jeer, scoff, taunt;
mockery, jeering, irony, derision;
rivalry, strife, contest;
spite;
ընդ —, ընդ —գս, ironically, derisively, tauntingly;
against, in dispite of, in contempt of, in defiance of;
ընդ — ելանել, ի — արկանել, to scoff at, to laugh at, to ridicule, to quiz, to deride, to taunt, to jeer at;
կալ ի — ի or ի — ոջ, to do in spite of, to despite, to object to, to dispute or wrangle;
to vie with.
Առն վարդապետի չէ պարտ ընդ հենգս ինչ ելանել վասն փրկութեն աշակերտացն. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
idolatrous.
Դիւապաշտ. դիցապաշտ. կռապարիշտ. (ի բառիցս էշմա՛կի. որ է ըստ վր. դեւ. սատանայ. եւ ըպատէթ. որ է ար. պատիւ. եւ կամ գրելի՝ Հեշմակապաշտ)
voluptuousness, sensuality, lewdness.
Եւ մեզ պարտ է դառնալ ի հեշտասիրութենէ, եւ նմանել խաչեալ մամնոյն քրիստոսի. (Անան. ի պետր.։)
Chamberlain.
Սուլտանացաւ բեգիարուխն ի վերայ պարսից եւ հայոց, որ եւ զքեռին իւր զիսմայիլն արարեալ հեջուպ. (Վրդն. պտմ.։)
discord, strife, wrangling;
hate, spite, ill-will, rancour;
spiteful, rancorous, quarrelsome;
stubborn.
Ո՛չ է պարտ ըստ հակառակութեան կամ հեռի առ ոք՝ առնել ինչ. (Բրս. կանոն.։)
living far off, remote, distant.
Ճանապարհորդել գնալ ի հեռաբնակ աշխարհն հոնաց. (Կաղանկտ.։)
far, distant;
removed far away.
Հեռագնաց ճանապարհօք մաշէին զաւուրս իւրեանց։ Զհեռագնաց ճանապարհն հատեալ. (Փարպ.։ Ճ. ՟Գ.։)
very far, farther;
far, from afar, afar off.
Հեռագոյն իցէ ճանապարհն, կամ տեղին, կամ երկիրն։ Ի հեռագոյն տեղիս.եւ այլն։
Հեռագոյն ի նմանէ իբր քառասուն ասպարիսաց շինեաց քաղաք. (Խոր. ՟Բ. 37։)
cf. Հեռաւոր.
Ճանապարհորդեալ ընդ հեռաձիգ աշխարհն հռովմայեցւոց. (Ուռհ.։)
remote, removed, distant, far off;
absent.
Ի հեռաւոր ճանապարհի ոչ իցէ. (Թուոց. ՟Թ. 13։)
remote, distant;
far;
— առնել, տանել, to remove far off;
to scatter;
to turn aside or away, to avert, to ward off;
— ունել, to keep away, or at a distance;
— ունել զանձն յիմեքէ, to keep off, to avert;
to abstain, to refrain;
— առնիմ, լինիմ, cf. Հեռանամ;
աստուած իմ, միʼ — առնիր յինէն, remove not Thyself, o God, from me!.
Գնալ ի ճանապարհ հեռի, յաշխարհ հեռի։ Եւ որ ի ծով հեռի։ Հեռի են աւուրքն.եւ այլն։
Հեռի առնել յանձնէ կամ ի յարկէ եւ կամ յայլմէ զանօրէնութիւն. զանիրաւութիւն. զօգնականութիւն. զծանօթս կամ զանձն յաստուծոյ։ Աստուած իմ մի՛ հեռի առնիր յինէն։ Յիրաւանց քոց հեռի եղեն։ Հեռի եղեն յինէն եղբարք իմ, կամ մխիթարիչք իմ։ Հեռի եղիցի ի նմանէ օրհնութիւն։ Սուր եւ թշնամի հեռի լիցի ի նոցանէ։ Որպէս հեռի են երկինք յերկրէ, այնպէս հեռի են ճանապարհք իմ ի ճանապարհաց ձերոց։ Հեռի իցէ ի քէն ճանապարհն։ Հեռի եմք ի ձէնջ յոյժ։ Հեռի եմք ի միմեանց։ Հեռի է ի մեղաւորաց փրկութիւն։ Հեռի լիցին ի փրկութենէ։ Առ ի քէն իմաստութիւնդ հեռի է ի նմանէ։ Խորհուրդ ամպարշտաց հեռի է ի նմանէ։ Մերձ ես դու տէր ի բերանս նոցա, եւ հեռի յերիկամանց նոցա, եւ այլն։
cf. Հեսկեան.
