never failing spring.
Ակն (այսինքն աչք, կամ աղբիւրակն) մշտնջենաւոր.
Զարեգակն ասեմ, զմշտակն տուընջեան. (Վրդն. ծն.։)
trodden continually, frequented;
— ճանապարհ, thoroughfare, public way.
Միշտ կամ ստէպ կոխեալ. որպէս ոտիւք՝ արահետ ճանապարհ. եւ ատամամբք՝ ծասկելի ինչ.
Ումեմն զնեղն եւ զանկոխն ընտրել բազմաց. եւ այլում զընդարձակագոյնն եւ զմշտակոխն. (Յիշատ. ի լմբ.։)
Զանուանակիրն աստուածակիր պատգամացն՝ զմիջամուխ իմաստութեան զմշտակոխ որոճումնն. (Նախ. գծ.։)
Ever Virgin.
ἁειπαρθένος semper virgo. Միշտ կոյս. մշտնջենաւորակոյս. (իրօք՝ սեպհական սուրբ աստուածածնի. եւ նմանութեամբ՝ եօթն թուոյ).
Մարմնաւորութիւն էմմանուէլի յանամուսնական որովայնէ մշտակուսէն. (Պրպմ. ՟Խ՟Դ։)
Յամենանուշակ մշտակուսէ, երիկածին մանուկ, կուսամօր որդի՝ աստուած գոլով. (Պիտառ.։)
Եօթներորդն (կամ եօթն թիւ) մշտակուսի եւ անմօր միակի նմանեալ է. (Լծ. ածաբ.։ եւ Նչ. եզեկ.։)
always praying or entreating.
Պարապեալն ի միշտ հայցուածս. միշտ հայցօղ՝ հայցողական.
Մշտահայց աղօթիւք յա՛նձն արասցես նմա. (Խոր. հռիփս.։)
Մշտահայց եւ բազկատարած մաղթանօք. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
cf. Մշտաբուխ.
ՄՇՏԱՀՈՍ եւ ՄՇՏԱՀՈՍԱՆ. ἁείρρος, ἁείρρυτος semper ac jugiter fluens. Որ միշտ հոսէ՝ բղխէ՝ ծաւալի. անհատահոս. մշտաբուխ.
Ըստ չորից մշտահոս գետոցն. (Նանայ. յռջբ։)
Մշտահոս բղխէր իբրեւ զաղբիւր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
Չնաշխարհիկ մատռուակ բարի՝ մշտահոսան հոգւոյն պարգեւի. (Գանձ.։)
often offered or offering.
Միշտ մատուցեալ՝ ընծայեալ՝ նուիրեալ՝ պատարագեալ. մշտանուէր.
Սակս որ ի սմա մշտամատոյց եւ հանապազաբուղխ ծորման իջիցն կողահոսն կաթուածոց. (Անան. եկեղ։)
Մշտամատոյց աղօթիցս սահման։ Ի մշտամատոյց աղօթանուէր հիւսիցն. (Ոսկիփոր.։ Գանձ.։)
waging perpetual war, fighting continually.
Միշտ մարտնչօղ. ուր իցէ միշտ մրցումն.
Մշտամարտ հանդիսիւ յասպարիսի կենցաղոյս. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
wailing constantly;
continually begging, praying, beseeching.
որ եւ ՄՇՏՆՋԵՆԱՄՌՈՒՆՉ. Որ միշտ մռնչէ, մնչէ, հեծէ. եւ Որ ինչ լինի անշշունչ հեծութեամբ. միշտ հառաչելով. անդադար ձայնիւ.
Տեսի անդ արս կուսակրօնս մշտամռունչ յաղօթս. (Յհ. կթ.։)
Մշտամռունչ հեծեծանօք ընդ աստուած խօսէին. (Ճ. ՟Ը.։)
Մշտամռունչ փառաբանեալ զերրորդութիւնն ամենօրհնեալ. (Շ. վիպ.։)
always victorious.
Ձերոյդ զօրաց մշտայաղթ բազմութիւնդ. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
ἁεί νικών semper victor, vincens. Միշտ յաղթօղ՝ յաղթական.
Դաւիթ մշտայաղթ ի պատերազմունս, եւ հսկայիցն ծախօղ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
of eternal memory;
ever memorable.
ἁειμνημόνευτος, ἁείμνηστος semper memorandus, memorabilis. Միշտ յուշ բերելի, յիշելի. յաւերժական յիշատակաց արժանի.
Զանուան իւրոյ մշտայուշ քաղաք շինեսցէ։ Զիւրոյ անուանն մշտայուշ քաղաք շինեսցէ (զաղեքսանդրիա). (Պտմ. աղեքս.։)
always inclined, willing, disposed, eager, assiduous.
Միշտ յօժար՝ յօժարեալ.
Ամենափոյթ առ ի գթութիւն, մշտայօժար ի բժշկութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
ever new, fresh.
Միշտ իբր նորոգ՝ նոր. անհնանալի. անթառամ.
Տեւէ մինչեւ յանսպառ մշտանորոգ յաւիտեանսն. (Խոր. վրդվռ.։)
Մշտանորոգ ծաղկով պայծառութիւն. (Ճ. ՟Ը.։)
cf. Մշտամատոյց.
Միշտ եւ անպակաս՝ անդադար նուիրեալ. մշտամատոյց.
Մշտանուէր նուագ ձայնի։ Մշտանուէր աղօթից հայցմամբ։ Ի մաղթանս մշտանուէրս. (Նար. ՟Ձ՟Ա. եւ առաք։ Գր. հր.։)
Եւ Միշտ նուիրօղ, նուիրագործօղ.
Թագաւորք յաւէտք, եւ քահանայք մշտանուէրք (հրեշտակք). (Շ. տաղ.։)
perpetually in motion.
ἁεικινήτος sempiternum motum habens, perpetuo motus vel mobilis. Միշտ շարժուն, կամ շարժեալ։ Զաստուծոյ ասի՝ որպէս անշարժ շարժօղ, կամ ինքնաշարժ, միտք բոլորովին՝ ամենայնիւ ներգործական.
Հուր մշտաշարժ՝ ինքնաշարժ, շարժօղ այլոց. (Դիոն. երկն.։)
Ինքնաշարժ մշտաշարժ, ինքնիշխան, ինքնազօր, ամենազօր. (Ածաբ. ի պենտեկ։ եւ Շար.։)
Իսկ զարարածոց՝ իբրու հաղորդ իմացականութեան առաւելապէս. կամ դիւրաշարժ. դիւրաշրջիկ. դիւրափոփոխ. եւ մշտայած. կամ ինքնաբերեալ. յօժարափոյթ.
