to ride;
to lead, to guide.
ԵՐԻՎԱՐԵԼ. Որպէս Ձիավարել, եւ Կառավարել.
Որ ի վեր երիւարէ զքերովբէս». այսինքն նստի ի կառս քերովբէից. (Գեննանդ.։)
Երիւարս ազնիւս ստանան, եւ երիւարել ոչ գիտեն. (Ոսկիփոր.։)
cavalcade, riding-horse.
Յեսու զարեգակն իբրեւ զկամաւ ինչ բանիւ հրամանաւ ճնշեալ՝ արար զերիւարութիւնն. (Գեննանդ.։)
third;
three;
thirdly.
Զերիր մասն զօրուն. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 2։)
Առաջին, զի ... երիր ... երիր՝ ի բազում աւուրս զփորձ առնուլ կամի ազգին. (Փիլ. ել.։)
Նախ՝ յորմէ բանն. երկիր՝ առ որ բանն. երիր՝ յաղագս ոյր բանն. (Մագ. ՟Կ՟Բ։)
cf. Երիցս.
more ancient, ancient, elder, eldest, senior;
first, principal.
Ճշմարտութեամբ երիցագոյն է՝ ո՛չ յերկար ժամանակաւ, այլ գովելեաւ, եւ կատարելագունիւ վարուք տեսեալ։ Որոց մին երիցագոյն, եւ միւսն կրսերագոյն. (Փիլ. իմաստն.։)
Սկիզբն արասցէ յերիցագունացն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Այս (գործ) քան զայն երիցագոյն էր, որպէս զի ա՛յլ էր այն, եւ ա՛յլ այս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 41։)
Երիցագոյն եղանակաւ կարգէ զերկիրս քան զերկինս. (Համամ առակ.։)
Ոչ երիցագոյն ... Ոչ միայն քան զերկինս երիցագոյն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Յայտ է թէ՝ եւ քան զժամանակս երիցագոյն է որդի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Երիցագունին եւ վեհագունին ամենեցուն պատճառին։ Զվերագոյն եւ զերիցագոյն զծնօղն (զաստուած) ծածկեցին։ Երիցագոյն եւ պատուական օրէնք. (Փիլ.։)
presbyterianism.
ԵՐԻՑ ԱՆԳԱՄ. Փոխանակ գրելոյ՝ Երիցս անգամ։ Եփր. մեկն. պօղ. ստէպ։
priest's wife;
priestess.
Այրի երիցակինն ի կանանց վանսն երթիցէ, եւ այրի երէց ի յարանց վանս ... Այրի քահանայ, եւ իրիցակին. (Կիրակ. երզն. խր.։)
companion of a senior or of a priest.
Զերիցունս այսուհետեւ աղաչեմ իբրեւ զերիցակից (կամ զերիցակիցս). (՟Ա. Պետ. ՟Ե. 1։)
Առաքելոցն պատուակիցք եղեն եւ աթոռակիցք. վասն զի երիցակիցս ասելով՝ զայն զեկուցանէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)
the priests.
Երիցունիք, այսինքն Երիցունք. քահանայք. տէրտէրներ, վարդապետներ.
Թէ գիտէին երիցանիս զմահն, զոր պատրաստեալ է նոցա. (Փարպ.։)
archpriest.
ἁρχιερεύς archipresbyter Պետ երիցանց. աւագերէց. գլուխ քահանայից, փոխանորդ եպիսկոպոսի։ (Բուզ. ՟Դ. 7։ Ճ. ՟Ա.։ Արծր. ՟Բ. 3։ Ասող. ՟բ. 3։)
to make senior, to raise, to advance.
Երիցուցանել զիմ լուսաւորիչն վկայութեանն միայնոյ մասամբ (քան զտրդատ). (Խոր. ՟Բ. 89։)
Ոմանք զտիւ, եւ ոմանք զգիշեր երիցացուցանեն (կամ երիցուցանեն) ըստ կարգի. (Խոր. առ արծր.։)
Զսորա զփաթամութեան երիցացուցեալ արգասաւորութիւն. (Պիտ.։)
Ոմանք հեռի ժամանակօք զդիր ագոնին երիցացուցանեն». յն. յառաջ տանին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Եդ երիցացոյց, արար զնա անդրանիկ արարածոց. (Եփր. կողոս.։)
antiquity, seniority, full ago;
priesthood.
