. Չարաչար հարուածիլ, հարուածովք խորտակիլ.
Չի՛ք ի սմա առողջութիւն, այլ ամենայն վշտօք հարուածաբեկ եղեալ եմ ի կորստեան կարապետէն. (Բենիկ.։)
to beat, to strike;
to cudgel, to cane;
to chastise, to punish.
Հարուածով տանջել. հարկանել. պատժել.
Հարուածեաց զնոսա. (Նախ. թուոց.։)
Զտուն երկրագործին այնորիկ հարուածեաց տէր. (Վրք. հց.։)
Հարուածեցեր զմահու իշխանութիւն. (Զքր. կթ.։)
Այր զախոյեան իւր հարուածեալ յերկիր կործանէր. (Յհ. կթ.։)
Հարուածեալքն յօձից. (Լմբ. իմ.։)
Մի՛ գաներ զհարուածեալս. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
Զհարուածեալսն ի դիւբախ սաստիցն. (Շար.։)
Հարուածեալ են հայհոյութեամբ. (Բրսղ. մրկ.։)
Հզօրին է հարուածիլ, եւ յաղթել. (Ածազգ. ՟Բ։)
to set free.
forge-scales of iron or copper.
Անուն երաժշտական խազի՝ նման հարհարի կամ փշոյ։ (Ոսկիփոր.։)
to beat, to strike;
to drive in, to thrust, to push;
to toss, to shake, to agitate;
— զատամունս, to set the teeth on edge;
ձու —, to beat eggs.
Եթէ ոք հարու զթշնամին. (Մխ. դտ.։)
Մերկացուցեալ զսուսերս իւրեանց՝ ձգեցին հարուլ զնա. (Վրք. հց. ձ։)
Տո՛ւր աղեղամբ ինձ հըզօրին, հարուլ զսիրտ բելիարին։ Հըզօր տո՛ւր ինձ լինել ուժգին, եւ ի դիմի հարուլ չարին (այսինքն հարկանիլ). (Յիսուս որդի.։)
Եւ զնա հարու շլութեամբ աչաց. (Գանձ.։)
Եղեգնաբոյս ծառոյն ծաղկաւէտ՝ ծափս հարուին զեռունք. (Տաղ.։)
Հարուն, եւ թողուն՝ որ յիստակի ջուրն։ Պինդ հարուս. (Վստկ. (որպէս ռմկ. հարել )։)
Սալոր եւ դամոն զատամունս հարուն. իմա՛ առնուլ. ակռան առնել։
blow, beating.
Հարկանելն, իլն. բախիւն. գան. հարուած. մխումն. եւ Ընդհարումն. կռիւ. բախումն.
Ոչ հարումն, եւ ոչ խոցումն սրոյ. (Մանդ. ՟Ժ՟Բ։)
Հարման հեղուսիցն։ Բեւեռացն հարմունք։ Սլաքին հարման. (Նար.։)
Հարմամբ ծնօտի քո պատկերին ի ծառայէն՝ եւ յիս գըթա՛. (Շ. այբուբ.։)
Վայրապար հարումն օդոյն. (Լմբ. ատ.։)
Յանձն ա զթշնամանս, զհարումն. (Ոսկ. յհ.։)
Մոռանալ զընդ միմեանս հարումն. (Յհ. կթ.։)
Ի սաստիկ հարմանէ ընդ միմեանս խաւարեցուցանէ զմիտս. (Վրք. հց. ՟Բ։)
powerful, potent;
strong, vigorous;
monied, rich, opulent, fortunate;
much, abundant;
numerous;
long since, remote, old;
— մի, enough, sufficient, much;
— մի ժամ, ժամանակ, log, a long while or time, a great while;
ի — դարուց, many centuries since;
— մի յառաջ, long time before;
յետ — ժամանակաց, long time after;
— միտք, ingenious;
գունդ —, a strong force;
— ձգմամբ, for a long time;
— ինչ ամաց ի վերայ անցելոց, after many years.
δυνάστης, ἱσχυρός, ἀδρός potens, fortis, crassus, dives. Կարօղ զօրութեամբ (ի հարուլ). հզօր. գոռոզ. բուռն. թիկնաւէտ. եւ Ճոխ. աւագ. իշխան. մեծամեծք. եւ իբր Մեծատուն՝ առաւել ռամկական. կարօղ, ուժով, եւ փարթամ.
Մի՛ երեսաց աչառիցես հարստի։ Ահաւասիկ եւ ես դատեցայց ի մէջ հարուստ եւ անաւագ ոչխարաց։ Երթայց առ հարուստսն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 15։ Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 20։ Երեմ. ՟Ե. 5։)
Զանաւագն հարուստ արար, եւ զհարուստն անաւագ։ Առնուցու զհարստի աւար. (Ոսկ. ես.։)
Այս անուն ասեն՝ կարի հարուստ է. յն. մեծամեծս զօրէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Ծառայք ուրուք իցեն մարմնեղէնք, հարուստք, առողջք. (Ոսկ. ես.։)
Ոչ ի հարստաց աչառէ։ Հարստաց այնպէս ունել. (ոմանց ասետ՝ եւ ոմանց՝ անդդ թագաւորել. Սեբեր. ՟Բ. Եւս. քր. ՟Ա։)
Որք եղեն հարուստք եւ իշխանք աշխարհիս հայոց. (Խոր. ՟Ա. 1։)
Բարեացն արարիչ եւ չարեաց ո՞ քան զո՞ հարուստ իցէ. (Եզնիկ.։)
Բազմութիւն արանց քաջաց, նորատիք եւ հարուստք յոյժ. (Խոր. ՟Ա. 12։)
Ուժգին, եւ հարուստ, եւ անկորացուցանելի. (Փիլ. այլաբ.։)
Հարուստ եւ ուժեղակք ընդդէմ հակառակորդաց հինից գտան. (Յհ. կթ.։)
Ես ոչ ես մեծատուն, եւ ոչ հարուստ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Եթէ զեղցես ի քոյոց եւ ի մեզ, հարուստ ես. (Նար. ՟Հ՟Զ։ որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։)
ՀԱՐՈՒՍՏ. Ճոխ. իբր առատ. բազում. շատ. միանգամայն եւ զօրաւոր, ստուար, կամ հաստատուն, կամ խոր.
Առատ եւ հարուստ մարդասիրութիւն. (Պրպմ.։)
Թողաք ճարտարաց եւ հարուստ մտաց. (Լաստ. ՟Ի՟Ե։)
Ունելով ընչ ինքեան գունդ հարուստ։ Ընդ զառ ի վայր թաւալգլոր խաղացուցեալ հարուստ ձգմամբ։ Իբրեւ զսիւն երկաթի ի մէջ հարուստ խարսխաց. (Արծր. ՟Գ. 8։ ՟Դ. 9։ ՟Ե. 2։)
Նստուցանէր հարուստ խորութեամբ միում թաղեալ. (Յհ. կթ.։ (ուստի Հարստել։))
Ի հին պատմութենէ, եւ ի հարուստ զրուցաբանութենէ. մարթի հայել եւ ի յաջորդ նշ։
Իբրեւ ժաք հարուստ ի վերայ անցին. (՟Գ. Մակ. ՟Բ. 15։)
Մինչ ցվախճան մեծ ասէ, փոխանակ ասելոյ՝ թէ հարուստ ժամս ձգեցին զխօսսն. (Կիւրղ. թագ.։)
Հարուստ ինչ ամաց ի վերայ անցելոց. (Յհ. կթ.։)
Ի հարուստ դարուց նկատեալ. (Նար. խչ.։)
Այսպիսիքն երկարք են բնութեամբ, զի հարուստ է ձայն սոցա. մարթի հայել եւ ի նախընթաց նշ։
Հարուստ մի ըստ քաղաքն արտաքս ելին։ Անցանէր հարուստ մի ի քաղաքէն ի կողմն մի հիւսիսոյ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 27։ Ագաթ.։)
Համբարձեալ զսուրբ ձեռս իւր տարածմամբ հարուստ մի ժամ։ Հարուստ մի ժամ մնացին գալստեան նորա. (Ճ. ՟Բ. վրք. ներս.։)
betrothal, betrothing.
