preservation, guard, protection, defence;
maintenance;
observance, observation.
φυλακή custodia τήρησις observatio. Պահպանելն, եւ իլն. պահումն. պահ զգուշութեան. գործ եւ պաշտօն պահպանի. պաշտպանութիւն. հովանի. զգուշութիւն. եւ այլն.
Պահպանութիւն Աստուծոյ պատուիրանացն։ Պահեսցեն ղեւտացիքն զպահպանութիւն խորանին վկայութեան։ Ամենայն պահպանութեամբ պահեա՛ զսիրտ քո։ Խնամ խրատու՝ սէր. եւ պահպանութիւն օրինաց նորա՝ գութ։
Աստեղք ծագեցին յիւրաքանչիւր պահպանութեան (այսինքն ի պահս գիշերոյ եւ այլն։) Ածէր ընդ իւր զՅովնաթան ի զգուշութիւն պահպանութեան (յն. մի բառ). եւ այլն։
Նմանեալք լինէին այնմ հօտի խաշանցն՝ որ զպահպանութիւն շանց պահողաց պահապանացն ի բաց մերժեցին, եւ գայլոցն մատնեցան. (Բուզ. ՟Գ. 13։)
Շինէ քաղաք զտեղի պահպանութեան գնդին հայոց, ուր յառաջագոյն զգուշանային Եփրատու։ Բազում ժամանակք են մեր՝ զի յանձն է մեզ պահպանութիւն բանտիս. (Խոր. ՟Բ. 26։ Եղիշ. ՟Ը։)
Պատարագ ճշմարտութեան է՝ օրինացն պահպանութիւն. (Իսիւք.։)
ՊԱՀՊԱՆՈՒԹԻՒՆ. ἑπιτήρησις observatio. Զգուշաւոր դիտողութիւն. հաստատ որոշողութիւն իրաց՝ ուսումնական ոճով.
Պահպանութիւն ի Սուրբ Գրոց, թէ եւ այլն։ Որ եւ աստուածային գիր զայսպիսի պահպանութիւն գիտելով հաւաստեաւ, ոչ կոչեաց զՌուբէն անդրանիկ (պարզապէս) ... այլ բազում ճգնութեամբ՝ անդրանիկ գոլ Յակոբայ եւ եղբարցն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Երդմունս իմն եւ պահպանութիւնս գրեն, եւ անուանս ազգի ազգիս՝ զոր մեք ոչ գիտեմք. (Կանոն.։)
cf. Պաղատանք.
Ձայն եւ կարդացումն է՝ ջերմագութ սրտի առ Աստուած պաղատումն. (Խոսր.։)
Ի ծուխ պաղատման՝ հօրն եւ Աստուծոյ՝ գրաւ հաշտութեան. (Նար. խչ.։)
Որոյ ոչ զպաղատումն բերելով՝ գայ եւ այլն. (Արծր. ՟Դ. 4։)
aluming, steeping in alum.
freezing, congelation, coagulation;
cooling, chilliness;
refrigeration.
πηγμή, παγιότης congelatio. Պաղիլն. սառումն. ձուլումն.
Լուծանելով զպաղումն դառնաշունչ դժնդակ օդոյն։ Զպաղումն լճին եղկացուցէք. (Շար.։)
splendor, brightness.
Բորոտութիւն ինչ հոգւոյ, կամ արածոյն նշանակութիւն, կամ պաղպաջման. (Ածաբ. աղք.։)
τηλαύγησις, τηλαυγές, τηλαύγημα splendor, candor. Փայլումն որպէս զպաղպաջոյ. շողշողիւն.
(Ի չորից գլխաւոր գունոց) բաղկանան երանգք, երփունք, փայլմունք, պաղպաջմունք, եւ այլք զանազանեալք ի միում ենթակայում. (Տօնակ.։)
Եւ հրահոսեալ պաղպաջմամբ՝ դու հնձան լուսափայլ. (Տաղ կոստ. ի փոխումն կուսի.։)
shining, sparkling, brilliant.
τηλαυγής, λαμπρός, καταλάμπων splendidus, fulgens, candidus. Փաղփուն. փայլուն, պայծառ. փալփլուն, պսպղուն.
Եթէ արծաթ պաղպաջուն քայքայէ զմեզ, երբ զգեղ երեսաց կարասցուք քամահրել։ Սիւնս եւ խարիսխս արծաթի՝ պաղպաջունս, ջինջս եւ յստակս։ Ճակատն պաղպաջուն, այտքն ի ներքոյ՝ միահարթք երկայնածնօտք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։ եւ ՟Բ. 25։ եւ կող. ՟Ժ՟Դ։)
Որոյ հիմունք իւր են պաղպաջունք, լուսաձեւք (կամ լուսաւորք) իբրեւ զականս բիւրեղս. (Եպիփ. սղ.։)
Պաղպաջուն զգեստիւք պճնաւորեալ. (Յհ. կթ.։)
Պղատոնական պաղպաջուն կճեայարկ տաճարացն լուսափայլն ձեղուն։ Սենեակք պաղպաջունք. (Անան. եկեղ.։ Արիստակ. մկրտ.։)
Պատուական է քան զամենայն ոսկի, եւ պաղպաջուն քան զամենայն քարինս պայծառս եւ պանծալիս։ Պաղպաջունք են քան զքարինս պայծառս եւ պատուականս։ Պաղպաջուն ակունք. (Սարգ. յկ. ՟Բ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ Գանձ.։)
Պաղպաջուն, գահոյս ոսկէզարդ։ cf. ՊԱՂՊԱՋՈՒՆՔ
ՊԱՂՊԱՋՈՒՆՔ. գ. λαμπήνη lampena, lectica, currus regius. Գահաւորակ պաղպաջուն զարդուք, կազմեալ ի կառս, ի վերնակողմն նաւու, կամ ի տեղի հանգստարանի. կառք հովանաւոր. թախտրէվան, թախտ, քէօշկ, ճիպինլիք. cf. ԴԵՍՊԱԿ.
Սաւուղ ննջէր ի պաղպաջունսն. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 5. եւ 7։)
Պաղպաջունք բազմականացն անկեալ բարձաւ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
Պաղպաջունք արփիանկարք՝ մահարձանօք արծաթեղինօք. (Նար. գանձ եկեղ.։)
gallery, kiosk, canopy;
sumptuous litter.
bestiality, brute nature.
κτηνωδεία similitudo pecudum, pecunia natura. Բնութիւն կամ նմանողութիւն պաճարաց. անասնութիւն. անբանութիւն.
Մի՛ գուցէ եւ մեք անսրբազնաբար ածցուք զմտաւ ... արջառոց պաճարեղութիւնս. (Դիոն. երկն.։)
phrase-maker, bombastic, fulsome author, hireling writer, affected speaker;
emphatical.
Պերճաբան. ճոռոմախօս. որ առաւել պաճուճանօք վարի ի խօսս.
Մի՛ լինիր ամբարտաւան եւ պաճուճաբան. (Ճ. ՟Ա.։)
to speak elegantly;
to overload a discourse with ornament.
ՊԱՃՈՒՃԱԲԱՆԵԼ. Պերճաբանել զարդուք բանից. ճոռոմաբանել ճարտասանօրէն.
Դրուատեն զգովեստ, զաշխարհն եւ զազգն պաճուճաբանելով. (Խոր. հռիփս.։)
jeweller.
bedizened, bedecked;
adorned, embellished;
studied, affected, finical;
emphatic, elegant, pompous.