Ըստ գերագունին ի հրեշտակս մշտաշարժ հաստատութեան. (Դիոն. երկն.։)
Հոգի՝ ինքնաշարժ. ինխնաշարժն՝ մշտաշարժ. մշտաշարժն անմահ է. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
Ո՛վ մշտաշարժ՝ երկնի բնութեան. (Պիսիդ.։)
Մշտաշարժ ասեմք զարեգակն. (Եղիշ. յես.։)
Զարեգակն ոչ ոք պարսաւէ ուղղապէս վասն մշտաշարժ իւրոյն շրջաբերութեան. (Մագ. ՟Թ։)
Զօդս յօրինեաց անուաձեւ բոլորել մշտաշարժ խաղացմամբ. (Ժող. շիրակ.։)
Ի մշտաշարժ յարձակմանն եւ ոչ մի ինչ ի բնութենէ կայան գտեալ. (Նիւս. կազմ.։)
Հող եւ ջուր վայրաբերք ծանրութեամբ՝ մշտաշարժ երկրասողութեամբ. (Եղիշ. հոգ.։)
Մշտաշարժս առ գիւտս սատանայական. (Նար. ՟Ղ։)
Մշտաշարժ պարտ է լինել յառաքինութիւն, եւ դիւրաշարժ։ Մշտաշարժ լիցուք յառաքինութիւնս. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)
Մշտաշարժ իշխանութիւն. այսինքն անձնիշխանութիւն. (Ոսկիփոր.։)
perpetual motion.
ἁεικινησία, τὸ ἁεικίνητον motus perpetuus, perennis motio. Մշտաշարժն գոլ (ըստ ամենայն առման). եւ Հանապազորդեան շարժումն. անդադար արծարծումն՝ խաղացումն՝ բերումն.
Մշտաշարժութիւնք նոցա յաստուածայինս։ Անթոյլ եւ անխոտոր մշտաշարժութեամբ։ Հրեշտակականին մշտաշարժութեան. (Դիոն. ստէպ։)
Մշտաշարժութիւն նոցա առ ի բարիս ըստ հրոյ բնութեան. (Շ. հրեշտ.։)
Արեգական եւ լուսնոյ մշտաշարժութիւնք դադարեն. (Սարկ. աղ.։)
enduring, suffering continually;
always vexing or tormenting;
— մեռելութիւն, continual mortification.
Ուր իցէ միշտ չարչարիլ կամ չարչարանք.
Մշտաչարչարն մեռելութեամբ անձնատոչոր տօթով խարուկեալ. (Նար. կուս.։)
permanently shining, clear or luminous.
ἁειλαμπής semper lucens, splendens, perpetuo fulgore rutilans. Միշտ պայծառ. մշտափայլ. անաղօտ.
Լոյս մի, աստուած, մշտապայծառ՝ երեքապայծառ. (Ածաբ. նոր կիր.։)
Դու լոյս իսկ բնութեամբ, եւ արեգակն մշտապայծառ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Մշտապայծառ փառաց գերակայութիւն. (Խոր. վրդվռ.։)
Մշտապայծառ լուսովդ լրանլ։ Ըստ արեգակնային մշտապայծառ վսամական զարդու. (Մագ. ՟Ի՟Թ. ՟Կ՟Զ։)
Լոյսք մշտապայծառք. (Նար. կուս.։)
instant in prayer, constant in worship, fervent, devout, pious;
assiduous.
Որ միշտ պարապի պաշտամանն աստուծոյ եւ աղօթից. որպիսի էին ակումիտք, կամ վանականք անհանգստից վանաց.
Միաբանակեաց վանսն թանահատի վանից, որք էին մշտապաշտօնք։ Եւ սոքա մշտապաշտօնք։ Երիցավանք՝ որք էին մշտապաշտօնք. (Ուռպ.։)
Եւ Որ ինչ հայի յանդադար պաշտօնն աստուծոյ կամ յաղօթակացութիւն.
Մշտապաշտօն բազկատարածութեամբ մաքուր միանձանց. (Նար. գանձ խչ.։)
Սրբազանք եւ երկնայինք՝ աստուածամերձ բուրմամբ. (Շ. տաղ. հրեշտ։)
continually to fix one's eyes upon, to look at steadfastly or intently, to gaze at.
ՄՇՏԱՊԻՇ ԼԻՆԵԼ. Միշտ կամ յերկար պշնուլ, պշուցեալ հայել.
Զմշտապիշն լինել բերանաբացութեամբ յաստեղս. (Անան. եկեղ։)
very diligent, assiduous, indefatigable, unwearied.
Ուր իցէ միշտ ջան եւ փոյթ. բազմավաստակ. ճգնողական. բազմահնար. անձանձիր. անխոնջ.
Մշտաջան վաստակօք եւ պաղատանօք զօրն անցուցանէին. (Մանդ. կամ Եփր. պհ.։)
Ի մշտաջան աղօթիցն սրբոյն ներսեսի. (Յհ. կթ.։)
Մշտաջան ճգնութեամբ բնակէին ի նմա. (Ուռպ.։)
Հատցի կապն կցորդութեան մշտաջան աւազակին՝ (սատանայի). (Նար. ղ։)
aiophyllous, evergreen;
unfading.
Որոյ սաղարթք՝ տերեւք եւ ոստք են միշտ դալար եւ անպակաս. մշտազուարճ.
Որպէս մշտասաղարթ՝ կենսաբուխ եւ մաքուր. (Լմբ. յայտն.։)
Մշտասաղարթ արմատ գոլով, ոչ յետ պտղոյն թօթափելով (ի տերեւոց). (Տաղ.։)
everlastingly frozen.
Միշտ սառուցեալ պաղեալ.
Եթէ հասցէ տեսանել զտագնապեալս մշտասառոյց՝ յեղանակս գարնան մօտ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
enjoying or possessing continually.
Զոր ինչ լինի միշտ վայելել. որոյ վայեյքն է հանապազորդ.
Նաեւ ծով մշտավայելեալ ինձ անկարօտութիւն շտեմարանիւր. (Պիտ.։)
always lighted or burning.
Միշտ վառեալ. մշտաբորբոք. անշէջ. միշտ վառած.
Մշտավառ լուսով ջահազգեաց։ Մշտավառ լուսովն ելին զհետ նորա յառագաստն յուսոյն. (Խոր. հռիփս.։)
Անշիջանելի պահեցէ՛ք զճառագայթս աստուածութեանն մշտավառ առաքինութեամբ. (Շ. ընդհանր.։)
Մշտավառ գեհեան։ Մշտավառ հրոյ անշիջանելի գեհենին. (Գր. հր.։)
Ի մշտավառ հուր առաքումն. (Սկեւռ. աղ.։)
shaking, agitating, moving constantly;
always tempest-tost or tempest-beaten.
Միշտ տատանեալ՝ երերեալ՝ ծփեալ.
Ընդ որս եւ զաղաչօղս մշտատատան ի նաւահանգիստն խաղաղութեան պրծեալ ապրեցո՛. (Նար. ՟Ձ՟Ե։)
ever-during, permanent, perpetual;
— առնել, to perpetuate.
eternal day.
Ունօղ զմիշտ տիւ անգիշեր. մշտալոյս. աներեկ.
Արժանի լիցուք եւ ի սկիզբն վաղորդայնի մշտատիւն ժամու փառաւորել զքեզ կենսատու. (Նար. խչ.։)
grazing, feeding continually.
always awake.
always in tears.
Ուր իցէ արտօսր միշտ. որ ինչ լինի անդադար արտասուօք.
Արժանի արդարեւ տարակուսանաց, եւ մշտարտօսր կականման. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
cf. Մշտապայծառ.
Միշտ փայլեալ՝ փայլուն՝ լուսափայլ. մշտապայծառ.
