heart's ease.
Դիւրութիւն սրտի. սրտի դիւր. անդորրութիւն ոգւոյ.
Տալ առողջութիւն եւ սրտահեշտութիւն. (Գանձ.։)
to make angry, to put in a passion, to irritate, to enrage, to exasperate, to put out of all patience to excite to anger, to vex, to plague.
indignation, passion, vexation, anger, ire, spite, wrath, rage;
շիջուցանել զբոց սրտմտութեան, to stifle, smother or suppress the fire of one's indignation;
cf. Հրաբորբոք.
θυμός ira, indignatio ὁργή ( էօվքէ, էորքէ ) iracundia. Ցասումն. բարկութիւն. զայրոյթ. վառումն ոգւոյ ի վրէժխնդրութիւն սրտի մտօք.
Մինչեւ անցցէ սրտմտութիւն բարկութեան եղբօր քոյ ի քէն։ Սրտմտութեամբ իւրեանց սպանին զարս։ Անիծեալ սրտմտութիւն նոցա, զի յանդուգն էր։ Տէր մի՛ սրտմտութեամբ քով յանդիմաներ զիս.եւ այլն։
Սրտմտութեան առանձինն է՝ դիմեցումն հոգւոյ խորհրդեամբ չար առնելոյ, յորոյ վերայ նեղասրտեալն է. (Բրս. հց.։)
Սրտմտութիւն է եռանդն շուրջ զսրտիւն՝ արեանն, ի վերածխութենէ մաղձոյ կամ ի պղտորմանէ եղեալ. վասն որոյ եւ դառնութիւն ասի, եւ ցասումն. (Նիւս. բն.։)
little heart;
sap.
Ծուծն բուսոց եւ տնկոց որպէս սիրտ նոցա։ (Վստկ. ՟Կ՟Բ։)
cardialgy;
cf. Սրտացաւութիւն.
cf. Սրտացաւութիւն։
the girding, or clothing with.
Ածելն զմիջով. արկանելն զանձամբ. զգեցումն. զգածումն.
Պատարագ զարտասուսն մատուցանէր, եւ զսիրտն փղձկեալ, եւ սփածումն խորգոյ այրն թագաւոր. (Ոսկ. ես.։)
cf. Սփոփանք.
Մարդկան խօսի շինութիւն եւ մխիթարութիւն եւ սփոփութիւն։ Եթէ մխիթարութիւն իցէ ի քրիստոս, եթէ սփոփութիւն սիրոյ. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Դ. 3։ Փիլիպ. ՟Բ. 1։ Հոգւովդ քո՝ բարութիւն, եւ օծմամբ իւղոյ քո՝ սփոփութիւն. Նար. ՟Թ։)
cf. Սփոփանք.
Զոր ըսփոփմամբ ծերատածեալ, յաշխատութեանցըն հանգուցեալ. (Շ. վիպ.։)
expansibility.
expansion.
Սփռումն տարածութեան նորա ամփոփեցաւ. (Եփր. ծն.։)
Իբրեւ զսերմն է ողորմութիւնն, որ սփռմամբ մատանցն ցանի. (Վրդն. սղ.։)
admiration, wonder, astonishment, amazement, ravishment, extacy.
θαῦμα, ἑκπλήξις admiratio, stupefactio. Սքանչանալն. սքանչումն. սքանչանք. զարմացումն. զարմանք.
Զի ոչ էր արժանի այնպիսի սքանչացման (տպ. սքանչման) իրն։ Սքանչացմամբ գրէ (կամ կնքէ) զբանն։ Յօտարազգեացն սքանչացմանէ լսելի եղեալ դրուատեցաւ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։ Առ որս. ՟Է։ Պիտ.։)
Ի վեր քան զամենայն անուն լի սքանչացմամբ. (Վրդն. սղ.։)
to render admirable, to make wonderful, to astonish, to surprise, to amaze, to ravish, to strike with wonder, to enrapture.
Հիացուցանել. եւ իբր Հիանալի ցուցանել՝ քարոզել՝ ընծայել.
Պատուաբանեաց ի ձեւ առակաց, զանբաւութիւն մեծին սքանչացուցեալ. (կամ սքանչացոյց) (Նար. կուս.։)
charming, surprising, ravishing, bewitching, wonderful.
Հիացուցիչ.
Տգիտին ոչ առնին զարմացուցիչք եւ սքանչացուցիչք. (Վեցօր. ՟Գ։)
doing wonders, working miracles;
prodigy, miracle, portent.
Աղաչէին զնա՝ բազում յոյժ սքանչելագործութիւնս առնել։ Սքանչելագործութիւն առնել վասն մեր։ Արդ առ իս սքանչելագործութեան չիցե՞ս կարօղ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2։ Իսիւք.։)
Զբոլորիցն աստուծոյ զսքանչելագործութիւնսն։ Մեծապէս սքանչելագործութեանն զօրութիւն։ Ինքնատես եղեալ առ յինէն սքանչելագործութեան եղելոյ։ Մի եւ նոյն է ի սքանչելագործութիւնսն եւ յախտակրեալսն (ի չարչարանս). (Ճ. ՟Գ.։)
Իմաստունն գիտասցէ զպատիւ արարչին սքանչելագործութեան։ Մի՛ զարմանար ընդ աստուծոյ առ այդ սքանչելագործութիւն։ Ելին յերուսաղէմ տեսանել զփրկիչն մեր քրիստոս վասն լրոյ համբաւուց սքանչելագործութեանցն. (Ագաթ.։ Եղիշ. դտ.։ Խոր. ՟Բ. 29։)
Նմա ոչ յայտնեցին զսքանչելագործութեանն զտեսութիւնն. (Փարպ.։)
Մարդիկ տեսանելով զոր յարարածս սքանչելագործութիւնք, փառաւորեն զարարիչն. (Գր. հր.։)
worthy to be heard.
wonderful, superb, majestic, very glorious, imposing.
Այր մի ալեւոր՝ մեծահասակ՝ սքանչելաշուք. (ՃՃ.։)
Եւ մեծ սքանչելաշուք յուղարկեցին զնա. (Բուզ. ՟Դ. 4։)
related or told wonderfully well;
cf. Հրաշապատում.
admirable, stupendous.
Սքանչելի արուեստիւ եղեալ. եւ Սքանչելի արուեստից արարօղ.
Սքանչելարուեստ հրաշիւք ներգործեալ քեւ ի մեզ։ Սուր աստուածամուխ, նշան սքանչելարուեստ. (Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)
to render admirable, marvelous.
Սքանչելի կացուցանել. հիանալի հանդիսացուցանել.
Ոչ ծանեայք, զի սքանչելացոյց տէր զսուրբ իւր. (Խոր. ՟Բ. 89։)
excellence.
Սքանչելի գոլն յոր եւ է կարգի. լաւութիւն. շքեղութիւն. մեծութիւն. սքանչելի վիճակ. առիթ սքանչանաց. եւ Սքանչացումն.
