that runs together, that accompanies, concomitant;
— զօրութիւն, concurrent.
Զուգընթաց ձայնին՝ եկն մեռեալն արտաքս». այսինքն ընդ բարբառելն. (Շար.։)
in like manner, likewise, equally, as much;
twice, double.
ἵσακις pariter ուստի Զուգիցս զոյգ. ἵσακις ἵσος pariter par որպէս թ. պառ պարապար. Հաւասարապէս, նոյնչափ. կրկնակի. կրկնակ.
cf. Զիրկ.
cf. ԶԻՐԿ;
Զրկեալ. անմասն. անբաժ. սին;
շագասըզ;
Զուրկ եւ ունայն ի ճշմարիտ գեղեցկութեանցն։ (Ուռպ.)
to tremble, to shudder, to shake, to quiver, to take fright, to be scared, startled;
to be uneasy, alarmed, to concern one's self;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold.
σφαδάζω, δυσανασετέω, ὁδυνόμαι , ὁδύρομαι angor, palpito, agre fero, doleo, moereo, lamentor στενάζω ingemisco եւ այլն. Ի զովոյ կամ իբր ծփմամբ տագնապիլ՝ դողալ. ի դող մահու հարկանիլ յետին ցրտութեամբ կամ յետին տագնապաւ. սարսռալ. եւ Վշտագնիլ. վարանիլ. նեղիլ. դժուարիլ. ստրջանալ. զայրանալ. հեծել. տատամսիլ. հոգալ. տրտնջել.
իսկ ըստ Հին բռ.
Եսաւ (առ նախանձու) դժուարի եւ զոփայ։ Ի մոլորելն՝ ստրջանայ, զոփայ։ Զոփայ՝ տրտմի եւ վշտանայ մեղաւորն, կամ մահապարտն, եւ այլն. (Փիլ.։ Լմբ.։ Պիտ.։)
Զանձն անիծանէ. եւ զոփայ։ Զանձն ստգտանէ, եւ զոփայ։ Զի՞ լայցես եւ զոփայցես։ Վասն որոյ եւ յոյժ իսկ զոփամ, զի որք հրեշտակաց՝ մանաւանդ թէ տեառն իսկ հրեշտակաց առաք հրաման նմանօղ լինել, մեք սատանայի նախանձաւորք լինիմք. (Ոսկ. մտթ.։)
Ընդ անտէրունչ լինելն հօտին դժուարէր եւ ընդ անապատէն (զրկիլ) զոփէր. (Սկեւռ. լմբ.։)
to be exasperated, irritated, to put one's self in a passion, to take offence, to resent, to be vexed, to bear malice;
to grieve, to complain, to lament.
ԶՉԱՐԱՆԱՄ ԶՉԱՐԻՄ. ἁγανακτέω, δεινῶς ἑνέχω , δυσχεραίνω indignor, aegre fero, gravor ἁμύνομαι vindico որ եւ իբր ռմկ. ՉԱՐԱՆԱԼ ասի. այսինքն Զայրանալ, զայրագնիլ. դժուարիլ, դժկամակիլ. եղելոցն չար թուիլ յաչս, եւ խորհել չարիս հասուցանել. չարակնութեամբ վառիլ ի վրէժ քինու. դժարը գալ, հինհինալ.
Սկսան ... զչարել եւ գրգռել ընդ նմա վասն բազում իրաց. (Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 53։)
Դառնասցին, այսինքն զչարեսցին. (Մխ. երեմ.։)
cf. Զչարանամ.
ԶՉԱՐԱՆԱՄ ԶՉԱՐԻՄ. ἁγανακτέω, δεινῶς ἑνέχω , δυσχεραίνω indignor, aegre fero, gravor ἁμύνομαι vindico որ եւ իբր ռմկ. ՉԱՐԱՆԱԼ ասի. այսինքն Զայրանալ, զայրագնիլ. դժուարիլ, դժկամակիլ. եղելոցն չար թուիլ յաչս, եւ խորհել չարիս հասուցանել. չարակնութեամբ վառիլ ի վրէժ քինու. դժարը գալ, հինհինալ.
Սկսան ... զչարել եւ գրգռել ընդ նմա վասն բազում իրաց. (Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 53։)
Դառնասցին, այսինքն զչարեսցին. (Մխ. երեմ.։)
disgust, aversion, dislike.
Առ ի բառնալ զնոցա զչարութեանն մոլորութիւն. (կամ գուցէ չարութեանն) (Նանայ.։)
to bind, to tie close, to press;
to subdue, to hold, to hinder;
to draw, to draw again.