Երէց կամ երիցագոյն գոլն յո՛ր եւ է կարգի. մենծ ըլլալը ... τὰ πρεσβεία gradus aetatis. որպէս Անդրանկութիւն կամ առաջնութիւն հասակի.
Նստաւ առաջի նորա անդրանիկն ըստ երիցութեան իւրում, եւ կրտսերն ըստ կրտսերութեան իւրում. (Ծն. ՟Խ՟Գ. 33։)
Քեզ ետ աստուած զերիցութիւն. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 50։)
Զերիցութեանն հատուցանել մրցանակ։ Վեհագոյն երիցութեան պատուոյ հասին. (Պիտ.։)
Առաքինութիւն ծեր է եւ պատուական. վասն զի երիցութեանն եւ վերին պատուոյն արժանի է. (Փիլ. լին. ՟Դ. 14։)
Կամ πρεσβυτέριον presbyterium Քահանայութիւն, եւ Եպիսկոպոսութիւն. առաջնորդութիւն եկեղեցւոյ.
Երիցութեան անուամբ թուի ինձ եթէ համապատուաբար ամենայն առաջնորդք եկեղեցւոյ կոչէին. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա.) իմա՛, որպէս քահանայ կոչի եւ է նաեւ եպիսկոպոսն կամ քահանայապետն. զի վերին կարգն փակէ յինքեան զստորինս. այլ ոչ ընդ հակառակն.
նմին իրի ի վերայ բերէ Սարգիս.
Զի ոչ եթէ երիցունք տային ձեռնադրութիւն եպիսկոպոսաց. այլ եպիսկոպոսք՝ քահանայից»։
camomile.
ԵՐԻՑՈՒԿ որ եւ ԻՐԻՑՈՒԿ. χαμαίμηλον, ἅνθεμις chamaemelum, anthemis Ծաղիը դաշտի, բազմազգի, բոլորակ, սպիտակ, բազմաթերթ. որ եւ ըստ յն. կոչի գետնի խնձոր. իրիցուկ, ապրիմ մեռնիմ ...։ (Բժշկարան.։)
ՎԱՅՐԻ ԵՐԻՑՈՒԿ. Նոյն թուի ընդ Եզին աչք. ... յն. ἁσκαρδαμύκτης . այսինքն անթարթ աչօք նայեցօղ։ (Գաղիան.։)
cf. Երիցանի.
Որպէս Երէցք. քահանայք. երիցանի.
Զերիցունեաց տունսն ի դիւանին եդեալ են. (Կանոն.։)
silly, cautiously, prudently.
Նայեա՛ց զգուշաբար. (Ոսկ. յադամ.։)
Զգուշաբար եւ զերկոսին անուանսն ի մէջ էառ, զՏէրն, եւ զԱստուածն։ Զգուշաբար ասաց, սնեալ ո՛չ երկայն ծերութեամբ, այլ գեղեցիկ ծերութեամբ։ Զգուշաբար ասացին, հարցցո՛ւք ո՛չ զնա, այլ զբերան նորա։ Զգուշաբար ի վեր հայեցեալ՝ գիշերի ի վերայ անկանէր թշնամեացն. (Փիլ.։)
Իբրեւ ի դիտանոց ինչ ծովու դրացի՝ զգուշաբար եւ անշարժապէս զբռնաւոր հողմոցն եւ զալեացն զ՝ի վերայ ընթացս համբերել. (Բրս. յուդիտ.։)
Զհայեցուածսն իւրեանց զգուշաբար պահէին. (Յհ. կթ.։)
Մնալ զգուշաբար գալստեան թագաւորին. (Շ. բարձր.։)
Առ կամս օրինացն տեառն իւրոյ զգուշաբար բերիլ. (Լմբ. պտրգ.։)
hurtful, to be abstained from or avoided;
important, imposing, considerable;
cautious, circumspect;
certain, secure, sure.
Օրինակ զգուշալի զկնի եղելոցն մարդկան՝ առ ի վարժել զլաւագոյն ուսումն վարդապետութեան. (Պիտ.։)
ԶԳՈՒՇԱԼԻ. որպէս Զգոյշ, զգուշաւոր.
