cf. Յառաջաբաժին.
Որք պատուոյ արժանիք եւ յառաջամասին են. (Փիլ. ել. ՟Բ. 27։)
Թափեալ ի հարցն պատուոյ, եւ յառաջամասինն գահոյէ. (Խոր. ՟Գ. 65։)
Պատուոյ եւ յառաջամասնութեան մեծի արժանի առնել զմարգարէն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 43։)
in pushing forward, in advancing;
— երթալ, to open away through and advance before all.
Յառաջ մխեալ. միջամուխ.
Գունդն մուշեղեան յառաջեալ քան զայլ գունդսն՝ յառաջամուխ տագնապեալ երթային. (Բուզ. ՟Ե. 2։)
going in or entering before.
Ոչ միայն ներհականացն երկոտասանիցն, եւ կամ զյառաջամուտ զկարապետին, այլեւ զայլոց մատուցելոցն. (Կորիւն.։)
eagerness, good-will, cheerfulness.
προθυμία, ἑπιθύμησις promptitudo, desiderium, alacritas. Նախայօժարութիւն. զուարթամտութիւն. մտադիւրութիւն. փափաք.
Բաւական է բանի բնութիւն զպղերգիցն եւ զհեղգացելոցն յարուցանել զյառաջամտութիւնն. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
Զօրավար մարզողական բանիւ յարուցանօղ (ի) յառաջամտութիւն. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
the Passover;
the Paschal lamb.
ՅԱՌԱՋԱՆՑԱԿ ՅԱՌԱՋԱՆՑՈՒԹԻՒՆ. որ եւ ԱՆՑ, ԱՆՑԱՐԱՆ. Որպէս Զատիկ, պասեք, եւ զատկական գառն. եւ Յառաջ անցումն.
Այն ոչխարն յառաջանցակն, որպէս նոյն ինքն անունն յայտնէ, ըստ յառաջանցութեան ասացեալ է, ըստ հոգւոյ յառաջատութիւն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 3։)
to prefer, esteem or honour more.
Զգաւառն իւր թողեալ՝ յառաջապատուէր զնոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։)
announced, narrated beforehand.
Յառաջապատում (վկայութիւնս) գրով գտցես. (Կիւրղ. եէմի առ կոստանդ.։)
Առ ի յուշ առնելոյ նոցա օրինօք զյառաջապատում չարչարանաց իւրոց. (Ագաթ.։)
prediction, prophecy.
Ըստ յառաջասացութեան (կամ առաջասացութեան) ի սկզբանն՝ կատարեաց ի վախճանի. (Ագաթ.։)
Ախտարմողացն յառաջասացումն, որ են քաւդեայքն. (Խոր. ՟Բ. 67։)
Ոչ ածեալ զմտաւ զաստուածային զյառաջասացումն, այլ պարտեալ լինէր ի մահաբեր թիւնաւոր վիշապէն. (Գանձ.։)
fed or brought up beforehand.
foresight, prevision.
πρόνοια, προμηθία praevidentia, providentia. Նախատեսութիւն. նախագիտութիւն. նախախնամութիւն. խնամ. նախահայեաց զգուշութիւն.
Յառաջատեսութիւնն Աստուծոյ. (Խոր. ՟Բ. 77։ Շիր. զանձնէ։ Շ. բարձր. եւ Շ. թղթ.։)
Ինքն շրջի խնդրել զարժանաւորսն, եւ որք սիրենն եւ խնդրեն զկամս նորա ծանուցեալ յառաջատեսութեանն. (Նար. երգ.։)
Զչեւ եղեալսն յառաջատեսութեամբն ճառեաց զմեծասքանչ նշանացն. (Նանայ.։)
Ակն քո յառաջատեսութիւն առնէ քեզ հոգալով եւ խնամելով. (Բրսղ. մրկ.։)
Խոնարհութիւնն ծնանի զառաջատեսութիւն. իսկ յառաջատեսութիւնն ծնանի զսէր. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Տեսեալ օրըստօրէ զօրավարին Հայոց զիմաստից զառաջատեսութիւն (կամ զառաջատութիւն). (Փարպ.։)
provident.
cf. Յառաջադիմութիւն;
progression;
— հասակի, growth, increase;
— ի պատուի, promotion;
ի վատթարն —, getting worse, deterioration;
demoralization.
ՅԱՌԱՋԱՏՈՒԹԻՒՆ ՅԱՌԱՋԱՏՈՒՄՆ, տման. ՅԱՌԱՋԱՏՈՒՈՒԹԻՒՆ. προκοπή (որ է յառաջահատութիւն). processus, progressus, profectus, incrementum. Յառաջատելն. յառաջատու գոլն. յառաջադիմութիւն. զարգացումն. յառաջխաղացութիւն.
Քանզի յառաջատութեան լեալ բարեաց գործոց, ապա զկնի ընթանայ յառ ի սկզբանէն սովորութիւն. (Բրս. արբեց.։)
Ոչ խեռել եւ ըմպահկել յառաջատութենէ ուսմանն։ Որք ունին յառաջատութիւնս, ո՛չ ամենակատար յանձնկալութիւնս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 31։ ՟Դ. 34։)
Եկեղեցի Աստուծոյ հանապազօր յառաջատութեամբ աճէ եւ հարստանայ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Սրբութեան յառաջատուութիւնք (կամ յառաջատութիւնք). (Գր. հր.։)
Ի վատթարս յառաջատութենէն ոչ դադարեմ. (Սկեւռ. աղ.։)
Կրթելովն տացէ նմա յառաջատուութիւն՝ վերանալ ի կատարելութիւն արհեստի։ Այսպիսի յառաջատումն եւ յաստիճանէ յաստիճան արդարութեան ելս ցուցանէ. (Լմբ. սղ.։)
Հայելով յընկերացն յառաջատումն եւ ի շնորհս. (Երզն. մտթ.։)
prescience.
Զյառաջգիտութեանն ոչ ըստ բնութեան ի նմա (յԱդամ) ասեմ գոլ նախատեսութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
πρόγνωσις praenotio, praescientia եւ προφητεία, πρόρρησις prophetia, praedictio. որ եւ ՅԱՌԱՋԱԳԻՏՈՒԹԻՒՆ. ՆԱԽԱԳԻՏՈՒԹԻՒՆ. Կանուխ գիտութիւն. նախատեսութիւն, նախախնամութիւն Աստուծոյ. եւ Կանխաձայնութիւն. մարգարէութիւն. եւ Կանխագոյն տեղեկութիւն.