Հարսնացուցանել իւր (կամեցեալ) զկաթողիկէ սուրբ զեկեղեցի՝ առաքէ հարսնախօս զերջանիկ եւ զնախատես սուրբ մարգարէսն. (Զքր. կթ.։)
paranymph, match-maker.
Զի դու ձեսայ ես երկնային, ես հարսնածու մաքուր հարսին. (Շ. խոստ.։)
Միջնորդքն հարսնածուք գան եւ առթեն զնա. (Լմբ. պտրգ.։)
Հարսնածուք երանելիք. (Ճ. ՟Ը.։)
Ներգործօղն՝ հոգին սուրբ, հարսնածուն՝ գաբրիէլ հրեշտակապետն. (Մխ. ապար.։)
Ըստ թուոյ երկոտասան առաքելոցն, որք են հարսնածուք հարսանեացս այսսոցիկ. (Ոսկիփոր.։)
uterine fury, hysterics.
marriageable girl.
to marry, to join in wedlock, to give or take in marriage.
νυμφεύω nuptui do, desponso, et sponsam accipio. Հարսն առնել այլում, կամ ինքեան. խօսել եւ տալ կամ առնուլ ի հարսնութիւն. հարսնածել. հարս ընել, առնել.
Առաքեցաւ գաբրիէլ հարսնացուցանել զստեղծուածն ստեղծողին. (Խոր. հռիփս.։)
Վասն մովսէսի, պօղոսի եւ այլն, ասի, զժողովուրդ կամ զեկեղեցին Հարսնացուցանէր աստուծոյ. հարսնացոյց քրիստոսի. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. սղ.։)
Հաճեցաւ հարսնացուցանել իւր զկաթողիկէ սուրբ զեկեղեցի։ Զեկեղեցի հարսնացուցանէ, եւ ընդ ինքեան միաւորէ. (Զքր. կթ.։ Շ. խոստ.։)
marriage, wedding;
wedlock;
ածել հարսնութեան, to marry, to wed, to espouse;
գնալ ումեք ի հարսնութեան, to be married.
γάμος nuptiae, connubium. կամ բայիւ sponsam assumere եւ այլն. Հարսն գոլն. կնութիւն. հարսնանալն. եւ Հարսանիք.
Խնդրեցի ածել ինձ հարսնութեան. (Իմ. ՟Ը. 2։)
Խօսեցայ զքեզ հարսնութեան իբրեւ կոյս մի սուրբ։ Փեսայ հարսնութեան սորա որդի աստուծոյ կենդանւոյ։ Ո՞ւր է պաճուճեալ հարսնութիւն քո. (Ագաթ.։ Նար. ՟Հ՟Ե։ Եփր. ծղկզրդ.։)
Տեղայր մարգարիտ ի հարսնութեան սաթինկանն։ Այսոքիկ յաւուրս հարսնութեան վայելեն. (Խոր. ՟Բ. 47։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
Յորժամ առն թագաւորի հաճոյ լինիցի ի հարսնութիւն, եւ չգտանիցէ հանդերձս արժանիս հարսնութեան յիւրմէ ուրոյն կազմել. (Ոսկ. ես.։)
cf. Հարսնոյ՞՞՞ծաղիկ.
bride, spouse.
Ե՛կ իմ սիրելի, ե՛կ մերձաւոր իմ հարսնուհի։ Ե՛կ հարսնուհի ի լերանց ընծուց. (Նար. տաղ.։)
Զի հարսնուհին կայր հրաւիրեալ ... ի յառագաստն աստուածարեալ. (Ներս. մոկ.։)
strong in number, powerful, numerous.
Մեծաձեռն. բազմաձեռն, կամ բուռն զօրութեամբ.
Հարստաբուռն զօրօք. (Եւս. քր. ՟Ա։)
oppression, violence, vexation, exaction, extortion.
τυρρανίς, -ίδος tyrannis, -idis եւ oppressio. Հարստահարելն, իլն. գոռոզութիւն. բռնութիւն. բռնաւորութիւն. ուժենութիւն.
Բռնագոյն վարեցեալ հարստահարութեամբ. (Պիտ.։)
Հարստահարութեամբ բազմաւ ընդարձակել զսահմանս, կամ ընդ իւրեւ զոք հնազանդեցուցանել. (Յհ. կթ.։)
Ոչ սակաւ հարստահարութիւն արարեալ գլխոյ սմբատայ՝ առնու հարկս բազումս. (Արծր. ՟Ե. 2։)
Ի հարստահարութենէ արիագոյն ասես լինել զքաղաքսն, որպէս երեւի. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Սուղ իշխանութիւն, եւ հարստահարութիւն. (անդ. ՟Ը։)
Հարստահարութիւն խոկայ ընդդէմ արարչին. (Սահմ. ՟Ը։ Մագ. ՟Խ՟Ը։)
to make potent or glorious;
to strengthen, to brace, to fortify;
to make rich, to enrich.
πλουτίζω dito, locupleto. Մեծացուցանել կամ ճոխացուցանել զօրութեամբ, փառօք, ընչիւք.
Հարստացուցանէր զփայտն ոսկւոյն փառք. (Պրպմ. ՟Ժ՟Ա։)
Ջանայ հարստացուցանել զսա առաքինութեամբ։ Զաղքատացեալս հարստացո՛ աստուածեղէն առատ կամօքդ. (Լմբ. սղ. ՟Կ՟Է. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Հարստացոյց ի փառթամութիւն անապական գանձուցն. (Պրոկղ. յոսկ.։)
Իբրեւ աղքատք, եւ զբազումս հարստացուցանեմք. (Վրք. հց. ՟Ա։)
enriching.
Որ հարստացուցանէ. ճոխացուցիչ.
Այժմ ասեր հարուստ է, եւ հարստացուցիչ. քանզի ասեր հարստութիւն թարգմանի. (Ճ. ՟Բ. վրք. աբդլ. մսեհ.։)
Տե՛ս ինձ զաղքատին տուն հարստացուցչին զերկինս. (Պրպմ. ձ։)
dynasty;
power, sway, rule, domination;
riches, wealth, opulence, fortune;
abundance.
πλοῦτον divitiae, opulentia. Մեծութիւն. ճոխութիւն. առաւելութիւն յո՛ր եւ է կարգի. առատութիւն.
Վասն չքաւորութեան, եւ հարստութեան. (Լմբ. իմ.։)
Ոչ մեծութիւն խոստանայ, եւ ոչ հարստութիւն տալ նոցա ըստ աշխարհիս. (Շ. մտթ.։)
Մամոնայ՝ հարստութիւն եւ մեծութիւն ընչիցն է. (Մեկն. ղկ.։)
Աստուածայնոյ բնութեան նորա հարստութիւն։ Հարստութիւն աստուածութեան, կամ փառաց խորհրդոյն. (Պրպմ.։)
Ի լրումն առաջնաստեղծ հարստութեանն. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
Իմաստայեղց հարստութեամբ խոհեմամիտ երեւեալ. (Յհ. կթ.։)
ՀԱՐՍՏՈՒԹԻՒՆ. Յերկարութիւն, երկայնութիւն, շատութիւն.
Թէ զաւուրցս հարստութիւն համառօտեսցես. (Նար. ՟Ժ՟Թ։)
ՀԱՐՍՏՈՒԹԻՒՆ. δυναστεία potentia, imperium, dynastia. Իշխանութիւն. տէրութիւն. գոռոզութիւն. բռնակալութիւն. տիրապետութիւն. հզօր ինքնակալութիւն կամ թագաւորութիւն.
Ի տեառնէ տուաւ մեզ հարստութիւն, եւ իշխանութիւն ի բարձրելոյն.
Ի ձեռին քում է զօրութիւն եւ հարստութիւն։ Յաղագս ամենայն թագաւորութեան եւ հարստութեան նորա. (Իմ. ՟Զ. 4։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Թ. 12. եւ 30։)
Առաջին հարստութիւն եգիպտացւոց։ Երրորդ հարստութիւն մեմփացւոց։ ՟Ժ՟Էերորդ հարստութիւն պարսից։ Ի վախճանել ասորեստանեայց հարստութեանն. (Եւս. քր. ՟Ա. ստէպ։ յորմէ եւ Խոր. ՟Ա. 6։ Արծր. եւ այլն։)
Բռնութեամբ յաղթէ ասիցելոց հարստութեանց. (Փիլ. իմաստն.։)
inquisitiveness.