Ոչինչ այլ այսպէս զգուշալի լիցուք, որքան զմիտս մաքրել. (Լմբ. եկեղ.։)
Այն է երկիր զգուշալի, ուր ոչ յափշտակի (ինչ). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։)
that renders cautious;
that announces, warns.
(Սուրբ գիրն զքահանայս՝) ազդարարս ի դիտանոցի կացեալ վերայ, եւ զգուշակս յարձակման թշնամեաց, եւ դէտս կոչել սովորութիւն է. (Սարկ. քհ.։)
hurtful;
to be avoided;
cf. Զգուշաւոր;
sober, moderate;
— կենցաղ, կեանք, ascetic life.
Զգուշական կենցաղ, կամ կեանք. (Բրս. ճգն.. յն. ἁσκητικός asceticus։)
Կամ որպէս Զգուշալի՛.
Զգուշակա՛ն է վայրապար ումեք հաւատալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 19։)
Յոյժ առ ճշմարտութիւն զգուշական (կամ գուշական) է ասել, թէ ոսկի է. (Պղատ. տիմ.։)
cautious, circumspect;
smart, open-eyed.
Որոյ հայեցուածն է զգոյշ, զգաստ, արթուն.
cf. Զգուշութիւն.
Գուցէ նեղեալ ի սառամանեաց լճին՝ դիմեն ի ջերմութիւն բաղանեացն, եւ վրիպեսցեն ի զգուշանացն. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
to precaution;
to forewarn, to preserve;
— զբերան իւր, to guard one's tongue, to keep the tongue between the teeth.
διαστέλλω moneo, observo Ազդ առնել, զգուշանալ. խրատել. զգաստացուցանել. հեռանալ ի վտանգէ.
Դէտ կացուցի զքեզ ... Զգուշացուցանիցես անօրինին ... Ոչ զգուշացուցեր նմա. եւ այլն. (Եզեկ. ՟Գ. 18 = 21։)
Հանապազ զայս զգուշացուցանեն քարոզքն. (Խոսր.։)
Զգուշացուսցէ զբերանն. (Վրք. հց. ՟Ե։)
Բերդակալս արարեալ զգուշացուցին. (Փարպ.։)
Զգուշացուցանէր զիւր եկաւորութիւնն՝ դռնապանին։ Ընկեր մի դռնապանին զգուշացոյց զնմանէ, եւ ասէ, ես տեսի, եւ այլն. (ՃՃ.։)
preservative.
Պատմեսցեն հարք որդւոց, իբրեւ պատուիրանք զգուշացուցիչք լինիցին. (Ագաթ.։)
Յարդարէր եւս զգուշացուցիչս դիտաւորական կենցաղոյս. (Յհ. կթ.։)
Բանս զգուշացուցիչս. (Վրդն. օրին.։)
provident, circumspect, considerate;
exact, just, punctual, scrupulous;
sly, politic;
sober, moderate;
wary, mature.
Մարդասէր, հաստատուն, զգուշաւոր, անհոգ։ Ետուր եւ ի ծովու ճանապարհ, եւ ի մէջ ալեաց շաւիղ զգուշաւոր. (Իմ. ՟Է. 23. ՟Ժ՟Դ. 3։)
Չի՛ք ինչ զգուշաւոր ամրութիւն քան զերկիւղն Աստուծոյ։ Յետ զերկիւղն Աստուծոյ հայցել՝ անարատ մնալ եւ զգուշաւոր ասէ զկեալն յաշխարհի. (Խոսր.։)
Զմանկունս օրհնեա՛ տէր, եւ զարգացո՛ ի զգուշաւոր կեանս. (Ճ. ՟Ժ.։)
Պարիսպ զգուշաւոր. (Լմբ. սղ.։)
Գիտէ Աստուած՝ զգուշաւոր արկանել հիմն մեծագոյն իրաց. (Վրդն. ել.։ (Առ յետինս վարի ռմկ. ոճով, որպէս Զգո՛յշ, զգուշացօղ)։)
with circumspection, slily;
strictly, punctually.
ԶԳՈՒՇԵԱՒ ἁσφαλέως, ἁσφαλῶς, ἑπιμελῶς , παρατήρων diligenter, accurate , observans որ եւ ԶԳՈՒՇԱՒ. (ի հոլովականէ բառիս Զգոյշ) Զգուշաբար. զգուշապէս. զգուշութեամբ. ուշ դնելով, փութով խնամոց. խորհրդով.
