courage, stout-heartedness, intrepidity.
Գողացան պարսիկք ի քաջասրտութենէ նորա։ Այսպիսի ճաշակս քաջասրտութեան զեբրայեցւոց գնդին առնոյր. (Յուդթ. ՟Ժ՟Զ. 12։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 18։)
well exercised, well instructed, expert, highly versed in;
licentiate;
— օրէնսդրութեան, licentiate in law.
Ըստ որում յայսոսիկ քաջավարժն աղաղակէր։ Իսկ քաջավարժն ի փորձութիւնս՝ անպարտելի մնայր յայսոսիկ իբրեւ զվէմ. (Սկեւռ. լմբ.։)
far-sightedness, sharp sight.
Այլ թերեւս քաջատեսութեա՞մբ ինչ հպարտանայցես. այլ ոչինչ նման ես այծեման եւ արծուոյ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է.) յն. ὁξύ βλέπεις . սո՛ւր տեսանես.
very glorious, majestic, magnificent.
well boiled, overheated.
Զկապարն հալեալ եւ քաջեռաց, որով եւ խորովեցան եւ քաջեռաց, որով եւ խորովեցան եւ այլն. (Վրդն. լս.։)
nimble, lightfooted, swift, quick;
courier, express.
Քաջընթաց երիվարօք աճապարէր հասանել. (Կաղանկտ.։)
fine-branched.
Զպարկեշտութեանն գօսացուցեալ տունկ բազմաբեղուն եւ քաջուղէշ. (Սկեւռ. աղ.։)
cf. Քառադիմի.
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
cf. Քառադիմի.
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
four-faced, square;
tetrahedron.
Քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ ապաքէն ասի եւ կառդ։ Ի քառադէմ կառքն եզեկիէլի։ Անիւ թ եզեկիէլ ետես կերպարանեալ զսուրբ հրեշտակսն ընդ քառադեմ աթոռոյն. (Անյաղթ եւ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
cf. Քառաթեւ.
Կենարարս այս խաչ ... քառաթեւեան ունելով կերպարան։ Ոչ նիզակին տունկ ձիթենւոյ, այր մակագրեալ քառաթեւեան. (Շ. բարձր.։ Մագ. ոտ. խչ.։)
cf. Քառաթեւ.
Կենարարս այս խաչ ... քառաթեւեան ունելով կերպարան։ Ոչ նիզակին տունկ ձիթենւոյ, այր մակագրեալ քառաթեւեան. (Շ. բարձր.։ Մագ. ոտ. խչ.։)
cf. Քառակերպեան.
τετράμορφος quadriformis. Որ ունի զկերպս կամ զկերպարանս չորս. քառաթեւ եւ Չորեքկերպեան. քառադէմ.
cf. Քառակուսի.
Չարչարեալ զնա քառակուսի պրկմամբ ... Հրամայեաց դահճացն քառակուսի պարզել ի գետնի զերանելին. (Ճ. ՟Ա.։)
square;
— արմատ, root — թուոյ, of a number.
Չարչարեալ զնա քառակուսի պրկմամբ ... Հրամայեաց դահճացն քառակուսի պարզել ի գետնի զերանելին. (Ճ. ՟Ա.։)
necklace, collar.
Եդի քառամանեակ ի պարանոց քո։ Միով քառամանեկաւ պարանոցի քոյ։ Դնէր գինդս, եւ արկանէր քառամանեակաս իւր. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 11։ Երգ. ՟Դ. 9։ Ովս. ՟Բ. 13։)
Քառամանեակ ասէ զհնազանդութիւնն աւետարանին. քառամանեակ՝ զարդ պարանոցին. (Նիւս. երգ.։)
Քառամանեակ երկաթի արկի ի պարանոցն (սրբոյն բաբելայ ծերոյն)։
forty-eared.
Բոյս ... քառասնահասկ ... պարարտացեալ անփուտ ցորենոյ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Քառաքեաց.
Իբր կենդանի անձնաւոր զշնչականն քառաքայլ պարտեաց. (Նար. մծբ.։)
fourth;
quarter, fourth part;
quarter of an hour;
*quadrant;
— լուսնի, quarter;
cf. Ժամ.
Ի յեփրատայ պարագրելի՝ որ յա դինայ քառորդ հոսի. (Շ. վիպ.։)
Քառորդ՝ զպարտութիւն եգիպտացւոցն յայտնապէս ի մէջ բերէ. (Փիլ. ել. ՟Ա. 2։)
four, containing four.