Տեսիլ սքանչելութեան գունոյ նորա. (Փարպ։)
Առ հրաշիցն սքանչելութիւն։ Կերպարանին սքանչելութիւն. (Նար. ԺԵ. ՀԵ։)
Յագեսցին լուսոյն սքանչելութեամբ։ Առ սքանչելութեան հուր՝ երեւեալ ըստ մասանց մասանց հոգւոյն սրբոյ. (Ագաթ։)
Սքանչելութիւն տեղեկութեան։ Սքանչելութիւն վարուց. (Եւս. պտմ. Ե. 30։)
Օտար սքանչելութեամբ երկնի եւ երկրի յընթրիս դղորդեցուցեր։ Ինքն յինքեան առնու ի միտ սքանչելութեամբ։ Եւ եղեւ սքանչելութիւն մեծ. (Ոսկ. ղկ։ Վրք հց. Բ. ԺԵ։)
admiration, wonder;
ի — չումն կրթիլ, to be amazed, astonished, surprised.
Սքանչացումն. սքանչանք.
Կալաւ զիս սքանչումն լսողաց. եւ զարմանալի մտաց խորհրդական մարդկան. (Մեկն. ղկ։)
Առ ի սքանչումն հաւատոցն եւ հաստատութեան. (Կիւրզ. ղկ։)
Ամենայն սքանչմանց արժանիք։ Ընդ սքանչմանցն տանել ճանապարհ։ Ի սքանչումն տեսողացն։ Ընդ որ ի սքանչումն կրթեալ։ Ի սքանչման ջլաձիգ լինել բնաւորեցաւ. իսիւք։ (Պարապմ. ՇԹ։ Իգն։ Սկեւռ. ի լմբ։)
Թուեաց անճառապէս սքանչմամբ։ Երկիւղիւ եւ սքանչմամբ։ Տես զհրեշտակաց զսքանչումն. (Նար. Երգ։)
Նաեւ այն եւս երկրորդ նշան է, եւ սքանչումն. (Նանայ։)
the taking the religious habit.
cf. Սքեմառութիւն.
Ունելն կամ կրելն յանձին զսքեմ. առնուլն զզգեստ կրօնաւորութեան.
Եթէ պա՞րտ է եպիսկոպոսի կրօնաւորիլ սքեմաւորութեամբ. ոչ է պարտ. (Կանոն։)
act of veiling, covering, wrapping up.
Սքողելն, իլն. պարածածկումն.
Հրեշտակական թեւոցն սքողմամբ ցանկարկեալ պահէիր. (Նար. կուս։)
offered to plane-trees.
Նուիրեալ ձօնեալ սօսի ծառոյ.
Թողլով իւր որդի զանուշաւանն սօսանուէր. (Յհ. կթ. (զի թերեւս այնպէս ընթեռնոյր ի Խոր. Ա. 11. ուր այլ օրինակք հասարակօրէն ունին ի խորագրի եւ յընթացս. Որ սօս անուանիւր։))
to cause to run.
Հրամայեաց ագուցանել կօշիկս երկաթի, եւ բեւեռեցին զայն ի յոտսն, եւ վազեցուցանէին առաջի իւր. (Հ. սեպտ. ՟Ժ՟Ա.։)
running, course.
Զսպեսցես զխանչումնն. քանզի այսպիսի պատրաստութիւն զ՝ի վեր վազումն սրտիդ ի բաց բառնայ. (Բրս. բարկ.։)
Արտաքս վազումն պայծառութեան. (Ածաբ. մկրտ.։)
sixty.
• , ի հլ. «60» ՍԳր. (նաև գրուած վատսուն Աթան. տպ. 1899, էջ 231 չորս անգամ, վացուն Սոկր. էջ 193). որից վաթսներորդ Ա. մկ. ա. 1, 21. վաթսնեակ Փիլ. Տօնակ. վաթսնական Ղևտ. իէ, 3, 7. Ա. տիմ. ե. 9. վաթսնատր Մտթ. ժգ. 8. վաթ-սունամեակ, վաթսունանոց (նոր բառեր)։
• = Բնիկ հայ բառ, որի ցեղակիցներն են սանս. šašti-, զնդ. xšvaštī-, պրս. šast. թո-խար. skaska, յն. ἔkήϰοντα, կրետ. feζήϰοντα, լտ. sexaginta, և նոր կազմութեամբ հսլ. šesti desetu, լիթ. szēszios deszimtys, գոթ. saihs tiglus, հբգ. sehszug, գերմ. sechzig ևն։ Հնխ. ձևը պարզ չէ, թէև յայտնի է որ կազմուած է suek's-«վեց» բառից՝ -k՛omt «10» վերջաւորութեամբ։ Հայերէնի մէջ. տ յառաջացած է ըստ Meillet BSL 22, 18 յա-ջորդ ու ձայնի ազդեցութեամբ՝ փոխանակ հնագոյն *վեթսուն ձևի։-Հիւբշ. 491, 495։
• Ուղիղ համեմատեց նախ Windisch. 32. նոյնը ունին նաև բոլոր միւսնեոս. առանձին գլխով խօծում է Տէրվ.. Եռև րագունտ և Լեզու 176։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Երև. Շմ. Ջղ. Վն. Տփ. վաթ-սուն, Մկ. վmթսուն, Հմշ. Ննխ. վաթցուն, Խր. և Ննխ. գիւղերը՝ վասուն, Սվեդ. վmր-ցուն, Սեբ. վաթձուն, Զթ. վաթծօն, վաթձոն, Գոր. Ղրբ. վա՛տցուն, Մշ. վատսուն, վածուն, Ագլ. Ախց. Կր. Մրղ. Ռ. վացցուն, Հճ. վաձ'-ձ'ուն, Խրբ. վաձձ'ուն, Պլ. վաձձուն, Ասլ. վա*ձիւն, Սլմ. Սչ. վացուն։
ἐξήκοντα sexaginta. Վեցիցս տասն. տասամբք աւելի քան զյիսուն.
Էր ամաց վաթսնից։ Խոյք վաթսուն, նոխազք վաթսուն։ Ի վաթսուն կանգնոց։ Բարձրութիւն նորա վաթսուն կանգուն, եւ այլն։
cf. Երկեցուցանեմ.
καταβάλλω consterno. Լքուցանել զսիրտս՝ որպէս ընդ վախս ի վայր արկանելով. երկեցուցանել.
Զի մի առաւելաւն վախեցուցանիցէ զաշակերտսն ի կարի սաստկացուցանել զվշտագին տրտմութիւն. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Տեսցուք, եթէ ահ նորա ո՛չ վախեցուսցէ զքեզ. (Վանակ. յոբ.։)
cf. Երկչոտութիւն.
to take away life, to slay, to put to death, to kill.
Ելից զվէրն թունաւոր դեղօք, եւ վախճանեցոյց. (Խոր. ՟Բ. 18։)
steep, rugged, cragged, abrupt, precipitous.
κρημνώδης precipitius, praeruptus, anfractus. Ուր իցեն վախք եւ ափափայք. ապառաժուտ. դժուարուտ.
Եւ աստուստ դարձեալ ընդ անապատն, եւ ընդ վախուտ վայրս. (Պտմ. աղեքս.։)
to grapple, to clutch strongly with the hand, to lock one's arms round, to hug, to hold fast on, to cling to.
ՎԱԿԺՈՅԺ ԼԻՆԵԼ, ՎԱԿԺՈՒԺԵԼ ՎԱԿԺՈՒԺԻԼ. περικρατέω, περιδράττομαι exsupero, praevaleo, apprehendo, circumplector Ի վակասն ուժել. զօձեացն բուռն հարկանել. պինդ ունել. զօրանալ ի վերայ. յաղթահարել.