Կատարեալ ի մեծութեան, կատարեալ յառաջգիտութեան։ Զորս ընտրեցեր յառաջգիտութեամբ զփրկութիւն Հայաստանեայց սկզբնաւորեալ։ Որ մատակարարէ յառաջգիտութեամբ զհատուցմունս։ Մինչ չեւ արարեալ էր զարարածս, ի մտի իւրում ունէր յառաջգիտութեամբ զպայման կազմածոյ արարածոց. (Կոչ. ՟Զ։ Շար.։ Եղիշ. ՟Ա։ Եզնիկ.։)
Յաղագս յառաջգիտութեան խնամոյ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ոչ յառաջգիտութեան ինչ ունէր ծանօթութիւն. (Պիտ.։)
Մարգարէն յառաջագոյն երգեաց յառաջգիտութեամբ՝ գուշակութեամբ հոգւոյն Սրբոյ. (Ագաթ.։)
Յառաջագոյն ուխտեաց (ազդեաց) Պօղոսի, որ ինչ անցք անցանելոց էին ընդ նա, զի բարեմտագոյն եւս լիցի յառաջգիտութենէ անտի առաւել. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
to advance, to push on, to urge on, to bring or drive forward, to accelerate, to quicken;
to cause to advance, to help on.
Յառաջացուցանել. յառաջ տանել. տե՛ս եւ ՅԱՌԱՋԵԼ. առաջացնել, եւ առաջ քշել.
Զճանապարհս (կամ զգնացս) քո խաղաղութեամբ յառաջեցուսցէ. (Առակ. ՟Դ. 27։)
Զպոռնիկսն յառաջեցոյց յերկնային արքայութիւնն. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
Սկիզբն կատարելագունիցն արարեալ յառաջեցուցին. (Պիտ.։)
Զուսումնասէրսն եւ զգիտունսն յառաջեցուսցեն ամենայն պատուով. (Կանոն.։)
advancement;
artistic progress.
ՅԱՌԱՋԽԱՂԱՑՈՒԹԻՒՆ կամ ՅԱՌԱՋԱԽԱՂԱՑՈՒԹԻՒՆ. προκοπή progressus. Յառաջ խաղալն. յառաջելն. յառաջադիմութիւն.
Պատճառք կենդանութեանս մերոյ, եւ յառաջխաղացութեանս (կամ յառաջախաղացութեանս)։ Ըստ անցնիւրն արհեստից յառաջխաղացութեան հանդերձ կրթութեամբ։ Պատճառ զանազան արհեստիցն յառաջխաղացութեան. (Պիտ.։)
prediction.
cf. Յառաջաձգութիւն.
Փոքր փոքր յառաջձգութեամբ ընդունելութիւն (կատարման). (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
propulsion, propelling.
first, firstly;
antecedently.
ՅԱՌԱՋՆՄԷ ՅԱՌԱՋՆՈՒՄՆ որ եւ ՅԱՌԱՋՄԷ. Կանխաւ. յառաջին ժամանակէ կամ ի յաւիտենից անտի. յառաջագոյն. անդստին. ի սկզբանէ. առաջմէ, առաջուց.
Զի երեւեսցի նախագիտութիւնն յառաջնմէ, եւ զկնի այնորիկ ի գլուխ ելցէ, եւ այլն։ Յառաջնմէ բարձրագոյն ինչ ոչ լուան։ Եւ արդ տե՛ս յառաջնմէ՛ ասէ, եւ այլն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22. 30։ ՟Բ. 22։)
Որոց եւ յառաջնումն իսկ աննախանձ ետ զկենդանութիւնն. (Եզնիկ.։)
Անսկիզբն որդի՝ անմայր յառաջնումն, եւ այլն. (Շար.։)
progress, process.
Ըստ հոլովման ընթացից ամանակաց յառաջշարժութեան. (Նար. խչ.։)
before, in time past, formerly.
ՅԱՌԱՋՈՅ կամ ՅԱՌԱՋՈՒ. cf. ԱՌԱՋ. եւ ԱՌԱՋՈՅ. (որպէս ռմկ. առջեւէն, եւ առաջուց)։
before, on the front or front part.
Յառաջոյ կուսէ. առջեւէն
Յառաջուստ եւ յետուստ շան գլուխք բնաւորեալք ի նմա վեց. (Նոննոս.։)
Երկիր պագանիցեն նոցա յետուստ եւ յառաջուստ. (Բարուք. թղթ.։)
assault, attack.
ՅԱՌՆՈՒՄՆ Ի ՎԵՐԱՅ. cf. ՅԱՌՆԵՄ. որպէս բայանուն.
Մինչ զի մոռանալ նմա զ՝ի վերայ մեր յառնումն. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Յառիմ.
Յառուցու ընդ պատուհանս նորա. (Սիր. ՟Ժ՟Դ. 24։)
gazing, stare;
contemplation.
Ճահաւորեցան մարդկային ընթացք առ միայնակ յառումն նպատակի ընտրութեան. (Նար. մծբ.։)
Զերկնայնոցն բերելով յինքեան զնմանութիւն՝ առ Աստուած յառմամբ. (Խոսր. պտրգ.։)
from God, of God.
θεόθεν divinitus. տե՛ս եւ ի բառն ԱՍՏՈՒԱԾՈՒՍՏ. Յաստուծոյ. առ ի յԱստուծոյ. յԱստուածակոյս կողմանէ. աստուծմէ, աստուծով.
Յաստուածուստ առեալ հրաման. (Նիւս. ի սքանչ.։)
Ո՛չ յԱստուածուստ ամենաբարի գանձուցդ չարիս. (Նար. ՟Ժ՟Թ։)
Յաստուածուստ արժանանալ քեզ այսպիսի մրցմանց. Ոչ ի մարդոյ ընկալաւ զշնորհս առաքելութեան, այլ յԱստուածուստ. (Մագ. ՟Ա. ՟Բ։)
cf. Աստուածուստ.
growing straight.
paving.
idiom, idiotism.
precise, narrated in detail, detailed, particularized.
Ուրոյն ուրոյն մանրամասնաբար պատմեալ կամ պատմօղ.
Սուրբ Լուսաւորիչն մեր յատկապատումն գովութեամբ մարակրկիտ յաճախ թուէ. (Նար. երգ.։) cf. ՅՍՏԱԿԱՊԱՏՈՒՄ։
to appropriate, to appropriate to oneself, to make one's own.
genitive or possessive case.
property, attribute, particular, peculiarity, peculiar character;
— լեզուի, the character or genius of a language.
ἱδιότης proprietas. որ եւ ԱՌԱՆՁՆԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Սեպհականութիւն. հանգամանք. որ ինչ յատուկ եւ սեպհական իցէ ումեք կամ իմիք.
Ի յատկութեանց բաղկացաւ իւրաքանչիւր (բան անհատի)։ Մարդոյն (ըստ տեսակի) յատկութիւն՝ եղիցի նոյն ի վերայ յոլովից (այսինքն ամենայն մարդոյ). (Պորփ.։)
Ընդունելութիւն բառ ընդունական բայից եւ անուանց յատկութեանց. (Թր. քեր.։)
Զծնունդս կենդանեաց, զտնկոց յատկութիւնս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ի յատկութեանն ըստ բնութեան երկաքանչիւրոյ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զերկուցն յատկութիւն ցուցանեմք. (Շ. թղթ.։)
Եւ Ստուգութիւն. տիրապէս կատարումն.
Գայր ի յատկութիւն բան գրոյն ճշմարտապէս, թէ Աստուած լոյս է. (Փարպ. (գուցէ յայտնութիւն)։)
Եւ Առանձնախօսութիւն. խրատ առանձինն.