Պաճուճանօք զարդարեալ. սեթեւեթեալ. պաճոյճ. պնտիր.
Առանց պաճուճազարդ բանից ճշմարիտ պատգամքն (սուրբ գրոց)։ Զպաճուճազարդ ճշմարտութիւնսն (կամ ճարտարութիւնսն) որ ստեղծան ի մտաց, արհամարհեսցուք եւ այպանեսցուք. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Գ։)
Պաճուճազարդ բանիւ արուեստախօսեալ. (Խոր. հռիփս.։)
Պաճուճազարդ պատմուճանս եւ երեւելի զարդս նոցա պատրաստեալ յարդարէին. (Յհ. կթ.։)
Պաճուճազարդ մոլար ուսմանդ ձերոյ. (Արծր. ՟Գ. 5։)
Պաճուճազարդ գունովք։ Պսակազգեստ պաճուճազարդ երեւեցաւ երկիր. (Երզն. ՟ժ. խորան.։ Տօնակ.։)
chubby baby, little darling, deary.
attire, ornament, dress, studied or elegant toilette, finery;
affectation, studied elegance;
apparel, furniture;
doll;
false appearance, counterfeit show, disguise.
Թո՛յլ տուր, թո՛ղ զպաճուճանն ի բաց, եւ տեսանես՝ ո՛րչափ տգեղ են երեսքն. (Ոսկ. ես.։)
doll, puppet, baby.
κενοτάφιον, -ια cenotaphium, simulacrum vanum. ըստ եբր. թերափ, թերափիմ. Պաճոյճ պատանօք պատեալն՝ հանգոյն մեռելոյ կամ արձանի եւ խրտուիլակի.
Եւ առ մեղքոր պաճուճապատանս, եւ եդ ի վերայ մահճացն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 13. եւ 15։)
fond of finery, coquettish, dandy.
ՊԱՃՈՒՃԱՍԷՐ φιλόκαλος pulchritudinis, lautitiae, elegantiae studiosus. (գրի եւ ՊԱՃՈՅՃԱՍԷՐ) Սիրօղ զպաճուճանս. պճնասէր.
Ոմանք (ի կենդանեաց) պաճուճասէրք, եւ այլք առանց պաճուճանաց. (Առ որս. ՟Է։)
Ո՞ւր պերճ, պաճուճասէր այր, սէգ. (Մագ. ՟Ի՟Ը։ 1)
to deck, to attire, to embellish, to adorn, to beautify, to decorate, to bedizen, to bedeck;
to paint, to plaster;
to dissemble, to feign, to disguise;
to give oneself airs;
— զմարմին, to embalm;
—եալ, cf. Պաճուճազարդ;
— առասպելք, cunningly devised fables;
— կերակուր, skilfully dressed meats.
Առ որս բանիւ են պաճուճեալ՝ բանքս. (Առ որս. ՟Ա։)
καλλοπίζω faciem elegantem et venustum reddo, ostento κοσμέω orno ἁμφιάζω induo πλάττω fingo եւ այլն. Գունագեղել պէսպէս զարդուք, եւ արտաքին իրօք. գեղերեսել. պճնել. սեթեւեթել. յօրինել. զարդարել. յօդել, պատրուակել. ճիճի պիճի բան մը ընել, սազել, շինծու զարդարանքով աղուոր երեւցնել. լծ. թ. պէզէմէք
Որչափ ինչ պաճուճեցին որդիքն Իսրայէլի, բայց ոչ այնպէս ինչ զտեառնէ իւրեանց։ Ի հանդերձս ոսկէհուռն զարդարեալ եւ պաճուճեալ։ Տքնութիւն նորա առ ի պաճուճել ի կատարման նորա։ Պաճուճեալ զգեստուք զարդ։ Ոչ եթէ պաճուճեալ ինչ առասպելաց զհետ երթեալ. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 9։ Սղ. ՟Խ՟Դ. 10։ Սիր. ՟Լ՟Ը. 31։ ՟Ա. Պետ. ՟Գ. 3։ ՟Բ. Պետ. ՟Ա. 16։)
Իմանամ զքո յապաղումնդ, թէպէտեւ պաճուճես բանիւք. (Բրս. գորդ.։)
Իւրեանց ամօթովն պաճուճին (դեւք). (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Մի՛ հայիցիս՝ պաճուճեալ խոնարհութիւնն։ Ծառայ էր, եւ զինքն ծառայութեամբն ազատ անձին իւրում պաճուճէր. (Կոչ. ՟Զ։)
Զտաճարս կռոցն եւ զմեհեանս պաճուճէին. (Նիւս. սքանչ.։)
Պաճուճեսցեն եւ զարդարեսցեն զդստերս իւրեանց. (Եփր. ծն.։)
Պաճուճեցէ՛ք զորդւոյ իմոյ սիրեցեալ անդամս։ Պաճուճիս պէսպէս հանդերձիւք եւ մատանեօք։ Այնպիսին պաճուճեսցի՝ որ ի բոզանոցսն ջերանին. (Ոսկ. ղկ. յհ. եբր։)
Զդիակն Բէլայ պաճուճեալ իմն ասէ դեղովք՝ հրամայէ Հայկ տանել ի հարք. (Խոր. ՟Ա. 10։)
Ամենավայելուչ գեղեցկութեամբ գարնանայինս իմն զարդարեալ պաճուճի ժամանակ. (Պիտ.։)
Զարդարեալ պաճուճեաց զտիեզերս զանազան ծառովք եւ տնկովք։ Զերանգ երանգ ծառսն պաճուճեաց ոստովք եւ տերեւովք։ Յովսէփ զարդարեալ պաճուճեաց զմարմինն տէրունական. (Զքր. կթ.։)
Պաճուճիս պարծանօք սեւեռիանէ, եւ զանիմաստս ընդ քեզ յափշտակես. (Ճ. ՟Բ.։)
Թէպէտեւ յոյժ իցեն բանականագոյն, եւ ամենեւին պաճուճեալք. (Պղատ. օրին. ՟Գ։ 1)
succession, inheritance, descent, lineage;
nobility.
διαδοχή successio, liberi, proles, posteri. Յաջորդութիւն սեպհական իշխանութեան, կամ սերնդեան.
Այնչափ պայազատութիւնք արանց մի ըստ միոջէ գրին։ Յառաջ քան զջրհեղեղն պայազատութիւնք ազգաց մի ըստ միոջէ ի տասաներորդ թիւ համարոյ ձգեալ։ Զնախնեացն պատմութիւն, եւ զեբրայական պայազատութեանցն։ Որոց պայազատութիւնն ունի զայսգունակ ձեւ օրինակի. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Որ սեպհական ազատութեանն է պայազատութիւն (իբր կարգ յաջորդութեան իւրաքանչիւր նախարարութեանց). (Խոր. ՟Ա. 2։)
Մուրհակաւ ի պարսից խնդրէին զպայազատութիւն աթոռոյն (կաթողիկոսութեան). (Հ=Յ. սեպտ. ՟Թ.։)
Կամ որպէս Ազնուատոհմութիւն. որդիք կամ ժառանգք մեծամեծաց.
Արք ոմանք երեւելիք ի տոհմային պայազատութեանց. (Նար. խչ.։)
cf. Պայթուցանեմ.
Որ զվէմն հերձեաց, ոչ անկարանայր զխաչահանուսն պայթել. (Խոսր.։)
Նոր գինի պայթեցուցանէ զտիկս հինս. (Մեկն. ղկ.։)
cf. Պայթիւն.