Բու՛ռն հար (զտտնոյ օձի) եւ կա՛լ եւ վակժո՛յժ լեր. (Փիլ. այլաբ.։)
Առաջինքն ճեպեալ, ընթանան, եւ վերջինքն բուռն հարեալ վակժոյժ լեալ՝ չհաւանին զառաջինսն թողուլ։ Խիղբս արկանել վակժոյժ լինել զերկրէն՝ յոր եդաւ (սերմն). (Վեցօր. ՟Դ. ՟Ե։)
Բուռն հարեալ վակժոյժ լեալ պինդ պահէք։ Զաստէն իրացս վակժոյժ լինին. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ. եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 12։)
Զսուտ կարծեաց վակժուժեալ կախին։ Խառնեսցի անբացաբաժանելի, վակժուժեսցի. (Փիլ. ել. ՟Բ. 107։ Ոսկիփոր.։)
battle array.
συνασπισμός consertio clypeorum, ordinum densitas. Մարտակցութիւն. հոծեալ կարգ վահանաւորաց ի ճակատու.
Ո՛վ սուրբ դաս, ո՛վ վահանակցութիւն անքակ։ Ի պատերազմունս ճակատուն՝ որ յառաջին վահանակցութեան անկեալ լինի, նոյնժամայն լնուն զդասն, որպէս զի մի վահանակցութիւն նոցա կարեալ եղիցի պակասելովն. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
turbot, dab, brill.
fight between shield-bearers.
Մարտ վահանաւոր զօրու.
Ի վահանամարտութիւնս ըստ հանդիպին ի դէպ պատկանեալ. (Պիտ.։)
prematureness, precocity.
Վաղահաս կամ վաղահասուկն գոլ պտղոյ.
Ողկոյզն անցաւոր ցանկալի է վասն վաղահասութեան. (Եփր. ի ստեփ.։)
early, precocious;
blooming early;
inconstant, fickleminded, unsteady, versatile.
Վաղահաս՝ ըստ բ նշ. կամ նմանութեամբ. πρόδρομος (որ է նախընթաց, կարապետ). praecursor, praevius πρώιμος matutinus (իբրու վաղ առաւօտեան). այլ ըստ հյ. πρύομος maturus, maturatus. որ եւ ԿԱՆԽԱՀԱՍ.
Իբրեւ զվաղահասուկն թզոյ։ Իբրեւ զգիտակ ի թզենւոջ վաղահասուկ. (Ես. ՟Ի՟Ը. 4։ Ովս. ՟Թ. 11։)
Վաղահասուկ թզենեաց. (Խոր. ՟Գ. 40։)
Թզենիք զվաղահասուկն բողբոջեալ դիտակս յառաջ ընծայեն. (Ոսկ. համբ.) (ու՛ր յն. ὅλυνθος grossus, ficus immatura ).
Ողկոյզ վաղահասուկ։ Վաղահասուկ տնկոյն պտուղ։ Վաղահասուկ եւ արագախամուր ծաղկանցն. (Եփր. ի յհ. մկ.։ Գանձ.։ Վեցօր. ՟Ե։)
Թեթեւքն եւ վաղահասուկքն, որ երբեմն զայս ասիցեն, եւ երբեմն զայն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։ յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)
premature death.
Հուպ ընդ հուպ. արագ արագ. երագազրաւ.
Վաղահուպ մահու վճարեցան, եւ բարձան ի կենաց. (Լաստ. ՟Ա։)
dying prematurely, young;
— լինել, to die prematurely, young, before the time, in the bloom of one's youth, in the prime of life.
Ճողոպրիմք յամենայն սովոյ եւ յանյագութենէ, եւ վաղամահուկն լինել. (Փիլ. լին. ՟Բ. 7։)
cf. Վաղամահ;
— մահ, premature death;
juncus rotundus aromaticus, schoenanth.
ՎԱՂԱՄԵՌՈՒԿ կամ ՎԱՂՄԵՌՈՒԿ. σχοινέντον, σχοινάνθος schoenactum, juncus odoratus. Անուն խոտոյ, որ է որպէս պրտու հոտաւէտ ...։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։ Վստկ. մծբ։)
Մաղթանք եւ կամ այլ արդիւնք, զոր առնեմք վասն ներկայ եւ կամ վաղամեռուկ ննջեցելոցն. (Մխ. ապար.։)
disposition to marry early.
ՎԱՂԱՄՈՒՍՆԻՔ ԲԱՐՔ, րուց. որպէս յն. Վաղամուսնութիւն. ταχυγαμία maturae nuptiae, celerius nubendi mos. Կանուխ կամ փութով բերումն յամուսնութիւն.
Ո՞վ ոք ոչ նոցա վաղամուսնիք բարուցն լինէր նմանօղ նախանձաւոր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
satiating quickly.
ՎԱՂԱՅԱԳ ՎԱՂԱՅԱԳՈՒ. Որ փութով յագի՝ յափրանայ կամ ձանձրանայ. շուտ կշտացօղ՝ ետ կեցօղ.
Վաղայագ ախտ (ձանձրութիւն)։ Ո՛չ է վաղայագու ցանկացօղ, այլ հաստատուն եւ մտերիմ։ Զի ցուցցէ զիմաստնոյն բարս՝ ո՛չ վաղայագու, այլ հաստատուն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 40. 116. 140։)
passing, transitory, perishable, ephemeral, fugitive, instantaneous, momentary.
Որ ինչ վաղ անցանէ. դիւրանցուկ. շուտ անցնօղ՝ մարօղ.
Մի՛ ասէ (զբարկութիւն), վասն զի խոտ լուար, վաղանցուկ համարիցիս. (Գէ. ես.։)
to be unstable, fickle, changeable.
Առաջի աչաց է այսպիսեացն վաղափոխուկն լինել։ Արագ արագ կործանի այնպսին, եւ վաղափոխուկ լինի։ Թագաւորք վաղափոխուկք են եւ եղծանելիք. (Բրս. հց. Ոսկ. եփես.։ Խոսր.։)
soon falling or perishing.
Միաշուրթն լեզուաւ մինչեւ յաշտարակն վաղափուլ. (Սիր. նոր. ՟Ժ՟Է. 12։)
Շինել զվաղափուլն. (Ագաթ.։)
Զայն զվաղափուլն կառուցեալ զաշտարակն Անան. (եկեղ։)
Քանդեսցին աւերեսցին, զերդ վաղափուլ աշտարակին. (Շ. եդես.։)
quickly rotting, corruptible.
(Որթն) միջագար եւ վաղափուտ եւ յոյժ տկարագոյն. (Պիտ.։)
Վաղ՝ փութով փտելի, փտեալ.
cf. Վաղահասուկ.
Բորոտութիւն եղեւ յայտնիչ եւ ծանուցիչ (վրէժխնդրութեան աստուծոյ) ի վերայ այնորիկ, որ վաղհասուկ եղեւ ի ժպրհութիւն համարձակութեան. (Եփր. թուոց.։)
antiquity.
ancient, old;
ի — or ի հետէ, anciently, formerly, long since;
ի — ժամանակաց, of yore, time out of mind, from time immemorial.