Զայս յատկութիւնս յետ սեղանոյն յագենալոյ ասաց. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
proper, own, particular, special, peculiar, private;
essential, natural;
alone, separate;
singular, unexampled, alone of its kind;
cutting, sharp, taunting (answer);
cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.
ἵδιος proprius եւ privatus, peculiaris, specialis. իբր Յատեալ՝ զատուցեալ՝ իրօք կամ մտօք. Սեպհական. իւրական. բնիկ, առանձնական. մասնաւոր. իսկ. բուն իրենը. մախսուս.
Սիրելի է իւրաքանչիւր ումեք յատուկն. (Նիւս. ի թէոդոր.։)
Յատուկ իւրաքանչիւր ումեք բան բացատրեսցէ. (Արիստ. ստորոգ.։)
Յաղագս յատկի։ Մարդոյ ծիծաղականն, եւ ձիոյ խխնջականն. այսոքիկ իսկապէս յատուկք ասին. (Պորփ.։)
Պա՛րտ է զհասարակն յատկաւն բարդել. եւ հասարակ է մարդն, իսկ յատուկ է Պետրոս. (Ոսկիփոր.։)
Արտօսր թորել. (որ է յատուկ առանձինն միայն զգայական կենդանեաց. Պիտ.։)
Զմարմնոյն յատուկքն է՛ զի աստուածութեանն տան. որպէս՝ Աստուած խաչեալ, եւ արիւն Աստուծոյ. (Շ. թղթ.։)
Ի կնոջէ ծնանելն՝ մարդոյ է, իսկ ի կուսէ՝ Աստուծոյ յատուկ. (Իգն.։)
Չարի առն յատուկ է մախալ ընդ վեհագոյնս. (Աթ. ՟Ը։)
Ոչ յատուկ անուամբ ասէ յուդա։ Տաղտապիլ եւ նեղիլ. զի այս է չարին յատուկն. (Բրսղ. մրկ.։)
Զատ եւ յատուկ է նա ի ձէնջ ամենեցուն. (Եփր. ՟բ. կոր.։)
Դասալիքն՝ որ ի գնդէն յատուկ դարձաւ ի փախուստ. (Պիտ.։)
Ի բարութեանց խառնից քաղցրութեանց յատուկ՝ համս չար. (Նար. ՟Ժ՟Ե։)
Տեսցեն՝ ո՛չ յատուկ հրէայքն, այլ ամենայն ծագք երկրի զփրկութիւնն Աստուծոյ մերոյ, որ է Յիսուս Քրիստոս. (Գէ. ես.։)
Իբրեւ առաքինի արանց եւ արդարոց ետես զձեւ նոցա՝ յատուկ յայլոց. (Ոսկ. գծ.։)
Ոչ ի Մատթէոսէ եւ ի Յովհաննէ յատուկ, այլեւ ի բոլորից աշակերտացն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Ոչ մարդ լոկ, եւ ոչ Աստուած սոսկ կամ լոկ կամ յատուկ, այլ՝ Աստուած եւ մարդ. (ՃՃ. եւ այլն։)
Ոչ եւեթ յատուկ մերձաւորագոյնք կատարեն մարդիկ։ Յատուկ զզոփալն միայն յիրաւի յինքեանս բերեն. (Պիտ.։)
Զանգիտեաց ինքեամբ յատուկ մարտնչել ընդ Շապհոյ. (Խոր. ՟Բ. 84։)
Ոչ Պետրոսի յատուկ սաստեաց, այլեւ զունկն բժշկեաց զվիրաւորեցելոյն։ ԶՔրիստոս պատուեսցուք մի՛ սեղանով միայն, մի՛ գերեզմանաւ յատուկ. (Ածաբ. աղք.։)
Որ ոչ հաւատայ նմա, ոչ նմա յատուկ, այլեւ հօրն անհաւատ մնայ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)
Յատուկ առանձինն գտանել. (Աթ. ՟Է։)
Ետես (Ադամ զամենայն կենդանիս) արու եւ էգ. եւ նա միայն յատուկ էր (առանց ընկերի)։ Որպէս զի եղիցի եւ օգնական Եւայի, զի մի՛ եղիցի նա յատուկ. (Եփր. ծն.։)
Երկնից եւ երկրի Տէր գոլով՝ ասեմք մեզ յատուկ, առաւել գութ այնու ձգել. (Ներս. մոկ.։)
pruning, lopping.
ἁποκοπή, ἁπόκοψις amputatio. Յատանելն, իլն. յօտումն.
heap, accumulation;
addition.
Յարաբարդելն, եւ իլն. յաւելուած.
Թիւն յարաբարդութեամբն յանբաւս ելանէ, եւ ոչ ունի աւարտումն. (Ոսկիփոր.։)
Եօթնանկիւնքն յեռանկեանցն բաղկացեալ՝ կրկնապատիկ վեցանկիւնիս ծնանին, միոյ կարօտացելոյ միակին յարաբարդութեանն. (Մագ. ՟Խ՟Բ։)
Բառնալով զանյաւ եւ զանբաւ բարձրութիւն յարաբարդութեան լեռնաձեւ անկոխ կոհակացն կուտակմանց. (Անան. եկեղ։)
Վաթսուն ըստ վեցիցն յարաբարդման ի տասնեկացն աւարտի թիւ. (Նչ. եզեկ.։)
relation, analogy, connexion, affinity, dependence, pertinence;
ունել —, to relate to, to concern, to belong to, to be connected with.
cf. Մշտաբուղխ.
Մշտաբուղխ. մշտնջենաբուղխ.
Յականակիտ եւ յարաբուղխ աղբերաց (ըմպել). (Սանահն.։)
ever-springing, ever reviving.
presence.
Ներկայութիւն. առաջիկայութիւն.
Հզօրացեալն ի վերայ մարդկային բնութեանս մահ՝ յարագոյութեամբ Աստուածութեանն աներեւութացաւ. (Բրս. ծն.։)
insolation.
apposition;
addition, annexation;
combination, composition.
Արեան եւ ոգւոյ՝ յարադրութեամբ մարմնոյ եւ ջլաց, եւ այլոց բարեխառնութիւն՝ զօրութիւն է (Նիւս. բն.։)
Ի յարադրութենէ հաւաստի համեմատութեանցս առ իրեարս. (Պիտ.։)
ever merry, cheerful, joyous.
Միշտ արթուն եւ զուարթուն.
Յարազուարթ պաշտօնքս անդադար, եւ մշտամատոյց աղօթիցս սահման. (Ոսկիփոր.։)
ever-pleasing;
always green.
ἁειθαλής semper vigens, splendidus. Մշտազուարճ. միշտ զուարճացեալ՝ ուռճացեալ իրօք կամ նմանութեամբ. յարադալար. անթառամ. եւ Զուարթագին. կայտառ. առոյգ. արծարծ. անտրտում.