Զգուշաւ փակեալ լինի տապանն։ Զգուշեաւ եւ պահպանութեամբ ասէ, զի ի վեր յարուցեալ լինի ո՛չ ի սառայէ, այլ ի մեռելոցն։ Զգուշեաւ (կամ զգուշաւ) ընդ միտ ածեալք, եւ սպաս կալեալ գրեցին։ Զգուշեա՛ւ սպասեա՛ (այսինքն դիտեա՛), զի տասներորդ է Նոյ ի հողածնէն. (Փիլ.։)
that conserves or keeps in safe custody.
Բարեգործական է բարին, եւ նախախնամական որոց ի նմանէն բոլորից, եւ զգուշողական. (Մաքս. եկեղ.։)
good, well-behaved, peaceful, quiet, affable, courteous.
Ի ձեռն մարմնոյ ընդելաբար՝ եւ զգօնաբար ընդ համազգեացս խօսելով. (Բրս. ծն.։)
Ի գայլոցն եւ ի գառանցն օրինակի զբարս մարդկան իմանալ, զոմանս վայրենամիտս, եւ զկէսս զգօնաբարոյս. (Գէ. ես.։)
Կամ ըստ (Ոսկ. ես.)
Կէսն վայրենամիտք, եւ կէսն զգօնաբարոյք։ Վասն վայրենամիտ մարդկան, եւ զգօնաբարոյից ասէ։
cf. Զգօնաբարոյ.
Զգազանամիտ բարս մարդկան կոչէ գայլս, եւ զգօնամիտս կոչէ գառինս։ Վայրենամիտք եւ զգօնամիտք ի միասին բնակեսցեն, եւ միմեանց ինչ ոչ վնասեսցեն. (Ոսկ. ես.։)
to become wise;
to grow familiar.
ἠμερόομαι mansuetus fio, resipisco Զգաստանալ. անձին զգալ. հանդարտիլ. ընտելանալ. ցածուն լինել. ցածնուլ. իմաստնանալ. խելօքնալ.
Կամօք չարանայ (բանականն), եւ յորժամ կամի՝ կարօղ է զգօնանալ։ Եթէ բնութեամբ չար ինչ էր օձ, ոչ զգօնանայր երբէք ի գազանութենէ անտի իւրմէ. նա աւանիկ տեսանեմք ի հնարագիտութենէ թովչաց զգօնացեալ. (Եզնիկ.։)
Թէեւ գազան էր, սակայն եւս զգօնանալ պարտ էր. (Ոսկ. մտթ.։)
Զգօնացեալք՝ ամփոփեն զանձինս. քա՛ւ, ասեն, մի՛ լիցի. (Իգն.։)
to render wise;
to tame, to subdue, to humanize.
Զձի խստերախ հանդարտութեամբ զգօնացուցանեմք։ Զգազանս զգօնացուցանեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)
Զմոլորական մտաց խակութիւն զգա՛ստ յարմարէ. զանբանական վընջողութիւն ասուն կենդանեաց ողջախոհաբար զգօնացուցանէ. (Նար. խչ.։)
Որ այնչափ զգօնացուցանել զօձս գիտեն. (Եզնիկ.։)
Որ եւ զգազանս անգամ զգօնացուցանէ ծառայից իւրոց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Զմեր գազանական բարկութիւնն զգօնացուսցուք. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ։)
to go out, to free one's self, to set one's self at liberty.
Ելանել ըստ չափ, ըստ սահման. կարգէ դուրս ելլալ, կամ վեր ըլլալ.
Որք ըստ ժողովրդեանն տկարութեամբն զանցանէին, եւ ամենեւին զմարմնաւոր օրինօքն զելանէին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։)
to warn, to announce, to declare, to notify, to learn, to instruct, to inform;
— կանխաւ, to foretell.
μηνύω, δηλόω, προσανατίθεμαι indico, declaro, refero, expono, denuncio Զգացուցանել. իրազեկ՝ իրազգած առնել. տեղեկացուցանել. ծանուցանել. յայտ առնել. ազդ առնել. նշանակել. պատմել յունկն. յայտնել. իմացում տալ, հասկըցնել.