Փառօքդ մշտափայլի։ Մչ մշտափայլ յարակայ վառմամբ. (Նար. ՟Ղ՟Ա. ՟Ղ՟Գ։)
Այսու (առաքինութեամբ) զքեզ մշտափայլ տեսանեմք. (Մագ. ՟Ի՟Է։)
Իբրեւ անմուտ աստղ փայլելով ի մշտափայլ արեգակնէդ քրիստոսէ. (Ժմ. յն.։)
always eager, desiring, wishing.
always flourishing, blossoming or blooming.
Միշտ փթթեալ՝ բացեալ զծաղիկս իւր. հանապազ ծաղկեալ. մշտասաղարթ. մշտազուարճ.
Մշտափթիթ ծաղկօք ուռճացեալ, կամ զուարճացեալ. (Երզն. լս. եւ Երզն. քեր.։)
Յարազուարճ է մշտափթիթ լուսեղէն կանաչութեամբն ծաղկեալ. (Խոր. հռիփս.։)
Ձիթենին մշտափթիթն լինելով. (Պիտ.։)
holy water-sprinkler, asperges-brush;
— զոպայի, bundle of hyssop.
• , ի-ա հլ. «փնջիկ կամ կապոց. որով որևէ հեղուկ էին սրսկում» (սովորա-բար զոպայից կամ ծոթրինից շինուած, ար-դի յոյն եկեղեցիներում ռեհանից) ՍԳր. Կոչ. 29. Բրն. մրկ. «սպունգ» Պղատ. տիմ. 146 (հմմտ. Զբջիշքն ի ներքոյ ունելով (թոքն) ծախտեալ իբրև զմշտիկ. =յն. σήραγγας ἔντός ἔχουσαν οέον σπόγγον ϰατατε τρημένας. Plat, opera. Paris 1883, էջ 233, հտ. II. տող 18. որից երևում է որ պէտք է կարդալ ծակոտեալ փխ. ծախտեալ).-Տիրացուեան, Contributo § 442 մշտիկ դնում է իբրև բոյս՝ զոպայ. hyssopus angustifolius M. B, որ սխալ է. քանի որ հին մատենագրութեան մէջ յաճախ ասւում է մշտիկ զոպայի։
• -Պհլ. *muštīk հոմանիշ ձևիզ. սոա հետ հմմտ. պհլ. ❇ must կամ mušl «ափ, բուռ», mustīh «բռունցք», պրս. [arabic word] mušt «ափ, բռունցք», ❇։︎ muštī «մի բուռ», բելուճ. mušt «ափ», զնդ. mušti-«ափ, բուռ», muštimasah-«մի բը-ռունցքի մեծութեամբ», սանս. mušti-«ափ. ճանկ, բուռ», muštika-«մի բուռ»։ Իմաստի զարգացման համար հմմտ. լտ. manipulus «մի բուռ. 2. տրցակ», պրս. [arabic word] dast «ձեռք» և պրս. dasta=պհլ. dastak «տըր. ցակ»։-Հիւբշ. 195։
• ՆՀԲ լծ. իտալ. mazzo «կապոց»։ Ու-ղիղ մեկնեց նախ Lag. Urgesch. 690. նոյնը նաև Հիւնք. 197։
Մշտիկ ցանիչ. (լծ. իտալ. մա՛ցցօ. իսկ յն. է տէ՛սմի, կապոց. այլ առաւել ի՛սսօբօս, Զոպայ)
Առնուցուք մշտիկ զոպայի թաթաւեալ յարեան, եւ սրսկեսջիք։ Ցօղեա՛ յիս մշտկաւ։ Շուրջ եդեալ զմշտկաւ զոպայի.եւ այլն։
Ի զոպայ մըշտիկդ։ Զոպայիւն մշտկաւ։ Ի մշտկաց սրսկմանց. (Կոչ. ՟Գ. ՟Ժ՟Ե։)
Մշտիկ զոպայի, որ է տրցան ծայթրնի. (Բրսղ. մրկ.։)
Զթոքին տեսակն ... եւ ապա զբջիջքն ներքոյ ունելով ծակոտեալ իբրեւ զմշտիկ. (Պղատ. տիմ.։)
eternal, perpetual.
Այսպէս ածէր զմտաւ, թէ մշտնջեան իցէ իւրոց խորհրդոցն իշխանութիւն. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 7.) ա՛յլ ձձ. մշտնջենական, կամ մշտնջենաւոր. յն. մշտնջենապէս δηνεκῶς.
perpetually, eternally, to eternity, for ever, without end.
Ի ձայն աղիողորմ զայնպիսին մշտնջենաբար ողբային. (Սարգ. յկ. ՟Ա։)
Անմեկնելիք մշտնջենաբար ընդ աստուածն բանում միացեալ մարդկայինքն. (Խոսրովիկ.։)
cf. Մշտաբուխ.
cf. Մշտնջենաւոր.
ἁείναος, ἁένναος sempternus, perpetuus. Մշտնջենաւոր. յաւիտենական. յաւերժական. անմահ. հանապազորդեան.
Կենդանին եւ մշտնջենականն աստուած։ Նորա մեծութեանն եւ աստուածութեանն մշտնջենականի արքայութեան ։ Մշտնջենականի փառացն իմոց մեծութիւն. (Ճ. ՟Բ.։ Ագաթ.։ Յհ. իմ. երեւ.։)
Որ եմս մշտնջենական, տեսանեմ զձեզ՝ զի փոփոխէք աստուածս. (Ոսկ. ես.։)
Մշտնջենական եւ աստուածամերձ կենացն վայելչութեամբ. (Ագաթ.։)
Կորուսին զանուն եւ զկեանս մշտնջենական. (Յհ. կթ.։)
Միեւ լիցի ինձ փրկիլ յայսց տանջանաց, այլ ի մշտնջենականացն փրկեսցէ զիս. (Ճ. ՟Բ.։)
Զգեցցի մարմին մշտնջենական՝ անքակ եւ անփակ յաւիտեան. (Ճ. ՟Գ.։)
Մշտնջենական եւ ոչ առժամայն զենումն զ՝ի սմա զենեալն հաւատայ եկեղեցի. (Անյաղթ բարձր.։)
fixed, permanently established, perpetual, inalterable.
Ունօղ զկարգ մշտնջենաւոր. յաւէժաբար կարգեալ. միշտ պահելի որպէս սահման անյեղլի.
Թուղթս հոգեպատումս աստուածախօսս ծաղկեցուցեալ, զի կանոնք մշտնջենակարգք աշակերտելոցն լինիցին. (Ագաթ.։)
stable, immovable, lasting perpetually, immutable.
Կէսքն կալ մնալ մշտնջենակաց։ Տուիչ այնմ կենաց՝ որ հանդերձեալ է յաշխարհն մշտնջենակաց. (Վեցօր. ՟Ա. եւ ՟Զ։)
living for ever or eternally.
Որ միշտ կեայ. անվախճան.
Անդէն եւ անդ կամէր, զի ի մշտնջենակեաց անմահութիւնն փոխեսցին. (Ագաթ.։)
co-eternal.
Եթէ մշտնջենակից է, որպէս ասենն։ Մշտնջենակիցք նորա իցեն. (Եզնիկ.։)
Հօր մշտնջենակից եւ անսկզբնակից եւ աթոռակից։ Իմաստութիւնն աստուծոյ՝ մշտնջենակից բանն հօր. (Ժմ. յն.։)
Որ զորդի եւ զհոգի մշտնջենակից հօր ասէ։ Անսկզբնակից եւ մշտնջենակից հօր եւ հոգւոյն սրբոյ գոլով։ Արտափայլմանդ ի քէն՝ մշտնջենակցի հոգւոյդ. (Սոկր. ՟Է. 6։ Դամասկ.։ Բենիկ.։)
always loaded or adorned with grapes.