Յաւէտափթիթ եւ յարազուարճ են տունկք իբրու Աստուածային դրախտին. (Փիլ. լին. ՟Ա. 9։)
Զի առանց ստութեան նիւթեղէն եւ յարազուարճ տունկք են, Շ. (թղթ.։)
Յարազուարճ ծառ լինի՝ ջրոցն հոսմամբ պարարեալ. (Նիւս. երգ.։)
Յարազուարճ եւ մշտափթիթ՝ լուսեղէն կանաչութեամբ ծաղկեալ. (Խոր. հռիփս.։)
Արգաւանդութիւն գաւառի յարազուարճ լինելով։ Յարազուարճ պայծառութեամբն, եւ քաղցրաճաշակ պտղովն. (Պիտ.։)
Յարազուարճ խնդութեամբ, կամ բերկրանօք. (Խոր. վրդվռ.։ Պրոկղ. յոսկ.։)
Յարազուարճ հարսնարանին. (Ճ. ՟Բ.։)
Յարազուարճ ձայնիւ օրհնել զԱստուած յաւիտեան. (Տաղ.։)
Ի յարազուարճ ուրախութիւնն ցնծան. (Մխ. ապար.։)
Լոյս զուարթ կոչէ, որ զանմահութիւնն յայտ առնէ, եւ զմշտնջենաւորութիւն, եւ զյարազուարճ լինելն. (Խոսր.։)
always fluctuating, agitated, troubled;
— ի փրփրադէզ կոհակաց, ever beaten by the foaming waves.
Յար ի ծուփս կամ ծփեալ. միշտ ալէկոծեալ. մշտատատան. մշտասոյզ.
Շաղապատին ընդ յարածուփ կենցաղս. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Յանկայ եւ յարածուփ գարշութիւն երեսաց (ի ծովու). (Պիտ.։)
Որպէս զօդս յարածուփս (ա՛յլ ձ. յարածուս. եւ այլն), եւ զամպս անձրեւաբերս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Յարածուփ շրջանք, եւ հանապազորդեան հոգք եկեղեցւոյ. (Ասող. վերջաբ։)
cf. Մշտնջենաւորութիւն.
μονή, διαμονή persistentia, constantia. Մշտնջենաւորութիւն. անփոփոխ տեւողութիւն. հանապազորդութիւն. յարատեւութիւն. կալ մնալն.
Անփոխական յարակայութիւնք եւ սերտութիւնք։ Ի նմանէ եւ զկեալն եւ զգոլն եւ զյարակայութիւնն ունի. (եւ այլն. Դիոն. ածայ.։)
Անշարժ յարակայութեամբ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Առ ի տեւողութիւն յարակայութեան բոլոր աշխարհիս. (Եղիշ. ՟Բ։)
Մշտնջենաւոր յարակայութիւն. (Եղիշ. մկրտ.։ Տե՛ս եւ Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Լ՟Ա. ՟Լ՟Դ. ՟Խ՟Զ. ՟Ձ՟Ը։)
perpetual order;
continuation.
Հաստատուն կարգաւորութիւն.
Շնչոյ յարակարգութիւն, զգայութեան տեւողութիւն. (Նար. ՟Ձ՟Դ։)
con junction, connexion, coherence, cohesion, adhesion;
affinity;
— գաղափարաց, association of ideas;
— ընտրական, elective affinity.
Միաւորութիւն յիմիք կարգի. որպէս բարոյապէս ընտանութի՛ւն. συνάφεια connexio, adunatio.
Զյարակցութեանն եղանակ պատմելով՝ պարգեւեալ նմա ասեն առ ի նմանէ զհաւասարութիւն պատուոյն։ Ո՛չ ուրեմն է սոսկ յարակցութեամբ առ Աստուածն բան՝ պատուեալ մարդ Քրիստոս. (Պրպմ. ՟Ի՟Զ. ՟Լ՟Ա։)
Համբոյրն մարմնոյն՝ առ միմեանս յարակցութիւն լինի, եւ միութիւն. (Շ. ՟ա. պետր. ՟Ձ՟Գ։)
Լապտերս զկուսութեանն շնորհս կոչէ, եւ զսրբութեանն յարակցութիւն. եւ իւղ զմարդասիրութիւնն եւ զողորմութիւն. (Ոսկ. մտթ.։)
ՅԱՐԱԿՑՈՒԹԻՒՆ, կամ ՅԱՐԱԿՑՈՒՄՆ. Միաւորութիւն բնական, կամ անձնաւորական. ἔνωσις unio.
Մարմնոյ եւ ոգւոյ յարակցութիւն է մարդ. (Բրս. հց.։)
Ի յարակցութիւն բնութեանցս՝ անփոփոխելի մնան յատկութիւնքն միացեալ անձնաւորութեանն. (Շ. թղթ.։)
Բանն էր առ Աստուած. զի որպէս զյարակցութիւն եւ զմշտենջենաւորութիւն ընդ հօր ցուցանէ (ըստ բնութեան), դնէ եւ զանձնաւորութեան նշանակ. (Նանայ.։)
Կատարեալ ունի Տէր (ի մարդանալն՝) յարակցմամբն առ յարակցութիւն. (Եփր. աւետար. (որ է ոճ օտար ի հայկաբանութենէ)։)
conjunction;
texture.
to be prolix in discourse, to make long tiresome speeches.
Զեկուցեալ է ճշգրիտ յառաջագոյն, զի այլ մի՛ եւս լիցի երկայնաբանել։ Ախմարագոյն է երկայնաբանել յաղագս այսպէս յայտնեաց. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
having a long jaw, long-jawed.
Որոյ ծտօտն է երկայն. երեսը կամ դունչը երկան.
that lives long;
— լինել քան զոք, to outlive, to survive.
Կեանք երկայնակեաց». յն. երկայնակեցութիւն. (Բարուք. ՟Գ. 14։)
Ի բազմութիւն սերէին յերկայնակեաց ժամանակ». յն. յերկայնութիւն կենաց. (Ոսկ. ես.։)
long-haired.
to prolong, to extend.
Երկայնաձգեալ զկենցաղավարութեան քո զվարս. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
long-handed.
μακρόχειρ longimanus Որոյ մի ձեռն կամ երկոքեանն են երկայն. ուստի լինի եւ ասի նաեւ Երկայնաբազուկ. ձեռքը՝ թեւը երկան.
Գայր ամիրայն տաճկաց, որոյ անունն երկայնաձեռն կոչէին. (Ուռհ.։)
long, extended;
parallelogram, oblong.
Երկայն ձեւով. առաւել տարածեալ ընդ երկայնութիւն.
Տեսեալ առ եզերբ ծովուն երկայնաձեւ բլուր. (Խոր. ՟Ա. 15։)
very long, elongated;
that lasts long;
far.
Երկայնաձիգ հովիտ, կամ ձող, ելուզմունք բարունակաց, ստեղն, մատունք. (Խոր. ՟Ա. 15։ Պիտ.։ Սկեւռ.։ Մագ.։)
Ըստ երկայնաձիգ լարի բանն ունի զբխումն. (Լմբ. ժղ.։)
Երկայնաձիգ ժամանակ կամ ժամանակք, պատմութիւնք. (Ոսկ. մտթ.։ Վեցօր. ՟Թ։ Եւս. քր. ՟Ա։)
Օրն այն մեծ եւ երկայնաձիգ եղեւ քան զամենայն աւուրս. (Ոսկ. ես.։)
Ձանձրութիւն կրօնաւորի՝ երկայնաձիգ. (Կլիմաք.։)
Բազում եւ երկայնաձիգ բանս ամբաստանութեան յաճախեաց առ հրէայս. (Ոսկ. ես.։)
Ահա մարտիւրոսութիւն երկայնաձիգ. (Սիսիան.։)
ԵՐԿԱՅՆԱՁԻԳ. Հեռաձիգ. հեռի կամ ի հեռուստ ձգօղ.