Փեստոս զեկոյց արքայի զՊօղոսէ. (Գծ. ՟Ի՟Է. 14։)
Զեկուցանէ անունս զզօրութիւն իւր։ Եղիցի՛ ամենայն իրօք. քանզի զայս զեկուցանէ այոն։ Զեկուցանէ նշանակաւ իմն այսպիսի։ Զազգն հաւաստի զեկոյց։ Ի ձեռն որոյ զեկուցանի, թէ հաւատաց Աստուծոյ։ Բաղձամ հասանել յայտնի նշանացն, որովք կատարածքն զեկուսցին. (Փիլ.։)
Այսու զթերակատար հաւատոյ նորա զեկուցանէ. (Ճ. ՟Գ.։)
Բաւականս եւ առ ի զայլսն զեկուցանելոյ. (Կորիւն.։)
Այսպիսաբար յինքեան ունելով զեկուցանէ մեզ միտս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զայլոց նախարարաց զեկուսցուք բանիւ. (Յհ. կթ.։)
Զանարժանիցն, եւ զշաղախեալսն հեղգութեամբ կենացս զեկուցանէ. (Շ. բարձր.։)
Ի զեկուցանողէն ուսար զկատարումն խորհրդոյս. (ՃՃ.։)
declaration, notification, warning, advice.
(Հրէշք) զեկուցումն մարդկան առաւել պղծութեանն։ Այսոքիկ՝ զեկուցմունք իմն են անյայտ եւ աներեւելի բնութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։)
intemperate, lewd, debauched, luxurious, dissolute, spoiled;
slippery, lubricous, inconstant, voluble;
frail, weak;
—ք են ճանապարհք նորա, his ways are dissolute.
ԶԵՂԽ կամ ԶԵԽ. σφαλερός labilis, lubricus, fallibilis, erroneus (իբր Զելեալ ըստ չափ, կամ զեղեալ, կամ սահեալ) որպէս Սխալական. սահական. անհաստատ. զաղփաղփուն. լպրծոտ.
Զամենայն գործն (շինուածոյ) զեղխ եւ զաղփաղփուն ի կործանումն դարձուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
Մանուկն՝ զեղխ եւ զաղփաղփուն (է) խորհրդովք. (Ոսկ. եփես.։)
Զեղխ, անհաստատ. (Հին բռ.։)
Կամ Տարապայման եւ անհաւաստի, եւ վտանգաւոր.
Փափաքանօք աւելորդաց փութան գործով կրթել զզեղխ հմտութիւն արուեստիս (նաւարկութեան) ... կրթել զանհաս արուեստին զեղխ հմտութիւն. (Պիտ.։)
ԶԵՂԽ, կամ ԶԵԽ. ἁκόλαστος, ἅσοτος luxuriosus, prodigus (լծ. եւ սեղեխ). Վարուք զեղծն. չափազանց յուտելիս, յըմպելիս, եւ յամենայն իրս. փափկակեաց. անառակ. ցոփ. շուայտոտ. պակշոտ. անկարգ. (անձն, եւ գործն). շըլըխտի, թոյլ.
Զեխն ի պոռնկութիւն եւեթ ծախէ զժամանակս իւր։ Ոչ ի հարկէ էր պոռնկութիւն քո, այլ ի զեղխ եւ յաճախագոյն կամաց. (Ոսկ. ես.։)
Ընդունիցի՞ս բնակակից զոմն եւ կամ դրացի, որ յոյժ գոյ արիագոյն, եւ ոչ իցէ ողջախոհ, այլ զեխ. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Ոչ եւս պարկեշտս, այլ ամենեւին յամենայնի զեխք, անժոյժք։ Ի ձեռանէ պակշոտելոց զեղխիցն ապրեցուցանէր. (ՃՃ.։)
Նոքա կերպարանօղք են, եւ սոքա զեղխք. (Եզնիկ.։)
Զեխ կենաց աշխարհիս ցանկացեալ. (Եղիշ. դտ.։)
Ոչ խառնիխուռն յարձակին ի զեղխ իգամոլութիւնս խառնիցն։ Զկարճելն ի զեղխ յարձակմանէն. (Պիտ.։)
brimful, heaped up, overloaded.