παλαιός antiquus, vetustus τὸ πάλαι jam olim facta. Վաղեմի. կանուխ. հին. վաղուցու, շատոնցւան. էսկի, ախէր.
Վաղնջուց զպէտս եւ զխնդիրն իրացն. (Փոտ. առ զքր. կթ.։ Նար. ՟Ի՟Է։ Փարպ.։)
Այժմ զտեսակսն եւս ստեղծանէ. զի վաղնջուցն կազմեալ սեռք էին. (Փիլ. այլաբ.։)
Զրուցաւ վաղնջուց, եւ պառաւեալ առասպելեօք։ Ոչ ըստ վաղնջուց ազգականութեան, այլ ըստ արդեանս։ Զվաղնջուց գտեալ (կամ գրեալ) շարագիրս տառից. (Խոր. ՟Բ. 23։ ՟Գ. 48. 53։)
Ի վաղընջուց նախահարցն։ Զվաղնջուցն յիշեցե՛ք զդորա աղունս։ Ի վաղնջուցն ուսեալ կրթութենէ. (Պիտ.։)
ՎԱՂՆՋՈՒՑ. Ի ՎԱՂՆՋՈՒՑ. Ի ՎԱՂՆՋՈՒՑ ՀԵՏԷ. մ. πάλαι antiquitus, ab antiquo, olim, jamdudum, jam inde. Վաղ ի վաղուց. ի բազում ժամանակաց հետէ. անդստին ի նախնեաց. վաղուց, հնուց, շատոնց. չօգտան.
Մեք էաք, որ վաղնջուց գոչէաք. (Կիւրղ. ղկ.։)
Զայր մի՝ որ վաղնջուց իսկ մեռեալ է. (Երզն. մտթ.։)
Որում վաղնջուցն ցանկացեալ էի. (Փարպ.։)
Ի վաղնջուց մինչեւ ցքեզ։ Ի վաղնջուց իսկ էին կուրացեալք, կամ ցանկացեալ։ Ի վաղնջուց մինչեւ ցայժմ։ Ի վաղնջուցն որսացեալ։ Ի վաղնջուց յղացեալ, կամ տեսեալ հոգւովն. (Խոր. ՟Գ. 19։ Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։ Պիտ.։ Մագ. ՟Ա։ Շ. բարձր.։)
Ի վաղնջուց հետէ մնան կասկածելով։ Դաւիթ ի վաղնջուց հետէ տայր ձայն. (Մագ. ՟Ա։ Շ. բարձր.։)
new found, recent, new fashion.
Ոչ գոյ ի քեզ աստուած առժամագիւտ ... Եղիցի առժամագիւտ աստուած խոստովանեալ. (Աթ. ՟Ը։)
Ոչ եթէ արդէն իսկ նորոգ ծանուցաւ խորհուրդ եկեղեցւոյ, եւ կարգ որ ի սմա՝ ոչ առժամագիւտք են, այլ յաւիտենականք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
recent, new;
presently, immediately;
soon, forthwith, directly, suddenly;
առժամայս, at present, now;
for the present.
Անդէն ի նմին ժամու. նոյնժամայն. նոյնհետայն. վաղվաղակի.
Հատուսցես առժամայն։ (Յոբ. Դ. 15)
Առժամայն վաղվաղակի ամենայն իրացն եղելոց խելամուտ լինէր։ (Կորիւն.)
Փութանակի եւ առժամայն կամէին յառնել։ (Փարպ.)
Առժամն. նորոգ. եւ Առժամանակ մի. եւ Ի դէպ ժամու.
Նայեա՛ց յաղքատս, որք եւ հաց անգամ ոչ ունին առժամայն։ (Վրք. հց. ԺԱ)
Առ ժամն այն. առ ժամս. ի պահու անդ. յայնմ ժամանակին. ան ատենը.
Ոչ կարացեալ յայտնել առժամայն զչարութիւնն։ Զամպրոպ չարութեանն առժամայն յարտաքս տրոհեալ, զապագայսն ապա այցելութիւնն աստուծոյ հոգասցէ։ (Յհ. կթ.)
Առժամայն պատրուակեմ, եւ յետ այսր ի ճգնութիւն փոփոխիմ։ (Կլիմաք.)
Թէպէտեւ առժամայն տրտմեցուցանէ, սակայն յետոյ ուրախ առնէ։ (Սարգ. Ա. յհ. Զ)
Նոքա առժամայն ոչ մեծ ինչ կարծէին լինել զանհնազանդութիւնն։ Առժամայն վասն բանին աստուծոյ ոչինչ խօսէր։ Իսկ նա առժամայն ըստ կարծեաց նոցա անկատարելագոյն խօսէր։ (Ոսկ. յհ. Ա. 29)
Նորք եւ առժամայն։ Միւ եւս եղիցին քեզ աստուածք առժամայնք։ Ոչ է ամենայն առժամայն ընդ արեգակամբ։ (Օր. ԼԲ. 17։ Սղ. ձ. 10։ Ժղ. Ա. 10)
Ոչ միայն յառաջագոյն գուշակելոցն, այլեւ առժամայն նշանակաւ մոգուցն եկելոց թագաւոր ճանաչիւր։ (Ագաթ.)
Առժամայն յաճախութիւն թեթեւ նեղութեանս։ (Բ. կոր. Դ. 17)
Մշտնջենաւոր, եւ ոչ առժամայն զենումն։ (Անյազթ. բարձր.)
Անհաստատ գոլով եւ առժամայն պատահումն։ (Շ. ընդհանր.)
Զառժամայն զջերմութիւնս նոցա գիտէր ստուգապէս։ Հրէայքն ազատեցան ի մահուանէ, այլ յառժամայն մահուանէն։ (Ոսկ. յհ. Ա. 23. 26)
ներկայ. այժմու.
(Հաւատքն) զառյապայսն առժամայն ցուցանէ։ (Մամբր.)
Յորժամ վասն մարդոյ ուրուք ասասցէ, զառժամայն ժամանակն նեղութիւնս հայեցան, եւ ի հանդերձեալ հանգստենէն վրիպեցին։ (Եղիշ. խաչել.)
the present world, things temporal;
the moderns.
παρόντα. praesentia. Այժմուքս. առժամանակեայք. անցաւոցք. որ եւ ԱՌԺԱՄԱՅՆՔ.
Յերկուս յաւիտեանս զկեանս մեր բաժանեաց աստուած. յառժամայս, եւ ի հանդերձեալ կեանսն։ Յամենայն ուրուք զառժամայս, եւ զկենցաղական հոգս զայս տեսանես. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27. 37։)
temporal, perishable;
provisional.