Աջողեցաւ ձգել զսուինն. քանզի էր կորովի եւ երկայնաձիգ, հեռի զաշտէսն արձակեալ. (Խոր. ՟Բ. 5։)
patient, that suffers patiently, that perseveres;
— լինել, cf. Երկայնամտեմ.
μακρόθυμος longanimis, lenis, patiens Ոյր միտքն կամ սիրտն եւ հոգին է լայն եւ ընդարձակ. յերկարատեւ համբերօղ. եւ հեզ. (որպէս եւ կարճամիտն է անհամբեր) ըստ յն. եւ եբր. երկայնահոգի, կամ երկայն՝ այսինքն ծանր ի ցասումն.
Տէր աստուած ... երկայնամիտ. (Ել. ՟Լ՟Դ. 6։ Իմ. ՟Ժ՟Ե. 1։)
Յերկայնամտէն գտանել յանցանացն ներողութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Երկայնամիտ բարերարութիւն կամ բարութիւն». իմա՛, երկայնամտական. (Նար.։)
Երկայնամի՛տ լերուք եղբա՛րք իմ մինչեւ ի գալուստն տեառն. (Յկ. ՟Ե. 7։)
Երկայնամի՛տ եղերուք ի վերայ բարկութեան հասելոյ ձեզ յաստուծոյ. (Բարուք. ՟Դ. 25։)
Երկայնամիտ լինիմք ի վերայ տգիտութեանդ ձերոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)
to be patient, to suffer patiently, to persevere.
Եւ դու երկայնամտեցեր առ նոսա. (Նեեմ. ՟Թ. 30։)
Ահա մշակ երկայնամտեալ սպասէ պատուական պտղոյն երկրի ... երկայնամտեցէք եւ դուք. (Յկ. ՟Ե. 7։)
Երկայնամտէ ոք առ այնոսիկ՝ որոց կարօղն է հատուցանել. իսկ համբերէ՝ որոց ոչ զօրէ լինել վրէժխնդիր. (Շ. յկ. ՟Կ՟Բ։)
Երկայնամտեաց նմա սուրբն. (Ճ. ՟Ա. ՟Բ։)
Երկայնամտեալ յուսով. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
much extended.
Արծուին մեծ՝ մեծաթեւ՝ երկայնատարած. (Եզեկ. ՟Ժ՟Է. 3։ յորմէ եւ Ոսկ. ես. ՟Բ։)
Բանս մեծաձիգս երկայնատարածս առցուք ի պատմութիւն ճառիս. (Վեցօր. ՟Ա։)
long-nosed.
Սորա նշանաւորն լինել, եւ նորա երկայնաքիթն լինել՝ անձնաւորութեան են սահմանադրութիւնք. (Դամասկ.։)
to live long.
ԵՐԿԱՅՆՕՐԵԱՅ ԼԻՆԵԼ. μακροημερεύω prolongo dies, longaevus sum Կեալ ընդ երկայն աւուրս. շատ օրերով ապրիլ.
mill;
mill-stone;
grindstone;
— իշոյ, mill-stone turned by an ass;
վերին —, upper mill-stone;
ներքին —, lower mill-stone;
cf. Երկանաքար.
Ա՛ռ երկան, աղա՛ ալիւր։ Բեկոր երկանի։ Ձայն երկանի։ Քար մի իբրեւ զերկան մեծ։ Մինչեւ ցանդրանիկ աղախնոյն՝ որ կայցէ յերկանս։ Եթէ երկու աղայցեն ի մի երկանս. (Ես. ՟Խ՟Է. 2։ Դատ. ՟Թ. 53։ Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 21. 22։ Ել. ՟Ժ՟Ա. 5։ Մտթ. ՟Ի՟Դ. 41։)
Իբրեւ հատ հաճարոյ ի մէջ երկուց երկանաց. (Արշ.։)
Եթէ ոչ ծածկեն զաչս եզին յերկանս, ուտէ զալիւրն՝ զոր աղայ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
ԵՐԿԱՆ ԻՇՈՑ. μύλος ὁνικός, λίθος μυλικός Մեծ երկան հոլովեալ ի ձեռն գրաստու. վէմ երկնաքար։ (Մտթ. ՟ժը. 6։ Մրկ. ՟թ. 41։)
mill-stone;
mill-stone quarry;
of millstone;
— հաստատուն, bedstone, bed mill-stone, lower mill-stone;
— շարժական, runner, upper mill-stone, top mill-stone.
parasitic.
Որ պաշտօն տանի երկուց, անձին եւ օտարի, շնթելով մեծատանց, եւ պարարելով զորովայն իւր. զի դնի որպէս յն. παράσιτος parasitus, որ է պատառաբոյծ.
Երկապաշտիցն է այն արուեստ, գուսանացն եւ կաքաւչացն. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։)
cf. Աշխատասիրեմ.
Անձանձրոյթ երկասիրելովն արդարեւ գերազանցեալ զամենեքումբք. (Պիտ.։)
Ի սոյն զդեգերումն երկասիրէին. (Արծր.։)
dissyllabic.
ԵՐԿԱՎԱՆԳ ԵՐԿԱՎԱՆԿ. δισσύλλαβος disyllaba, duabus constans syllabis որ եւ ԵՐԿՎԱՆԳ, ԵՐԿՇԱՐԱՎԱՆԿ. Բաղկացեալն յերկուց վանկից կամ ի փաղառութեանց.
Փոխանակ երկավանգի (աբրամ՝) լիցի եռավանգ (աբրաամ)։ Երկավանգ անուն աբրամ՝ մեկնեալ է, հայր վերամբարձ. (Փիլ. լին.։)
cf. Կրկնավտակ.
Երկավտակ բղխմամբ ի կողէն կենդանութեան. (Թէոդոր. խչ.։)
of two kinds.
δυσειδής biformis Երկու տեսակաւ. կրկին. երկու կերպ.
Երկատեսակ իմն սոցայն կարծեսցի գոլ տրամադրութիւն։ Երկատեսակ բնութիւնս է մարդկային. (Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
Մահու եւ կենաց՝ երկատեսակ բուրումն բարդեաց. (Նար. մծբ.։)
Եւ διειδής, διειδέστερος, διειδέστατος conspicuus, clarus. Ըստ հայումս, որպէս Կրկին տեսութեամբ երեւեցուցիչ. ըստ իմաստից յն. Յոյժ պայծառ, յստակ, ջինջ, պարզ.