Թակոյկս լիաբուղխս զեղխալիցս գինւով. (Ոսկ. ղկ. յն. բոլորեալ իբր պսակաւ. լեփլեցուն։)
cf. Զեղխիմ.
Մանաւանդ գինւով, որով բազումքն իսկ զեղխանան. (Եզնիկ.։)
cf. Զեղխեմ.
ԶԵՂԽԻՄ կամ ԶԵԽԻՄ. որ եւ ԶԵՂԽԱՆԱԼ. διαμαρτάνω pecco, erro որպէս Յանցանել, սխալել.
Զեխեսցի՝ որ բացատրեացն. որբար, թեւ՝ եթէ բացատրեսցի հաւու, ո՛չ հակադարձէ, հաւ թեւոյ. (Արիստ. առինչ.։)
Այլ առաւել՝ Զանցանել ըստ չափ. կամ արտաքս զեղանիլ. ἑκχύομαι effundor որ եւ Սխալակել գինւով, եւ այլն.
Ըստ մոլորութեանն Բաղաամայ զեղխեցան զհետ վարձուց. (Յուդ. 11։)
Ի զեղխողացն եւ յարբեցողացն փախիցո՛ւք. (Ոսկ. մտթ.։)
Թէ զեղխիս, եղեր ծառայ ախտին. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
intemperance, orgies, debauch, luxury, excess, extravagance, extremity, depravation, lust, licentiousness.
ԶԵՂԽՈՒԹԻՒՆ կամ ԶԵԽՈՒԹԻՒՆ. ἁνάχυσις, ἕκχυσις effusio, luxus, luxria, libido գրի եւ ԶԵՂՈՒԹԻՒՆ, համաձայն յն. Զեղումն յաւելորդս. անառակութիւն. շուայտութիւն. սխալականութիւն. անարգելութիւն. անժուժութիւն.
Մի՛ արբենայք գինւով, յորում զեղխութիւն է. (Եփես. ՟Ե. 18։)
Որովայնամոլութիւն է մայր զեխութեան ախտից. (Նեղոս.։)
Զեխութիւն է չարութիւն ցանկականին, ըստ որում յօժարեալք լինին առ ի վայելուածս յոռին (կամ յոտին, այսինքն ստորին) հեշտութեանց. (Արիստ. առաք.։)
Թէ ի նմին զեղխութեան (արբեցութեան) մնացեալ յերկարեսցէ, որոշեսցի։ Եւ ո՛չ մարմնական զեղխութեամբ զսուրբ աւուրցն խորհուրդ արհամարհել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զի՛նչ է յիմարութիւնդ քո ո՛վ թագաւոր, յայսմհետէ ո՞չ ազատես զմեզ ի զեղխութենէդ. այսինքն յարբեցութենէ մտացդ. (Ճ. ՟Ա.։)
destroying, injurious;
badly done, wicked.
Զգուշացուցանէ ի զեղծագործ իրէ, որ զվարձս նոցին խանգարէ. (Երզն. մտթ.։)
corrupted, spoiled, perverse.
Զաղտեղիս զեղծամտեալս. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
cf. Զեղծանեմ.
ԶԵՂԾԱՆԵՄ ԶԵՂԾԵՄ. յն. պէսպէս, ἑκχέω, ἑκχύω effundo παρασύρω praepostere traho καταχράομαι abutor ἑλέγχω, ἁπατέω vinco, decipio ἁναστρέφω everto եւ այլն. Չարաչար եղծանել, ապականել. վնասել. խանգարել, խաբել. կր. վատթարանալ. եւ Վատթարիլ. յետնիլ. սխալել. (լծ. եւ հեղձուցանել, հեղձնուլ). ... եւ այլն.