πάταγος, κτύπος crepitus, strepitus. որ եւ ՊԱՅԹԻՒՆ. Պայթելն. հերձումն. եւ Ճայթիւն. շառաչումն. փաթլայըշ, փաթըրտը.
Թմբիւնք պայթմունք եւ ճայթմունք որոտմանց։ Յորժամ բռնութիւնք հողմոց, եւ որոտմանց ճայթմունք՝ սուղումն սաստիկ, եւ դժնեայ պայթումն հնչեսցեն. (Փիլ. իմաստն.։)
Ետես զերգիծումն եւ պայթումն զհեղձա նախանձ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ի պայթիւն վանգիցն ուռցման պատառելոյ պայթման մորթոցն նշանակել. (Մագ. ՟Լ՟Ը։)
to burst, to cause to break, to shiver, to cleave, to break or burst open.
ῤήττω, διαρήσσω rumpo, disrumpo. որ եւ ՊԱՅԹԵՄ. ՊԱՅԹԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Պատառել պարպատմամբ. Ճայթեցուցանել. հերձուլ շառաչմամբ. երգիծուցանել. ճաթեցնել, ճղքել. փաթլաթմագ.
Պայթուսցէ զնոսա անշշունչս ուռուցեալս. (Իմաստ. ՟Դ. 19։)
Պայթուցանէ գինին զտիկսն. (Մրկ. ՟Բ. 22։ Ղկ. ՟Ե. 37։)
Ո՞ ուսոյց քեզ՝ զամենայն օր պայթուցանել զորովայն՝ մսեաց եւ գինեաց զանազանութեամբք. (Սարկ. հանգ.։)
(Որթն խարտեալ) գոչեաց յորովայնի այնոցիկ՝ ոյք սիրեցինն զնա, եւ մեծաւ նախանձու զերկրպագունս հեղձ պայթոյց. (Եփր. ել.։)
florid style;
elegance of expression.
εὑγλωττία eloquentia, facundia. Պերճախօսութիւն. ճոռոմաբանութիւն. ճառատանք. որպէս յն. քաջալեզուութիւն.
Ոչ գիտէ զբանից դարձուածս ... կամ զՊղատոնի պայծառաբանութեանն կախարդութիւնն. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
brightness of tint, splendid colour.
Պայծառութիւն գունոց, հանդերձից, եւ հանդերձանաց.
Հեշտալիք են եւ փափկացուցիչ՝ գինի, միրգ ... եւ պայծառագունութիւնք. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
splendid ornament, embellishment, magnificence, glory.
Պայծառ զարդ. շքեղութիւն. եւ Պայծառազարդելն.
Բոլոր հրաշիցն պայծառազարդութիւնք. (Անան. եկեղ։)
Պատմէ ... զեկեղեցւոյ պայծառազարդութիւն խաչիւն եւ սեղանով, մարմնով եւ արեամբն տեառն. (Նար. երգ.։)
Տեսանե՞ս զճշմարտութեանն Աստուծոյ պայծառազարդութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Պայծառազգեստիմ.
ՊԱՅԾԱՌԱԶԳԵԱՑ ԼԻՆԻՄ. ՊԱՅԾԱՌԱԶԳԵՆՈՒՄ. λευχειμονέω albis induor, laetitiam prae me fero. Պայծառս զգենուլ. պայծառազգեստիլ. պայծառանալ.
Ի ներքս մտէք յանարատ հարսնարանն, պայծառազգեաց լեալք մաքուր եւ անաղտ իմաստիւք. (Նիւս. երգ.։)
Որք նորափետուր բանիւ զարդարեալք՝ պայծառազգեցան եկեղեցիք Հայաստանեայց ի ձեռն սրբոյն Սահակայ. (Շար.։)
luxury in dress.
ՊԱՅԾԱՌԱԶԳԵՍՏՈՒԹԻՒՆ ՊԱՅԾԱՌԱԶԳԵՑՈՒԹԻՒՆ. λαμπροφορεία splendidae vel candidae vestis gestatio, facium gestatio. Պայծառազգեստն լինել. պայծառութիւն. ջահազդեցութիւն, կամ ջահակրութիւն.
Եղիցին նոցա երկինք նոր՝ պայծառազգեստութեամբ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Տալ սմա շնորհս սրտի պայծառազգեստութեան. (Մաշտ.։)
Ի կերակուրս, յըմպելիս, ի պարաւորութիւնս եւ ի պայծառազգեստութիւնս. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)
Գեղեցիկ էր եւ երէկ մեզ պայծառազգեցութիւնն եւ լուսաւորութիւն (ճրագալուցի զատկին). (Ածաբ. պասք ՟Բ։)
Transfiguration.
Պայծառակերպիլն. պայծառութիւն կերպարանաց. մանաւանդ Այլակերպութիւնն Քրիստոսի ի Թաբոր. καταμόρφωσις transfiguratio.
Այսոքիւք տօնիս նկարագրի պայծառակերպութիւն։ Յոյնք զսա Պայծառակերպութեան եւ Պսակաց կոչեն տօն, եւ հայք Վարդավառ։ Յիրաւի վարդավառ զսա ձայնէ եկեղեցի, եւ պայծառակերպութեան եւ պսակաց տօն. (Խոր. վրդվռ.։)
Այսօր զահագին քո զմիւսանգամ ցուցեր զպայծառակերպութիւնդ ի թաբորական լերին. (Գանձ.։)
Անճառելեացն հրաշից պայծառակերպութիւնք, եւ սքանչելի յօրինուածք. (Անան. եկեղ։)
Դասաւորեա՛ պայծառացեալ ընդ սուրբս քո ... դասակարգեա՛ պճնազարդեալ պայծառակերպութիւն. (Խոսր.։)
sumptuous building.
Պայծառ շինութիւն, կամ շինուած.
Տաճարին պայծառաշինութիւնն գողացեալ լինէր. (Գանձ.։)
very fine, magnificent.
Պայծառ վայելչութեամբ. սպիտակափայլ.
Պայծառավայելուչ սպիտակ են զգեստք իւրեանց. (Մծբ. ՟Ի՟Թ։)
to clear, to brighten, to render brilliant, to give splendour;
to cause to shine, to render illustrious, to distinguish, to celebrate;
— զբանս, to render clear, to explain, to dilucidate.
λαμπρύνω, φαιδρεύω clarifico, illustro, exorno. Տալ պայծառանալ. փայլեցուցանել. լուսաւորել. վայելչացուցանել. զարդարել. փայլեցնել, շէնցընել, փառաւորցընել.
Որ զժողովս ոչ ընչիւք, այլ սքանչելեօք զանազանութեան պայծառացուցանես. (Եւագր. ՟Խ։)
Զկերակրոցն վայելումն պահք պայծառացուցանեն. (Բրս. պհ.։)
Պայծառացուցանելով զբանս իւր՝ ասէ. (Իսիւք.։)
Պայծառացուցեր սուրբ զեկեղեցի։ Պայծառացո՛ զմանկունս քո յօրհնաբանութիւն ծագողին զշող լուսոյ. (Շար.։)
Պայծառացո՛ ընդ սուրբս քո. (Ժմ.։)
Զհոգւոյ բարետոհմութիւն պայծառացուցանել։ Զսէրն Քրիստոսի պայծառացուցանէ յորդւոց սորա հոգիս. (Լմբ. պտրգ. եւ ստէպ։)
clearness, light, brightness, splendour;
lustre, brilliancy, magnificence, glory, celebrity, renown;
magnitude;
vivacity, serenity;
limpidness, purity.