Արեգակն ոչ համբերեալ ... զճառագայթն յինքն զսպեաց. (Պրպմ.։ Ագոյց զսպեաց զնա. Ոսկ. ես.։)
Բազպանս զսպեսցէ զձեռսն, եւ պատրաստ սպասաւորութեան արասցէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Զսպեաց զնոսա երկիւղիւ։ Զի խրատեսցէ զնոսա տանջանօքն զսպիլ յաւելորդացն։ Ի լայն եւ ի հարուստ մեկնութենէ՝ զսպել զերկարութիւն բանիցն համառօտ կարգաւ. (Ոսկ. գծ.։)
Զսպեալ ամփոփէ զԱստուծոյ պարգեւացն առատութիւնն. (Սարկ. հանգ.։)
to clear, to cleanse, to fine, to refine;
to clarify, to filter, to purify;
to rectify;
to revive.
καθαίρω purifico πυράζω եւ πυρόω եւ πειράζω igne probo, examino, purgo Զուտ կացուցանել. պարզել հրով. մաքրել. յստակել. ջինջ եւ անխառն առնել. խալլ էթմէք (իբր հալելով զատել)
Իբրեւ զհուր՝ ո՛չ առ ուտել եւ ծախել, այլ առ ի զտել եւ սրբել։ Զտեա՛ զմիտդ, սրբեա՛ զսիրտդ. (Ոսկ. ես.։)
Չքնաղ քան զբան, եւ ի մթութենէ երկեւանութեան խաւարի զտեալ։ Նշուլազարդ մաքրութեամբ զտեալ զմռայլս մեղաւորիս. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Խ։)
that speaks uselessly or unjustly;
everlasting or great talker, chatterer;
accuser.
Ի կորստական զրաբանիցն ի բաց կացին. (Համամ առակ.։)
to speak uselessly or unjustly, to talk nonsense;
to calumniate.
ματαιόω vanum reddo, vel inaniter loquor, confingo, nugor եւ criminor Զուր բանս բարբառել. մտացածին զրոյցս յօդել. ստել. զրպարտել. բամբասել.
useless discourse, idle talk, nonsensical stuff;
calumny.
Կարկատեն զրաբանութեամբ՝ կռապաշտութիւն զմերս պաշտօն համարելով։ Զրաբանութեամբ մոլորեցելոց. (Մագ. ՟Լ՟Թ. ՟Խ՟Դ։)
that judges uselessly;
false, untrue;
falsely, wrongfully.
Ի զուր դատօղ, եւ դատելով. տարապարտ. անհիմն. անպատճառ. անիրաւ. յանիրաւի.
Ո՛չ զրադատ ինչ գօսութիւն ծառոյն հասուցանէր. (Ագաթ.։)
that thinks uselessly, vain, foolish.
Զի մի՛ ընդունայնամիտ զրախորհուրդ հեթանոսք պարծեսցին առաջի սնոտեաց իւրեանց. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 9։)
cf. Զրաբան.
Զրախօսացն, եւ ընդ վայր խօսողացն, որ յորովայնէն բարբառին. զի զկնի յիշին եւ որովայնակոչք։
Նաեւ զրախօսն առաւել խոտան է արդարադատ աչաց նորա. (Համամ առակ.։)
heap, mass, pile.
ԶՐԱՀԱՆՔ ԶՐԱՀԵԱՆՔ. βουνός collis Բլուր, դէզ, կարկառ (իբրու զրահից հանելոց եւ կուտելոց). եբր. ծիֆօրիմ. պ. սիւպրէ.
armed with a cuirass, cuirassier.
ԶՐԱՀԱՊԱՏ ԶՐԱՀԱՎԱՌ. Զրահիւք պատեալ, վառեալ. սպառազէն. յն. զրահաւորեալ. τεθωρακισμένος.
Վառեալքն զրահավառք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Զրահապատ.
to arm one's self with a cuirass.
Զրահս զգենուլ. զրահիլ. սպառազինիլ.
Որոց ընդդէմ սպառազինապէս զրահաւորեալ. (Արիստակ. յայտն.։)
that flows, inundates uselessly or unjustly.
Նաւարկեալք հմտաբար ընդ զրահեղեղ կռապաշտութիւնս. (Շար.։)
to cuirass, to arm with a cuirass.
θωρήσσω thorace munio, lorico, armo Զրահիւք ամրացուցանել՝ զայլս կամ զանձինս. վառել. սպառազինել. սրտապնդել. զըրխ հագցընել, հագուիլ.