Եկն եգիտ՝ զեղծ զամենեսին ջրհեղեղն. յն. ի վայր քարշեաց, կամ ընկլոյզ. (Ոսկ. մտթ.։)
Զինեւ զեղծցի անձն իմ. յն. զեղցի, իբր տառապեսցի յոյժ. (Յոբ. ՟Լ. 16։)
Զի մի՛ զեղծիցիմ (կամ զեղծցիմ) ինչ իշխանութեամբս իմով յաւետարանի անդ. յն. չարաչար վարիցիմ. (՟Ա. Կոր. ՟Թ. 18։)
Գինին զեղծէ զըմպելիսն։ Մտանիցէ գաղտ ի տուն ընկերի իւրոյ զեղծել ինչ։ Չզեղծիցի յաստուածապաշտութենէ։ Վարուք ինչ զեղծիցին։ Ի խորհրդական զգուշութենէն զեղծիցի. (Եզնիկ.։)
Ծաղր առնեն, իբրու թէ զեղծեալ ինչ իցեմք. (յն. խաբեալ)։ Խաբեցաք եւ զեղծեցաք։ Մեծին յաղթէր, եւ փոքուն դեռ եւս զեղծէր։ Ի մեծամեծսն առաքինանայ. եւ ի փոքունսն զեղծի. յն. յանդիմանի, կամ յաղթի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։ ՟Բ. 25։)
Եղծայ, զեղծայ։ Ինձ միայնոյ զեղծանիլ իսպառ։ Գոյին կազմած զեղծեալ. (Նար.։)
cf. Զեղծանեմ.
Ոչ ինքն միայն գարշութեամբ եղծ զկեանս, այլեւ համօրէն իսկ զԱսորեստանեայց պետութիւնն զեղծեցոյց. (Եւս. քր. ՟Ա. յն. վեր ի վայր արար, կամ խանգարեաց։)
mental aberration, madness, folly.
Զեղծմտութիւն է՝ որ ջանանն, զի պակասեալ լինի գիտութիւնն Աստուծոյ. (Եւագր. ՟Ժ՟Թ։)
corruption, depravation, debauchery;
disorder.
Գիտէ զմեղացն զեղծութիւն։ Մի՛ իշխանս, մի՛ մարգարէս, որք զնոյն զեղծութիւնս ուղղիցեն. (Ոսկ. եբր.։)
cf. Զեղծանեմ.
Իբրեւ զնենգաւոր եւ զկասկածոտ՝ առեալ մեկուսի զմարդն՝ զեղծուցանէր. իբր խաբել. խելքէ հանել. (Եզնիկ.։)
Այնչափ զինուք վառեալ կինն (Յոբայ) կամէր զեղծուցանել. յն. բախել, խախտել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
Բազում պարգեւ խոստացեալ առ ի զեղծուցանել. յն. յեղաշրջել, պատրել. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Գ։)
Բան սուտ եւ զեղծուցանելի միաբանեալ էք ասել առաջի իմ. այսինքն պատիր, փուտ. յն. ապականեալ. (Դան. ՟Բ. 9։)
to shed, to pour out, to spill;
to fill up;
— ումեք, (յօք) զվարդապետութիւն, to preach redundantly, to be verbose;
բազում ծաղր զեղեալ հեղուլ, to laugh immoderately;
զեղուին զնովաւ զամենայն ամբոխն, the people crowded around him.
եւ կր. ԶԵՂՈՒՄ կամ ԶԵՂԱՆԻՄ. καταχέω, διαχέω , ἑπιχέω, ὐπερχύω, ἑκχύω, ἑκχύομαι effundo, perfundo, -or;
effluo ἑπιβάλλω , ἑκτείνω superjicio, extendo եւ այլն. Հեղուլ յորդութեամբ եւ լիուլի. զեղուցանել. լնուլ. հոսել. սփռել. ծաւալել. դիզանել. կուտել. առատանալ. լիանալ. տարածիլ. լեփ լեցուն ընել՝ ըլլալ, դիզել, դիզուիլ, շատնալ, թափթփիլ.