(լծ. ընդ խիստ. եւ վէս, վեստ. թ. ասը եւ խասիպ ). Հիւսք. հիւսկէն իրք. չուան հիւսեալ. սիրայ. պարան. պատատք. եւ խրացք.
cf. Հեստութիւն.
transgression, disobedience, refusal, contumacy, opposition, resistance;
rebellion.
Գիտեմ զհեստութիւն քո, եւ զխիստ պարանոց քո. (Օր. ՟Լ՟Ա. 27։)
outrider, guide;
—կտուր առնել, to open the way, to guide.
Կարօղ զհետս. բացօղ զճանապարհ. առաջնորդ. հորդիչ. ճամբայ բացօղ.
Ստեփաննոս, որ հետակտուր եղեւ ճանապարհի արքայութեան. (Եփր. ի ստեփ.։)
to draw behind or after.
Ամենայն ջրայնոց կառավարեալ՝ ընդ այն ճանապարհ հետաձգէր. (Ճ. ՟Ա.։)
inquisitive, curious;
— լինել, to be -;
to examine, to investigate, to search into.
Որք կամիցին զանձինս ցուցանել հետաքննինք ... եւ պարսաւագէտք. (Մխ. դտ.։)
cf. Հետաքնին.
περίεργος, περιεργαζόμενος curiosus, supervacaneus. Որ քրքրէ զհետս իրաց. հետաքնին, եւ Ընդվայրաքնին. եւ Աւելորդ. վայրապար.
going on foot, pedestrian;
four-footed;
hackneyed, trite, common-place, trivial, ordinary;
in prose, prosaic;
foot-soldier;
quadruped;
ի — ուց, on foot, afoot;
—ք, — զօրք, infantry, foot-soldiers;
— արձան, անդրի, pedestrian statue;
— կրթութիւն, pedestrian exercise;
— որսորդութիւն, hunting on foot;
— ձաղումն, infantry triumph;
— բանք, trite, hackneyed or common-place saying, vulgarity of expression;
— գովութիւնք, vulgar praises;
— երթալ, to go on foot;
—ս խօսել, to talk common-place.
Գետնագնաց հետեւակ ճանապարհորդէր. (Մանդ. ՟Դ։)
pedestrian, going on foot.
Հետեւակ ի գնացս. հետի կամ ոտիւք գնացօղ. եւ Որ ցամաքաւ ճանապարհորդէ.
Հետեւակագնացի առնն ճանապարհ. (Խոր. ՟Ա. 11։)
walking or travelling on foot.
consequence, result;
corollary;
—նս հանել, to deduce, to infer;
ծանր լիցին — գործոյս, this affair will have unpleasant or serious consequences.
ՀԵՏԵՒԱՆՔ ἁκολούθημα, ἁκολούθησις , ἁκολουθεία, τὰ ἁκολούθα consequentia, circumstantia. որ եւ ՀԵՏԵՒՈՒԹԻՒՆ, ՀԵՏԵՒՈՒՄՆ, ԶՀԵՏԵՐԹԱՆՔ. Հանգամանք. պարագայք. ընթացք. գնացք. կարգ. շարունակութիւն.
ՀԵՏԵՒԱՆՔ. Ըստ քերականաց, պարագայք բայի, որք հարկաւ զհետ երթան նորա.
to follow, to accompany, to attend, to go with;
to follow, to follow in the steps of, to imitate;
to follow, to go or come after, to result, to derive, to proceed, come from;
— շաւղաց ուրուք, to follow in the steps of, to go after;
— ի մօտոյ, to follow closely, near;
—ւի, it ensues, it follows.