Առժամանակեայ ուրախութիւն, կամ մահ, կամ կայսր. (Փարպ. Յհ. կթ.։ ՃՃ.։)
Ի կենաց ի բաց բարձեալ յառժամանակեայց. զի երանելի յուսոյն արժանաւոր լիցի. (Բրս. յուդիտ.։)
Զերեսին ունի ժամանակս. զանցեալն եւ զառժամանակէին եւ զապառնոյն. (Եփր. յաւետար.։)
Արբ զառժամանակեայ նախատինս որպէս ջուր կենդանի. (Կլիմաք.։)
Առժամանակէիւ նորին չարութեամբ. (Սարկ. լուս.։)
Բարգաւանաց ժամանակէիս, եւ գովութեան՝ որ յետոյ. (Փիլ. իմաստն.։)
Մի՛ զարհուրեսցուք յառժամանակէիցս երկիւղէ. (ՃՃ.։)
Եցոյց մեզ զիմաստութիւն ճշմարիտ կենացն, եւ առժամանակէիս ունայնութեան. (Լմբ. սղ.։)
Իրքս՝ որ այժմ գործեցան՝ չեն առժամանակեայ ինչ, այլ ի վաղուց հետէ. (Ոսկ. գաղ.։) cf. ԱՌԺԱՄԱՅՆ.
cf. Առժամանակեայ.
Մահն առժամեան, եւ կեանքն մշտնջենաւոր։ Առժամեան թեթեւ նեղութեանս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։) այսինքն առժամանակեայ, ժամանակաւոր։
Դու նախայաւիտենական, միանգամայն եւ առժամեան. այսինքն նոր. (Ոսկ. նոր կիր.։)
cf. Առժամանակեայ.
Առժամայն յաճախութիւնն թեթեւ նեղութեանս. (՟Բ. Կոր. ՟Դ. 17։)
Մշտնջենաւոր, եւ ոչ առժամայն զենումն. (Անյաղթ բարձր.։)
Անհաստատ գոլով եւ առժամայն պատահումն. (Շ. ընդհանր.։)
Զառժամայն զջերմութիւնս նոցա գիտէր ստուգապէս։ Հրէայքն ազատեցան ի մահուանէ, այլ յառժամայն մահուանէն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23. 26։)
Կամ Ներկայ. այժմու.
(Հաւատքն) զառյապայսն առժամա՛յն ցուցանէ. (Մամբր.։)
Յորժամ վասն մարդոյ ուրուք ասասցէ, զաժամայն ժամանակն ցուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Յառժամայն նեղութիւնս հայեցան, եւ ի հանդերձեալ հանգստենէն վրիպեցին. (Եղիշ. խաչել.։)
hot. an evergreen shrub.
Անուն խոտոյ. որ թուի որպէս յն. λεοντική. leontice (herba).
Վասն խոտին, որ անուանեալ կոչի խատխալ, եւ ոմանք առիւծախոտ ասեն. ինքն հետ հնդանացն լինի, եւ խածփրէ զբոյսն, եւս առաւել զբակլայն. (Վստկ. ՟Ի՟Ը։)
lion's cup, lion's whelp.
λεοντιδεύς. leonis catulus, λεοντίσκος, parvus leo Կորիւն առիւծու. առիւծի լակոտ.
Եբեր երկուս առիւծակորիւնս. (Վեցօր. ՟Թ։)
to become like a lion.
Առիւծ լինել, որպէս դնի ի յն. կամ նմանել առիւծու. եւ մեծանալ կորեանն առիւծու. գազանանալ. առիւծ դառնալ.
Առիւծացաւ, եւ ուսաւ յափշտակել։ Առիւծացար ի մէջ ազգաց. (Եզեկ. ՟Ծ՟Թ. 3. 6։ ՟Լ՟Բ. 2.)
cf. Առիւծաբար.
Նման առիւծու.
skin of a lion.
Մորթ առիւծու.
Կեղծաւորեալ ընդ առիւծենեաւն զիս թագուցանէի. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
bone of a lion.
Ոսկր առիւծու, եւ ծնօտք, ծամելիք, ստամունք նորա.
full, replete, brimful.
Կարի լի. առլցեալ. եւ Առատ. անպակաս. լեփլեցուն.
Ամենայն առաքինութեամբ պայծառացեալ, եւ ամենայն բարութեամբ առլի. (ՃՃ.։)
Ըմպելի աղքատին ջուր, եւ նա առլի՛ է. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Խթեմ.
ԱՌԽԵԹԵՄ ԱՌԽԹԵՄ Խթելով յառաջ վարել. խաղացուցանել (զնաւ, զզօրս).
Զզօրսն առխեթեալ ի ձորն առուանից ի սահմանս մոկաց. (Արծր. ՟Գ. 2։)
Եւ մեր զնաւն առխթեալ. Զի՞նչէ է առխթելն. այսինքն զնաւարկութիւնն ճեպովք վճարելով. ... զի առդ (է) նախդիր. իսկ խթեալ զնաւն, որպէս խթանաւ ինչ զգրաստս ընդոստուցանելով առ ճեպ փութոյն. (Ոսկ. գծ.։)
to settle, to fix, to determine.
Խաւար ոչ ունի առկայանալ՝ մերձ անստուեր լուսոյն. (Շ. ամենայն չար.։)
Ոչ յարմարական է բարւոյն եւ չարին ի միասին առկայանալ, եւ ոչ լուսոյն ընդ խաւարի. (Արծր. ՟Գ. 6։)
Բարւոք առկայանան երկոքեանն, մեռանիլն, եւ է՛ մեռանիլն։ Վասն է՞ր առկայացան երկոքին (ձայնքս՝) արդարն եւ սուրբն. (Սահմ. ՟Ը. ՟Ժ։)
Դժուարանայր յայնմ հետէ առկայանալ ընդ նմա. (ՃՃ.։)
Եւ Կալ մնալ հաստատուն. յերկարել. դադարել. զտեղի առնուլ. զետեղիլ.
Լոյս նշողի առկայացեալ յերկար ժամս։ Առկայանայր ի մայրոց վանս, կամ յանմարտնչելի ամրոցին. կամ ի քաղաքագեօղն։ Ի կողմանս պետութեան վանանդայ առկայացեալ կայր. (Յհ. կթ.։)
Առաջնորդութեան աստեղն հետեւեալ՝ եկին առկայացան յերուսաղէմ. (Բրս. ծն.։)
Առկայացեալ անկարգութիւնք. (Լմբ. պտրգ.։)
Եւ Զկայ առնուլ բանից.
Այսքան առկայասցի առասացեալս պատճառ մակագրութեան. (Մագ. ՟Դ։)
Բազում են (առ այս մեզ բանք). բայց առկայասցի. (Եփր. քրզ.։)
to establish, to fix, to constitute.
Իբր Առկայացուցանել. իսկ ԱՌԿԱՅԻՄ, եցայ, ձ. իբր Առկայանալ.
Զորմոցն վերադրութիւն վիմախարիսխ առկայեաց. (Նար. խչ.։)
Զյարակայութիւնն առ սրտին ունին ուր ստիքն առկային. (Նար. երգ.։)
Ամենայն դառնալի (այսինքն որ ինչ շրջանակի՝) մինչեւ ոչ բախեսցի ումեք ընդդէմ անկելոյն, ո՛չ առկայի. (Ոսկ. յադամ.։)
Առ հարաւային լուսոյն առկայիլ. (Անան. ի պետր.։)
to flame very little, to be nearly extinguished.
ԱՌԿԱՅԾ եւ ԱՌԿԱՅԾԵԱԼ ԱՌԿԱՅԾԵԼԻ. Ի փոքր կայծ իմն վերացեալ. նուազեալ, նուաղեալ, մերձեալ ի շիջումն. պլպլացօղ, մարելու մօտ.