Ի ձեռն պահոց զրահեսցո՛ւք զբարեպաշտ թագաւորս մեր. (Գեննանդ.։)
Գեդէհոն ետես զհրեշտակն, որ ձեռնադրէր զնա դատաւոր Իսրայէլի, եւ զրահէր պատերազմել ընդ մադիանացիսն. (Դամասկ.։)
cf. Զրահետ՞՞՞վարիմ.
Յաննիւթս (այսինքն անպատճառ) զրահետ բերիլ յայսոսիկ, ո՛չ առ ատելիս, այլ առ սիրելիս երբեմն. (Շ. թղթ.։)
vainglorious, proud, boastful, braggart.
Սնապարծ, եւ սնափառ. զրափառ.
that labours in vain.
Կառուցեալ զսնոտիաջան եւ զրավաստակն զաշտարակ. (Անան. եկեղ։)
to die, to cease to live, to be killed.
ԶՐԱՒԱՄԱՀ ԼԻՆԵԼ. Զրաւիլ մահուամբ. ի զուր մեռանիլ. բառնիլ ի կենաց.
to terminate, to finish;
— ի կենաց, to kill, to take away life, to put to death, to slay, to cut the thread of one's days.
Ըստ կամաց իւրոց զրաւեցաւ գործն. (Ճ. ՟Ա.։) Եւ Բառնալ՝ զրկել՝ կարճել ի կենաց. վախճանել, իլ.
Պետն առաքելոց ընդ Սափիրայի ի կենաց զրաւէ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
to take away, to deliver.
Իբր Ազատել՝ վախճան առնելով չարեաց. խալըսցընել.
extortion, exaction, encroachment, injustice, insult, rapine;
breach, diminution, loss, grief, wrong, injury, hardship;
despoiling, privation, degradation, exclusion, dispossession.
Զրկեմք վասն տեշտ ցանկութեանն. իսկ զրկանքն ո՛չ առանց յետին խորամանգութեանն լինի. (Փիլ. այլաբ.։)
Առեալ էին զերկիրն յորդւոցն Սիմայ զրկանօք։ Զի ո՛չ ի զրկանաց ուտեն. (Վրդն. ծն.։)
Ջերմեռանդ արտասուօք ողբասցեն զզրկանս, զի ի հոգեւոր հարսանեացն արտաքս վարեցան. (Խոսր. պտրգ.։)
Զառն զրկանսն ի սիրելի ամուսնոյն. (Պիտ.։)
Եղեւ խռովութիւն վասն զրկանաց ի քաղցրուսոյց վարդապետէն իւրեանց. (Հ. կիլիկ.։)
to deprive, to rob, to despoil, to commit rapine;
to defraud, to frustrate;
to vex;
to strip, to displace, to depose, to leave destitute;
— զանձն, to deprive, to debar one's self from.
Որք յաղագս առաջին անգիտութեանն զրկէին զշնորհակալութիւնն. (Փիլ. յովն.։)
Ի բազմութենէ կենաց իւրոց զրկեցաւ. (Առակ. ՟Ե. 23.) ա՛յլ ձ. արտաքս ընկեցաւ։
Կոյր զրկի ի ճառագայթից արեգական, եւ տգիտութիւն զրկէ ի կատարեալ կենացն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Շահէր ի նոցանէ ինն առաքինութիւն, եւ զրկէր զմինն։ Շահէր ութ, եւ զրկէր զերկուս. այսինքն կորուսանէր. ըստ յն. ոճոյ, կասեցուցանէր, յետնէր. (Վրք. հց. ՟Ը։)
that deprives;
oppressive.
Աղօթս ի վերայ զրկչին առնիցեմ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։)
Հեզ առ զրկիչսն լինելով. (Խոսր.։)
cf. Զրկանք.
Յափշտակութեամբ եւ զրկողութեամբ. (Սկեւռ. աղ.։)
Ճառդ զզրկողութենէ յայտ առնէ. (Վրդն. ծն.։)
Զրկութիւնս եւ բռնութիւնս. (Փիլ. ել.։)
Անիրաւութիւնս, զրկութիւնս, գողութիւնս։ Զանազան զրկութեամբք վարին ի վաճառականութիւնս. (Պիտ.։)
Խանդացեալ ընդ իրս կաթողիկոսին՝ զնա գոլ պատճառք իւրում զրկութեանն. այսինքն զրկեալ մնալոյ ի թագաւորութենէն. (Յհ. կթ.։)
cf. Զրկանք.