ՀԵՏԵԻԵԼ Երթալ. յառաջ գնալ. շարունակել հետզհետէ զճանապարհ. դիմել. ընթանալ. ուղեւորիլ. (իրօք կամ նմանութեամբ)
Ընդ անկոխ հետեւել եւընդ անճանապարհ։ (Ընդ) լայն ճանապարհն հետեւել. (Փիլ. բագն.։ Շ. յիշատ.։)
Ճանապարհ է կենցաղոյս ընթացքն, ընդ որ հետեւիմք ի գերեզմանն։ Ընդ որ այսօր հետեւիմք. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ատ.։)
to cause to follow, to induce;
to infer, to conclude, to draw a conclusion.
Բարեխօս եւ օգնական ընդ աջմէ հօր. որոյ պարտիմք եւ զյուսալն ի նա հետեւեցուցանել։ Զուղիղ դաւանութիւն հետեւեցուցանել. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
follower, imitator;
— լինել, գտանել, to follow, to imitate.
ἁκόλουθος pedissequus, assecla, comes, adsectator, auditor. Որ հետեւի զկնի հետոց այլոյ. նմանօղ. պաշտօնեայ. աշակերտեալ. ընթացօղ ընդ նոյն ճանապարհ.
Զի հետեւող գոլով նորին՝ հօր քո վերին օթեւանին։ Նախաշաւիղ հետեւողաց անձուկ ճանապարհին. (Շար.։)
cf. Հետիոտից.
Ի հետիոսս ի բաբիղոն գնալ։ Գնայ ի հետիոտս։ Ի հետիոտս սպառազինեալք՝ գնացին։ Ի ճանապարհ ի հետիոտս ընթանայր. (Եւս. քր. ՟Ա։ Արծր. ՟Ե. 2։ Ղեւոնդ.։ Սկեւռ. ես.։)
brazen-faced, impudent;
vixen, scold, hussy, jade, slut.
anatomic;
— տեսութիւն, anatomy.
Որք հերձական տեսութեանց պարապեալ են. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Հերձեմ.
Հերձեալ բռնութեամբ (զօդս)։ Եհերձ ճանապարհ ընդ մէջ կենդանեաց եւ մեռելոց։ Զծովն կարմիր հերձեր։ Հերձ զծովն, կամ զվէմն։ Զյղիս նոցա հերձցես։ Հերձուին զյղիս։ Հերձաւ վարագոյր տաճարին ընդ մէջ։ Հերձցէ զքեզ ընդ մէջ։ Լուար ինչ բան, մեռցի ի սրտի քում. պի՛նդ կաց, ոչ հերձու, եւ ելանէ արտաքս. եւ այլն։
Յանդամոց մարմնոյն պարտ է հատանել, եւ որիշ հերձուլ, որ չարաչար միաւորեալ է. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
division, separation;
scission, rupture, disunion, discord, dissent, schism;
sect;
heresy;
— առնել, to bring about a scission;
to sow discord;
եղեւ — ի ժողովըրդեանն վասն նորա, there was a division among the people because of him;
դարձեալ — լինէր ի մեջ հրէից, there was a dissension therefore again among the Jews;
— անկեալ էր ի մէջ նոցա, they were divided among themselves;
they were at variance.
Մուծանեն հերձուածս կորստեան։ Հակառակութիւնք, երկպառակութիւնք, հերձուածք։ Ըստ ճանապարհին՝ զոր ասեն հերձուած։ Ոմանք ի հերձուածոյն փարիսեցւոց.եւ այլն։
cleavage, cleaving;
greet;
cf. Հերձուած;
— որովային, gastrotomy.
Հերձեալ զգազանն՝ անցանէր ընդ պարանոցն հերձումն. (Փիլ. սամփս.։)
refutation;
— բանից, confutation.
Յոլովագո՛յն մարտացուն ձեռաց զպարտութեանցն եւեթ առնէ տալ զհերքութիւնս. (Պիտ.։)
to grow stronger, to become more powerful, to make or render oneself potent, mighty;
to gather strength, to be strengthened.
Հզօրացաւ ռոբովամ ամս երիս։ Հզօրացաւ եզեկիա, եւ շինեաց զամենայն պարիսպս կործանեալս։ Հզօրացան նոքա ի վերայ ամենայն թագաւորութեանց։ Զի լիցի հզօրացեալ տէրութիւնս մեր Զի էք դուք հզօրացեալ.եւ այլն։
of marvelous beauty.