Հարցումն առ ի գիտելոյ եւ փորձելոյ.
Փորձպետին հարցագիտութիւն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
desire of knowledge, of information, of learning;
inquisitiveness.
Սէր հարցման. բանասիրութիւն. հետաքրքրութիւն. հարցասէր եւ բանասէր անձն.
Հարցասիրութեամբ խնդրէ մարգարէս ուսանել եւ վասն ձիթենեացն. (Լմբ. զքր.։)
Երկրորդեմք այժմ քո հարցասիրութեանդ։ Ի քումմէ հարցասիրութենէ. (Խոր. ՟Ա. 8. 31։)
Ուսեալ պատմեմք քում հարցասիրութեանդ. (Մխ. դտ.։)
cf. Հարցափորձ.
Օր յայտ արարեալ, յորում հարձափորձութեամբ դատապարտեսցէ զնոսա. (ՃՃ.։)
Երիս հարձափորձութեամբ խոստովանեալ քո. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
Ոչ ժողովք իրաց ինչ հարձափորձութեան. (Ոսկ. ես.։)
examination;
interrogation.
ἑξέτασις inquisitio. Հարցմամբ քննութիւն. հարց եւ քնին. հարցափորձ յատենի, եւ հետազօտութիւն. խնդիր.
Բազում հարցաքննութեամբ խուզէին. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի միմեանց հարցաքննութենէ՝ ծածկելոց իմաստիցն գիւտն յայտնի. (Վրք. ածաբ.։)
Բազում հարցաքննութիւնս արարեալ՝ ոչ կարաց խոտորեցուցանել ի քրիստոսի հաւատոցն. (Հ=Յ. օգոստ. ՟Ժ՟Դ.։)
Ընդ իմում նուաստութեանս միայնոս զհարցաքննութիւնդ առնել. (Աթ. արիան.։)
Հարցաքննութիւն առնելով ծառայից եւ ստեղծուածոց իւրոց. (Երզն. մտթ.։)
Ի հարցաքննութիւն ածել. (Ոսկ. յհ.։)
Հարցաքննութիւն՝ որ ըստ եսայեայ. (Իգն.։)
Հատոյց (այսնիքն եհատ) ի բերանոյ իւրմէ զամենայն ցանկութիւնս կերակրոց, եւ հարցաքննութիւնս խորտկաց. (Վրք. ոսկ.։)
divination;
—ս առնել, to divine, to prognosticate.
Հարցուկն գոլ. եւ գործ հարցկի. դիւթութիւն. սուտ պատգամախօսութիւն.
Ի ձեռն ապողոնի հարցկութիւնս առնէին. (Նոննոս.։)
Դեւն այն՝ զոր ապողոնն անուանէին, որ եւ զհարցկութիւնս առնէր. (Ոսկ. ես.։)
demand, interrogation, question;
—ս առնել, մտտուցանել, to ask or address questions, to question.
ՀԱՐՑՈՒԱԾ ἑρώτημα, ἑπερώτημα interrogatio, quaestio. որ եւ ՀԱՐՑ. Հարցումն. բանն հարցեալ. խնդիր պատասխանւոյ. հետաքննութիւն. քննութիւն յատենի. հարցափորձ.
Պատգամ սրբոց է հարցուածս. (Դան. ՟Դ. 4։)
Սանձահարին հարցուածովք. (Եզնիկ.։)
Լուծանէր զհարցուածոյն խնդիր։ Յառողջամիտ հարցուածի. (Պիտ.։)
Մատուցանէր հարցուածս վարդապետին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 42։)
Հարցուածոյ պայմանաւ զբանն առաջի դնէ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Հարցի զնա հարցուածս. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 16։)
Կապանօք զնոսա խոշտանկելով, եւ հարցուածովք. (Յհ. կթ.։)
demand;
divination.
Որպէս Հարցուած, եւ Հարցկութիւն.
Միտք իբրու պատճառս հարցութեան կալցի զտեղի. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Ինձ այսպէս թուի, թէ այս եւ զառ ի մեռելոցն հարցութիւնս նշանակէ. (Ոսկ. ես.։)
soothsayer, conjurer;
sorceress;
այս —, spirit of divination, Pythoness.
μάντις vates, hariolus, ariolus. Սուտ պատգամախօս. գուշակ. որ հարցանէ զդիս ի դիմաց խնդրողաց գիտել զբախտս եւ զապագայս. ըղձապատում. իղձ. հմայօղ. կախարդ. դիւթ. վհուկ.
Զբաղաամ բէովրեան զհարցուկն։ Հարցուկք ոչ եղիցին ի քեզ։ Հարցուկք բարբառեցան աշխատութիւնս. (Յես. ՟Ժ՟Գ. 22։ Միխ. ՟Է. 11։ Զաք. ՟Ժ. 2։)
ԱՅՍ ՀԱՐՑՈՒԿ, կամ ՀԱՐՑՈՒԿ ԴԵՒ. πνεῦμα Πύθωνος spiritus Apollinis. Դեւ պատգամախօս հանդիսացեալ ի պիւթոն կամ ի դեղփիս քաղաքի յանուն ապողոնի, կամ պիւթոն վիշապի սպանելոյ յապողոնէ. ըստ յն. կոչեցեալ ոգի պիւթոնի, կամ վիթովնիա. (իսկ յն. πυνθάνομαι է հարցանել. ուստի ի մեզ բառդ Հարցուկ։)
Աղախին ոմն, զոր ունէր այս հարցուկ. (Գծ. ՟Ժ՟Զ. 16։)
Հարցուկ այսուն, որ եւ այլն. (Շ. մտթ.։)
Կամ զվիթովնիա հարցուկ դիւին, որ եւ այլն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Զխուճապն ասեմ, զոր հասոյց պօղոս հարցուկ դիւին. (Ոսկ. գծ.։)
Զտէրունի շեշտաւորսն, զհենգն (կամ զհեգն), եւ զհարցուկ. (Արիստակ. գրչ.)
ՀԱՐՑՈՒԿՔ գ. իբր Հարցուածք. հարցմունք.
Գլխաւորի առ երիս հարցուկս, ասելով, սիրե՞ս զիս. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Հարցուած.
Հարցումն հարցանելի դրօշելոց։ Վասն հարցմանց զոհիցն. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 21։ ՟Բ. Մակ. ՟Է. 42։)
Զանզգայաբար հարցմամբն ծիծաղելով։ Հարցման արժանի էիր, եւ պատուհասի. (Փարպ.։)
Եթէ ի հարցումն բանի կոչիմ, կարկիմ։ Ի քահանայապետին հարցմանէ. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Ղ՟Գ։)
Յաճախեն զհարցմունս իւրեանց։ Յայնմանէ իսկ ի հարցումն եկին։ Ուստի՞ եկին նոքա յայս հարցումն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 10։)
Բանս ի հարցումն անկանի. (Լմբ. ժղ.։)
Հարցումդ ոչ բաւականապէս երեւի ինձ արարեալ. (Բրս. հց.։)
cf. Հարցափորձ.
Հարցուփորձ արասցէ. (Յոբ. ՟Լ՟Ա. 14։)
Բազում հարցփորձի, եւ քննութեան. (Կորիւն.։)
Ուստի ի հարցփորձ մատուցեալ, եւ տանջանաց սկիզբն արարեալ. (Շ. վիպ.։)
panification.
commensality, company at table.
Հցակիցն լինել. սեղանակցութիւն.
Ի միաբանութիւն կոչեն եւ ի հացակցութիւն զանմեղ երիտասարդն. (Լմբ. առակ.։)
bread-making;
baker's trade.
ἁρτοποιτική, σιτοποιΐα pistoria (ars). Արուեստ եւ գործ հացարարաց կամ հացագործաց. հաց շինելը.
Ոչ պատրաստելով հաց ըստ յարմարագոյն հացարարութեան օրինակին. (Նիւս. երգ.։)
Ի մայրեւորութենէ ... եւ ի հացարարութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
Երկուս իրս հացարարութիւնն այն (եզեկիէլի ի պէսպէս նիւթոց) նշանակէր. (Նչ. եզեկ.։)
spunging.
good cheer;
banquet, feast;
կոչել ի —, to invite to dinner.