Հայելիս երկատեսակս եւ անաղտս։ Երկատեսակս իմացութիւնս։ Երկատեսակն վերահայեցութիւն. (Դիոն. երկն. ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Ե։)
Երկատեսակ ունելով զհայելի մտացն. (Վրդն. ծն.։ (լաւ եւս էր թարգմանել՝ Լուսատեսակ, կամ յստակ. յորմէ եւ յաջորդ ածանցքն։))
to divide into two kinds, to divide.
որպէս ի լտ. divido (ի duo ), յն. μερίζω (որպէս մասնատել). Յերկուս հատանել, բաժանել՝ իրօք կամ մտօք. զանազանել.
Զիմաստասիրութիւնն ի տեսականն եւ ի գործականն երկատեցաք ... երկաքանչիւր ոք յերկատելոցս մասանցս ստորաբաժանի. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
long, extended, ample;
prolix;
slow, tardy;
length;
—, ընդ —, long, a long while;
at length.
Երկայն՝ ըստ տեւողութեան ժամանակի, եւ շարունակութեան տեղւոյ, բանից, եւ այլն.
Երկար ամանակաւ պահեն զվատախառնութեանցն բերս. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Ի խորհուրդ երկար։ Երկար տեսողութիւն։ Երկարս շարագրեցից բանաստեղծութիւնս. (Նար.։)
Վիհս երկարս (ցխորութիւն)։ Լեառն մի երկար յերկրէ բարձրութեամբ։ Այր սրտեայ էր, եւ անդամօք երկար. (Խոր. ՟Ա. 15. 25. ՟Բ. 5։)
Զի մի՛ թողուցուն զյաղթութիւն եւ զարմասցին ընդ երկարս հասակաց. (Եփր. ել.։)
ԵՐԿԱՐ. ըստ քերականաց եւ քերթողաց՝ Ձայնաւոր տառ եւ վանկ երկայն ամանակաւ. որպէս եւ երկայն ամանակն, եւ նշանակ նորին՝ ոլորակն (՜). որ է ըստ յն. ( = ). որոյ հակառակն է սուղ).
Երկար վանգ։ Երկար փաղառութիւն։ Երկար տառիւք։ Առոգանութիւնք են տասն, շեշտ, բութ, պարոյկ, երկար, սուղ, եւ այլն։ Ամանակք երկու. երկար, սուղ. (Թր. քեր.։)
Մեծութիւն ձայնի երկար գոչելոյ։ Մի՛ երկարս ծածկեսցես. (Նար.։)
cf. Երկայնաբան.
Գուցէ կարծիս առտուեցից ձեզ՝ երկարաբան (լինել). (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
to lengthen, to prolong, to drag, to delay;
to draw back;
to continue.
Զկնի եկելոցն երկարաձգէր տեսութիւն». իմա՛, ի հեռի ձգիւր, կամ յամենայր. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
long, extended, that lasts a long time, durable.
Հաստումն է առանց բերման երկարաձիգ տարածումն. (Արիստ. աշխ.։)
Երկարաձիգ լեառն։ Լերինք երկարաձիգք։ Երկարաձիգ երկայնութիւնք վայրաց. (Փիլ.։ Վեցօր.։)
Երկարաձիգ աղօթիւք։ Աղօթս երկարաձիգս։ Առ երկարաձիգս անօրէնութիւն. (Խոսր.։ Կլիմաք.։ Նար. ՟Ժ՟Ե։)
long, extended;
removed, distant.
Երկարեալ. երկարաձիգ. եւ Հեռաձիգ. ի հեռուստ ձգեալ.
Զերկարաւորն նետաձգութիւն. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
to lengthen, to prolong, to stretch, to extend;
to suspend;
to delay, to temporize.
Եւ դուք զբանս երկարեալ խօսիք. (Փարպ.։)
both, each, every.
ἐκάτερος, ἁμφότερος, -ρα, -ρον uterque, utraque, utrumque, ambo Իւրաքանչիւրն յերկուց. այսինքն երկոքեանն իսկ. երկուքնալ.
Տղայ մանկանն անձն անկցորդ է եւ անընդունական երկաքանչիւրոյ, բարւոյ եւ չարի։ Որ զմիմեանց կախեալ են, ոչ առանց երկաքանչիւր (այսինքն երկաքանչիւրոյ) շարժմանց զներգործութիւնն առնու։ Է մէջ զգայութիւնն, եւ ծայրք երկաքանչիւրքն՝ միտքն եւ զգալին. (Փիլ.։)
Երկաքանչիւրոց գոյութեանց։ Յերկաքանչիւր բնութեանցս մերոց. (Նար.։)
Երբեմն զմարդոյ վայելուչսն թողոյր ձայնս, եւ երբեմն ցուցանէ իրս՝ աստուածութեանն միայն եղեալ պարտ. զի իմասցի երկաքանչիւր ինչ». այսինքն ծանիցի միանգամայն աստուած եւ մարդ. որ յայլոց յումպէտս թարգմանեալ է Երկախումբ։
Երկաքանչիւրովքն խրատէ. բարեաւն յորգորէ, եւ ահիւն զկծեցուցանէ. (Յճխ. ՟Զ։)
ԵՐԿԱՔԱՆՉԻՒՐ ՈՔ, ուրուք, ումեքէ. (եզ. եւ եթ) գ. Նոյն ընդ վ.
Երկաքանչիւր ումեք ի նոցանէ։ Յերկաքանչիւր ումեքէ այնոցիկ, յերկրէ եւ ի ջրոյ. (Փիլ.։)
doubtful, uncertain, undetermined, perplexed;
յերկբայս լինել, to doubt, to have doubts;
to scruple, to demur;
յերկբայս արկանել, to call into question;
յերկբայս առնել, to bring into suspicion, to make suspicions.
Զամենայն զօրսն յունաց յերկբայս արար ի սուրբ ուխտէն. (Եղիշ. ՟Դ։)
ἁμφίβολος ambiguus, dubius որ եւ ԵՐԿԲԱՅԱԿԱՆ. Տարակուսական. յերկուանալի.
Երդումն առ մեզ վասն այնորիկ լինի, զի զերկբայ եւ զկեղակարծելի իրս հաւատարմացուցանեմք. (Ոսկիփոր.։)
Երկմիտ է եւ երկբայ՝ յերկուանօղ անզգամն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 12։)
cf. Երկբայութիւն.
Յերկբայս փրկութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
ՅԵՐԿԲԱՅՍ ԼԻՆԵԼ, եւ ԱՌՆԵԼ. որպէս Երկբայիլ, եւ Երկբայեցուցանել.
uncertainly, doubt-fully.
Ընդ տարակուսանօք.
Որ երկբայաբար ունին զգոյութիւնն, զեթէ է՞, պարտ է խնդրել. (Սահմ. ՟Ա։)
Երբեմն վկայել, եւ դարձեալ երկբայաբար ունել զկարծիսն. (Իգն.։)
cf. Երկբայիմ.
ἁμφιβάλλω dubito Յերկբայս լինել. յերկուանալ. տարակուսիլ. երկմտիլ.