Զպատրոյկն առկայծեալ մի՛ շիջուսցէ. (Ես. ՟Խ՟Բ. 3։)
Աչք առկայծեալք, այսինքն մերձեցեալք ի կուրանալ. (Մխ. երեմ. եւ Մխ. բար.։)
earnest, earnest money;
pledge, essay, token, sign, testimony.
ԱՌՀԱՒԱՏՉԵԱՅ գրի եւ ԱՌՀԱՒԱՏՉԷ. Առ հաւատ տուեալ ինչ. նշանակ հաւատարմութեան. որ եւ ասի ԳՐԱՒԱԿԱՆ. եւս եւ Գրաւ։ Նմանութեամբ՝ Ճաշակ, ցուցակութիւն. ἁρραβών. arrhabo, pignus. ար. պ. առիպուն, կիրէվ որ եւ ռէհին, գէյման, դութու, որք է զի զանազանին, եւ է զի նոյնանան
Առհաւատչեայ հոգւոյն, կամ ժառանգութեան մերոյ. (՟Բ. Կոր. ՟Ա. 22։ Եփես. ՟Ա. 14։)
Առհաւատչեայ սիրոյ, կամ տանջանաց, կամ յիշատակի, վստահութեան, կենդանութեան. (Ագաթ.։ Եղիշ.։) (Նար.։)
Զի առհաւատչէիւ փոքու հասցէն երկնաւոր մեծութեանն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Այսպիսի առհաւատչէիւ թեթեւանայ եւ քաղցրանայ լուծն. (Խոսր.։)
Արար խաղաղութիւն ո՛չ վայրապար, այլ առհաւատչէից հաստատութեամբ. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
Յուսոյն կերպարան ճշմարիտ առհաւատչէիւ աղաչողաց մատանց յայտնի երեւեալ. (Նար. ղ։)
Եթէ ոք ծախէ ինչ (այսինքն վառէ), եւ առնու առհաւատչեայ. (Մխ. դտ.։)
ԱՌՀԱՒԱՏՉԵԱՅ. ա. Տուեալ կամ առեալ իբրեւ առհաւատչեայ. խոստացեալ, եւ ըստմասնեայ ընկալեալ. յայտարար հաւատարիմ հաստատութեան. յուսադրական. բարենշան. հաւաստի.
Յուսով հաստատեալ կան յառհաւատչեայ կեանսն։ Յուսով արքայութեանն առնուլ աստ զառհաւատչեայ արդարութիւնն։ Տայ աստ զառհաւատչեայ երանութիւնն։ Զի զառհաւատչեայն բերցեն զպտուղ։ Առհաւատչեայ զառհաւատչեայ աւետիսն. (Յճխ.։)
Զյաւիտենական թագաւորութեանցն ժառանգեսցէ զառհաւատչեայ բարութիւնսն. (Ճ. ՟Ա.։)
to call.
Զաւետիս հոգեւոր ցնծութեամբ ընդհանուր առձայնէ բոլոր հայաստանեայցս։ Զքաղցրաբարբառ աւետեաց հնչումն ի հնձանն առձայնէր. (Խոր. հռիփս.։)
Ընդ հրեշտակապետին զուրախ լե՛րն առձայնեսցուք. (ՃՃ.։)
Առձայնեալ զսրբասացութեանցն զձայն. (Անան. եկեղ։)
Առձայնէ, ծանեայ տէր, զի արդարութեամբն դատաստանք քո. (Լմբ. սղ.։)
ԱՌՁԱՅՆԵՄ. իբր Անուանակոչել. յորջորջել.
Աբբահայր զաստուած առձայնել. (Նար. կուս.։)
Որոց առընթեր կացեալ՝ մանկունս տէրն առձայնէր. (Լմբ. համբ.։)
ԱՌՁԱՅՆԵՄ. Ընծայել. նուիրել. վերագրել.
Որում զառաջիկայ շարագրութիւնս առձայնեաց. (Անյաղթ պորփ.։)
ready to the hand, handy, manual, portatif;
in part payment, on account;
— տալ, to give in part payment;
— բառարան, pocket dictionary.
Իբրու զդիւր եւ զառձեռն։ Պատրաստագոյն եւ առձեռն յարձակմամբ. (Փիլ. լին.։)
Առձեռն բացատրութիւն. (Թր. քեր.։)
Առձեռն գտանի նիւթոյն պատրաստութիւն. (Պիտ.։)
Զո՞ր հիւղ առձեռն դնիցեն աստուծոյ. (Եզնիկ.։)
Լե՛ր աբէլ, եւ մի՛ զպատասխանիսն առձեռն զկայենին ուսցիս. (Մագ. ՟Ծ՟Զ։)
Այսր խորհրդոյ առձեռն տեսակք։ Առձեռն երեւոյթ տուեալ զօրինակն։ Օրինակ առձեռն՝ յուսով ակնկալութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. գանձ հոգ. եւ Նար. եկեղ.։)
ՁԵՌՆԱՓՈԽ. ՁԵՌՆՓՈԽ. Հարեւանցի տուեալ փոխ առժամանակ մի. փոխ ի ձեռանէ առանց շահու.
Որ փոխ տայ ըստ վաշխի, տայ եւ զկնի առձեռն փոխ, ի վճարելն առնու եւ զայս պարտքս բաւանդակ. (Մխ. դտ.։)
ԱՌՁԵՌՆ, կամ ԱՌ ՁԵՌՆ. մ. Իբրու Առ ձեռս կամ ի ձեռս ունելով. ի պատրաստի. մտադիւր. եւ Ի մօտոյ. այժմէն. անդէն առ նմին. անյապաղ. դիւրաւ. վայրապար. եւ Հարեւանցի. ըստ առաջին տեսութեան.
Առ ձեռն առին զվարձս ողորմութեան իւրեանց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Զաշխարհի շահելն զգայարանքս առձե՛ռն վայելէ. իսկ անձինն տուժելն բացակայ է։ Որ յիմարն է, զառձեռն ընտրէ, զբացակայն ի բաց ձգեալ։ Նախ՝ եւ առձեռն, զմարդ երեւելի՝ զգեստուցն զարդարանքն առնէ. (Լմբ. առակ.։)
Զերեւելի կենցաղս, որ ամենայնն վիշտ է եւ նեղութիւն, աղքատացն առձեռն, եւ մեծատանցն՝ մահուանն երկիւղիւ. (Լմբ. սղ.։)
Զզէն զինուորութեան իւրեանց առ ձեռն ի թշնամիսն թափել. (Յհ. կթ.։ (որ լինի եւ ածակ. զինու։))
Առձեռն պատրաստ ունել, կամ տեսանել, կամ գտանել, կամ էր. (Յճխ.։ Յհ. կթ.։ Պիտ.։)
Զառձեռն պատրաստ եկեալ հասեալ աջողութիւն. (Յհ. կթ.։)
prompt, ready;
imminent, threatening;
evident, clear, manifest;
promptly, quickly;
— դրամ, ready money, cash.
Առձեռն պատրաստ ունել, կամ տեսանել, կամ գտանել, կամ էր։ (Յճխ. Յհ. կթ։ Պիտ.)
Զառձեռն պատրաստ եկեալ հասեալ աջողութիւն։ (Յհ. կթ.)