ՀԱՑԿԵՐՈՅԹ ՀԱՑԿԵՐՈՒԹԻՒՆ. ἐστίασις epulatio, convivium. Հաց ուտելն, հացուտունք. կոչունք սեղանոյ. ճաշ. ընթրիք. խրախունք կոչնոց.
Սովորութիւն էր, յորժամ մեռանէր ոք՝ հացկերոյթ առնել. (Կիւրղ. օրին.։)
Խրախութեամբ հացկերութից. (Պտմ. աղեքս.։)
Ի գիներբուսն հացկերութաց։ Առ հացտուն հացկերութացն. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. իմաստն.։)
Զո՞ կոչէ ի պատրաստեալ հացկերութիւնն. (Նիւս. երգ.։)
Գիներբու հացկերութեամբ կախարդեալ. (Պիտ.։)
Սեղան հացկերութեան. (Պտմ. աղեքս.։)
Խրախճանութիւն հացկերութեան (կամ հացկերութաց). (Տօնակ.։)
crumb of bread.
Միջուկ հացի. հացիփոր։ (Վստկ.։)
abounding in ash-trees.
Ի հացուտ պուրակին, որում անուն տեղւոյն իսկ հացեաց դրախտ կոչեն. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
Ուր են Հացի ծառք բազում.
bread or dinner giving.
ՀԱՑՏՈՒ ἐστιάτωρ convivator. որ եւ ՀԱՑԱՏՈՒ. Տուօղ զհաց. որպէս աստուած կերակրիչ համայնից. եւ կոչնատէր, որ ի հաց կոչէ, կամ առնէ ընդունելութիւն սեղանոյ.
Մեծն եւ բազմապատիկ բնութեանն հացտու (աստուած). (Նիւս. կազմ.։)
Զկամաւոր օրինացն ուտեն կերակուրս ... ի կոչողէն եւ ի հացտուէն աստուծոյ. (Փիլ. լին.։)
Ոչ զհացտուն ազգակից համարէին։ Զխրախճանութեան պարզութիւն ցուցանել առ հացտուն հացկերութացն։ Ցոյցք հացտուաց բառացի մեծութեան. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. տեսական.։)
gluttonous, insatiable, insatiate.
ἅπληστος insatiabilis. Կլանօղ եւ լափօղ զհաց եւ զկերակուր (կամ զկուլիփա). անյագ. (իսկ գաղմ. քլեպ կամ խլեպ, է հաց)
Առն անմտի եւ հացքուլեփի միտս մի՛ դներ. (Սիր. ՟Լ՟Ա. 18։)
cf. Հաւադիւթականն.
οἱωνισμός augurium. Դիտողութիւն հաւուց՝ հմայիւք.
Ըղձութիւնք եւ հաւադիտութիւնք (կամ հաւագիտութիւնք) եւ երազք ընդունայն են. (Սիր. ՟Լ՟Ա. 5։)
pelican;
onocrotalus.
πελεκάν կամ πελεκᾶνος (իբրու տապարակտուց). pelecanus. Թռչուն կողմանցն եգիպտոսի, ջրայինն ի նեղս, նման սագի եւ բադի, եւ ցամաքայինն յանապատն նեղոսի նման արծուոյ կամ արագլի. րէխէմ. եբր՛՛. քաա, խաւիտա. որ եւ Ասիդ.
Հաւալուսն, եւ կարապ, եւ արադիլ։ Զագռաւ եւ զհաւալուսն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 18։ Օր. ՟Ժ՟Դ. 18։)
Չղջիկանք եւ բու եւ հաւալուսն. (Վեցօր. ը՝. (ըստ այսմ լինի իբ Հաւ անլոյս, կամ լուսն ունօղ յաչս. որպէս ռմկ. հաւկուր )։)
Ասեն զհաւալսան որդեսէր, մինչ չերթալ ի բունոյն բերել որս. եւ ի նեղել ձագուցն՝ սպանանէ կտցով, եւ ապա հանէ արիւն ի լանջացն, եւ առնու ջուր ի բերանն, եւ սրսկէ, եւ պակէ, յետ երեք աւուր, եւ կենդանանան. (Վրդն. սղ.։)
augury, presage.
ՀԱՒԱՀՄԱՅՔ ՀԱՒԱՀՄԱՅՈՒԹԻՒՆ. οἱώνισμα, οἱωνισμός, οἱωνομαντεία augurium, haruspicium, hariolatio. Հմայելն ի ձեռն հաւուց. հաւադիւթականն արուեստ.
Կիւսից ձերոց, եւ հաւահմայից ձերոց. (Երեմ. ՟Ի՟Է. 9. յն. հաւահմայութեանց։)
Յաստեղագիտութիւնս, եւ ի հաւահմայս։ Ի հաւահմայս եւ ի կախարդութիւնս. (Կոչ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Բ։ Հաւահմայութիւն. Վրդն. պտմ.։)
probability, likelihood, plausibility;
—ականութեանց հաշիւք, calculation of probabilities.
Հաւանողական բան. հաւանեցուցանելն. եւ Հաւատարմութիւն. πειθώ, -οος persuasio, fides, ratione inductio.
Պարտ է երկուօքն վարիլ առ օրինադրութիւնս, հաւանականութեամբ, եւ բռնութեամբ։ Մխիթարութիւն եւ հաւանականութիւն օրինադրելոցն ոչ եւ մի ինչ պարգեւէ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Գոլով փոքր ինչ հաւանականութիւն առ այսպիսիս. (անդ. ՟Ժ։)
to persuade, to induce to believe, to convince;
to advise, to induce to do.
Հաւանեցուցանել զոմանս ապստամբել. (Նոննոս.։)
πείθω persuadeo. Հաւան առնել. ի հաւան ածել. հաճել. յօժարեցուցանել. խելամուտ առնել. ամոքել. համոզել. հաւատացուցանել. եւ Հրապուրել. հաւնեցընել, հաւտացընել, խօսք հասկըցընել, որսալ.
Այնու հաւանեցուցեր զթշնամիսն մեր, եթէ դու ես՝ որ փրկես զմեզ։ Հաւանեցո՛ զկինն հեբրայեցի ուտել եւ ըմպել ընդ մեզ։ Հաւանեցուցին զժողովուրդն, զի խնդրեսցեն զբարաբբայ։ Հաւանեցուցանէին զնոսա կալ մնալ ի շնորհսն աստուծոյ.եւ այլն։
Քան զերծուցանել ի մահուանէ՝ հաւանեցուցանելն արհամարհել զմահ կարի մեծ է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Ի ձեռն այսորիկ հաւանեցուցանեմ զձեզ խոնարհ լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 24։)
Բարի է իսկ ճշմարտութիւնն եւ տեւական. եւ թուի իսկ ոչ դիւրին գոլ հաւանեցուցանել։ Առասպելաբանութիւնն դիւրին եղեւ հաւանեցուցանել. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Զառաքինի անձն ոչ ոք կարէ հաւանեցուցանել գործել ազնպատշաճս։ Եւ զի՞նչ հաւանեցոյց զնոսա յայս։ Հաւանեցոյց ընդ ինքեամբ. (Շ. մտթ.։)
persuasive, convincing.
persuasion, consent, agreement, acquiescence;
approbation, suffrage;
միաշունչ, միաբան հաւանութեամբ, unanimously, by common accord or agreement, in concert, by a common or unanimous consent, jointly;
by mutual agreement;
ի հասարակ հաւանութենէ, by common consent;
— բերել, to consent, to accord, to agree;
ձեռն տալ հաւանութեան, to consent to, to assent;
ի — ածել, cf. Հաւանեցուցանեմ;
առանց քոյն հաւանութեան, without your consent.
ՀԱՒԱՆՈՒԹԻՒՆ πειθώ, πεῖσις, αἴρεσις , εὕνοια, ὀμόνοια, γνώμη, βουλή persuasio, electio, benevolentia, consensus, sententia, consilium եւ այլն. որ եւ ՀԱՒԱՆ. Հաճութիւն. ձայնակցութիւն. համակամութիւն. անսացողութիւն. հպատակութիւն.