Ոչ բնաւ երկբայանալ ի հանդերձեալ յուսոյն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Եթէ միայն կամեսցիս, փրկութեան հանդիպել ոչ երկբայանամ. (Սարկ. աղ.։)
Ոչ երկբայանամ ես իմոց վիրացս բժշկութեան։ Յաղօթելն երկբայացաւ. (Ճ. ՟Գ.։)
Մի՛ ոք ընդ այս երկբայացեալ տարակուսեսցի. (Խոր. ՟Ա. 13։)
Այսպիսի ծփանօքս միշտ երկբայացեալ իմ մերձ ի թողուլ զգործս. (Արշ.։)
դիմ. իբր կր. ԵՐԿԲԱՅԱՆԻ կամ ԵՐԿԲԱՅԱՆԱՅ. դիմ. իբր կր. ըստ յն. ոճոյ. ἁμφιβάλλεται dubitatur Երկբայութիւն լինի. լինի երկբայիլ.
Առ ի մէնջ ոչ երկբայանի. բայց յոմանց յայլոց երկբայանի (գոյութիւն իմաստասիրութեան). (Սահմ. ՟Ա։)
to doubt, to suspect, to hesitate, to mistrust.
Մի՛ երկբայեսցուք խոստմանցն. (Խոսր.։)
Առ աստուած ... է՞ր վասն երկբայիս. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
amphibological, double, ambiguous;
double-dealing, double-tongued.
δίλογος bilinguis, fallax Երկխօս. երկլեզու. խաբեբայ.
Նոյնպէս եւ զսարկաւագունս պարկեշտս, մի՛ երկբանս. (՟Ա. Տիմ. ՟Գ. 8։)
Զերկբանսն եւ զերկխօսսն իբրեւ զհրապարականէծս ի բաց ընկեսցուք. (Համամ առակ.։)
Երկբան իցէ, երկխորհուրդ իցէ. (Եւագր. ՟Ժ՟Ը։)
ԵՐԿԲԱՆ. որպէս Երկբայական, երկդիմի, շփոթ, խարդախ. կամ խարդախութիւն.
Մի՛ երկբան ինչ վասն փութանակի եւ լուսաւորագոյն յարութեանն ի նենգաւորացն համարիցի ... եդին ի գերեզմանի. (Ագաթ.։)
Երկբա՛ն է յեօթանասնիցն թարգմանութենէ ամօք հինգ հարիւր ութսուն եւ վեցիւք։ Երկբան են առ հրէից եբրայականն՝ ամօք վեց հարիւր յիսունիւք։ Երկբանի՛ ի հրէական եբրայեցւոցն ամօք երեք հարիւր քառասուն եւ իննուք. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Պարտ է մեզ զերկբանալ խորհրդոցս իմոց պատմել ձեզ». (Շիր.) ընթերցի՛ր կամ իմա՛, երկբանիլ, երկուանալ։
diphthong.
δίφθογγος diphtongus Ունօղ զկրկին ձայն ի մի վանկ յօդեալ յերկուց ձայնաւորաց, կամ ի մի եւ եթ ձայնաւոր ունակ զօրութեան կրկին տառից. զոր օրինակ ու, իբր լտ. u. աւ, իբր օ. ե՛ւ, իբր իւ, այսինքն եու. եւ ւ, իբր իւ կամ ի. ե, իբր եէ. ա՛յ, իբր աե. եւ այլն. որք ասին եւ Երկձայն.
Երկբարբառք են բունք (ըստ յն. αι, αυ, οι, ευ, ει, ου. ).. եւ բռնաբարբառք երկձայնք. եւ այլն. (Թր. քեր. զոր մեկնիչք նորա Երզն. եւ Նչ. ի հայումս դժուարին քաջ իմանալ։)
that has two apertures;
two edged, double-biting, two-bladed.
ԵՐԿԲԵՐԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԵԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԻ. եւ այլն. δίστομος geminum os habens, anceps Որոյ են երկու բերանք, կամ կողմանք, սայրք. երկսայրի. երկկողմանի.
Սուր երկբերան. (Լմբ. սղ.։)
(Լեզուքն) առաւել քան զամենայն սուր երկբերան. (Բրս. երրորդ.։)
Սուր երկբերանեան. (Յայտ. ՟Ա. 16։)
Աման լուսնին երկբերանի է (իբր ընդունօղ եւ տուօղ զլոյս). (Վրդն. ծն.։)
cf. Երկբերան.
ԵՐԿԲԵՐԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԵԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԻ. եւ այլն. δίστομος geminum os habens, anceps Որոյ են երկու բերանք, կամ կողմանք, սայրք. երկսայրի. երկկողմանի.
Սուր երկբերան. (Լմբ. սղ.։)
(Լեզուքն) առաւել քան զամենայն սուր երկբերան. (Բրս. երրորդ.։)
Սուր երկբերանեան. (Յայտ. ՟Ա. 16։)
Աման լուսնին երկբերանի է (իբր ընդունօղ եւ տուօղ զլոյս). (Վրդն. ծն.։)
cf. Երկբերան.
ԵՐԿԲԵՐԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԵԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԻ. եւ այլն. δίστομος geminum os habens, anceps Որոյ են երկու բերանք, կամ կողմանք, սայրք. երկսայրի. երկկողմանի.
Սուր երկբերան. (Լմբ. սղ.։)
(Լեզուքն) առաւել քան զամենայն սուր երկբերան. (Բրս. երրորդ.։)
Սուր երկբերանեան. (Յայտ. ՟Ա. 16։)
Աման լուսնին երկբերանի է (իբր ընդունօղ եւ տուօղ զլոյս). (Վրդն. ծն.։)
born or produced doubly, double;
having two qualities.
διφυής duplicis naturae, vel indolis;
bipartitus Որոյ կրկին են բոյսք բարուց, կամ յատկութիւնք.
Կեկրոփս դիփիէս ... կոչի երկբոյս, կա՛մ վասն հասակին երկայնութեան, կամ զի եգիպտացի էր, եւ զերկոսին լեզուս գիտէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Զչարութիւն ընդ պտղաբերին տնկել առաքինութեան՝ բորոտութեան եւ պիսակութեան է՝ երկբուսին եւ խառնակին ընտանի։ Իժն իբր երկբոյս եւ երկկերպի եղեալ. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լիւս.։)
to assemble in two troops or regiments.
Երկու գունդ լինել. յերկուս թեւս բաժանիլ զօրաց.
Երկգնդեցան ... իբրեւ երկու երամակք այծից. (՟Գ. Թագ. ՟Ի. 27։)
of two colours.
Որոյ են գոյնք երկու.
of two faces;
of two sorts, diverse;
deceitful, counterfeit;
doubtful, equivocal, ambiguous, amphibological.
Ի վերայ երկդիմեան յանցուցելոցն. ((այսինքն երկոքումբք յանցուցելոցն). Եփր. մնաց.։)
cf. Երկդիմեան.
διπρόσωπος biformis, biceps Ունօղ զերկուս դէմս, զերեսս, զկերպարանս.