Ուրա՛խ լեր բերկրեալ՝ մշտնջենաճի՛ռ այգի (կամ որթ), որ ուրախ առնես զանձինս քոյոց փառաւորչաց. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Մշտամռունչ.
Աղօթս մշտնջենամռունչս. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Յհ. կթ.։)
Մշտնջենամռունչ աղօթս։ Ի մշտնջենամռունչ սաղմոսս. (Յհ. կթ.։)
cf. Մշտնջենաւորիմ.
Ընկալեալ էր նոցա զաւետարանն եւ հեթանոսք. (Եփր. կողոս.։)
Առաջնոցն թողոյր մշտնջենանալ առ նոսա։ Մշտնջենացաւ իսկ երկնչել. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 14։)
Մնացականացն յանախտական առողջութեան՝ զգուշութեան տայր պատուէր, եւ ըմպելի՝ մշտնջենանալոյ ի նմին. (Սարկ. քհ.։)
cf. Մշտնջենաւորաբար.
Ամենայն արարածք մշտնջենապէս փութանակի առնեն զկամս նորա. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Մշտավառ.
Զնա նզովիւք որպէս փուշ տայր յայրումն մշտնջենավառ հրոյն. (Խոր. հռիփս.։)
eternally visible.
Միշտ եւ յաւիտեան տեսանելի՝ պշնելի.
Վայրկենի նմանութեամբք ի մշտնջենատես կերպարանսն փութային հասանել. (Ագաթ.։)
cf. Մշտնջենաւորական.
ἁείναος, ἁέναος, ἁένναος , ἁείδιος, αἱώνιος sempiternus, perpetuus, perennis, aeternus μόνιμος permanens, stabilis διηνεκής, συνεχῶς continuus եւ իբր մ. εἱς το διηνεκές, διηνεκῶς in perpetuum jugiter. որ եւ ՄՇՏՆՋԵՆԱԿԱՆ. Որ կայ եւ մնայ միշտ. յաւիտենական. եւ Մնացական. տեւողական. հաստատուն. անդադար, եւ շարունակ. անընդհատ. յաւէժաբար.
Նշոյլ է մշտնջենաւոր լուսոյն։ Մշտնջենաւոր է՝ որ լուծանելոցն է զիս։ Լերանց կամ բլրոց կամ բազկաց մշտնջենաւորաց։ Կայ մնայ քահանայ մշտնջենաւոր։ Մշտնջենաւոր նստաւ ընդ աջմէ աստուծոյ։ Միով պատարագաւ կատարեաց զսրբեալսն՝ ի մշտնջենաւորս։ Մշտնջենաւոր կապանօք պահեաց ի խաւարի։ Եղիցին հիմունք քո մշտնջենաւորք ազգաց յազգս.եւ այլն։
Աստուած մշտնջենաւոր, աստուած յաւիտենական. (Ժմ.։)
Բան է մշտնջենաւոր՝ մշտնջենաւորին աստուծոյ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 118։ եւ Աթ. ՟Ա. ՟Զ. ՟Ը. ստէպ։)
Լի լուսով մշտնջենաւորաւ. (Դիոն. երկն.։)
Յայտնեցին զխորհուրդ հարսանեաց մշտնջենաւորաց աստուածորդւոյն. (Ագաթ.։)
Մշտնջենաւոր զօրութիւն։ Ամենեցունց պատճառն մշտնջենաւոր։ Նոյն էական եւ մշտնջենաւոր։ Յայտ է թէ այլքն ո՛չ էականք են, եւ մշտնջենաւորք. (Եզնիկ.։)
Աղբերք մշտաբուղխք՝ ի նմին յորդութեան կան մշտնջենաւոր. (Եզնիկ.։)
Մշտնջենաւոր սովովք եւ պէսպէս մահուք. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 2։)
Թեւատարած եւ մշտնջենաւոր աղօթիւք եւ պահովք. (Նար. յովէդ.։)
Յա՛յտ ի վկայութեանցս է, զի յաւիտենականն ասի եւ մշտնջենաւոր՝ որպէս անսկիզբն եւ անկատարած. իսկ մշտնջենաւոր ասի նաեւ այն՝ որ սկսեալն իցէ, այլ չունի սահման տեւողութեան։
perpetual, continual, eternal, everlasting, endless;
— շարժումն, perpetual motion.
Որ էրն եւ միշտ է՝ ի մշտնջենաւորակէն ի հօրէ. (Զքր. կթ.։)
Մի էութիւն մշտնջենաւորական է, եւ պատճառ ամենեցուն լինելոյ. (Եզնիկ.։)
Վաստակքն առ ժամանակ մի են, եւ պսակքն մշտնջենաւորականք։ Մշտնջենաւորական օրհնութիւնք (այսնիքն անդադար). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 29. եւ Ոսկ. հերոդ.։)
Զյաւիտենականն եւ զմշտնջենաւորականն ունի նշանակ. (Լծ. ածաբ.։)
conjunction, yoke, union;
conjunction of two planets, syzigy;
conjunction.
Իւրաքանչիւր ոք ի տարեցս ըստ լծորդութեան երկուս որակութիւնս ունի. (Նիւս. բն. ՟Ե։)
Գտին զսուրբ գլուխ նորա ի մէջ լծորդութեան ճղոյ ծառոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
Իսկ ըստ քերականաց,
Լծորդութիւն է կարգաւոր խոնարհութիւն բայից։ Եւ են լծորդութիւնք շեշտոլոր բայից տասն ... եւ պարոյկ լծորդութիւնք են երեք. (եւ այլն. Թր. քեր.։)
Ուր հայ թարգմանն զյունական լծորդութիւնս բայից վերածէ յայլ կազմութիւն հայկական. ուստի ոչինչ իմաստ կարեւոր լինի քաղել, բայց զի ի բայս մտանեն տառք լծորդք, որպէս տեսանես ի բառն ԼԾՈՐԴ.
Լաւ եւս էր անդանօր նշանակել զչորեսին յանգս, յորս լծին ամենայն բայք հայկականք. այսինքն եմ, ամ, ու, իմ. զոր օրինակ գործեմ, կամ դիմեմ. իմանամ, կամ ընթանամ. թողում կամ սարտնում. դնիմ կամ թռչիմ։ Առ ի չգոյէ որոշմանս՝ նաեւ մեկնիչք հին քերականին զլծորդութիւնն վերածեն ի լծորդ տառս։
Լծորդութիւն ասի, յորժամ ելանէ մինն (ի լծորդ տառից) ի լծոյն. եւ մտանէ ընկերակիցն՝ բառնալով զլուծն. որպէս բենն զմենի, կամ մեն զպէի. նոյնպէս եւ այլքն կարգաւ. (Մագ. քեր.։ որպէս եւ Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր. ճոխագոյն։)
proportionally;
in pairs.
Ադամայ որդիք՝ աւազանաւն աստուծոյ կոչին որդիք, եւ եղբարք քրիստոսի, եւ միանունքրիստոնեայք. որպէս առաքեալ լծորդօրէն արարեալ ադամայ եւ քրիստոսի. նա պատճառ մահու, եւ քրիստոս կենաց. (Տօնակ.։)
Զերկոտասան առաքեալսն փրկչին, որք լծորդորէն առաքեցան ի տեառնէ երկուս երկուս. (Նչ. եզեկ.։)
to become soft, or tender;
moist.