λαμπρότης, φαιδρότης, διαυγία , ἕλλαμψις candor, splendor, fulgor, claritas. Պայծառ գոլն, եւ պայծառանալն. լուսափայլութիւն. լոյս. փայլումն. յստակութիւն. շքեղութիւն. վայելչութիւն.
Զանցանէր պաղծառութեամբ զթագաւորաբնակ արքունեօքն։ Մարդոյ լոկոյ անհնարին է զայսպիսի պայծառութիւն լուսոյ զգենուլ. (Եղիշ. ՟Գ. եւ ՟Ը։)
Եւ այնպէս գոյացան պայծառութիւնքն երկրորդք՝ սպասաւորօվք առաջնոյ պայծառութեանն. (Ածաբ. ծն.։)
Մին ի միոջէ աստուածութենէն լինիցի պայծառութիւնն միաւորութեամբ բաժանեալն, եւ միաւորեալ բաժանմամբ։ Զքարանց բազմապատկութիւնս եւ զպայծառութիւնս։ Մաքուր պայծառութիւն եւ այլն. (Առ որս. ՟Է։)
Անհաստատ են պայծառութիւնքս, եւ աշխատութիւնքս վշտագինք։ Զիմաստութիւն նորա առանց ամենայն երկբայութեան ցուցանեն պայծառութիւնք արարածոցս. (Իսիւք.։)
Ընդ քեզ է սկիզբն զօրութեան, պայծառութիւն սրբոց քոց, յարգանդէ յառաջ քան զարուսեակ ծնայ զքեզ. (Ղեւոնդ.։)
Այսօր եւ հրեշտակք ուրախանան ընդ պայծառութիւն քո սուրբ եկեղեցւոյ. (Շար.։)
Զեկեղեցւոյ պայծառութենէ մի՛ անփոյթ առնէք։ Որ եւ ընդ բնաւ աշխարհս մեծազարդ պայծառութեամբ զարդարեալ լինէին եկեղեցիք. (Շ. ընդհանր.։)
sect of the Paulicians.
Պղտորութիւն. չար. վատթարութիւն. կուրութիւն աղանդոյ պղծագործ պաւղիկեանց.
Նախկին մծղնէութեան պայղակենութեան խեշերանք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
dazzling, hallucination.
Շլացութիւն որպէս յերեսաց փայլակման. բլշակնութիւն, մթագնութիւն. կամ փայլիւն շլացուցիչ.
Ո՛չ ըստ չափոյ երեւեցելոյն, այլ ըստ տեսողացն կուրութիւն գործէ. որպէս ուրեմն պայղակումնն Պօղոսի աչացն։ Զամենայն փառս նորա առ Պօղոս եղելոյ զպայղակմանն ուսի՛ր. որ զպայղակումնն ոչ եբեր, զիա՞րդ զփառսն բերիցէ զանչափս. (Բրս. թղթ.։ 3)
agreement, convention.
fifty pounds.
Սատեր՝ ՟Դ. դրամակշիռ. եւ պայուասիկն՝ ՟Ծ. լիտր. որ է ՟Ռ. սատեր. (Շիր. կշռ. չափ.։)
bag, pouch;
— որսոյ, game-bag;
— ուղեւորաց, cloak-bag;
— կշռոց նենգութեան, bag of false weights.
• , ի-ա հլ. «պարկ, քսակ, մա-խաղ» Միք. զ. 11. Յհ. կթ. Երզն. մտթ. որի հետ նոյն են ապաւասիկ կամ պայուսակ Ոսկ. մտթ. պայուասիկ «դրամական մի կշիռ կամ չափ, 50 լիտր» (ճիշտ հաշւով 16 kil 320 gr. ըստ Մանանդեան, Կշիռները, էջ 41) Շիր. Սեբ. 147 (սխալմամբ գրուած է պալ-ռասիկ տպ. Պօլիս, էջ 231). Բռ. երեմ. 264 գրում է պայսուկ և էջ 270 պաւակս. արդի գրականում կայ միայն պայուսակ «չանթա»։ («Քսակ» և «դրամական չափ» նշանակու-թեանց նոյնութեան համար հմմտ. թրք. [arabic word] kise «քսակ. 2. հինգ հարիւր ղրուշի գումար»)։
• -Պհլ. *payūsak ձևից, որ չէ աւանդուած. սրա հետ հմմտ. պրս. օ [arabic word] payūza, օ [arabic word] paivaža «շապիկ և նման նմին լայն հան-դերձք»։ Իրանեանից փոխառեալ է նաև ա-սոր. [syriac word] payūsag կամ payvasaα «վզնոց, ցանց» (Brockelm. Lex. syr 271ա)։-Հիւբշ. 220։
• Ուղիղ մեկնութիւնը տուաւ նախ. Lag Ges. Abhd. 74 և Arm. Stud. § 1805, որ կասկածում է պրս. payūza ձևի վրայ. սխալ է գտնում կապել իրանեան բառը ուս ձևի հետ։ Müller WZKM 10, 356 իբր բնիկ հա՞յ սանս. wasti-, լտ. vesica «քսակ» բառերի հետ։ Karolides տես փայծաղն։ Պատահական նմանու-թիւն ունին լատ. bisaccium, նյն. βισάϰϰι իտալ. bisaccia, լեհ. bisagi, ուկր. be-Sáhy, բուլգ. bisági «վերարկուի գըր-պան», ֆրանս. besace «երկաչեայ պա-ւուսակ», որոնք ծագում են լտ. bis «կրկին» և saccus «պարկ, քսակ» բա-ռերից (Berneker 57)։
Իցէ՞ թէ արդարասցի կաշառովք (պիտի ըստ յն. կշռովք) անօրէնն, եւ պայուսակաւ կշռոց նենգութեան. (Միք. ՟Զ. 11։)
Պայուսակօք երիւք գանձս լցեալ. (Յհ. կթ.։)
Է՞ր վասն զպայուսակն յիշեաց. (Երզն. մտթ.։)
farriery.
cf. Պայքար.
to cause to emigrate, to estrange, to convey, transport or remove from one's country, to cause to inhabit another place, to dwell elsewhere.
ἁποικίζω, μετοικίζω demigrare facio, deporto. Տալ այլում պանդխտիլ. շրջեցուցանել եւ բնակեցուցանել յօտարութեան.
Զժողովուրդն պանդխտեցոյց ի Բաբելոն։ Զորս պանդխտեցոյց Նաբուքոդոնոսոր. (՟Բ. Եզր. ՟Ե. 12։ Նեեմ. ՟Է. 6։)
condition of an alien or stranger;
emigration, transmigration, migration;
pilgrimage.
ἁποικία, ἁποικεσία, μετοικεσία , παροίκησις, παροικία demigratio, peregrinatio, commoratio extra patriam. Պանդուխտն գոլ. պանդխտիլն. նժդեհութիւն. վտարանդութիւն. գաղթականութիւն. բնակութիւն յօտար երկրի.
Ժառանգել քեզ զերկիր պանդխտութեան քոյ։ Ոչ կարէր երկիրն պանդխտութեան հանդարտել նոցա ի բազմութենէ ընչից իւրեանց։ Վարեսցի նա յոտից իւրոց ի պանդխտութիւն հեռաւոր։ Ի պանդխտութիւն եւ ի գերութիւն երթիցեն։ Որք էին ժողովեալք յելիցն պանդխտութեան։ Որք եկեալ էին ի գերութենէն որդիք պանդխտութեան.եւ այլն։
Պանդխտութիւն կոչէ զաստի կեանս. (Խոսր.։)
hostship, inn-keeper's calling;
— կնոջ, hostess-ship.