Զիա՞րդ զիս ինքն առձեռն պատրաստ ընձեռեցից յաղավս աստուծոյ բանիցն։ (Առ որս. Բ.)
Առձեռնպատրաստ մեսրոպայ փոխատրելով զհայերէն աթութայսն։ (Խոր. Գ. 53.)
Բարութեամբք յօրանան ռձեռն պատրաստ։ Անդէն առձեռնպատրաստ արտաբերական բանիցն զկնի եւ գործ յաջորդի։ Ընդ կամելն անդէն եւ հանդիպումն առձեռն պատրաստ յարանայ։ (Պիտ.)
Առձեռն պատրաստ զհայցուածսն կատարեալ։ Լքեալ թողու ի բաց՝ որ առձեռն կայր պատրաստ՝ զգործն գուրգենայ։ (Յհ. կթ.)
he-lamb.
(լծ. գառն. որ է յն. առնի՛օս. կամ առս, առնօ՛ս) ἁρνοιός, ἅρς, ἁρνός. Ազգ արու ոչխարի. թերեւս ոչխար կամ գառն վայրի.
Առն, առին. վագր, վագեր։ Առն, խոյ, գոնչակ, վիդոն, դուար, մալ. այսոքիկ արականք ի վերայ հօտից ասացեալ են. (Երզն. քեր.։)
Զեղջերուս, եւ զառինս, եւ զվարազ. (Եզնիկ.։)
manly, vigorously.
Իբրեւ զայր մարդ. որպէս արու. էրիկ մարդու պէս.
Գերծեաց զգլուխ իւր առնաբար. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Մեծանուն տիկինն սոփի (այրիացեալ) առնաբար ունի զիշխանութիւնն (սիւնեաց). (Արծր. ՟Ե։ 1։)
Կամ Արիաբար՝ հանգոյն առն մարդոյ, քաջութեամբ. կտրճութենով.
Եւ այսպէս առնաբար զքաջութիւնս յանձինս տպաւորեալք։ Առնաբար շահատակեալք. (Յհ. կթ.։)
armour;
armed.
Զինուք արանց.
manly, virile;
manly figure.
married woman.
ὔπανδρος, γεγαμημένη. mulier subjecta viro, nupta, maritata. Կին կապեալ ընդ առն. ամուսնացեալ կին. կարգըւած կնիկ.
Կին առնակին է։ Կին՝ որ առնակին իցէ։ Այր ոք՝ եթէ շնասցի ընդ առնակնոջ։ Պահել զքեզ յառնակին կնոջէ։ Որ մտանէ առ առնակին՝ առանց պատժի ոչ լիցի։ Ընդ առնակնոջ ամենեւին մի՛ նստիր։ Կին առնակին ի կենդանի այր կապեալ է օրինօք. (Ծն. ՟Ի. 3։ Թուոց. ՟Ե. 29։ Ղեւտ. ՟Ի. 10։ Առակ. ՟Զ. 24. 29։ Հռ. ՟Է. 2։ Սիր. ՟Թ. 12։)
Մանկամարդ առնականայք։ Երկի՛ր պագէք արեգական, եւ առնականա՛յք լերուք. (այսինքն ամուսնացարուք). (Փարպ.։ ՃՃ.։)
Լուարո՛ւք կոյսք, առաւել եւս առնականայք իսկ։ Զայս ոչ առ այրիսն միայն ասեմ, այլ եւ առ առնականայս։ Առնակնոջ ո՛չ ազնիւ այր ոք ցանկայ, այլ ժանտ ոք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։ եւ Եբր. ՟Ի՟Ը։)
men's room or dwelling.
Կրկին գաւիթ է, մին յառնանոցն, եւ մին ի կանանոցն զատուցեալ։ ՀՈգւոյ իբր տան՝ է որ առնանոց է, եւ է որ խորոպճին. արդ առնանոցն վայր է՝ որում դէպ եղեւ բնակել արու խորհուրդք՝ իմաստունք, ողջամիտք. (Փիլ. տեսական. եւ ՟Դ. 15։)
figure or statue of a man.
ԱՌՆԱՊԱՏԿԵՐ որ եւ յն. բառիւ ասի ԱՆԴՐԻ. ἁνδριάς. statua. Արձան ան մարդոյ. կոփեալ կամ ձուլածոյ պատկեր մարդոյ.
cf. Առնաբար.
Զմիտսն զիգութեան առնապէս վառեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 21. յն. առնական ոգւով։)
manly, masculine;
— անդամք, genitals.
Առնացի ձեւ, կամ կերպարանք, կամ բնութիւն, կամ զգեստ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Ճ. ՟Ա.։ Մանդ. ՟Ժ՟Թ։ Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի՟Դ.։)
feasible;
making, maker.
Զլինելոցն յառնելեացն գուշակէ. (Երզն. մտթ.։)
Իբր Ապառնի, գործելի, լինելի. ուստի գոյականն՝ որպէս Գործք. իրք.
Ասէ զմարմինն առնելի՝ առ անեղն աստուած՝ միաւորութեամբ աստուածային, եւ երկրպագեալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Առնելիք օրինացն արդարասցին։ Ո՞րչափ առաւել պատիւ ունիցի քան զտունն՝ տանն առնելի։ Լինիջիք առնելիք բանին. (Հռ. ՟Բ. 13։ Եբր. ՟Գ. 3։ Յկ. ՟Ա. 22=25։)
Որ մոլորութեամբն կուրացան, այսպէս կարծէին՝ եթէ մեծ իցէ գործն քան զառնելի գործոյն։ Օրէնքն ի մահ մատնէին զառնելիս կռոցն. (Եփր. ել. եւ Եփր. հռ.։)
cf. Առոգանեմ.
ԱՌՈԳԵՄ. ἁρδεύω. rigo, irrigo. որ եւ ԱՌՈԳԱՆԵԼ. Նոյն ընդ Ոռոգել. ոռոգանել. (լծ. լտ. ռի՛կօ, իռռիկօ յն. արտէ՛ւօ) Արբուցանել ջրով զտունկս իբր առուօք՝ առուակօք, կամ առոյգ առնել. թանալ, եւ գալարեցուցանել. զուարթացուցանել, ուռճացուցանել. ջրել.
Թողցե՛ս ո՛րդեակ զջուրդ, եւ առոգէ՛ (կամ առոգեսցե՛ս) զարմաւենիսդ. (Վրք. հց. ՟Գ։)
Զդրախտ միաբանութեանն առոգել։ Զինքն առոգէ ջրով օրինացն։ Զանդս մտաց մերոց առոգել։ Մին առոգէ, եւ միւսն բուսուցանէ. (Լմբ.։)
Առոգեաց առ վտանգին, եւ զլեզուն կամէր շրջել (պետրոս յուրանալն). (ՃՃ.։)
very or more wholesome.
Առողջագոյն զաղքատս քան զմեծատունս գտանեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
Առողջագոյնք (քան զմարդիկ) բազումք յանասուն կենդանեաց են. (Փիլ. իմաստն.։)
Որոց խառնուածն առողջագոյն հաստատութիւն կենաց գործէ. (Փիլ. տեսական.։ Խոր. ՟Գ. 62։)
who is in his senses, whose judgement is souud;
lively.