Ածել կամ ալ ի հաւանութիւն. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 2։ Եղիշ. ՟Գ. Խոր. ՟Գ. 12։)
Հասարակաց կամ միով հաւանութեամբ։ Ի հասարակաց հաւանութենէ։ Հաւանութիւն միաբանութեան կամ հարազատութեան.եւ այլն։
Հաւանութիւն եւ հնազանդութիւն։ Հաւանութիւն խրատուց եւ կարգաց, կամ աստուծոյ պատուիրանին. (Յճխ. ՟Է. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Գ։)
Քաղցր հաւանութեամբ, եւ հեզ հանդարտութեամբ. (Եղիշ. միանձն.։)
Հաւանութիւն բերել առ արարչական զօրութիւնն։ Կոխեցին զանհնազանդութիւնն հլու հաւանութեամբ. (Պիտ.։)
ՀԱՒԱՆՈՒԹԻՒՆ. Թելադրութիւն, բան հաւանեցուցիչ. ցոյց. ապացոյց. համոզումն. հաւանեցուցանելն ասողին, եւ հաւանելն լսողին.
Յետ այսր ամենայնի հաւանութեանց յամառեալ. (Եզնիկ.։)
Զայս ամենայն հաւանութիւնս գրեցի քեզ վասն հրոյ։ Ընկա՛լ դու զայս հաւանութիւն։ Տաց քեզ սակաւ հաւանութիւնս. (Մծբ. ստէպ։)
Անդուստ (ի մարգարէից) տայ նմա հաւանութիւն. (Շ. մտթ.։)
Ոչինչ կարօտիմք նորոգ բան ի պէտս հաւանութեան ի մէջ ածել. (Լմբ. յանառակն։)
Որ զանազան իմաստիւք հաւանութիւն տան քեզ այսոցիկ. այսինքն տան հաւանել. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Դ։)
Ոչ միայն ճարտասանականն է հաւանութեան արարչական. այսինքն համոզիչ. (Սահմ. ՟Դ։)
consent;
persuasion.
Հաւանելն. հաւանութիւն.
Զորս յաստուածաշունչ գրոց յառաջ բերեալ ի հաւանումն. (Պրպմ. ձ։)
Ի զանազան ախտից հաւանումն դրդելով։ Մատնեալ ի մարտ խորհրդոցն եւ ի հաւանումն։ Չար խորհրդոց հաւանումն. (Լմբ. սղ.։)
equilibrium, equipoise, poise.
isomeria.
equicrural, isosceles.
ἱσοσκελής cruribus aequalibus constans. Որոց սրունք կամ կողմանք են հաւասար.
Երկոցունց եռանգիւնիցն հաւասարասրունն զմի ընկալեալ է բնութիւն։ Ոմն հաւասարասրունն, եւ միւսն եռակրկին։ Մինն միոյն ի հաւասարասրուն եռանգիւնոյն շարամանեալ։ Որ ոչ սանդղատեսակ իցէ, այլ հաւասարասրուն. (Պղատ. օրին.։)
Եւ ոչ հաւասարասրունք կոչին (եռանկիւնք), այն են՝ որ ի կողից իւրեանց երկու միայն ունին կողս հաւասարս. (Եւկղիդ.։)
cf. Լոր.
ԼՈՐԱՄԱՐԳ ԼՈՐԱՄԱՐԳԻ, գւոյ կամ գոյ. ὁρτυγόμητρα (Իբրու մա՛յր լոր). coturnix, coturnicum mater. լոր մարգաց պարարտագոյն.
Ի մխիթարութիւն ել նոցա լորամարգ ի ծովէ. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 2։)
Այլ առաւել գրի Լորամարգի. տէ՛ս (Ել. ՟Ժ՟Զ. 13։ Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 31. 32։ Սղ. ՟Ճ՟Դ. 40։ Իմ. ՟Ժ՟Զ. 2։)
cage for quails.
ὁρτυγοτροφεῖον locus ubi coturnix alitur. տեղի կամ վանդակ, ուր պահի լոր թռչունն.
Էր ի մէջ ձեղուանն լորանոց սոկի. յորում էր հաւն այն (ի) չափս նղնւնոյ. (Պտմ. աղեքս.։) (վրիպակաւ գրի լարանոց)։
salival.
Լորձային այն թանձրութիւն ի դուրս ելանէ ի ձեռն ելից շնչոյն։ Ի ձեռն բերանոյն եւ ըռնգանցն սիրտն զլորձնատեսակն իշնչելոյն ի բաց մղէ. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
cf. Լորձնային.
Լորձային այն թանձրութիւն ի դուրս ելանէ ի ձեռն ելից շնչոյն։ Ի ձեռն բերանոյն եւ ըռնգանցն սիրտն զլորձնատեսակն իշնչելոյն ի բաց մղէ. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
to set on edge.
Առնուլ կամ հարուլ թթու իրաց զատամունս
Սալոր եւ գամոյն եւ ծիրան ամբաստանեցան։ թէ ընդէ՞ր զատամունս հարուն. (ասեն). Եթէ զայն գործեմք, եւ յաճախեն յուտել, զի՞նչ առնէին, եթէ ոչ լորճէաք. (Մխ. առակ.։)
to be tired, fatigued, wearied;
լորտնեալ մշակ, a wearied peasant.
Թուի Վաստակաբեկ լինել. կթոտիլ կամ տժգունիլ.
Զցերեկ արեւակեզ առնելով զօրէն լորտնել մշակի բրտացուցանեն. (Պիտ.)
convulsion, violent contracting of the sinews, spasm.
ὁπισθοτονία, ὁπισθότονος convulsio partium in posteriora, partium posteriorum distensio. Ախտ մարմնոյ՝ յետադարձութեամբ կամ ոլորմամբ մասանց. յետս ձգումն ջղաց.
Որք արդեօք հիւանդութիւնք՝ նովին իսկ չարոլորմամբ ախտին՝ առասացան տարածմունք, եւ լորցք. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Լկտի.
Մովսէս ի լպիրշ ժողովրդենէն երկուցեալ. (Ոսկ. ես.։)
to cause to slip;
to slip;
to slide, to glide.
ԼՊՐԾԵՄ ԼՊՐԾԻՄ. ὁλισθοποιῶ labare facio ὁλισθαίνω, ὁλισθέω labor, lapso, labefio. Սահեցուցանել, գայթեցուցանել. եւ Սահիլ, գայթել. սահեցնել, սկրդեցնել, սկրդիլ.
այսոքիւք մտածութեամբք լպրծեցան հերձուածողացն մտածութիւնք. (Աթ. ՟Դ։)
ընչեղութեան դիւրութիւն սրագոյն ունի եւ լպրծող զմերձաւորութիւնն՝ զայլս յայլոց փոփոխել բնաւորեալ. (Բրս. սղ.։)
Կամաւ մարմնոյս լպրծողին՝ գթեաց ընկէց զիս թշնամին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Լպիրծ.
Որք ընդ լպրծուտ մեղաց։ Փրկիմք ի տղմուտ եւ ի լպրծուտ մեղաց մարմնոյ. (Վրդն. երգ.։ Երզն. մտթ.։)
cf. Լկտանամ.
ԼՊՐՇԵՄ ԼՊՐՇԻՄ. ἁπαναισχύνομαι, ἁναιδεύομαι impudenter ago. Լպիրշ լինել. լրբիլ. լրբաբար գործել. անամօթիլ. յանդգնիլ. ժպրհիլ. երեսը պատռիլ, երեսի ջուրը կորսընըցնել.
Եթէ ոք կոչեսցէ զվիճակեալն ի զուգաւորութիւն ամուսնութեան, եւ ինքն լպրշիցէ զամուսնութիւն անօրէնութեան. (Կանոն.։)
Մեք եւ բազում անգամտաջանաց արժանի լպրշութիւն լպրշիմք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ե.) (գրեալ էր՝ լպրծեցար, ցայք)։
cf. Լկտանամ.
ԼՊՐՇԵՄ ԼՊՐՇԻՄ. ἁπαναισχύνομαι, ἁναιδεύομαι impudenter ago. Լպիրշ լինել. լրբիլ. լրբաբար գործել. անամօթիլ. յանդգնիլ. ժպրհիլ. երեսը պատռիլ, երեսի ջուրը կորսընըցնել.
Եթէ ոք կոչեսցէ զվիճակեալն ի զուգաւորութիւն ամուսնութեան, եւ ինքն լպրշիցէ զամուսնութիւն անօրէնութեան. (Կանոն.։)
Մեք եւ բազում անգամտաջանաց արժանի լպրշութիւն լպրշիմք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ե.) (գրեալ էր՝ լպրծեցար, ցայք)։
fond of silence, taciturn.