Pandora's-box.
stupidity, silliness, foolishness, simplicity, rusticity.
ἁπόνοια stultitia. Անմտութիւն.
Խոտորեա՛ց ի նմանէ, եւ գտցես հանգիստ, եւ ոչ ձանձրասցիս պանդորրութեամբ նորա. (Սիր. ՟Ի՟Բ. 16։ 1)
foreigner, emigrant, alien, stranger;
pilgrim.
• , ի-ա հլ. «նժդեհ, վտարանդի» ՍԳր. որից պանդխտիլ ՍԳր. Ոսկ. ես. պան-դըխտանալ ՍԳր. պանդխտեցուցանել Բ. եզր. և 12 նեեմ. է. 6. Գծ. է. 4. պանդխտութիւն ՍԳր. պանդխտակից Ոսկ. բ. կոր. պանդըխ-տանոց «իջևան» Փարպ.։-(Պանդուխտ, նըժ-դեհ և եկ հոմանիշների տարբերութեան վրայ տե՛ս Տաթև. ամ. 360)։
• Տէրվ. Մասիս 1882 յունիս 24 հայե-ռէն բառ չի կարծում, բայց օտար լի-նելն էլ չի կարողանում հաստատել։ Նոյն, Լեզու 1887, 108 հնխ. bhandh «կապել» արմատից՝ -ուխտ մասնիկով՝
• պանդխտութիւնը իբր բանտարգելութիւն ըմբռնելով։ Հիւնք. պանդոկ բառից։ Մարքվարթ, Die Entstehung der arm Bistumer Roma 933, էջ 7, ծան. 1 դնում է յն. παγδόγος ձևից, որ մերժում է Adontz, ըստ որում նոյն յն. բառի հա-մապատասխանն է պանդոկ (հաղորդեց Հ. Պէրպէրեան, նամակ 1933 յունվ. 16)։
• ԳՒՌ.-Խրբ. բանդուխդ։
Պանդուխտ եղիցի զաւակ քո յերկիր՝ որ ոչ իւր իցէ։ Պանդուխտ եւ նժդեհ եմ ես ի միջի ձերում. (Ծն. ՟Ժ՟Ե. 13։ ՟Ի՟Գ. 4. եւ այլն։)
Զպանդուխտն մի՛ չարչարիցէք, եւ մի՛ նեղէք զնա. զի եւ դուք պանդուխտք էիք յերկրին եգիպտացւոց։ Ճանաչէք դուք զանձինս պանդխտաց։ Հանգիցէ որդի աղախնոյ քոյ եւ պանդխտին. (Ել. ՟Ի՟Բ. 21։ ՟Ի՟Գ. 9. 12։)
Յաւելիցի պանդուխտն ի տունն Յակովբայ. (Ես. ՟Ժ՟Դ. 1։)
Մահ սպառնայ ասէ՝ Աստուած՝ թէ ոք անդր պանդուխտ երթիցէ. (Նախ. երեմ.։)
Մխիթարեսցէ զնոսա ի վերայ պանդուխտ որդւոյն իւրեանց Ալէքսիանոսի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
to praise, to vaunt, to glorify, to sing the praises of, to extol, to cry or preach up, to exalt, to flatter, to laud, to commend.
σεμνύνω, ἁποσεμνύνω magnifice celebro եւ jacto me, ostento. Պանծալի առնել. հռչակել. մեծացուցանել.
Զորս հռչակեցուցեալ պանծացոյց (սուրբ գիրն) Փիլ. (իմաստն.։)
Դրուատեն զգովեստ, զաշխարհն եւ զազգն պաճուճաբանելով, զիրսն պանծացուցանելով. (Խոր. հռիփս.։)
Ամենայն ուժով փորձեցին զայս նախախնամութիւն (բժշկական արուեստի) պանծացուցանել յաշխարհի. (Պիտ.։)
Յոյժ չքնաղ իմն զՅովնան պանծացուցանէ քան զայլ մարգարէս։ Ոչ միայն զաղաղակն բարձրացուցին, այլ եւ բանիւ պանծացուցին. (Երզն. մտթ.։)
boasting, vaunting, bragging.
Եւ զի՞նչ (վստահութիւնն) իցէ. պանծութիւն՝ պարծանք (յն. մի բառ), համարձակութիւն. (Ոսկ. փիլիպ.։)
milk-diet, fasting on lacteal products.
τυροφαγία (պանրակերութիւն). գրի եւ ՊԱՆՐՈՒՏԷ, ՊԱՆԴՐՈՒՏՈՒ. Շաբաթապահք յունաց՝ առանց միս ուտելոյ՝ ճաշակմամբ պանրոյ եւ կթոյ. մսկտուր.
Ասել՝ թէ աւանդ է մեր այս շաբաթ միս չուտել. եւ այս է որ պանրուտէ անուանի. (Տօնակ.։)
Զվերջին բարեկենդանն պանրուտոյառնել. (Ասող. ՟Բ. 6։)
Որ վասն պանրուտոյ էիք հարցեալ. ընդէ՞ր հոռոմք պանրուտոյ առնեն, եւ հայք ոչ առնեն. (Ոսկիփոր.։)
Զերկու շաբաթն մսուտու, եւ պանրուտու եդին. (Տօնակ.։)
Վասն հնգօրեայ պահոցն պանդուտուին՝ պարտ էր թէ եւ զայն բնաւ ոչ ուտէիք. (Ուռհ.։)
siege, investment, blockade, surrounding, occupancy;
— մտաց, anxiety, preoccupation;
դնել զոտս ի պաշարման, to fetter, to put into irons, to shackle;
ի — եւ յարգել արկանել, to besiege, to lay siege to, to invest.
Յորժամ գայցէ նեղութիւն եւ պաշարումն։ Եդիր զոտս իմ ի պաշարման (յն. յարգելս)։ Եկն քաղաքն ի պաշարումն։ Լի՛ց քեզ ջուր պաշարման։ Պաշարումն առաքեաց ի հեթանոսս։ Ի նեղութեան եւ ի պաշարման։ Վասն բերդիցն պաշարման. եւ այլն։
Ի պաշարումն եւ յարգել արկանել զնոսա։ Չլինէր Գամագիտ պաշարմանն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Վհատեալ՝ ընկղմեալ ի մտաց պաշարմունս. (Ճ. ՟Ժ.։)
seed cucumber.
worship;
idolatry;
service.
Օտարքս պաշտելով զօտար Աստուածս, օտարացոյց զմեզ ի պաշտելութենէ (անտի) օտար (արքայն հրէից). (Ճ. ՟Գ.։)
Ապրեցուցանել զմեզ կռոցն ի պաշտելութենէ. (Շար.։)
Ըստ իւրաքանչիւր ախտիցն վերակացութեան՝ զպաշտելութիւնս պահանջեն (դիքն). (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ի բաց կալ ի պաշտելութենէ պիղծ կռոցն. (Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Ե.։)
Պսակ պաշտելութեան՝ սիովնի նորոյ զարդարման. (Նար. կուս.։ 12)
to be sprained, wrung;
to turn aside, to err;
— զիրաւունս, to give unjust judgments;
— զճանապարհս խոնարհաց, to cause the steps of the weak to err;
— զնաւն, to run aground, to run on the rocks;
— զհետ զօշաքաղութեան, to run after error for reward, to become corrupt through avarice.
obscure, dark, gloomy round about.