(լծ. յն. լաաղնե՛ւօ). λαγνεύω libidinosus et salax sum անամօթիլ աչօք՝ համաբուրիւ, եւ այլովք նշանակօք. լրբիլ. քծանիլ իբրեւ զլակոտ. լկտիլ.
Զի. լրբեալ լկնեալ մարտիցէ. (Նար. ՟Կ՟Ղ։)
impudence.
λαγνεία libido. Լկնելն. լրբութիւն. լկտիութիւն.
pool, pond, marsh;
molten-sea, laver
λίμνη stagnum τέναγος lacuna. իտ. laguna. լիճ փոքրիկ. ծովակ.
Ըստ լճակն, յորում որսային, չէին ուրեք անցեալ ի բաց։ ոչ եթէ ի ծովու էր որս նորա, այլ ի լճակի միոջ փոքրական. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
the middle of a lake, the deepest part.
Շինեաց յիւր շիրիմ յոյժ անառիկ, ի հողի ուրեք եւ ի ծովացեալ լճամիջի տրամահաստատեալ. (Նոննոս.։)
side, margin, shore of a lake.
Էին սոքա ամենեքեան միաբան ի լճափինն. գորտքն զընթացս նոցա զդացեալ՝ երկիւղիւ ընկղմեցան ի խորագոյնս լճին. (Ոսկիփոր.։)
Լիճն եղեալ անդս մաճի, եւ ցամաքն լճեչր ծովուն ակօսահատ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Լճափն.
Էին սոքա ամենեքեան միաբան ի լճափինն. գորտքն զընթացս նոցա զդացեալ՝ երկիւղիւ ընկղմեցան ի խորագոյնս լճին. (Ոսկիփոր.։)
Լիճն եղեալ անդս մաճի, եւ ցամաքն լճեչր ծովուն ակօսահատ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
to press, to squeeze;
to soften, to make tender;
to knead;
to combine.
Բրտի զմլեալ զկակուղ կաւն՝ դնէ ի վերայ դրգան. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 7։)
greediness, gluttony.
Լմելն. կռել կոխելն ի փորի. ծախելն լամենայն ինչ որկրամոլութեամբ. անյագութիւն. լմլելն. կուլ տալն. անգահութիւն
to churn.
ԼՆԴԵԼ. Հարուլ զկաթն ի խնոցի, առ զատանելոյ զպարարտութիւն նորա զկոգի.
to be filled, to come to its highest pitch, to complete;
լնու չափ հասակին, he becomes adult.
Ելից զտիկն ջրով։ Լցէ՛ք զթակոյկսդ ջրով, եւ լցին զնոսա մինչեւ ի վեր։ Արկցե՛ս յամենայն ամանս, մինչեւ լցցին։ Աճեցէ՛ք, եւ բազմացարո՛ւք, եւ լցէ՛ք զերկիր։ Լցցին տունք շանաճանճիւ։ Բերանք ճշմարտիցլցցին ծաղու։ Լցաւ սիոն իրաւամբք եւ արդարութեամբ։ Օգնականութամբ լցեալ բարձրելոյն։ Լցան յիմարութեամբ, կամ նախանձու։ լցաւ հոգւով սրբով.եւ այլն։
Զի լցցէ անուամբ իւրով զտեղի խորհրդոյ առն. (Եփր. համաբ.։)
Եւ ոչ զբժիշկ գովեմ՝ որ փոխանակ օգնելոյ աշխատացելոցն՝ զինքն հիւանդութեամբ լնուցու. (Բրս. յուդիտ.։)
Զնուազութիւնս յառաւելութեանցն լնու։ Լցեալ խրոխտ ամբարհաւաճութեամբ. (Պիտ.։)
Զորովայնն տառապեալ լնուցուն (գինւով). (Ոսկ. մ. ՟Բ. 19։)
Սարսափմամբ լնանիմ, եւ ցնդիմ ընդ արտասուս. (Ածաբ. կարկտ.։)
Ռետնիւ լնանիմ, եւ ոչ բժշկիմ։ Լնանիմ, եւ կրկին հեղում. (Նար. ՟Կ՟Բ. ՟Հ՟Ա։)
Ամենայն ուխք ի ծով ոչ լնու։ Խորհրդով լնուն շտեմարանք։ Թագաւորն լնոյր մեծաւ բարկութեամբ. (ԺՂ. ՟Ա. 7։ Առակ. ՟Ի՟Դ. 4։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 17։)
Լնուին օրինօքն տեառն աստուծոյ. (՟Ա. Եզր. ՟Թ. 49։)
Յանտեսութեան յատակի խորոցն՝ լնուն երկիւղիւ. (Շ. մտթ.։)
Որքան ուրախութեամբ լնուն՝ ընդ աստուած միանալովն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
ԼՆՈՒԼ. որպէս Լրացուցանել. կատարել.
Ես մտից, եւ լցից ըզբանս քո։ Խօսեցաւ բերանս քո։ Խօսեցաւ բերանով իւրով, եւ ձեռօք իւրովք ելից։ Ոչ եկի լուծել, այլ լնուլ։ Զի լցցի որ ասացաւն։ Զի գիրն լցցի։ Զիա՞րդ լնուցուն գիրք.եւ այլն։
Զօրէնս բնութեան լնով. (Պիտ.։)
Լնոյր ասացեալն։ Ծաղկէ լնու չափ հասակին. (Շ. մտթ.։ Լմբ. սղ.։)
Առ իս ժամանեցուցես տէր յիսուս քրիստոս զազդեալն դիր լնանիլ ի յիս. (Նար. ՟Ի՟Է։)
Լցեալ էր ժամն, զոր եդեալ էր նմա դատաւորն. (Եւս. պտմ. ՟Է. 15։)
ԼՆՈՒԼ. Յագեցուցանել. կր. յագիլ. շատանալ. χορτάζω saturo.
Լցաք ի բարութեանց քոց տէր. (Ժմ.։)
Ի պտղոյ գործոց իւրոց լցցի երկիր։ Լցցի նախատանօք. (Սղ. ՟Ճ՟Գ. 13։ Ողբ. ՟Գ. 30։)
ԼՆՈՒԼ ԶՁԵՌՆ. Դնել ինչ ի ձեռս քահանայի առ ի նուիրել աստուծոյ. քահանայացուցանել. եւ Առնել զգործ քահանայութեան։ (Ել. ՟Ի՟Ը. 41։ ՟Լ՟Բ. 29։ Ղեւտ. ՟ը. 33։ Դտ. ՟Ժ՟Է. 5։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 33։)
Արեամբ զձեռսն լնուին. (Երզն. մտթ.։)
Նախ առաջին ի լուսնոյ անտի ի լնուլն եւ ի պակասելն. (Սարգ.։)
bath, bathing, ablution, washing.
Վասն լոգանացն որ ասացեալ եղեւ. (Պտմ. աղեքս.։)
hath;
bathing-place;
lavatory;
cf. Լոգանք.