Եթէ զեղցէ ի վերայ նորա, ոչ խլրտեսցէ. (Յոբ. ՟Խ՟Ա. 14։)
Զալիսն ի նաւն զեղոյր. (Մրկ. ՟Դ. 37։)
Զեղեր զտուրս։ Եթէ զեղցես ի քոյոցդ ի մեզ, հարուստ ես. (Նար.։)
Բազմաց եզեղ զողորմութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Անասուն բազում էր ... որդւոցն Գադայ՝ զեղեալ յոյժ. (Թուոց. ՟Լ՟Բ. 1։)
Լցեալ զեղաւ չափ մեղաց մերոց. (Լաստ. ՟Ա։)
Միշտ զեղուն բարիքն ի յուշոյս իմ տեսութենէ. այսինքն ի դուրս թափին։ Ի գլխոյ անտի ի մօրուսն զեղեալ։ Որ ի մեզ զեղեալ յառաւելութենէ։ Խնդութեամբ զեղեալ եպիսկոպոսն. (Նար.։)
Նախ յանչափութիւն զեղանիլ անիրաւութեանն, զսպեաց. (Բրս. չար.։)
Զգիրկսն տարածեաց, զմանկամբն զեղաւ, եւ համբուրիւ յինքն ժողովեաց. (Լծ. կոչ.։)
Ո՞վ տայր ինձ այժմ զմարմնովն Պօղոսի եւ Պետրոսի զեղուլ (յն. պարազեղանիլ), եւ բեւեռել ընդ գերեզմանս նոցա. (Ոսկ. հռ.։)
heaped, brimful, redundant;
թաթաղուն, շարժուն եւ —, pressed down, shaken together and running over.
ὐπερεκχυνόμενος supereffluens Պատարուն. յորդառատ. ի լիութենէ արտաքս զեղեալ. լեփլեցուն, թափթփելով.
Չափ բարւոք՝ թաթաղուն շարժուն եւ զեղուն տացեն ի գոգս ձեր. (Ղկ. ՟Զ. 38։)
Զեղուն սէր. (Լմբ. պտրգ.։)
to heap, to overflow.
Նոցին հնձանացն ի ներքոյ ունել զբերանն, որք զհեշտալի գինին առաւել զեղուցանեն. (Նիւս. երգ.։)
Գետս զեղուցանիցէ յարուցեալս։ Այս մասունք սէր զեղուցանեն, ընդունելով յաւէտ զդրացիսն եւ զմերձաւորսն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
Զի մի՛ զմահու, այլ զկենացն զեղուսցեն պտուղ։ Զեղուցանէ անժուժելի վտանգս. (Պիտ.։)
to restrain, to retrench, to contract;
to throw into the shade, to eclipse, to darken, to obscure, to cloud;
to discount, to cash.
Իսկ եթէ ընդդէմ դարձեալ ոգորիցիս, զեղչես, եւ չառնես զյաղթութիւն. (անդ. 8։)
συσκιάζω, ἑπισκιάζω obumbro, obscuro (լծ. ար. զըլլ. եւ թաթար. չօղա, որ են ստուեր). Ստուերացուցանել. կարճել զյայտնի տեսութիւն. շուք ձգել, մթընցնել.
Զի թէ Հոգին Սուրբ չհամարեցաւ ամօթ զայնպիսի պատմութիւն կարգել մի ըստ միոջէ, ո՞րչափ եւս առաւել եւ ո՛չ մեզ պարտ իցէ չեղչել։ Եւ որք զայն թաքուցանեն, նոքա առաւել զառաքինութիւն նորա զեղչեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 1։)
Աստուած զդիրսն եդ առաջի, եւ զմիտս պատգամացն զեղչեաց։ Չէր բանն յայտնի, այլղօղեալ եւ զեղչեալ. (Սեբեր. ՟Է. եւ ՟Թ։)
Զնոցին դիակունս առ երդովքն ուրեմն ի տանիս զեղչեալս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ոչ վիմով ծերպի զեղչել, եւ զյետոյսն միայն տեսանել. (Յհ. կթ.։)
Կամ παρατρέχω, ἑπιπορεύομαι praetercurro, praetereo obiter Հարեւանցի քերել անցանել. զանց առնել. քաղել համառօտիւ. շուքի պէս վրայէն անցնիլ.
Սակաւ մի անդր ծագեաց զբանն, եւ ասէ, Բանն մարմին եղեւ. եւ զայլն ամենայն զեղչեաց, զխոհուրդն յղութեան, զծնունդն սրբութեան, զսնունդն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
to have pity or compassion;
to free from danger.
ԶԵՄԵՂԵԼ. Թուի Զմեղել. որպէս ռմկ. մեղքընալ. այսինքն Խնայել. ի գութ շարժիլ, կարեկից լինել.
cf. Զոհագործութիւն.
Իսկ սա իբրու ինքն քահանայ սկսանէր զենագործութիւն ի վերայ որդւոյն. (Փիլ. իմաստն.։)