Սիրօղ լռութեան, հանդարտութեան, առանձնութեան
Որ լռասէրն է, զզգայութիւնսն պահեալ՝ ընդխորհուրդսն մարտնչի. (Եւագր. ՟Ժ։)
place ef silence;
—ք, silence;
—ք Պիւթագորացւոց, the five years' silence imposed on his scholars by Pythagoras.
Վայր լռութեան եւ հանդարտութեան (իրօք կամ նմանութեամբ).
tacitly, by implication;
secretly, in secret;
silently, without bustle, in a private manner.
λάθρα, σιγῇ clam, silentio, silens. Լռութեանբ. լռիկ. ծածկապէս. գաղտ. մեղմով.
Լռելեայն ուխտս դնէին. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 6։ տես եւ ՟Ա. Թագ. ՟Ծ՟Ե 22։ Մտթ. ՟Ա 19։ Յհ. ՟Ծ՟Ա 28։ Գծ. ՟Ծ՟Զ. 37։)
ԼՌԵԼԵԱՅՆ. (նխ. Լռելով. դադարեալ. Գիտէ աստուած լռելեայն եւ ի վիշտս մխիթարել. Ոսկ. ես.։)
Եւ Ի լռութեան. առանձինն. ի հանդարտութեան.
Օրէնէ փեսայի՝ առժամայն ոչ խոսել ցհարսնն, այլինքն լռելեայն կալով՝ այլք զնմանէ ծանուցանեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17. Երթեալբնակէր լռելէայն ի մանեայ այրս. Յհ. կթ.։)
ԼՌԵԼԵԱՅՆ. նխ. Լռելով. դադարեալ մեկուսի. առանց.
Եկաց նա զամս նա զամսերեսուն լռելեայն ի նշանաց եւ ի վարդապէտութենէ. (Շ. մտթ.։)
ԼՌԵԼԵԱՅՆ ա. Թաքուն. գաղտնի. ծածուկ.
Զնենգաւոր եւ զլռելայն եւ զթագուն իրս խորամանկութեանն յայտնելկամելով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 25.)
to hold one's tongue, to remain silent, to be silent;
to keep silence, to cease to speak, to hold one's peace;
to cease, to be at rest, to repose, to rest;
to be out of work;
net to mention, to say nothing of, to suppress, to pass over in silence.
σιωπάω, παρασιωπάω sileo, taceo. Լուռ լինել. լուռ կալ. չխօսել. չհանել ձայն. ձեւանալ որպէս չլսօղ. համբերել. ներել.
Ոչ լռեցից վասն նորա։ որ իմաստունն է ի ժամանակին յայնմիկ լռեսցէ։ Սաստեա՛, զի լռեսցեն։ Եթէ դոքա լռեսցեն, քարինքդ աղաղակեսցեն։ Խոսեա՛ց, եւ մի՛ լռեր։ Լռեցի ես, եւ մաշեցան ամենայն ոսկերք իմ։ Մի՛ լռե՛ր, մի՛ դադարեր աստուած։ Լռեցին, եւ ոչ ետուր պատասխանի։ Մի՛ լռեր յիննէն։ Մի երբէք լռիցես յինէն։ Լռեցին ի նմանէ, զի ոչ ել բանն ի վեր։ Լսիցէ հայր նորա, եւ լռեսցէ նմա։ Եթէ լռելով լռեսցէ նմա։ Վասն զի լռեաց նմա յաւուրն՝ յորում լուաւ.եւ այլն։
Լռեանլ կարկեցայ։ Լռեցեալ լեզու. (Նար. ՟Ծ՟Գ. ՟Հ՟Գ։)
Եւ քաղաքն լռեաց։ Եւ լռեաց երկիրն յուդայ աւուրս քանի մի։ Մտին ի տուն սիմայ, եւ նա լռեալ էր ի տան իւրում։ Լուեալ զայս՝ լռեցին, եւ փառաւոր առնէին զաստուած։ Ի չանսալն նորա՝ լռեցաք.եւ այլն։
Լռեսցեն (կամ լռեսցին) պատերազմունք. (Ժմ.) (կայ եւ ի հին օրինակս՝ լռեսցին)։
Մեռեալն լռե յամենայն արուեստից. (Յճխ. ՟Բ։)
Լռեսցէ մերձ ընդ մերձ թագաւորութիւն յազգէգ արշակունեաց. (Փարպ.։)
Լռեաց դադարեաց մոլորութիւնն այն. (Եւս. պտմ. ՟Է. 16։)
Լռեա՛ մտօք ի նանիր խորհրդոց. (Լմբ. սղ.։ երեսունամ կացեալ ի կարգին)
(քահանայութեան) ապա լռեսցէ։ Քահանայ վաթսնամեայ ի պատարագէ լռեսցէ. (Կանոն.։)
Եթէ տղայք լռեն զօրհնաբանումն, քարինքդ աղաղակեսցեն։ Ի լռել մարդոյն զպատուիրանապահութիւնն, լռէր եւ աստուած զբարեգործութիւն։ Յաղագս նախահօրն պատուիրանազանցութիւնն, լռէր եւ աստուած զյանցանացն թողութիւն. (Մամբր.։)
taciturn, silent, mute;
lonely, solitary;
quiet, calm, peaceful;
private;
secret;
tacitly, silently, in silence;
without bustle;
— կալ, to be silent;
լռիկ մնջիկ, silent, mute;
silently.
Լուռ. լռեալ. անխօս. եւ Լռելեացն. սուսիկ փուսիկ.
Եւ թագաւորն լռիկ կայր։ Նստցի միայն լռիկ ի տան իւրում. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 5։ Ողբ. ՟Գ. 28։)
cf. Լռիկ.
Կա՛ց դու լռին եւ անբարբառ. (Կրպտ. ոտ.։)
Հանդարտն եւ ծանրաշարժն եւ լռինն՝ հեզութեան անուամբ կոչի. (Շ. մտթ.։)
Լուռ. անձայն. անշշունջ. հանդարտ. ցած. լռիկ. տե՛ս եւ ԼՌՈՒՆ.
acoustic.
ԼՍԱԿԱՆ ἁκουστιός ad auditum pertinens ἁκρόαμα acroama, quod auditur. որ եւ ԼՍՈՂԱԿԱՆ. Որ ինչ անկ է լսելեաց, կամ լսողութեան, եւ լսելոյ.
Թանձրացեալ շոգոլւովն լսելիքն զօրէն դրաց իմն լսական մասանցն ի վերայ եդելոյ։ Եթէ յայնոսիկ՝ որ ըստ լսելեացն են մասունք՝ հոսեսցի. (ի լսականն խառնեսցի. Նիւս. կազմ.։)
Ոչ լսելեաց զոլորումն ոգւոյ լուծեալն լսականաց անդամոց առ հեշտութիւն արարելոց. (Բրս. թղթ.։)
Ականջացս լսական զօրութիւն. (Լմբ. ժղ.։)
Որպէս ըստ մասին լսականն ընդունիչ ազդման. (Երզն. քեր.։)
that loves to hear, eager to listen;
attentive, obedient.
φιλακρόαμων qui acromatis delectatur. որ սիրէ լսել բանս կարեւորս. բանասէր ուսումնասէր.
hearing, ear;
hall of audience, auditory;
university.
ἁκοή auditus. Գործարան լսելոյ. լսելիք. ունկն. ականջք. ականճ, անկաճ.
Եւ ընդ լըրոյ տըգեղ բանին՝ յունակութիւն լսարանին. (Յիսուս որդի.։)
Զլսարանս բանին կենդանի՝ խրատու սկզբնաշար վիշապին բացի. (Սկեւռ. աղ.։)
Մի՛ ոք անկատար ի քառիցն ենթակայէ մտցէ ի լսարանն։ Ոչ եթէ յառասութիւնն արգելելու միայն, այլ եւ ոչ ի լսարան մուծանել կամի. (Մագ. ՟Ի՟Ե. ՟Հ։)
Փիղ ետ զորդի իւր ցպղատոն՝ ուսանել իմաստասիրութիւն. եւ նա զառաջինն հրահանգէր զնա գճիլ ի լսարանին. (Մխ. առակ.։)
that stops his ears;
that shuts his ears to.