Առողջամիտքն մերկասցին զախտս հիւանդութեանց. (Մծբ. ՟Ծ՟Թ։)
Զժուժկալականն եւ զառողջամիտն եւ զտեւող (կեանս). (Փիլ. լին. ՟Բ 56։)
Յառողջամիտ եւս հարցուածի լցծեալ լինէի կանխագոտութեամբ. (Պիտ.։)
to be cured, to heal, to recover health.
ὐγιάζομαι. sanor, convalesco. Յառողջութիւն գալ կամ դառնալ. բժշկիլ յախտից մարմնոյ կամ հոգւոյ. ըռընտալ, աղէկնալ.
Առողջանալ ի հոգեւոր հիւանդուեանց. (Շ. ընդհանր.։)
Ի ձեռն սուրբ եւ ճարտար բժշկին առողջացան երկոքին կողմանք. (Վրք. հց. ՟Զ։)
healthy, salubrious, salutary.
ὐγιαίνων, ῤωστικός. salubris, salutaris, corroborans որ եւ ԱՌՈՂՋԱԳՈՐԾ. Առողջացուցիչ. օգտակար. փրկարար. cf. ԱՌՈՂՋԱԿԱՆ, եւ cf. ԱՌՈՂՋԱՅԻՆ. ըռընտցնօղ.
Առողջարար արուեստ հոգեւոր բժշկաց։ Առողջարա՛ր իցէ, թէ վնասակար. (Շ. ընդհ.։)
to grow young, to become young again.
ԱՌՈՅԳԱՆԱՄ կամ ԱՌՈԳԱՆԱՄ. θάλλω. vireo, floresco, virgeo. Առոյգ լինել. ուռճանալ. ծաղկիլ. փայլել.
Միշտ առոգացեալ, ցանկ փթթեալ։ Առոգացեալ հասակաւ եւ զօրութեամբ եւ իմաստութեամ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է. ՟Ժ՟Ա. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
Առոգանայր հանճարով աստուածային իմաստիցն. (Համամ առակ.։)
Երիտասարդք, որք ի նորոգումն կենաց շրջեցան մկրտութեամբ, եւ առոգացան առաքինութեամբն. (Լմբ. առակ.։)
privately, apart, separately.
Տեղի առաշոգ, հովանոց, ամրանոց. ամարանոց. զուարճալի եւ հով վայրք.
diurnal;
ephemeral;
daily;
inconstant, uncertain, temporal, perishable.
αὑθημερινός, ὀ αὐθημερόν. uniusdiei, diurnus Որ ինչ իցէ կամ լինիցի առօրին, յօրն յայն, ի միջոցի աւուր միոյ. աւուրն. օրական. նոր. օրուան, նոյն օրուան, մէկ օրուան.
Առօրեայ բարութեանբ ափշեալ՝ մատնէր զվարդապեան՝ դոյզն գնոյ զանանց գանձն. (Համամ առակ.։)
Առօրեայս ստեղծանես սուրբս, եւ ձեռնադրես աստուածաբանս։ Տեսանեմ զառօրեայ իմաստունսդ. (Առ որս. ՟Ա. ՟Բ։ եւ Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Զառօրեայ անձրեւածումն նշանակէ. (Շիր.։)
Եւ Կարճօրեայ. սակաւօրեայ. անցաւոր. մեկ քանի օրուան.
Առօրեայ եւ անցաւոր եւ անհաստատուն ստացուած. (Փիլ. լին. ՟Գ 134։)
Միայն առօրէից ցանկացաք։ Թեթեւ համարելով զառօրեայ աշխատութիւնս. (Խոսր.։)
Այսոքիկ առօրեայ պատմութիւնք կեսարուն, որ թագաւորեաց ամիսս վեց. (Լաստ. ՟Թ։)
իբր Օրըստօրեայ. հանապազօրեայ իւրաքանցիւր աւուր. ամմէն օրուան. quotidianus.
Առօրեայ եւ շաբաթօրեայ լուացմանցն։ Առօրեայլուացմամբք եւ պատարագօք. (Մամբը։ Մեկն. ընթերց.։)
Ընդ անաչխատ կենաց վայրին ... ուտեմ քրտամբք զառօրէին. (Յիսուսի Որդի։)
cf. Առօրեայ.
cf. ԱՌՕՐԵԱՅ. իբր Օրըստօրեայ. ամմէն օրուան.
Զառօրէական զկերակուրն խոտաուտ ճարակօք վճարեալ. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
the same day, immediately.
αὑθήμερον eodem die Նոյն օրին. ի նմին աւուր. անդէն առ ետեղ. իսկոյն.
Անմիտն առ օրին յայտնէ զբարկութիւն իւր. (Առակ. ՟Ժ՟Բ 16։)
saying, word, term, expression;
proverb;
dictate;
recital.
Ասացուած. ասած. ասացեալն. զուրցուացք, զուրցածը.
Առ այսպիսի ճշմարիտ ասացածս՝ անպատշաճ հարցուածս մատուցանեն. (Եզնիկ.։)
asiatic.
Ասիական կողմանն պետութիւն զինքնակալական առեալ բան. (Համամ առակ.։)
amulet.
περίαμμα. amuletum. Բժժանք, յուռութք յասղանւոյ կամ ի թելոյ.
syriac.
συριστί syriace. Ի լեզու ասորւոց. ասորի բարբառով.
to caparison (a horse).
Թագաւորն լիդէացւոց ասպազինեալ զերիվարն զուրջանակի պղնձի արկանելեօք։ Կարթակոտոր զասպազինեալ երիվարն արարեալ։ Մտրակեալ զիւր ասպազինեալ երիվարն. (Արծր. ՟Ա ռ. 14։ ՟Գ 17։)
hound
Որ կայ ի սպասու ասպականւոյ, այս ինքն որսորդի. որսորդ շուն. բարակ որսական.
Սովեցելոյս ասպականասպաս կաղկանձողական ամենաթշուառ վտանգաւորիս ապրուստ կերակրոյ փշրանաց հացի մասնաւորեսցես. (Նար ՟Շ՟Ե։ Իսկ Լծ. նար. առեալ որպէս գոյական՝ դնէ.)
cf. Ասպանդակ.
ԱՍՊԱՆԴԱԿ կամ ԱՍՊԱՆՏԱԿ. ԱՍՊԱՏԱՆ, եւ ԱՍՊԱՏԱՆԳ (ի ձայնէս Ասպ, եւ ոտն կամ էօզէնկ). Ոտնատեղի հեծելոյն յերկուս կողմանս թամբի ձիոյն. լտ. ստա՛բէս. իտ. ստա՛ֆֆա.
Խնդրեաց գրաստ (կամ ոստս ինչ սակաւ) յերիցոէ անտի, եւ ասպատանգ (կամ ասպատանս՞ տպ՞ ասպանդակ) արարեալ ոտիցն՝ նստաւ ի վերայ նորա։ Մերձեցան ոտք նորա յասպատանն (տպ. յասպանտակն), ուր եդեալ էին ոտք սրբոյն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
marauder, freebooter, straggler.
Սկսաւ այնուհետեւ ի բազում տեղիս արձակել ղասպատակաւորսն. (Եղիշ. ՟Է։)
to go marauding, to go plundering, to plunder, to infest.
Նմանութեամբ ասի.