Մի՛ անտեսիլ կացուցաներ զիս ի հիաչքնաղ հրապարակաց հրաբուն սեռից. (Բենիկ.։)
to demolish, to raze, to level with the ground.
Զպարիսպն հիմնայատակ արարին. (Զենոբ.։)
aggression, assault by brigands.
Փոխեցին զաթոռ հայրապետութեանն աղուանից ի չորայ քաղաքէ ի քաղաքն պարտաւ վասն հինահալած արշաւանացն թշնամեաց խաչին քրիստոսի։ Մինչեւ ցգետն եփրատ հինահալած արարեալ արշաւանօք զհետ ընթանայր թշնամին։ Հինահալած արշաւանօք տարեալ զնոսա անցուցանէր ընդ գետն. (Կաղանկտ.։)
alkanet, red dye;
henna.
Կացուցանէ պահապանս արքունի ի հինայից թագաւորացն, որ բուն ոստ (այսինքն ոստանիկք) անուանին. որպէս եւ վիրք այժմ սէփէծուլ. պարտի գրիլ, ի հին զարմից, (ըստ Խոր. ՟Բ. 7։)
fore-arms;
ծղիս ի վեր ամբառմալ, մարզել or պարզել, to turn up one's sleeves, to prepare oneself for.
spinage;
beetroot.
զկերակունր պարկեշտ առնել՝ զերդ դդում եւ թախտ, եւ վլիտօն՝ որ է ծմելն. խիարին եւ կօդային մէջն. (Մխ. բժիշկ.։ Բժշկարան.։)
to be grieved, cast down, disheartened, unnerved;
to take to heart, to fret;
ծմրեալ ի տրտմութենէ, weighed down with sadness, sorrowful, oppressed with grief.
Յարտասուս եւ ի դէմս տխուր, եւ ի ծմրեալ կերպարան հասակիդ նայիցիք. (Պիտ.։)
to beget;
to give birth, being or life to, to bring forth a child, to lie in, to be delivered;
to procreate, to produce;
to be begotten, engendered, produced, born;
to originate, to arise, to spring;
to pullulate, to bloom;
to emanate, to issue, to proceed;
— — կենդանեաց, to engender, to litter, to bring forth;
վերստին —, to be regenerate, born again;
to revive, to come to life again;
— Հօր, to procreate;
վերստին — մկրտութեամբ, to be new-born or regenerated by grace;
որդիս —, to bring forth a child, to be delivered of a child;
ծնաւ որդի or մանուկ արու, she brought forth or was delivered of a male;
գոգցես յայն ծնեալ էր or թուէր իմն յայն ծնեալ he seemed born for;
գետք զխորս ծնանին, the rivers nourish the sea;
երեսք որ ծնանիցին ի հայելւոջ, a figure horn or reflected in a mirror;
այտի ծնաւ քերթուղութիւն, thence poetry was born.
Յամպարշտութենէ անօրէնութիւն ծնանի. (Աթ. ՟Ը։)
loving, fond of one's parents.
Ամենայն աստուածասիրաց պարտ է ծնողասէրս լինել. (Տօնակ.։)
childbirth, confinement, delivery, lying-in;
birth, nativity, filiation;
origin, rise, source;
generation, race, offspring;
infant or child;
fruit, production;
effect;
horoscope, nativity;
—ք, posterity, children, descendants;
խթումն ծննդեան, Christmas-eve;
— Քրիստոսի, Christmas, nativity of our Lord;
—ք or գիրք ծննդոց, Genesis;
վերստին —, regeneration, renewing;
միւսանգամ —, resurrection;
— մտաց, conception, conceit;
— լուսնի, new moon;
— փոխոյ, interest;
usury;
— կենդանեաց, brood, litter, covey;
մերձ ի —, near lying-in;
about to bring forth young;
կալ ի ծննդոց, to cease from bearing, to become sterile;
օր ծննրոց, anniversary of birth-day;
երկիր ծննդեան իմոյ, my native country or soil, birth-place, home.