Ունկնախից եւ լսելափակ անլուր ականջացս. (Նար. ՟Ծ։)
audible;
that hears;
— առնել, to cause to hearken to, to cause to grant;
— լինել, to be heard or listened to;
to be hearkened to;
— եղեն աղօթք քո, your prayers have been heard;
— եղեն դից մաղթանք նորա, the gods grant him.
Ոչ տեսանելի, եւ ոչ լսելի, եւ ոչ իմանալի ասաց զպատրաստութիւն այնմ բարեացն. (Ի գիրս խոսր.։)
ԼՍԵԼԻ ԱՌՆԵԼ. ἁκουστόν ποιέω, ἁκουτίζω audire facio. Տալ լսել. լսեցուցանել. լուուցանել. ազդել. հնչեցուցանել. հռչակ հարկանել.
Լսելի արարից զփրկութիւն քո. (Ես. ՟Ծ՟Բ. 7։)
Զհամբաւն ամենայն ուրեք լսելի առնէին. (Իգն.։)
ԼՍԵԼԻ ԼԻՆԵԼ. ἁκουστός γίνομαι, εἱμι audibilis fio, sum լսիլ. հռչակիլ. եւ ընդունելի լինել.
Պանծալի գեղեցկութիւն հայրապետիս լսելի եղեալ դրուատեցաւ. (Պիտ.։)
Բանք նորա (աղքատին) ոչ լինին լսելի։ Համարին՝ եթէ ի բազում խօսից իւրեանց լսելի լինիցին։ Լսելի լինէր առ լաւութեանն. (Ժղ. ՟Թ. 16։ Մտթ. ՟Զ. 7։ Եբր. ՟Ե. 8։)
ԼՍԵԼԻ, լիք. ա.գ. ἁκούων audiens ἁκουστής auditor. լսօղ անձն. ունկնդիր.
Ձայնըդ հնչեա՛ յիս երկնային, եւ լսելի՛ արա բանին. (Յիսուս որդի.։)
ԼՍԵԼԻՔ, լեաց. ἁκοή auditus. լսօղ ունկն. լսարանք. ականջք. գործարան լսելոյ (արտաքին եւ ներքին). ականճ, անկաճ.
Գոչէ յամենեցունց լսելիս. (Ի գիրս խոսր.։)
Լսելիք մեր առողջացան զանախտաւորութիւն երկնաւոր։ Սրբեցեր զլսելիս մեր՝ կտրելով. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ո՞յր ուրուք լսելիք ամենեւիմբ ի միտ առնուլ կարեն. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Մերթ՝ որպէս Լսելութիւն. ունկնդրութիւն.
Ի լսելիս եւ ի տեսանելիս մեծաւ յոժարութեամբ դիմեալ։ Զաշխարհս ամենայն ի լսելիս եւ ի տեսանելիս ածեալ։ Ի լսելիս մատիցէք գեղեցիկ բանից։ Յետ լսելեացն ի տուն երթայցեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
ears;
sense of hearing;
cf. Զուարթացուցանեմ.
whitish, rather white.
ὐπόλευκος subalbus. Որոյ գոյնն է փոքր մի սպիտակացեալ եւ փայլուն, կէս մի սպիտակ իբրեւ զլուսն աչաց. ճերմկած.
Տեսեալ քահանային (զբորն կամ զկեղն), եւ ահա լսնագոյն իցէ, կամ պաղպաջուն. (Իգն.։)
to become white, to whiten, to bleach.
ԼՍՆԱՆԱՄ որ եւ ԼՍՆԻԼ. λευκαίνομαι, λευκαντίζω albesco, albus evado. Սպիտականալ ըստ իմիք. սպիտակ եւ փայլուն երեւիլ որպէս զլուսն. ճերմկնալ, ճերմկիլ.
Դառնանջուրք ի կարկուտ եւ ի ձիւն եւ ի սառն, եւ որթն դառնայ ի գինի, եւ լսնանայ. (Եփր. ծն.։)
Եղիցի ի տեղի կեղոյն սպիտակ փայլուն լսնացեալ։ Լինիցի տեղի այրեցածին փայլուն, կամ լսնացեալ. (Ղեւտ. ՟Ծ՟Գ. 19. 24. 38. 39։)
Դոյզն պալար փայլունակ տգեղ լսնացեալ. (Նար. ՟Ի՟Դ։)
listening, hearing;
auditor;
scholar, disciple;
obedient, docile;
— լինել, to hear, to hearken to, to lend an ear to.
ԼՍՈՂ կամ ԼՍՕՂ. այն՝ որ լսէ. ունկնդիր եւ անսացօղ.
Ձայնես չլսողիս, եւ ոչ սրտմտիս։ Փութասցին լինել լսողք հնազանդ կամաւորութեամբ բանիւ նորա. (Նար. ՟Ժ՟Ը։ Պիտ.։)
Որում լսող եղեալ խաղցր եւ մեծին թէրդոսի զօրավարի։ Այսմ լսօղ եղեալ վռամ՝ հրամանէ զամենայն կատարել. (Խոր. ՟Գ. 29. 65։)
Լսող ոմն մեծագոյն նորա եղեալ իմաստիցն կին, անուն թէանով։ Ի վերջէ եկեալքն եւ ոչ լսող անգամ արժանաւորապէս նորայն կարացն լինել քերթութեանց. (Պիտ.։)
auditive;
— ջիղք, acoustic nerves.
Երաժշտականն ի պարզ եւ ի մաքուր էութենէ, այսինքն յիմացականէն եւ ի լսողականէն. (Երզն. քեր.։)
perfect, entire, full.
Լրացուցիչ, կամ լրացեալ. լիակատար.
Դասուց դասուց առաւելութիւն լրական շինութեան եկեղեցական կառուցման. (Նար. մծբ.։)
to be accomplished, finished;
to overflow with.
πληρόομαι, συμπληρόομαι compleor, expleor. Գալ ի լրումն. առնուլ զլրումն։ Որպէս Լիանալ լուսնի.
Որ է հասակն քրիստոսի ըստ լուսնին լրացեալ անարատ կատարեալ. (Բրսղ. մրկ.։)
Հոգի ոչ երբէք լրանայ յանտի փառացն տեսութենէ. (Երզն. մտթ.։)
brimful.
Որ ըստ լրապատարն նշուլագեղն ականն արեւու. (Նար. յիշ.։)
fully, copiously, perfectly.
ἑκπλέως plene. Լիապէս. լիով. լրիւ. բովանդակապէս. կատարելապէս եւ լիուլի. առաւելապէս.
Զլրումն աստուածութեանն լրապէս ընդունելով. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Ե։)
Լրապէս ինքն թուեաց, եւ ասաց։ Լրապէս զնոցին փոխարէնսն հատուսցեն։ Չի՛ք ոք իբրեւ զաստուած լրապէս բարեաց բաշխական. (Լմբ. անառակ. եւ Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։)
impudently, insolently, with effrontery.
լրբութեամբ. յանդգնաբար.
Այլ ոք յանդուգն լրբաբարձեռն արկեալ։ Իշխեցեր լրբաբար առ մեզ գալ. (Փարպ.։)
cf. Լիրբ;
— երեսք, brazen-face, bare-face;
— սէր, illicit love.
Անձին լրբենոյ մի՛ մատներ զիս։ Զկնի լրբենի աչաց զգուշութիւն արա՛. (Սիր. ՟Ի՟Գ. 6։ ՟Ի՟Զ. 14։)
Լռեա՛ ի յանդգնութեանդ, եւ ի լրբենի անամօթութենէդ. (Վրք. սեղբ.։)
to be shameless, impudent, bold, brazen-faced;
to behave with insolence, to say silly, or impertinent things.
ἁναισχυντέω impudens sum, impudenter ago. լրբութեամբ վարիլ. լիրբ գտանիլ. անամօթիլ. ժպրհիլ. յանդգնիլ. լրբանալ, երեսի ջուրը կորսընցընել.
Լրբի անամօթութեամբ սրտիւ գալ առ մեզ յողջոյն. (Փարպ.։)
Զի՞ լրբեալ լկնեալ են երեսք քո։ Զիա՞րդ լրբի առնել խորհուրդ զատկի. (Մծբ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Դ։)
Կինն քանանացի լրբէր զբարւոք լրբութիւն. (Ոսկիփոր.։)
Թէպէտ եւ յոյժ ամաչէին, բայց ի կարեացըն լըրբէին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
cf. Լիրբ.