Յափշտակութեամբ եւ զրկողութեամբ. (Սկեւռ. աղ.։)
Ճառդ զզրկողութենէ յայտ առնէ. (Վրդն. ծն.։)
Զրկութիւնս եւ բռնութիւնս. (Փիլ. ել.։)
Անիրաւութիւնս, զրկութիւնս, գողութիւնս։ Զանազան զրկութեամբք վարին ի վաճառականութիւնս. (Պիտ.։)
Խանդացեալ ընդ իրս կաթողիկոսին՝ զնա գոլ պատճառք իւրում զրկութեանն. այսինքն զրկեալ մնալոյ ի թագաւորութենէն. (Յհ. կթ.։)
talker;
narrative, historical.
Վասն յունացն զրուցաբանս զակնարկութիւն մերոց պիտոյիցս առնելոյ՝ բաւական է այսչափ. (Խոր. ՟Ա. 1.) այսինքն զզրուցաբանական ակնարկութիւն։
to recount, to narrate.
ԶՐՈՒՑԱԲԱՆԵԼ. Իբր Պատմել. ճառել.
cf. Զրոյց.
Պատմութիւն. ճառք անցից անցելոց. զրոյցք.
Այս կարգ զրուցաբանութեան դադարումն առցէ. (Խոր. ՟Ա. 8։)
to narrate, to relate, to discourse, to talk.
Ճառել. բացատրել. զրոյց տալ. պատմել.
Ո՞վ ոք (կարասցէ) զձերդ առ հրէայսն թշնամութիւն զրուցատրել. (Ճ. ՟Գ.։)
recital, discourse, narration, dialogue.
διήγησις narratio Տըւչութիւն, այսինքն աւանդութիւն պատմական. վէպ. պատմութիւն. ճառ. նագլ, հիքեայէթ.
Յորժամ այսպիսիս ընթերցասիրեմք իմաստութեան ճառս եւ զրուցատրութիւնս. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Զրուցատրութիւն ըստ ներգոյս քերթողական յեղանակս. (Թր. քեր. ուր Անյաղթ եւ Մագիստր.) առաւել մօտին ի դիտաւորութիւն Թրակացւոյն քան զայլ մեկնիչս։
Ասէ (Մարգարիոս) ցկին իւր զրուցատրութեամբ՛ի բարբառ հայերէն. (Ճ. ՟Ա. եւստրատ.։)
Զի՞նչ արգելու զրուցատրութիւն առնել ընդ միմեանս, որչափ պատշաճ է։ Յաղագս որոց առնեմք զզրուցատրութիւնս. (Պղատ. սոկր. եւ Պղատ. օրին. ՟Գ։)
cf. Զրուցատրեմ.
Պատմել. ճառել. աւանդել. որպէս եւ ռմկ. ասի, կըզուրցըւի, կամ կըզուրցեն.
Զորս եւ բազումք ի գեղջկաց զրուցեն մինչեւ ցայժմ։ Զրուցեն զսմանէ եւ պառաւունք։ Ընդ որ հիացեալ՝ զրուցեաց երանելւոյն Նունէի։ Զրուցեցից քեզ. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 68. 83։ ՟Գ. 1։)
Զգուշացուցին ոչ մերձենալ իսկ առ նոսա, եւ ո՛չ զրուցել. (Մագ. ՟Ա։)
to calumniate, to be censorious;
to slander.
συκοφαντέω calumnior, sycophantam ago Զուր պարտաւորելով՝ յանիրաւի պարտս պահանջել. հարստահարել. կեղեքել. խուել. զրկել. զլանալ. զզուել. նկուն առնել. լլկել.
Զրպարտէին զԱստուած, այսինքն զնորայն առեալ՝ կռոց մատուցանէին. (Լմբ. ամովս.։)
Զառաքինութեանն մատակարարութիւնն խաբէութիւն եւ պատրանս կոչեն զրպարտողք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 206։)
Պակասեսցին զէնք զրպարտողին. այսինքն բանսարկուին. (Նար. ՟Զ։) ուստի ռմկ. զրպարտել ասի։
calumniator, imposter;
slandering, defaming.
Որ են դաս անօրէն զրպարտչացն. (Համամ առակ.։)
Ի ձեռս զրպարտչաց նոցա բռնութիւնք. (Ժող. ՟Դ. 1։)
Զի մի՛ պատճառս ինչ տացէ զրպարտչաց. (Վրդն. ել.։)
calumny, imposture, inculpation, slander;
զրպարտութեամբ, calumniously.
Մի՛ առ զրպարտութեան, այլ յիրաւի ամբաստան առնել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Սո՛ւտ է դարձեալ առ ի ձէնջ զրպարտութեանդ բանդ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Մի՛ եւ մեք զրպարտութեան պատճառս տացուք զրպարտչացն. (Խոսր.։)
to flee hurriedly, to run away.