Սերովբէիցն բարձրութիւնք ... քառունակ թեւօք պարփակեալ զինքն. (Մամբր.։)
cragged rock, rough, steep rock.
Շինէ զքարաբլուրն՝ ապարանս արքայանիստ աշնանային։ Պարսպէ զքարաբլուրն ի պահպանութիւն ջրոյն. (Արծր. ՟Ա. 11։)
cf. Քարաժեռ.
Յորժամ քարաժայռք (կամ քարաժեռք) եւ առապարք դիպեսցին վայրքն. (Բրսղ. մրկ.։)
sharp rock, steep rock, crag;
rough, rocky, craggy.
Յորժամ քարաժայռք (կամ քարաժեռք) եւ առապարք դիպեսցին վայրքն. (Բրսղ. մրկ.։)
cavern, cave.
Ուր իցեն ծերպք քարանց. որպէս փապարեալ. փապարաւոր անձաւաձեւ.
vine-hedge, vine-trellis.
Եւ անտի պարզեցան մեկնեցան ի կողմն քարայի՝ իբրեւ վտաւանօք հինգ հարիւր եւ յիսուն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 17։)
block of stone;
precipice, ravine.
Կոշտք քարանց. քարուտ վայր. առապարք.
stone's throw.
Անվրէպ առնէին զքարաձիգսն՝ փլուզանել զպարիսպն քարամբք մեծամեծօք. (Կաղանկտ.։)
grotto, cave, cavern.
στιλάς rupes. Այր այսինքն փտպար՝ անձաւ՝ ի քարէ. քարանձաւ եւ Քարաժայռ. Եգիտ անդ քարայր մի։ Զքարայրսն լասիկինեցւոց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։ Խոր. աշխարհ.։)
to turn to or become stone, to be changed into stone, to be petrified;
to be stoned, hardened, obdurate.
Որք ըստ մարմնոյ պարծին յաբրահամ, յոհաննէս մարգարէանայ զնոցա քարանալն եւ զլուծանելն, եւ զհեթանոսաց կոչումն, որ քարանց եւ փայտից ազգայից ծառայէին. (Մեկն. ղկ.։)
Ի փապարս լերանց, ի յայրս, եւ ի ծերպս քարանձաւաց. (Շար.։)
Զկրօնաւոր տեսեալ, եւ զտեղի քարանձաւացլ նոցա՛ ցուցանեն, եւ դարձեալ զպարարտ կերակուր պահանջեն. (Մխ. առակ.։)
Այն որ աչս ունի, ի տեսանելն զոք ի կուրացն ընդ վաղս քարանձաւաց գնացեալ՝ ձայնէ գալ յուղիղ ճանապարհ։ Ի քարանձաւաց վազելով, եւ ի ջուրս անկանելով. (Լմբ. առակ.։ Անյաղթ պորփ.։)
wild-mint, pennywort;
bird's-foot-trefoil.
Որպէս թէ Քարանանուխ. վայրի անանուխ բուսեալ յառապարս.
stone-walled, fortified;
stone-wall.
Ոյր պատուարն կամ պարիսպն է քարաշէն. քարամբք պատեալ. եւ Նման քարեղէն պատուարի.
Կարծրակերտ կարկառք պնդակցորդք քարապատուարք ... եղեն ի հարթ ճանապարհս։ Զորոյ զմաքուր ոսկերս ամփոփեալ հաւաքեցին ի քարապատուար շիրիմ անձկութեան յարկի. (Նար. խչ.։)
precipitation, falling headlong;
steep, precipice.
Գնասցուք ընդ անձուկ ճանապարհն վասն յերկուց կողմանց քարավիժութեան։ Յերկոցունց կողմանց ի քարավիժութենէն ապրել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1. եւ 13։)
cleared from stones.
Մեղաւորաց ճանապարհք ղորկ եւ հորդեալ քարաքաղ. (Սիրաք նոր. ՟Ի՟Ա. 11.) (ուր հինն, եւ յն. հարթեալ ի քարանց)։
cavern, grotto.
Փապարք կամ ծերպք, դարափորք եւ քարքաքորկք. բառ անստոյգ որ գուցէ վերծանելի իցէ՝ քարաքուիք, կամ քարափորք։
cf. Քարգոնոսական.