Ըստ իւրաքանչիւր հոմերամ տեսակացն հասեալ ի տեղիս լոգարանացն. (Պիտ. վերջբ։)
Ոչ եղեւնմա եւ լոգարանն՝ փրկութեան պատճառ։ Ետես զլոգարանսն. (Պտմ. աղեքս.։)
Անլուայ ոտիւք, եւ առանց լոգարանաց ոչ մտանէին ի բակս մեհենիցն. (Երզն. մտթ.։)
to wash, to bathe.
cf. Լոկ.
Պարզ լոկաբար զրուցատրէ զեղեալսն Եփր. (թագ.։)
to be alone, abandoned;
to be empty, void, desert;
to deprived of.
Լոկ մնալ. թափուր գտանիլ.
Մերկանան յընչից, եւ լոկին. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 17։)
privation, want, emp-tyness, void;
— ընչից, poverty, indigence.
Ցրտութեան մերկութեան տեւէր, եւ կատարեալ լոկութեամբ ընչից (այսիքն անընչութեամբ) շրջէր. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 3։)
that swims, swimming;
acquatic;
swimmer;
acquatic animal, fish.
ԼՈՂԱԿ ԼՈՂԱԿԱՆ. νηκτός natans, natatile. որ եւ ԼՈՒՂԱԿ. Ջրային կենդանի՝ որ միշտ լուղի ի ջուրս. կայտառք ձկոնք.
Սատանեցաւ երրորդ մասն լողակաց (կամ ղուզականաց, կամ ղօղակաց). (Յայտ. ՟Ը. 9.) յն. եղականաց, κτίσματων.
Լողականն (կամ լօղարանն, կամ լեղականն) յիւրն լեղացեալ լինի ապրանս. (Արիստ. աշխ.։)
cf. Լողակ.
ԼՈՂԱԿ ԼՈՂԱԿԱՆ. νηκτός natans, natatile. որ եւ ԼՈՒՂԱԿ. Ջրային կենդանի՝ որ միշտ լուղի ի ջուրս. կայտառք ձկոնք.
Սատանեցաւ երրորդ մասն լողակաց (կամ ղուզականաց, կամ ղօղակաց). (Յայտ. ՟Ը. 9.) յն. եղականաց, κτίσματων.
Լողականն (կամ լօղարանն, կամ լեղականն) յիւրն լեղացեալ լինի ապրանս. (Արիստ. աշխ.։)
to swim;
to float, to be buoyed up;
— յօդս, to fly, to float in the air.
Թռչունք ըստ նմին նմանութեան լողան խաղան յօդս. (Վեցօր. ՟Ը։)
Եւ այլ կենդանիքն լողել գիտեն։ Ոչ ասէ պորփիւրիոս զնաւելն լողել. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Լողամ.
Թռչունք ըստ նմին նմանութեան լողան խաղան յօդս. (Վեցօր. ՟Ը։)
Եւ այլ կենդանիքն լողել գիտեն։ Ոչ ասէ պորփիւրիոս զնաւելն լողել. (Անյաղթ պորփ.։)
ԼՈՂԵԼ. ն. Առեւել ռամկօրէն՝ է Ողորկել զտանիս եւ զկալն գլանաձեւ քարամբ, որ կոչի լող քար.
Արժան է զկալատեղն աղեկացնել, եւ լողել. (Վստկ.։)
swimmer;
diver;
plunger.
Որ ոք գիտէքաջ լողալ, եւ իջանել ի խորս ծովու.
Որպէս ոք ի լողորդաց (կամ ի լեղորդաց) կամի վազել ի նաւէ նիտի ի ծով. (Ոսկ. խչ.։)
to masticate, to chew.
Ստէպ ծասկել ի բերանի, ո՛չ ի դուրս տալ, եւ ոչ կլանել. լմլըմիլ, ծամծմիլ.
Յարմար է այնմ ասել՝ կորուսեալ ի բերան, կամ լոմլոմեալ, կամ ի կուլ տալ. (Մխ. ապար.։)
cf. Լող.
Տեսանել զկանայս ի լոյղս։ Ի լոյղս զբոզսն տեսանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)
sky-light;
garret window.
Որ զլոյս իջուցանէ. լուսանցոյց. լուսամուտ. պաճա.
cf. Լոր.
ԼՈՐԱՄԱՐԳ ԼՈՐԱՄԱՐԳԻ, գւոյ կամ գոյ. ὁρτυγόμητρα (Իբրու մա՛յր լոր). coturnix, coturnicum mater. լոր մարգաց պարարտագոյն.
Այլ առաւել գրի Լորամարգի. տես (Ել. ՟Ժ՟Զ. 13։ Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 31. 32։ Սղ. ՟Ճ՟Դ. 40։ Իմ. ՟Ժ՟Զ. 2։)
Խորտիկս կերակրոց յոգոյ, լորամարգոյ բեր. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Լոր.
ԼՈՐԱՄԱՐԳ ԼՈՐԱՄԱՐԳԻ, գւոյ կամ գոյ. ὁρτυγόμητρα (Իբրու մա՛յր լոր). coturnix, coturnicum mater. լոր մարգաց պարարտագոյն.
Այլ առաւել գրի Լորամարգի. տէ՛ս (Ել. ՟Ժ՟Զ. 13։ Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 31. 32։ Սղ. ՟Ճ՟Դ. 40։ Իմ. ՟Ժ՟Զ. 2։)
Խորտիկս կերակրոց յոգոյ, լորամարգոյ բեր. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cage for quails.
ὁρτυγοτροφεῖον locus ubi coturnix alitur. տեղի կամ վանդակ, ուր պահի լոր թռչունն.
Էր ի մէջ ձեղուանն լորանոց սոկի. յորում էր հաւն այն (ի) չափս նղնւնոյ. (Պտմ. աղեքս.։) (վրիպակաւ գրի լարանոց)։
saliva, spittle, slobber, slaver, drivel;
լորձունս ծորեցուցանել, to slaver, to slabber, to drivel.
ԼՈՐՁ մանաւանդ՝ ԼՈՐՁՆ. σίελον saliva λιγνύς fuligo, fumus. Թուք ծորեալ. փրփուր բերանոյ. եւ Տողունք. եւս եւ Շոգիք կամ գոլորշիք բերանոյ եւ ըռունգանց. շողիք. (յն. սի՛էլօն. լտ. սալի՛վա).
Երկու երկք դատարկք ի քիթն, վասն սուրբ պահելոյ լուղեղն ի քարշելն զլորձն. (Ոսկիփոր.։)
Ի լորձն, որ իջանէ ի կըտրցացն, մժղուկք ժողովին. (Համամ յովէդ.։)
Ի կըտցացն իջանէ լորձն. եւ այնու կերակրի։ Լորձամբ կլցէ։ Ընդ բերանն ասի լորձոյն. (Վանակ. յոբ.։)
salival.
ԼՈՐՁՆԱՅԻՆ ԼՈՐՁՆԱՏԵՍԱԿ. λιγνυώδης fuliginosus, fumens. որ ինչ է իբրեւ զլորձն, մանաւանդ շոգիանման ինչ. գոլորշատեսակ.
Լորձային այն թանձրութիւն ի դուրս ելանէ ի ձեռն ելից շնչոյն։ Ի ձեռն բերանոյն եւ ըռնգանցն սիրտն զլորձնատեսակն իշնչելոյն ի բաց մղէ. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
to set on edge.