Ի թանձրացեալն. ἕκγονον, γέννημα, ἑπιγονή, ἁπογόνος, παιδίον, natum, faetus, proigenies, progenitus, oriundus, puer եւ germen, fructus, effectus. Զաւակ. որդի. սերունդ, եւ Բերք. արդիւնք. արգասիք. պտուղ. (իրօք. եւ նմանութեամբ.) օղուլ, եվլատ, պար, հասըլ. եբր. եէլէտ, ախերիթ, տօռ, ֆէրի.
to assist a woman in lying-in;
to aid in bringing forth.
Զիա՞րդ անարգասաւորն եւ անկերպարանն յայլս կարէր արդիւնս ծնուցանել։ Երկիւղ ի միտս մարդկան ծնուցանել։ Հուր ծնուցանէ (արեւն ի ձեռն ապակւոյն). (Եզնիկ.։)
cf. Ծոծորակ.
ԾՈԾՈՐԱԿ եւս եւ ԾՈԾՐԱԿ. κοτίς occiput. Յետին կողմն գլխոյն կամ պարանոցին, րպէս ծորակ՝ երակ եւ անցք ուղղոյ կամ ծծոյ ընդ անրակն, եւ իբրու ծործոր կամ ձորամէջ.
cf. Ծոմանամ.
Որ պատրաստեալ ես ծոմել ի ճանապարհիս յայսմիկ։ Յետ լալոյն եւ ծամելոյն նոցա. (Եփր. թագ.։)
sea;
lake;
the molten sea in the Temple;
—ն լայնասփիւռ, the main sea, the deep, the high or open sea;
անդունդք ծովու, the depths of ocean, the mighty deep;
ի խորս ծովու, far out at sea;
կապուտակն ծովուց, sea-green;
ջուր —ու, sea-water;
հէն ծովու, sea-rover, pirate;
ընտել ծովու, accustomed to the sea;
ընդ ծով եւ ընդ զամաք, by sea & land;
գնալ ընդ —, to go to sea, to put to sea, to sail;
անցանել ընդ —, to go over or across, to cross the sea;
զեփիւռ ծովու, sea-breeze;
հողմախաղաղ —, հարթածաւալ —, calm sea, as smooth as glass;
կապուտակային՝ անշարժ՝ խաղաղաւէտ՝ ընդարձակ՝ անհուն —, blue, still, quiet, vast, immense ocean;
մոլեգնութիւն ծովու, the raging or fury of the sea, the roughness of the waters;
ալեկոծ՝ յուզեալ է —ն, the sea is turbulent, swelling, rolling;
ալեկոծի, փրփրէ ծովն, the sea runs high, foams, froths;
մրրկալից՝ մոլեգին՝ զայրագին՝ փրփրադէզ՝ ահեղագոչ՝ անսանձ՝ սպառնալից՝ անգութ —, stormy or tempestuous, dreadful or furious, angry or raging, foaming, thundering or roaring, unruly or ungovernable, threatening, pitiless ocean;
— աչեր, blue of sea-green eyes.
— հեշտութեանց՝ ցաւոց, a sea of delights, of griefs or sorrows.
Զժողովս ջուրցն կոչեաց ծովս (որ եւ լծ. ընդ ժողով)։ Ի վերայ ամենայն ձկանց ծովու։ Ետուր եւ ի ծովու ճանապարհ։ Ի կարմիր ծովուն։ Զծով ի ցամաք, ե զցամաք ի ծով փոփոխեալ։ Ի ծովն աղի, որ է ծով աղից. եւ այլն։
Զայդ քո կերպարանդ, զայդ լոյս երեսդ, զայդ ծո՛վ աչերդ. (Ոսկիփոր.։)
that voyages or goes by sea, sailing;
ploughing the sea;
— լինել, to sail, to navigate;
— ընդ երկիր բերեալ լինել, to pass over the sea as if by a bridge.
Ծովագնաց ճանապարհորդ զմեղաւորս ասէ, եւ ցամաքընթաց զարդարսն. (Խոսր.։)
cf. Ծովագնաց.
Ծովագնաց ճանապարհորդ զմեղաւորս ասէ, եւ ցամաքընթաց զարդարսն. (Խոսր.։)
sea-voyage;
navigation.
Անխոնջ լինիս ի ճանապարհորդութիւն, ի ծովագնացութիւն. (Լմբ. առակ.։)