Իբր Շուրջանակի յորդեալ, մթացեալ, միգամած. (վասն որոյ երեւի գրելի, Թխպայորդ).
circumcised member;
prepuce;
foreskin.
ἁκροβυστία praeputium Անդամ թլփատելի կամ թլփատեալ, իբր շրջակտուր. որ եւ կոչի ԱՆԹԼՓԱՏՈՒԹԻՒՆ.
to circumcise;
զգերեզման —, to desecrate sepulchres and despoil the dead.
περιτέμνω circumcido (յորմէ Պարատել. ըստ Հին բռ. ) Շուրջ կտրել զծայրս անդամոյն. յապաւել. կրճատել. ի բաց կտրել զթլիփն իբրեւ աւելորդ. (Ծն. ՟Ժ՟Է. 11։ Ել. ՟Դ. 25. եւ այլն։)
Նմանութեամբ ասի.
Թլփատեցարո՛ւք Աստուծոյ ձերում, եւ թլփատեցէ՛ք զանթլփատութիւն սրտից ձերոց. (Երեմ. ՟Դ. 4։)
Պարտ եւ արժան է առ սակաւ մի յետոյ օրէնսդրութեանն՝ անդրէն դառնալ եւ թլփատել ի բամբասանաց. (Բրս. կանոն.։)
of a dark colour, browu, dusky, dun.
Առաւել թուխ, կամ ի գոյն թուխ. մթագոյն. մութ գունով.
Թանձր կտաւով թխագունիւ. (Ճ. Բ. Տեսիլ Սհկ.։)
that has a dark skin, brown, dusky, tawny, swarthy, sunburnt.
Թուխ մորթով. սեւամորթ։ (Աղթարք.։)
to become brown;
to grow gloomy, to darken;
to be brown.
μελάνομαι denigror, obfuscor σκοτούμαι tenebrascor, obscuror Թուխ լինել. սեւանալ. մթագնիլ.
Սեւացեալ թխացայ։ Թխացան քան զածուխ տեսիլք նոցա. (Երգ. ՟Ա. 5։ Ողբ. ՟Դ. 8։)
Ի ծուխ մեղաւորաց թխանան եւ թմրին արդարք։ Ներկեալ թխացար ի սեւութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Թ։)
Օդն ի տուէ ի ձեռն լուսոյն սպիտականայ, եւ ի գիշերի ի ձեռն խաւարին թխանայ. (Եփր. ծն. յորմէ եւ Վրդն.։)
brown, dark, obscure, blackish.
Զուգաբան թխատեսակ ձիոյն Զաքարիայ. (Վրդն. յհ.։)
cf. Թխատեսակ.
Թխակերպ. թխատեսակ. սեւագոյն. ծխամած. եւ Աղտեղի, կամ տխուր. մթնագոյն, մթնշաղ, սեւսեւուկ, սեւումուր.
Թխատիպ սաթացն կապուտակաց։ Կորո՛ զզազիր թխատիպ կրիցս ապականութեանս կարիս. (Նար. խչ. եւ խ։)
Հօտ ապա այծեաց անթիւ՝ թըխատիպ ի ծովն մխեալ, անդ ի լուսակիզն դարձեալ՝ ելանեն պայծառ եւ չքնաղ. (Տաղ.։)
to sit on eggs, to sit brooding, to hatch, to brood;
to bake.
ԹԽԵՄ ἑπωάζω ovis incubo κλοίζω glocio որ եւ իբր ռմկ. ԹԽՍԵԼ ասի. (ի բառէս Թուխ. Թուխս) Ջեռուցանել եւ հասունացուցանել, որպէս հաւու զձուս. թուխս նստիլ.
Նստի ի ձուս՝ թխել։ Թխէ զձուս. (Վեցօր. ՟Ը։)
Կաքաւն գողանայ զօտար ձուս, եւ թխեալ ձագ հանէ. (Զքր. կթ.։)
Թխէր իբրեւ հաւ զձագս իւր ի վերայ բունոյ. (Ճ. ՟Թ.։)
Թխելով թխեսցին ջուրք՝ ըստ օրինակի հաւու, որ թխիցէ զձուս.
letter carrier, postman, courier, post, messenger.
ἑπιστολοφόρος, γραμματοφόρος epistularum bajulus, tabellarius Բերօղ զթուղթ ողջունի. բարեւագիր բերօղ. սայի.
Ազդեսջի՛ր ինձ ի ձեռն ուրուք թղթաբերի. (ՃՃ.։)
Սուրհանդակ անժաման, թղթաբեր պարտաւոր. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
Պատմեցաւ ի բանաւորաց սուրբ թագաւորութեանդ թղթաբերաց. (Շ. թղթ.։)
scrivener, writer, clerk.
ԹՂԹԱԳԻՐ ԹՂԹԱԳՐՈՂ. ἑπιστολογράφος, χαρταγράφος scriba, sriptor litterarum, vel epistolae Գրիչ. քարտուղար. հրովարտակաց դպիր.
Չէ՛ եւ այս փոքր գովութիւն, յորժամ Պօղոսի ոք թղթագիր լինիցի. (Ոսկ. հռ.։)
cf. Թղթագիր.
ԹՂԹԱԳԻՐ ԹՂԹԱԳՐՈՂ. ἑπιστολογράφος, χαρταγράφος scriba, sriptor litterarum, vel epistolae Գրիչ. քարտուղար. հրովարտակաց դպիր.
Չէ՛ եւ այս փոքր գովութիւն, յորժամ Պօղոսի ոք թղթագիր լինիցի. (Ոսկ. հռ.։)
cf. Դրամաթուղթ.
card-playing, game at cards;
ընկերակցիլ ի —, cf. Թուղթ.
of paper, like paper;
epistolary, literary;
dative.
ἑπιστολικός epistolaris Որ ինչ հայի ի թուղթս։ Այլ որպէս Տրակական՝ նոյն է ընդ Տրական հոլով, որ ի յունաց կոչի ἑπισταλτικός, -κή իբր Առաքական յումեմնէ առ ոք, կամ թղթով պատուիրական. եւ յայս միտ գրեն (Մագ. եւ Երզն. եւ Նչ. ի քեր.)
Տրականդ լսի թղթական, եւ ցուցական, եւ պատուիրական։ Տրականդ լինի թղթական, ո՛չ ի հայս, այլ ի հռոմին.եւ այլն։
to present a letter or petition.
ԹՂԹԱՄԱՏՈՅՑ ԼԻՆԵԼ. Մատուցանել ումեք զթուղթ ինչ.
keeper of the rolls;
notary;
chancellor.
ԹՂԹԱՊԱՀ ԹՂԹԱՊԱՆ. χαρτοφύλαξ (յորմէ՝ խարտաւիլակ). chartarum custos, chartularius, praefectus scriniorum Դիւանապետ. քարտուղար. ատենադպիր.
(Արքունի) դպիր, կամ իշխան թղթապան. (Պալիանց.։)
cf. Թղթապահ.
ԹՂԹԱՊԱՀ ԹՂԹԱՊԱՆ. χαρτοφύλαξ (յորմէ՝ խարտաւիլակ). chartarum custos, chartularius, praefectus scriniorum Դիւանապետ. քարտուղար. ատենադպիր.