Ո՛վ լրբին չարութեան (սնատանայի). (Շ. մտթ.։)
bluish grey.
Առաւել լուրթ, կամ ունօղ զգոյն լուրթ. որպէս կապուտակ եւ աղօտ. մթնագոյն.
Օդոյ անօսր եւ լրթագոյնս է բնութիւն. (Վեցօր. ՟Բ։)
to become bluish grey.
կապուտակիլ կամ աղօտանալ որպէս զլուրթ գոյն.
Օդ պղտորեալ եւ յուզեալ ոչ լրթասցի. (այսինքն ոչ լիցի երկնագոյն). (Վեցօր. ՟Զ. եւ Շիր.։)
lively, sprightly;
gay, joyful, merry;
gaily, joyfully, merrily.
որ գրի եւ ԼՐՋՄԻՏ. Լուրջ եւ զգաստ կամ արթուն մտօք.
Լրջամիտ եւ զգաստ չգայարանօք։ Արթուն կալ լրջմիտ յօժարութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։ ՟Բ. 1։)
to awaken, to wake up;
to become sprightly, to indulge in mirth, to make merry.
Լուրջ լինել, արթուն եւ զուարթուն եւ զգաստ. Սթափիլ. արթնանալ.
Ոչ լրջմտամք յարբեցութենէ կենցաղոյս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։)
Յայտնեցաւ տէր անանիայ, եւ շաւուղի, զի առանց երկմտութեան լրջասցի ընդ առաջ բժշկին իւրոյ. (Ոսկ. գծ.։)
Զարթուցեալք առ զուարթացեալք՝ յերկոսեանն առ հասարակ եմք լրջացեալ. (Եղիշ. ՟Ե։)
spy, informer, police-spy;
betrayer, traitor;
emissary;
scout.
ԼՐՏԵՍ որ եւ ԼՐՈՒՏԵՍ ասի. κατάσκοπος explorator, speculator. որ երթայ լուր առնուլ եւ բերել՝ ականատես լինելով. դիտօղ եւ զննիչ ելից եւ մտից օտար երկրի. Դէտ. պատուիրակ. Տե՛ս (Ծն. ՟Խ՟Բ. 9=34։ Թուոց. ՟Ժ՟Դ. 6։ Յես. ՟Զ. 25։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 4։ Եբր. ՟Ժ՟Ա. 31։)
Ծանուցեալ զլրտեսն՝ ոչ սատակեցին վաղվաղակի. (Եզնիկ.։)
to spy, to play the spy, to watch, to search narrowly, to observe in secret;
to waylay, to lie in wait for.
κατασκέπτομαι, κατασκοπεύω exploro, speculor. Դիտել եւ զննել զվիճակ օտարաց՝ ի բերել լուր որպէս ականատես.
Իբրեւ զդէտ մտեալ՝ զայլայ զթագաւորութիւն դաղտ լրտեսիցէ. (Եզնիկ.։)
that fills;
satiating, satisfying.
ԼՑՈՂԱԿԱՆ ἁποπληρωτικός qui implet, explet որ եւ ԼՑՈՒՑՈՂԱԿԱՆ. Լցուցիչ. լրացուցիչ.
Ամենեցունց պատճառ եւ լցողականն յիսուսի աստուածութիւնն. (Դիոն. ածայ.։)
Որպէս կերակուրք, որք կարօտանացն են լցողականք. (Նիւս. բն.։)
to leave, to abandon, to desert, to forsake, to quit, to give up;
to disable;
to dismantle;
to discourage, to dishearten.
(լծ. լտ. լինքուօ, լիքուի). λείπω, παραλύω linquo, derelinquo, dejicio, rejicio, negligo. Ի բաց կամ ի վայր թողուլ. ընկնուլ յերեսաց. ի բաց արձակել՝ լուծանելքակել՝ մերժել յիւրմէ. տարագրել. անտես կամ ապախտ առնել. Երեսի վրայ թողուլ.
Կորիւնք առիւծու լքին զմիմեանս։ Լքի զտուն իմ, թողի զժառանգութիւն իմ։ Լքանել զձեզ անապատ։ Ձայն դստեր սիոնի մեղկասցի, եւ լքէ զձեռս իւր.եւ այլն։
Լքին ծնօղք զծնունդս իւրեանց. (Յհ. կթ.։)
Զերախտիսն աստուծոյ լքի։ Պահպանակն վստահութեան զանձն ուրուքք լքցէ։ Զձեռնարկութիւնս իմ հնդդիմութեան կամաց քոց լքցես (այսինքն լքուսցես, կամ ի բաց բարձցես). (Նար. ՟Կ՟Ե. եւ ՟Գ. եւ ՟Լ՟Զ։)
to grow weak, to be disabled, to languish, to want force;
to despair, to be dispirited.
եւ ձ. ԼՔԱՆԻՄ παραλύομαι dissolvor ὁλιγωρέομαι parvipendor, negligor ἠττάομαι vincor (լծ. եւ langueo, liquesco ) որ եւ ԼՔՆՈՒԼ. Թողեալ լինել. թողանալ. թուլանալ. պարտիլ՝ պարտասիլ. կթոտիլ, լուծանիլ, իբր հալիլ մաշիլ. Երեսի վրայ մնալ.
Լքան խնդրել զդուրսն։ Ետես զնոսա լուծեալս եւ լքեալս։ Պատերազմեցան, եւ լքաւ դաւիթ։ Լքան ձեռք մեր։ Ամենայն ձեռք լքցին։ Սիրտք նոցա լքցին ի նոսա։ Մի՛ լքանիր ի խրատու տեառն.եւ այլն։
Լքանիլ ի յուսոյ, կամ ի զուարթութենէ, կամ յողորմութենէ, կամ ի սովոյ։ (Նար.։)
Մի՛ լքանիլ ի կրօնիցն սակս եկելոց նեղութեանցն։ Լքան սիրտք իշխանացն։ Զօրացն լքելոց. (Յհ. կթ.։)
Թէ գուցէ լքեալ լինիցին ականջք լսօղացն կարծեօք՝ թէ ոչ կարէր նա դիմանալ լինել մարտին. (Եփր. համաբ.։)
cf. Լքանեմ.
իբր Լքանել, եւ Լքուցանել.
Լքեն եւ լուծանեն զձեռս, եւ զասենայն անդամս նորա. (Վրք. հց. ՟Բ։)
bryony, snakeweed;
anthropomorphon, mandragora root.
ԼՕՇՏԱԿ կամ ԼՈՇՏԱԿ. Բոյս՝ որ պատատի զորթով. եւ կոչի նաեւ Որթ սպիտակ. ըստ ոմանց՝ յն. վռիօնի՛ա, ամբէ՛լօս լիւգի՛. իտ. պռիօնիա. լտ. վի՛թիս ա՛լպա։ (Բժշկարան.) (ուր մեկնի, ուրունկուլ. ֆաչարա)։ եւ Վստկ.։
cf. Լոռ.
ԼՕՌ կամ ԼՈՌ. βρύον, μνίον muscus, alga. Դալարի կարճ կամ կանաչութիւն երեւեալ ի վերայ քարանց եւ փայտից, եւ յերեսս ջուրց լճի, կամ խոնաւուտ գետնոյ. գորտնաբուրտ.
Անձն իմ իբրեւ զփուչ եւ զլօռ եղեւ բուսեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
place covered with moss.
մարգագետին, ուր յաճախեալ իցէ լօռ վասն խոնաւութեան տեղւոյն. յն. ըստ եբր. ա՛խի. ἅχι.
յամենայն ամուրս եղեգան, եւ պրտուոյ, եւ ի լօռամարգս, ամենայն կանչ՝ որ շուրջ զգետովն. (Ես. ՟Ժ՟Թ. 6.)
ուր գրէ (Գէորգ մեկնիչ.)
Առակէ զքաղաղքս եւ զդեղս ի լօռ, ի պըտու ... որ ընդ ջրով գետոյն էին։
conceited, vain, vainglorious, presumptuous.
Որ անձամբ զանձն յարգէ, կամ անձին իւրում չուք դնէ. անձնահաճ.