Չորեքթեւեան եւ երկդիմիս, եւ մարմին մի, եւ գլուխ երկուս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Մրջնառիւծս ասեն՝ թէ երկդիմի է, զմի ինչ ունելով ի մրջմանց, եւ մի ինչ դարձեալ յառիւծուց. (Իսիւք.։)
Մի՛ անջրպետեր ի մարդ առանձնապէս, եւ յաստուած բան, երկդիմի տպաւորելով մեզ զէմմանուէլ». այսինքն երկձայնեայ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
ԵՐԿԴԻՄԻ. διπρόσωπος ըստ քերականաց է դերանուն, որ ընդ դիմի անձին ի մէջ բերէ եւ զդէմն իրին. զոր օրինակ իմ, մեր, իմոյ, մերոյ.
Ձայնիս մերոյ երկդիմի ունելով զօրութիւն՝ յասելն եւ յերգելն։ Երկդիմի է խոհականութեան տեսակ. է՛ որ ընդհանուր, եւ է՛ որ մասնաւոր։ Երկդիմի է մահ, է՛ որ մարդոյ, եւ է՛ որ ոգւոյ առանձին։ Երկդիմի անկուածս պայծառս զարդարէ. (Փիլ.։)
Յերկդիմի վշտացն ... մարդկան եւ դիւաց. (Ոսկ. լուս.։)
Մի՛ զգենուցուս ձորձս երկդիմիս անկեալ. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
Էր ասեն երկդիմի (սանդուխք երուանդայ). որպէս զի մինն լիցի սպասաւորաց ... իսկ միւսն գիշերոյ եւ մարդադաւաց. (Խոր. ՟Բ. 36։)
Դարձեալ՝ Անորոշ, ունակ կրկին հայեցուածոց հակառակաց. ներհական. խարդախ.
Անմեղութեամբ ոչ գիտացեալ զերկդիմի միտս թագաւորին։ Գելոյր եւ տապալէր երկդիմի մտօք։ Զիա՞րդ լուիցուք երկդիմի հրամանացդ քոց. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Բ. ՟Ը։)
didrachm, two drachms or pence.
δίδραχμον, διδραχμή didrachmum, nummus duabus drachmis par Որ արժէ կամ կշռէ երկու դրամ, կամ տրամ. cf. Դիդրաքմայ, եւ cf. Սիկղ.
Քսան դանգ է երկդրամեանն, եւ կէս երկդրամենին եղիցի հաս տեառն։ Երեք երկդրամեանք արծաթոյ. (Ել. ՟Լ. 13։ Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 3=25։ Թուոց. ՟Գ. 47։ Յես. ՟Է. 21։ Մտթ. ՟Ժ՟Է. 24։)
Մովսէս զոյգս յերկոցունց զերկդրամենին պահանջէր վարկ. (Պիտ.։)
binary.
δυάς binarius Երկակ. երկու կամ երկաւոր թիւն.
Հեռութեան սկիզբն է երկեակ։ Զերկեակն բաժանեաց ի միակ։ Զերկեակն եբարձ եթող անբաժանելի։ Քանզի բաժանեալ լինի ի հինգ երկեակս. (Փիլ.։)
Սկիզբն դարինճ երկեակն։ Երկեակն թիւ գոլով՝ զիա՞րդ է սկիզբն։ Երկեակն ոչ է թիւ, այլ սկիզբն թուոյ. (Սահմ. ՟Ժ՟Դ։)
ԵՐԿԵԱԿ. ա. δύο duo Երկու. կրկին.
Երկեակս ի նմին մահուն մի ըստ միոջէ զօգտութեանն ծածկեաց զսերմանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Թիւ խորհրդական երկեակ տասնեկի։ Երկեակ ճանապարհաւ։ Երկեակ որոմանց։ Երկեակ բնութիւն ի նոյն արձանի։ Երկեակ մարմնով, եւ միով սրտիւ. (Նար.։)
ԵՐԿԵԱԿ. որպէս Երկիցս ամուսնացեալ, երկրորդ անգամ պսակեալ.
Մին կուսան, եւ միւսն երկեակ. (Կանոն.։)
Իսկ զերկեակսն՝ ի պոռնկութենէ, եւ ո՛չ յամուսնութենէ ածելով առ զուգաւորութիւնն. (Յհ. իմ. ատ.։)
of two years;
biennial;
զ—, lasting two years.
մ. ԶԵՐԿԵԱՄ. գ.մ. ἕτη δύο, διετία ad annos duos, biennium Զամս երկու. երկու տարիի չափ.
Եւ այս եղեւ զերկեամ մի։ Եւ եղեւ զերկեամ մի բովանդակ իւրով վարձու. (Գծ. ՟Ժ՟Թ. 10։ ՟Ի՟Ը. 30։)
Եւ զայն ոչ թէ զերկեամ եւ զերեամ մի էին կրելոց, յայլ զաւուրս կենաց իւրեանց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
of two years, two years old;
յերկեմենից եւ ի խոնարհ, from two years old and under.
διετής biennis, bimatus Երկու ամաց. երկու տարուան կամ տարեկան.
Կոտորեաց զամենայն մանկունս ... յերկեմենից եւ ի խոնարհ. (Մտթ. ՟Բ. 16։)
twice three, six.
Որպէս քուեայ երկեռեակ, կամ երկերեան դիմի. (Շիր.։)
cf. Երկեռեակ.
Որպէս քուեայ երկեռեակ, կամ երկերեան դիմի. (Շիր.։)
two hundred.
διακόσιοι ducenti, duceni (իբր երկարիւր) Երկու հարիւր.
Զփականս զերկերիւրոց եւ զեօթանասնից եւ զերիցն. (Թուոց. ՟Գ. 46։)
Եւ առ մայր նորա երկերիւր արծաթոյ. (Դտ. ՟Է. 4.) իմա՛ զօրութեամբ, կշիռ, դրամ. եւ այլն։
Երկերիւր եւ երեքտասան այր ...։ Ի տեղւոջն կատարեցան երկերիւրքն եւ երեքտասանքն։ Էր՝ ուր զերկերիւրոց. (Եղիշ. ՟Է. ՟Ը։)
doubt, suspicion, fear.
ἁμφισβητησμός, θόρυβος, ἑρεσχελία , ἕλεγχος dubitandi locus, suspicio եւ այլն. Երկուանք խիթալի. կասկած երկիւղալի. ծուփք եւ յանդիմանութիւն խղճի. պղտորումն. յոյզք մտաց. տարակոյս. երկբայութիւն. պատրանք. կասկածանք, վախ.
Երկեւան երկբայութիւն ունի ասացեալդ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 23։)
Երկեւան ի ճշմարտութիւն դատաստանին մուծանել. (Սեբեր. ՟Թ։)
Չտալ թոյլ երկեւանն ինչ երկմտութեան ի ներքս մտանել. (Ոսկ. եփես. ՟Ի։)
Ոչ եթէ այնպէս սրբեաց, եթէ երկեւանն ինչ մնայր առ ի քննել զբորոտութիւնն։ Մեկնութեամբն փարատիցի երկեւանն։ Մեղմով յայտ ածէր զնոցա մտացն երկեւանսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։ ՟Բ. 26. եւ 11։)
Որ ունիցին յինքեանս հիւանդութիւնս, կամ երկեւանս մեղաց. (Վրք. հց. ձ։)