(Արքունի) դպիր, կամ իշխան թղթապան. (Պալիանց.։)
letters, epistles;
certificates, instruments, documents.
ԹՂԹԵԱՆ ԹՂԹԵՐ. Թուղթք. նամականի. մուրհակք. յետկարք.
cf. Թղթեան.
ԹՂԹԵԱՆ ԹՂԹԵՐ. Թուղթք. նամականի. մուրհակք. յետկարք.
to write or send a letter.
ἑπιστέλλω mitto litteras, litteris significo Գրել կամ առաքել զթուղթ.
slice;
rod, stick.
ԹՄԲԻՉ կամ ԴՄԲԻՉ. որ եւ յն. τύμπανον tympanum, fustis, baculum Գաւազան կամ բիր տոփիչ. բան ծեծելու գաւազան.
Զգինին հա՛ր դմբչով ութ օր, լաւանայ։ Հա՛ր թմբչով։ Ձիթենի՛ դմբչով հա՛ր լաւ մի. (Վստկ.։)
Եւ թըմբիւնք (կամ թնդիւնք) եւ պայթմունք եւ ճայթմունք որոտմանց. (Փիլ. իմաստն.։)
drummer.
Հարկանօղ զթմբուկ.
Թմբկահարք, քնարահարք. (Բուզ. ՟Ե. 32։)
narcotic medicine, stupifier.
Դեղ կամ թոյն թմբրեցուցիչ.
Արբուցանէին թմբրադեղս, եւ անկանէր այրն ի մտաց. (Հ=Յ. նոյ. ՟Լ.։ Հ. տր. իէլ.։)
to lull asleep, to make sleepy, drowsy, lethargic, to benumb.
ԹՄԲՐԵԼ. Իբր Թմբրեցուցանել.
to fall asleep, to doze, to be lethargic, drowsy;
to be astonished, thunder-struck, to get deranged;
— ի գինւոյ, to get intoxicated, to be plunged in drunkenness;
թմբրեալ սիրտ, a sluggish understanding.
ԹՄԲՐԻՄ καρόομαι, ἑξίσταμαι gravedine soporis opprimor, obstupefio որ եւ ԹՄՐԻԼ, ԶՄԲՐԻԼ. Ընդարմանալ. անզգայանալ, որպէս ի քնոյ, յարբեցութենէ, յահէ, եւ այլն. տե՛ս (Երեմ. ՟Ժ՟Ա. 39։ Ես. ՟Ի՟Թ. 9։ Յուդթ. ՟Ժ՟Գ. 4։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 8։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 8։)
Իմաստութեանդ աղբիւր՝ յիմարիս եւ թմբրեցելոյս։ Դարձո՛ զթմբրեալս ի զգաստութիւն արթնութեան սրտի. (Նար. ՟Ծ՟Ե. ՟Կ՟Գ։)
cf. Թմբրիմ.
Զպետութեամբ աշխարհիս թմրեալ են. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
to tremble, to quake, to agitate;
to move, to disturb, to get angry;
to beat, to palpitate.
Թնդաց սիրտն, վերացաւ ուշն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Թնդան դղորդմամբ ամենայն հիմունք եկեղեցեաց. (Ճ. ՟Բ.։)
Թընդայր դողայր երկիրն ի բազմութենէն. (Կաղանկտ.։)
cf. Թնդամ;
to resound, to boom, to make a noise or uproar, to echo;
to shake, to agitate violently;
to stun, to stupify with noise, to deafen.
Ի սաստկութենէ փողոցն ձայնից հնչեալ երկիրն թնդէր. (Փարպ.։)
Զսիրտն թնդէ բարկութեամբ. (Մանդ. ԺԱ.) (կամ ըստ նոր ձ. թնդացուցանէ ի բարկութիւն)։
Զաման ուղղոյն ... թնդեցուցեալ. (Նար. ՂԹ։)
ԹՆԴԵՄ ԹՆԴԻՄ, եցայ. ձ. ἑμπηδάω, ἑξάλλομαι insilio, subsilio, resilio ἁνακινέομαι exagitor Թունդ, կամ թինդ, այսինքն թնդիւն կրել. թնդալ. դղրդիլ, դղորդիլ. շարժլիլ. ընդոստնուլ. սասանիլ բախմամբ. խռովիլ. թընտալ, թունտ ելլալ. (որպէս եւ լտ. թո՛ւնտօ է բախել).
Ո՞րպէս ի ներքուստ սիրտն թնդէ եւ խռովի. (Ոսկ. մ. Բ. 28։)
Ճռնչիցի դուրքն, եւ նա թնդեաց. (Նեղոս.։)
Յորժամ արարածս ահիւ եւ դողութեամբ թնդի եւ շարժի. (Մաշկ.։)
Թնդէր երկիրն ի բազմութենէն. (Ագաթ.։)
Ընդ ուժգնակի բախման թնդելոյ ներքնային խորոց՝ հարթէ զլերինս։ Թնդեալ շտեմարան ստորին անդնդոց. (Նար. ՀԹ. եւ Նար. խչ.։)
to yelp, to whine, to howl.
Խնդրեցէ՛ք, եւ տացի ձեզ, որպէս թնծկալով կորիւնք հայցեն. (Եփր. խրատ. ուր լտ.)
in a hostile manner, offensively.
δυσμενῶς inimice, hostiliter Իբրեւ թշնամի. թշնամութեամբ. թշնամիի պէս.
Թշնամաբար առ Աթանաս առնուին. (Սոկր. ՟Ա. 27։)
hostile, inimical, adverse.
Սեպհական թշնամւոյ կամ թշնամութեան.
Սիրելական համբոյրք, եւ թշնամական ձաղութիւնք. (Պիտ.։)
injuriously, reproachfully, offensively, outrageously.
Նախատելով թշնամանաբար ասէ ումեք, դըժմիտ. (Երզն. քեր.։)
libellous, opprobrious, defamatory.
Ո՛վ թշնամանադիր, եւ ունայնացուցիչ ճշմարտութեանն. (Լմբ. պտրգ.։)
full of enmity;
injurious
Ի խորհուրդս ամբարհաւաճութեան՝ կշտամբութիւն թշնամանալից. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 7։)
insulting, provoking;
cf. Թշնամանական.
ԹՇՆԱՄԱՆԱՍԷՐ գրի եւ ԹՇՆԱՄԱՍԷՐ. Սիրօղ թշնամանաց, կամ թշնամութեան. φίλεχθρος inimicitiis indulgens. եւ ըստ վերջնոյս ասի,
Մի՛ թշնամանասէր լինիր մարդոյ ի տարապարտուց. (Առակ. ՟Գ. 30։)
offensive, insulting, injurious, outrageous, insolent, saucy, impertinent;
—նիկ բանք, offensive words or expressions.
ԹՇՆԱՄԱՆԻԿ ԹՇՆԱՄԱՆԻՉ ԹՇՆԱՄԱՆՈՂ. ὐβριστής, ὐβριστικός convitiator, contumeliosus Որ թշնամանէ. թշնամանադիր. թշնամանալից. անդուռն բերան.