Տրամակայեալ յինքեան յոքնաբեզունն քարգոնական կնիք՝ յապարանէն արքունի։ Մահաշունչ հոտ քաղուն քարգոնական նժուգին։ Զգուշացուցից քեզ չու ի քարգոնոսական նպատ։ Կամիմ, զի եւ դա արքունիս քոյո քարգոնոսական ապարանի առկայացեալ՝ արասցէ քեզ ճեմարան։ Ի զարդ քարգոնոսական տպարանին. (Մագ.։)
royal.
Տրամակայեալ յինքեան յոքնաբեզունն քարգոնական կնիք՝ յապարանէն արքունի։ Մահաշունչ հոտ քաղուն քարգոնական նժուգին։ Զգուշացուցից քեզ չու ի քարգոնոսական նպատ։ Կամիմ, զի եւ դա արքունիս քոյո քարգոնոսական ապարանի առկայացեալ՝ արասցէ քեզ ճեմարան։ Ի զարդ քարգոնոսական տպարանին. (Մագ.։)
cf. Քարեղէն.
Պատկերք ձեռաց ճարտարի, ոմն փայտեայ, ոմն քարեայ։ Իբրեւ զարձանս քարեայ տապանի։ Իբրեւ զպարիսպ քարեայ։ Թէ քարեայք էին՝ պարտ էր ի զգայութիւն գալ. (Ագաթ.։ Ածազգ. ՟Զ։ Զենոբ.։ Երզն. մտթ.։ Տօնակ.։)
made of stone, stony, stone.
Պատկերք ձեռաց ճարտարի, ոմն փայտեայ, ոմն քարեայ։ Իբրեւ զարձանս քարեայ տապանի։ Իբրեւ զպարիսպ քարեայ։ Թէ քարեայք էին՝ պարտ էր ի զգայութիւն գալ. (Ագաթ.։ Ածազգ. ՟Զ։ Զենոբ.։ Երզն. մտթ.։ Տօնակ.։)
throwing, flinging or casting stones;
ballista, catapult;
— բարբառ, biting words;
իբրեւ — մի, a stone's cast or throw;
— առնել, to precipitate;
— լինել, to throw stones;
to fling at one.
ՔԱՐԸՆԿԷՑ. λιθοβόλον instrumentum bellicum ad jaciendos lapides. Գործի քարաձիգ. բաղիստր. բաբան. պարսատիկ մեծ.
Չէ՛ պարտ քրիստոնէի՝ ի վիճակառ կամ ի քարընկէց գնալ. (Ոսկիփոր.։)
to draw, to drag, to pull or haul about, to drag along, to lead away;
— յինքն, to attract, to win, to gain or bring over;
— ընդ գետին, to drag on the ground;
— առ դատաւորն, to lead or drag before the judge, to bring to justice;
յարտասուս —, to stir to pity, to affect, to move;
— զոք, to defame, to slander, to bite.
Քարշել զնոս ընդ երկիր։ Քարշեսցո՛ւք զնոսա (պարանօք) մինչեւ ցհեղեատս։ Ի գնացս իւրեանց քարշէին զստորոտս նւրեանց։ Քարշէին զգործիսն հանդերձ ձկամբքն։ Քարշեալ զարս եւ զկանայս մատնէր ի բանտ։ Քարշել առ քաղաքապետսն, կամ առ դատաւորն, կամ ի դատաստան, կամ ի տեղւոջէ իւրմէ. կամ ի վայր. կամ ի ներքուստ արտաքս, կամ արտաքս քան զքաղաքն. կամ զմարմինս փշովք։ Տուտն նորա քարշէր զերրորդ մասն աստեղաց։ Քարշեա՛ զալիս քո. եւ այլն։
to herald, to proclaim by heralds, to announce publicly, to publish loudly, to cry;
to preach;
թագաւոր —, to proclaim king;
— յանապատի, to preach in the desert;
— օրինակաւ անձին, to practise what one preaches, to be the first to set an example to others.
Յովսափատ քարոզեաց պահս յամենայն յուգայ։ Արի՛ եւ գնա՛ ի նինուէ քաղաք մեծ, եւ քարոզեսջի՛ծ անդ Քարոցել գերեաց զթողութիւն։ Քարոզեա դո՛ւստր երուսաղէմի։ Դու զիմաստութիւն քարոզեսցես։ Ի գլուխս պարսպաց քարոզի Սկսաւ քարոզել Յիսուս։ Քարոզէր զաւետարանն արքայութեան.եւ այլն։
infamous, disparaged, disgraced, blasted;
— կալ, to bear, to pocket an affront, to put up with an insult, to behave in an infamous manner, to behave brutally, filthily.