Ոչ տայ զանձամբ առածանել եւ զփախչել ուրեք. (Վեցօր. ՟Է։)
to tie, to bind, to fasten, to attach;
to salder.
Այսչափ ինչ զօդեսցուք յառաջին անդր. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 33։)
Ի մի լուծ կշռոց զօդեցից։ Ի մի կերպարան տեսակի զօդեաց։ Մի զօդեցաւ Քրիստոս յերկուց գոյութեանց։ Արձան անձնական իմաստիւք զօդեալ. (Նար.։)
Զինչ է՝ որ զօդէ մարդ ի սրտէ անտի իւրմէ յետ ընդունելոյ պատուիրանին, այն դառնութիւն է եւ ստութիւն։ Զօդեաց յօդեաց զպատճառ պատանեկին. (Եփր. թագ.։)
seam, joint, suture;
cf. Յօդ;
cf. Յօդուած.
Փոխանակ գրելոյ զՅօդուած. (զորմէ տե՛ս ի տառն Յ) իբրու նովին նշանակութեամբ՝ Յօդ. զօդ. կապակցութիւն.
avaricious, sordid, stingy, niggardly, miserly.
αἱσχροκερδής turpilucris, deditus turpi lucro Որ քաղէ ագահութեամբ զյոռի շահս. արծաթասէր լիրբ՝ ցած եւ անարգ. ըստ յն. ամօթաշահ.
(ի Հին բռ.) դնի.
Զօշաքաղ, փառասէր, կամ անիրաւ կաշառառու։
Անառակ որկրըստութեամբն զօշաքաղ շրջի. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Տէ՛ր յորոց պարգեւես մեզ, տամք ումեք. եւ որք առնուն, զօշաքաղս (կամ զուշաքաղս) առնուն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
sordid interest, avarice;
sordidness, niggardness, stinginess;
թիւրիլ զհետ զօշաքաղութեան, to turn aside after lucre.
Ոչ զոք ի ժողովրդոց տրտունջ առնել վասն մարմնաւոր զօշաքաղութեան. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Զօշ.
Ըստ Հին բռ. մեկնի.
Յիմար, կամ անյագ, կամ անառակ, կամ հեշտասէր։ Արմատն է Զօշ կամ զոշ, զուշ. պ. զիշտ. այսինքն Յոռի, զազիր. եւ յածանցս իւր վարի որպէս Յայրատ, պակշոտ, եւ ցանկասէր անյագ, որ աչս արձակէ յամենայն իրս։
lascivious, wanton;
covetous.
λίχνος liguritor;
cupediis ita deditus, ut digitos lingat;
procax Անամօթ ցանկասէր. ըստ յն. իբրու Անյագ լափլիզօղ. որ ասի զաչաց ձգելոց առ ամենայն ինչ անխտիր ցանկասիրութեամբ.
to dazzle, to charm;
to effeminate;
գեզ նորա զօշոտէր զաչս ամենեցուն, her beauty attracted every one's gaze.
Երփն երփն գունաւորութեամբն զաչս ամենեցուն զօշոտեալ յինքն դարձուցանէ։ Գեղեցիկք եւ պայծառքն զօշոտեն զաչս տեսողացն, եւ կախարդեալ յինքեանս դարձուցանեն. (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ այլն։)
covetousness, lust;
ogling, wooing;
filthiness, lewdness.
Զոշոտութիւն (այսինքն զզօշոտութիւն) զլսելեացն գեղեցիկ լեզուաւ կախարդեաց։ Ո՞ զօշոտութիւն (յն. զզօշոտն) մեզ եւ զապերախտ ողոքեսցէ զորովայն։ Նենգաւոր օձին բռնաւորութիւն միշտ զօշոտութեամբ հեշտութեան քարշեալ։ Ոչ բարւոք՝ պարզամտացն տակաւին եւ ցանկացելոցն զօշոտութեան (կամ զօշոտութիւն). (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. աղքատ. եւ Ածաբ. ծն.։)
Լեզու չարախօսութեամբ, աչք զօշոտութեամբ։ ԶԴաւիթ աչաց զօշոտութիւն նախ կապեաց ի սէրն Բերսաբէի։ Անմտացն երգքն զօշոտութիւն ցանկութեանն զայրացուցանէ յախտս եւ ի մեղս։ (Սատանայ) որպէս զզուարակ գէր՝ զօշոտութիւնն աճեցուցանէ. որպէս զշուն՝ զքծնութիւն շողոքորթութեանն ուսուցանէ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժող. եւ Լմբ. առակ.։)
Որոց ոչ յարմարի ասելն Հին բռ.