Առնուլ կամ հարուլ թթու իրաց զատամունս
Սալոր եւ գամոյն եւ ծիրան ամբաստանեցան։ թէ ընդէ՞ր զատամունս հարուն. (ասեն). Եթէ զայն գործեմք, եւ յաճախեն յուտել, զի՞նչ առնէին, եթէ ոչ լորճէաք. (Մխ. առակ.։)
convulsion, violent contracting of the sinews, spasm.
ὁπισθοτονία, ὁπισθότονος convulsio partium in posteriora, partium posteriorum distensio. Ախտ մարմնոյ՝ յետադարձութեամբ կամ ոլորմամբ մասանց. յետս ձգումն ջղաց.
Որք արդեօք հիւանդութիւնք՝ նովին իսկ չարոլորմամբ ախտին՝ առասացան տարածմունք, եւ լորցք. (Պղատ. տիմ.։)
flea-bane.
γλήχων puleium. դեղ լուոյ. խոտ ինչ հոտաւէտ. որ եւ ԼՈՒԱԽՈՏ. լւադեղ, լուիդեղ, լուխոտ. պուտէնգ, բուտենճ, Բուտէնճ, ֆիլիսքիւն։ (Բժշկարան.։) cf. ԽԱՇ. (աայլ է եւ գիրէ օթու, սինիրլիւ եափրագ. ψύλλιον herba pulicaria ).
bath;
wash-house;
scullery;
privy, watercloset, close-stool;
slop-pail;
ջուր —լեաց, suds, slop sink, drain;
ջերմ —ք, thermal baths, hot baths.
ԼՈՒԱԼԻ ԼՈՒԱԼԻՔ. λουτρόν lavacrum, lavatorium տեղի լուանալոյ կամ լոգանալոյ. լուանալիք. աւազան. բաղնիք. ջերմուկք. լուացարան. բաղնիք.
Ատամունք քո իբրեւ զերամակս կտրելոց, որք ելանեն ի լուալեաց. (Երգ. ՟Դ. 2։ ՟Զ. 5։)
Ունի լուալիս, եւ ոչ լուացաւ. (Եփր. աւետար.։)
Գետոց եւ աղբերաց առատ եւ միշտ հոսմունք ... եւ ջերմ լուալեացն զպէտսն անտի մեզ շնորհեն. (Առ որս. ՟Է։)
Բնութեամբ է գիտել զուղղութիւնն, որ լուալիք է մեղաց (ապաշխարհութեամբ). (Մխ. երեմ.։)
ՋՈՒՐ ԼՈՒԱԼԵԱՑ. է Աւելորդ ջուրն բաղանեաց յետ լուացման, որ լինի աղտեղի. լուացուք.
Քակեցին զտունն բահաղու, եւ կարգեցին զնա ի լուալիս մինչեւ ցայսօր. ոմանքընթեռնուն ի յն. լուդրօն, որ է բաղանիք. եւ այլք գօբրօ՛ն (իբր կիւպրէլիք ). այսինքն աղբանոց. աղբակոյտ. աղտեղոթիւն։
cleansing substance;
—ք, washer, scourer, fuller;
washerwoman, laundress;
hath.
Իւղոյ եւ տղմի մաքրական սեռի՝ կոչեալն լուանալի. (Պղատ. տիմ.։)
to wash, to cleanse, to bathe;
to rinse;
— զերեսս, to wash the face of;
to wash one's face;
լուանամ զձեռս, I wash my hands of it, I'll have nothing to do with it;
— զոք թշնամանօք, to scold, to upbraid, to reprimand, to blow up;
ջուրբ —, to innundate, to wash away, to destroy by floods.
(լծ. յն. լու՛օ. լտ. լա՛ւօ). λούω, ἁπολούω, νύπτω, πλύνω lavo, abluo. Մաքրել ջրով. մկրտել. ողողել. եւ Ի բաց սրբել. լուալ.
լուանալ զձեռս կամ զոտս, զմարմինն, զանձն, զհանդերձս, զպատմուճան, եւ այլն, յաղտոյ, ի վիրաց, յանօրէնութենէ, ի մեղաց, ի չարեաց, եւ այլն։ Բոզք լուացան յարեանն։ Լուացեալ կաթամբ։ Զկաւակերտն ջուրբ լուանալ.եւ այլն։
Յօրհնութենէ տեառն լուացին, եւ գօտէլոյծ առակեցին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Բազում նախատանօք լուացեալ զնա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Անդոսնել եւ բամբասել, բիւրապատիկ թշնամանօք գաղտ լուանեալ. բայց յն. է լուանեալ. (իմաստն է նոյն)։
Աշխարհական բառն է, յորժամ զորք հարկանեն կամ կողոպտեն, պարծին առայլս՝ եթէ զնա, լուացաք. եւ ճշմարիտ է, զի յաղտէ հոգւոյն լուանի ի կամելն զնոյնն. (Կլիմաք.։)
Իջեալ դուստրն փարաւոնի լուանեալ ի գետն. (որ եւ ԼՈԳԱՆԱԼ)։
Ցանկացաւ լուանալի բուրաստանի։ Ե՛րթ լուա եօթն անգամ ի յորդանան.եւ այլն։
Զգալի նիւթ ի քերելն եւ ի կոխելն՝ յաղտոյն լուանի. (Կլիմաք.։)
Աշխատիլ, եւ լուանիլ, եւ յառնել ի գիշերի առ պահպանութիւնսն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
զլուանիլն, զուտելն, եւ զըմպելն. (Սարկ. մարդեղ.։)
to wash, to wash one's self;
to bathe, to bathe one's self;
to clear one's self from, to wash out a stain of dishonour;
— զփոխարէնն, to refuse a recompense;
— զսերմն առն, to lose, to abort, to fail, to miscarry, to have an abortion, a premature birth;
զայլս եւս լուանաս քոյով անօրէնութեամբն, you contaminate others by your iniquities.
(լծ. յն. լու՛օ. լտ. լա՛ւօ). λούω, ἁπολούω, νύπτω, πλύνω lavo, abluo. Մաքրել ջրով. մկրտել. ողողել. եւ Ի բաց սրբել. լուալ.
լուանալ զձեռս կամ զոտս, զմարմինն, զանձն, զհանդերձս, զպատմուճան, եւ այլն, յաղտոյ, ի վիրաց, յանօրէնութենէ, ի մեղաց, ի չարեաց, եւ այլն։ Բոզք լուացան յարեանն։ Լուացեալ կաթամբ։ Զկաւակերտն ջուրբ լուանալ.եւ այլն։
Յօրհնութենէ տեառն լուացին, եւ գօտէլոյծ առակեցին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Բազում նախատանօք լուացեալ զնա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Անդոսնել եւ բամբասել, բիւրապատիկ թշնամանօք գաղտ լուանեալ. բայց յն. է լուանեալ. (իմաստն է նոյն)։
Աշխարհական բառն է, յորժամ զորք հարկանեն կամ կողոպտեն, պարծին առայլս՝ եթէ զնա, լուացաք. եւ ճշմարիտ է, զի յաղտէ հոգւոյն լուանի ի կամելն զնոյնն. (Կլիմաք.։)
Իջեալ դուստրն փարաւոնի լուանեալ ի գետն. (որ եւ ԼՈԳԱՆԱԼ)։
Ցանկացաւ լուանալի բուրաստանի։ Ե՛րթ լուա եօթն անգամ ի յորդանան.եւ այլն։
Զգալի նիւթ ի քերելն եւ ի կոխելն՝ յաղտոյն լուանի. (Կլիմաք.։)
Աշխատիլ, եւ լուանիլ, եւ յառնել ի գիշերի առ պահպանութիւնսն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
զլուանիլն, զուտելն, եւ զըմպելն. (Սարկ. մարդեղ.։)
wash-hand basin;
basin or tub to wash in;
lavatorium;
lavabo.