Ասացից եւ առ ձեզ, որ նշաւակիքդ եւ քարուակկայք ի հրապարակս։ Եթէ հերթանոսք առնիցեն զայն, ծաղր պա՛րտ էր առնել. յորժամ հաւատացեալն նովիմբք քարուակ կայցէ, զի՞նչ պատասխանատուութիւն կայցէ։ Չամաչիցե՞ս աւելի քան զնոսա քարուակ կալով. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 6։)
full of stones, rough, stony.
Գալ առ մեզ զայսքան ճանապարհս քարուտ։ Թնդ քարուտ տեղիս։ Զոր օրինակ ի ջրհեղեղէ ամենայն քարուտ եւ խոնարհագոյն ընկղմին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Եւս. պտմ. ՟Զ. 40։ Ոսկ. ՟բ. թես.։)
Այնպէս դժուարին եւ քարուտ իմն է ճանապարհն կուսութեան. (Ոսկ. ես.։)
cf. Քարտէս.
Չնայիս ի քարտն եւ յերէգն, այլ ի պարգեւն ձեռին թագաւորին՝ որ գրեաց. (Սեբեր. ՟Գ։)
cf. Քարտէս.
Չնայիս ի քարտն եւ յերէգն, այլ ի պարգեւն ձեռին թագաւորին՝ որ գրեաց. (Սեբեր. ՟Գ։)
cf. Քարտէս.
Չնայիս ի քարտն եւ յերէգն, այլ ի պարգեւն ձեռին թագաւորին՝ որ գրեաց. (Սեբեր. ՟Գ։)
card, paper, parchment;
cartoon, pasteboard;
letter;
book.
Չնայիս ի քարտն եւ յերէգն, այլ ի պարգեւն ձեռին թագաւորին՝ որ գրեաց. (Սեբեր. ՟Գ։)
to expiate, to atone for;
to justify;
to propitiate, to satisfy, to conciliate, to render favorable or propitious;
աստուած, քաւեա զիս զմեղա ւորս, God, be merciful to me, a sinner;
քաւեալ եմ ես, I am innocent.
ἰλάσκομαι propitior, propitius sum ἑξιλάομαι, ἑξιλάσκομαι propitium reddo, expio, placo. Քաւել. սրբել եւ ջնջել զմեղս. ազատ եւ անպարտ կացուցանել ի յանցաւորութենէ. արդարացուցանել. հաշտ լինել Աստուածոյ ընդ մարդիկ, կամ հաշտ առնել քահանայի զմարդ ընդ Աստուածոյ. ներել. թողութիւն շնորհել. ցածնուլ. հաճիլ.
Զամպարշտութիւնս մեր դու քաւեսցես։ Գթած էր, քաւէր զմեղս նոցա, եւ ապականէր։ Վասն անուան քո տէր քաւեա՛ զմեղս իմ։ Առ ի քաւելոյ զմեղս ժողովրդեանն.եւ այլն։
Անմեղն զմեղանչականցս քաւեաց զպարտիս։ Ողոքեա՛ զնա դառն արտասուօք, եւ քաւիս. (Խոսր.։ Լմբ. ժղ.։)
Իսկ ՔԱՒԵԱԼ ԵՄ, ՔԱՒԵԱԼ ԼԻՋԻՐ, եւ այլն. ըստ յն. ասի, անպարտ. ἁθώος . կամ սուրբ. մաքուր. καθαρός . Տե՛ս (Ծն. ՟Ի՟Դ. 8. 41։ Թուոց. ՟Ե. 19=32։ Յես. ՟Բ. 17։ Մտթ. ՟Ի՟Է. 24. եւ այլն։)
ՔԱՒԵԼ. ἁθωόω insontem declaro λυτρόω, λύω redimo, libero, solvo. Անպարտ առնել. արդարացուցանել. տե՛ս (Երեմ. ՟Ժ՟Ե. 15։ ՟Խ՟Զ. 28։ Դան. ՟Դ. 24։ ՟Ա. Եզր. ՟Թ. 3։)
Քաւիմ, յորժամ ի դատաստանն ոսոխն դատապարտէ, եւ ոք ի վկայից զիս արդարացուցանէ. որպէս Քրիստոս քաւեաց զաշակերտսն ի դատել զնոսա հրէից վասն հարկ կորզելոյ, կամ չպահելոյ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Քեզոյն.
Քեզէն զքեզ պարտաւորեցեր, եւ ես թողում զպատիժսն։ Դու քեզէն զպատիժսն յանձն առեր, եւ ես թողում զպատուհասն. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Բ։)