Զբանս թշնամանիկս, եւ զլեզու յանդուգն։ Յողոքչացն մանաւանդ, եւ ոչ ի թշնամանչացն պարտ է խորշել. (Ոսկ. մտթ.։)
Ի Քրիստոս լինի մեղուցեալ թշնամանիչն (պատկերի նորա)։ Ի վերայ հարկանիլ հայհոյչացն եւ թշնամանողաց. (Յհ. իմ. պաւլ.։ Տե՛ս եւ ԹՇՆԱՄԱՆՈՂ. ՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 13։ Տիտ. ՟Ա. 9։ Առակ. ՟Զ. 17։ ՟Ժ՟Է. 25։ ՟Ի. 1։)
cf. Թշնամանիկ.
ԹՇՆԱՄԱՆԻԿ ԹՇՆԱՄԱՆԻՉ ԹՇՆԱՄԱՆՈՂ. ὐβριστής, ὐβριστικός convitiator, contumeliosus Որ թշնամանէ. թշնամանադիր. թշնամանալից. անդուռն բերան.
Զբանս թշնամանիկս, եւ զլեզու յանդուգն։ Յողոքչացն մանաւանդ, եւ ոչ ի թշնամանչացն պարտ է խորշել. (Ոսկ. մտթ.։)
Ի Քրիստոս լինի մեղուցեալ թշնամանիչն (պատկերի նորա)։ Ի վերայ հարկանիլ հայհոյչացն եւ թշնամանողաց. (Յհ. իմ. պաւլ.։ Տե՛ս եւ ԹՇՆԱՄԱՆՈՂ. ՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 13։ Տիտ. ՟Ա. 9։ Առակ. ՟Զ. 17։ ՟Ժ՟Է. 25։ ՟Ի. 1։)
cf. Թշնամանիկ.
ԹՇՆԱՄԱՆԻԿ ԹՇՆԱՄԱՆԻՉ ԹՇՆԱՄԱՆՈՂ. ὐβριστής, ὐβριστικός convitiator, contumeliosus Որ թշնամանէ. թշնամանադիր. թշնամանալից. անդուռն բերան.
Զբանս թշնամանիկս, եւ զլեզու յանդուգն։ Յողոքչացն մանաւանդ, եւ ոչ ի թշնամանչացն պարտ է խորշել. (Ոսկ. մտթ.։)
Ի Քրիստոս լինի մեղուցեալ թշնամանիչն (պատկերի նորա)։ Ի վերայ հարկանիլ հայհոյչացն եւ թշնամանողաց. (Յհ. իմ. պաւլ.։ Տե՛ս եւ ԹՇՆԱՄԱՆՈՂ. ՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 13։ Տիտ. ՟Ա. 9։ Առակ. ՟Զ. 17։ ՟Ժ՟Է. 25։ ՟Ի. 1։)
cf. Թշնամանամ.
ԹՇՆԱՄԵՆԱՄ ԹՇՆԱՄԻՄ. ἁπεχθάνομαι, ἑχθραίνω, ἑκπολεμέομαι pro inimico habeo, infesnus fio Թշնամի լինել. դառնալ ի թշնամութիւն. թշնամութեամբ լինել ընդ այլս. թշնամանալ.
Թշնամեցա՛յք ընդ մադիանացիսն։ Մի՛ թշնամիցիք ընդ մովաբացիսն. (Թուոց. ՟Ի՟Ե. 17։ Օր. ՟Բ. 9. 19։)
Ոչ երբէք թշնամենալ ընդ առն քերթողականի. քանզի քերթողքն մեծ զօրութիւն ունին առ կարծիսն. (Պղատ. մինովս.։)
Զընկերութիւն մոռացաւ, ընդ ամենեսին թշնամեցաւ (տպ. թշնամանեցաւ). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Թշնամեցեալ էր տուն թագաւորին ընդ նմա. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Թշնամանամ.
ԹՇՆԱՄԵՆԱՄ ԹՇՆԱՄԻՄ. ἁπεχθάνομαι, ἑχθραίνω, ἑκπολεμέομαι pro inimico habeo, infesnus fio Թշնամի լինել. դառնալ ի թշնամութիւն. թշնամութեամբ լինել ընդ այլս. թշնամանալ.
Թշնամեցա՛յք ընդ մադիանացիսն։ Մի՛ թշնամիցիք ընդ մովաբացիսն. (Թուոց. ՟Ի՟Ե. 17։ Օր. ՟Բ. 9. 19։)
Ոչ երբէք թշնամենալ ընդ առն քերթողականի. քանզի քերթողքն մեծ զօրութիւն ունին առ կարծիսն. (Պղատ. մինովս.։)
Զընկերութիւն մոռացաւ, ընդ ամենեսին թշնամեցաւ (տպ. թշնամանեցաւ). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Թշնամեցեալ էր տուն թագաւորին ընդ նմա. (Ճ. ՟Ա.։)
mole;
cf. Թեպեկ.
Անուն կենդանւոյ. (գուցէ կատու. կամ ընտանի նապաստակ, եւ այլն. որպէս եւ իտ. թօ՛բբօ է մուկն)
Թոբէկ թախանձէր զոզնի, թէ զորդիդ քո սան առից. մերկացո՛ զնա, զի դիւրին լիցի ի գդուել. եւ իբրեւ ետ զնա, սկսաւ ուտել. (Մխ. առակ.։)
tongue-tied, stuttering, stammering, that speaks thick.
ψελλίεων, ψελλός balbutiens, balbus Թլուատ. կակազ. քաղթնատ. գնչու.
Լեզուք թոթովք. (Ես. ՟Լ՟Բ. 4։)
Եւ պարզ լիցի լեզու թոթով։ Թոթով լեզուաւն յաղթէր կորովաբանիցն. (Ոսկ. ես.։ եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
cf. Թոթով.
Լեզուք թոթովախօսք. (Ես. ՟Ի՟Թ. 24։)
Եթէ թոթովախօս ոք զանուն թագաւորի շաղփաղփէ. (Եփր. ծն.։)
Բարգաւաճի թոթովախօս տղայոցս ծանրաբարբառ կակազումն. (Ոսկիփոր.։)
to stammer, to stutter;
to lisp, to speak thick.
ψελλίζω balbutio Թոթով լեզուաւ խօսել. կակազել.
Զունկն մերձ առ բերան դնեմք՝ ուր բան ինչ թոթովելով լսեմք. (Մաշկ.։)
Զի մի՛ ի սկզբան անդ զյոռութեան խորհուրդս զանպատեհս զմտաւ ածել յանձն առնուցու ոք, թո՛ղ թէ զպղծութեանցն՝ ի մտի եդեալ, թոթովել գտանիլ. (Վրք. հց. ձ։)
starting-post, barrier.
ԹՈՂԱՐԱՆ ἁφετήριον locus, unde cursu certaturi dimittuntur որ եւ ԱՐՁԱԿԱՐԱՆ. Արձականոց. տեղի ասպարիզի՝ ուստի թողեալ լինի ընթացօղն, կամ լարն եւ վանդակն ի պահու արշաւելոյ ձիոց եւ կառաց.
Մինչդեռ իբրու ի թողարանի յարձակմունքն քո շարժեալ են, առ ուղիղն ընթացս ճեպեցի՛ր։ Իբրու զօրէն յարձականոցէ իմն ի թողարանէ՝ միմեանց փոխանակ (ընդդէմ) պատահել. (Փիլ. լին. ՟Դ. 129. 220։)
stipendiary;
that has a benefice;
hired person;
pensionary, pensioner;
beneficed clergyman.
Որ ուտէ զթոշակ յանհոգս. որովայնապարար.
to hire, to keep in pay;
to pension;
to purvey.
Թոշակաւ պատուել, կամ որպէս պաշարօք իւիք յուղարկել.