սրբազան լուարանն էր ըստ օրինաց քահանայապետութեան. բայց այժմ քահանայապետին եւ քահանայիցն ձեռացն մաքրութիւն նշանակի. (Դիոն. եկեղ.։)
անարատ արասցէ զառ աստուած դարձն, զոր սրբազանն լուարանն՝ որ յօրէնսն, եւ այժմու լուացումն յայտնէ. (Մաքս. անդ։)
Ողողումն հանդերձիցն յայտ առնէ զոր ի ձեռն լուարանին կատարեալ հանդերձեալն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Երթայ եւ գայ որպէս ի լուարան։ Լուարան քեզ ի հոգւոյ աղտից զբամբասանսն համարեսցիս. (Կլիմաք.։)
washed.
Լուացեալ. Զհոգիդ պահեա՛ յախտից մաքրած, եւ ի մեղացմիշտ լըւացած. (Շ. այբուբ.։)
ablution.
Ջուր՝ որով լինի լուանալ զսուրբ բաժակն յատ ըմպելոյ զսուրբ արիւնն. ցօղուք.
Պա՛րտ է լուանալ (զբաժակն), եւ լուացանսն ըմպել. (Մխ. ապար.։)
towel;
linen napkin;
cf. Լուարան.
Լուացարանն՝ ըստ քահանայապետիցն, ուր նախ սրբեալք՝ ապա մտանէին ի սրբութիւնն. (Լմբ. պտրգ.։)
Զարտասուսն՝ անմաքուր վարուցն լուացարան. (Մամբր.։)
Անլուանալի ներկման՝ մեղաց աղտեղութեանց լուացարան. (Անան. եկեղ։)
Մկրտութեամբ աւազանին՝ քաւութիւն, եւ արտասուօք՝ լուացարան մեղաց. (Լծ. կոչ.։)
that serves to wash in;
կոնք —, washing tub, bath.
Որ ինչ լինի ի պետս լուացման.
cf. Լուացաջուր.
ԼՈՒԱՑՈՒ եւ ԼՈՒԱՑՈՒԿՔ. Մնացորդ լուացման. ջուրն՝ յոր լուացեալ իցեն ձեռք կամ ոտք, եւ այլն.
Առեալ ի լուացուէ անտի ջուր։ Լուացուկք հիւանդին. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Լուացաջուր.
ԼՈՒԱՑՈՒ եւ ԼՈՒԱՑՈՒԿՔ. Մնացորդ լուացման. ջուրն՝ յոր լուացեալ իցեն ձեռք կամ ոտք, եւ այլն.
Առեալ ի լուացուէ անտի ջուր։ Լուացուկք հիւանդին. (Վրք. հց. ձ։)
washing, bathing;
ablution.
λοῦσις lavatio λουτρόν lavacrum βαλανεῖον balneum. Լուանալն, կամ լուանիլն. լոգումն. մաքրութիւն մարմնոյ կամ հոգւոյ. աւազան. մկրտութիւն. եւ Բաղանիք.
Ոչ մարմնոյ (եւեթ) լուացումն է մկրտութեանն ջուր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։)
Զայսոսիկ՝ լուացմունս զուարճացելոցն սովաւ շնորհէ. (Ածաբ. մկրտ.։)
Արժանի լինել լուացման մկրտութեան սրբութեան։ Սրբիլ լուացմամբ կենսատու սուրբ աւազանին։ Ի սմա լուացումն ի մահն քրիստոսի. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 80։ Նար. ՟Հ՟Ե։)
Առցուք արտասուօք զաւազանին լուացումն։ Արտասուս լուացումն է մեղաց. (Յճխ. ՟Թ. Նեղոս.։)
washing, whitening;
bleaching;
օր —ցից, washing day.
Ոչ յառաջագոյն թոյլ տայ մերձանալ յինչ յառաջ քան լուացիւք սրբիլ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
հանապազորդ աղօթք, եւ լուացք արտասուաց մի՛ պակասցէ. (Յճխ. ՟Թ։)
Արար նա առաւել լուացս այնմիկ, որ ետ նմա անդ լուացս արտասուաց. (Եփր. համաբ. յորմէ եւ Բրսղ. մրկ.։)
cf. Լուտերական.
liquid, fluid;
soluble;
fusible;
volatile;
fugitive, transitory;
— կերակուր, flesh, meat food.
ԼՈՒԾԱԿԱՆ. Որ ինչ անկ է աւուրց լուծանելոյ զպահս. ուտիքի.
ῤοώδης, ῤυτός fluidus ἕκλυτος , λύσιμος solutilis διαλυόμενος solubilis. Լուծ. հոսանուտ. ծորելի. հեղուկ. խոնաւ. կակուղ. ցնդելի. սահական. փոփոխական. եղծելի. ապականացու. լուծանելի. քայքայելի. թոյլ.
Ոչ պաղեալ, ոչ թանձրացեալ, այլ լուծական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Երկնագոյն դաշտաց՝ լուծական լերանց (կոհակաց ծովու)։ համայնիցս լուծականաց՝ հոսանուտ եւ ստորածորելի նիւթից. (Նար. խչ. եւ ՟Ղ՟Գ։)
Եւ մահացու լուծականն՝ առ վերնականն կենսածին։ Բերողի ստուերին կտակի անկայի եւ լուծականի. (Նար. մծբ.։)
Լուսինն ի հինգետասան աւուրն լուծանի. եւ մեք յայն հասակն թուլանամք մեղօք. այս հինգետասան սաղմոս ի պնդութիւն լուծական հասակին եղիցի. (Տօնակ.։)
Չարութիւն ապականացու է եւ լուծական։ Ի մէնջ յերեւելեացս լուծականաց։ Անկայուն եւ լուծական բնութիւն թառամի. (Շ. ամ. չար. եւ Շ. մտթ.։ եւ Շ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Թ։)
Որ լուծականն է մարմնոյ այրելով. (Պղատ. տիմ.։)
ԼՈՒԾԱԿԱՆ. իբր Լուծողական, մաքրողական, որ դիւրաւ տայ ի դուրս վտարել զաւելորդս բնութեան. փորը լուծել՝ քշել տուօղ.
Ապա ճաշակեն ի լուծական կերակուրսն. զի նա է կատարումն պահոցն. (Խոսրովիկ.։)
fluidity;
solubility;
fusibility.
Լուծականն գոլ, առաւել ըստ ՟ա. նշ.
Կայուն հաստատել զջուրց լուծականութիւն։ Զոր եւ ոչ վիմաց կարծրութիւն բերէ, թո՛ղ թէ մարմնոց լուծականութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ ՟Դ։)
Փորձութիւնք կենցաղոյս՝ կամ դիւական պատահարք (ան), կամ ըստ մերում լուծականութեան. այսինքն թուլութեան եւ մեղկութեան. (Մագ. ՟Հ՟Ը։)