languishing, weakened, faint, lean, emaciated, extenuated, mortified.
Ճոռոմաբանեն ազգասէր ծնկոտքն. (Կանոն.։)
ascendant, birth, nativity.
Ըստ ախտարաց՝ Բախտն կախեալ զծննդենէ ուրուք. աստղահմայութիւն. որ եւ ԾՆՆԴԱԲԱՇԽՈՒԹԻՒՆ.
Զի զծննդաբախտն ի ծննդոցն հաստատեսցեն. (Վեցօր. ՟Զ։)
cf. Ծննդաբաշխ՞՞՞ծննդոց.
ancestors, forefathers.
jaw;
cheek;
edge;
frieze;
brim;
cornice;
parapet, breastwork;
ապտակ ածել ի —սն, հարկանել զ—ս ուրուք, to slap the face, to box the ear;
cf. Իջանեմ.
σιαγών, γνάθος maxilla, mala, gena, mentum. ծամելիքն ողջոյն, ներքոյ եւ արտաքոյ. ոսկրն ատամնաշար, եւ տեղի մօրուաց. երեսք. այտք. կզակ. կլափ.
Տացէ քահանային զերին եւ զծնօտսն։ Ետու զծնօտսն իմ յապտակս։ Գեղեցկացան ծնօտք քո։ Եդեալ ձեռն ի ծնօտի։ Արտասուք իւր ի վերայ ծնօտից իւրոց։ Եգիտ ծնօտ մի իշոյ։ Ծնօտիւ իշոյ.եւ այլն։
Արտասուք ընդ ծնօտս նոցա թորէին. (Յհ. կթ.։)
Զօդուած ծնօտիցն բաժանեցեր։ ձեռն ի ծնօտի եդեալ՝ արտասուաց գետս իջուցանէ. (Նար.։)
Զարմացեալ հիանայր ձեռս եդեալ ի ծնօտի. (Ոսկիփոր.։)
Կորզեցին հանին զկզակս ծնօտիցն. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 40։)
Այն ինչ դեռ տէգ մուրուացն ի վերայ գեղեցկատեսիլ վարդափթիթ ծնօտիցն բուսանէր. (Փարպ.։)
Բոլորեալ զծնօտիւն թխագոյն մորուացն շուրջանակի. (Ճ. ՟Ը.։)
Տեսեալ ի բացուստ զերուսաղէմ՝ ապտակէք զծնօղս ձեր, եւ պատառէք զհանդերձս (դուք հրէայք. (Պիտառ.։)
ԾՆՕՏ ասի նմանութեամբ եւ Զարդն շուրջանակի իբրեւ գօտի իւրաց. ծիր. եբր. զէր. թ. զէրնիզան. κυμάτιον (որպէս փոքր ալիք, ծածանումն) cymatium կամ -cium, limbus.
Արասցես (տապանակին, եւ սեղանոյն, եւ պսակին) ծնօտս ոսկիս շուրջ շրջանակաւ. (Ել. ՟Ի՟Ե. 11. 24. 25։ ՟Լ՟Է. 2. 11. 27։)
Ծնօտս ուղկեանս քանդակագործս։ Պսակ շուրջ զծնօտիւք նորա շուրջանակի թզաւ մի։ Եւ ծնօտքն պատուածոյք. (Եզեկ. ՟Խ 43։ ՟Խ՟Գ. 13. 17։)
Շուրջ զծնօտիւք սկուտեղն. (Փարպ.։)
cheek-pouch.
combatting by sea;
naval;
— զօրութիւն, navy, naval service.
Ի ծովու մարտնչօղ, եւ մարտնչելով.
Ի նաւս վերելակեալ՝ գնային ծովամարտիկ առ թշնամիսն. (Յհ. կթ.։)
sea-fight, battle by sea.
Մարտ ծովային. նաւամարտութիւն.
Ծովամարտութեամբ, ձիավարութեամբ, եւ հետեւակամարտութեամբ. (Պիտ.։)
Նաւամարտ մակացու եւ հմուտ ... ի ծովամարտութիւնս ոչ ընթացուցանէ. (Մագ. ՟Ա։)
cf. Ծովածիր.
Որ պատեալ է ծովով, որպիսի են կղզիք. Գայ պաշարէ զսեւան զծովապատն բերդ. (Կաղանկտ.։)
cf. Ծովակալ.
Ծովակալ. պետ եւ իշխան կամ չաստուած ծովու.
Երկիր ի ծովապետէն պիսիդովնէ. (Ճ. ՟Ա.։)
living by the sea, (sailor, fisher, &c.);
— լինել, to labour on the sea, to exercise the calling of sailor, fisher.
որ վաստակի ի ծովու.
Քեզ ի գանձ յաւելցուք ի մերոց ծովավաստակ նաւաստեացս. հին տպ. ծովակուտակ. (Ագաթ. յռջբ։)
frigate-bird, sea-swallow.
cf. Ծորուն.
lint.
to fray, to unweave;
to tear to rags or tatters.
idleness;
listlessness, carelessness.
Հեղգասրտութիւն. դանդաղկոտութիւն. վատութիւն.
Հեղգացեալ ծուլամտութեամբ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
to disguise, to travesty;
to dissemble, to cloak.
(լծ. թ. թէպպիլ էթմէք, օլմագ) μετασχηματίζω եւ այլն. in alium habitum muto, transformo եւ այլն. Զուգել. զօդել. կապել սերտիւ. կպցընել, քակցընել.
Ի վերայ նորա սուսեր ընդ մէջ՝ ծպնեալ առ միջովն պատենիւք հանդերձ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի. 8։)
ԾՊՏԵՄ, եցի. ծպտիմ, եցայ. ն.ձ. Փոխել զկերպարանս. այլակերպել, իլ. ծածղել զանձն, եւ զիրս. թաքուցանել. ըստ ոմանց նաեւ Զսպել, իբր սաստիկ ծպնել. ամփոփել. սքօղել.
Ծպտեցաւ սաւուղ, եւ զգեցաւ այլ հանդերձս. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ը. 8։)
Բան ծպտեալ եւ ծրարեալ։ Ի ծերպ անկեանցն ծպտեալք։ Ի խորսն ծպտեալս մնացուցանել։ Վիմացն ծպտելոց. Ի պատառուած եղեգան փորուածի ծպտեալ զտառ գծի իւրոյ։ Զոմանս (ի ձկանց՝ եփելն) ծպտեալ ի մէջ դիայ (կայծականց) (Մագ.։)
Սերոբէքն ծպտեալ՝ զառաւելութիւն լուսոյ փառացն ոչ կարէին տեսանել ... Ծպտեալ իբրեւ զսերովբէքն սաւառնեա՛. (Մեկն. ղկ.։)
to be disguised, dissembled;
to shun, to avoid.
disguise, dissembling.
to mute, to guano, to dung as burds;
— ձկանց, to spawn.
ἁφοδεύω alvum exonero, caco. (որպէս աղբել) Զծիրտն ի դուրս թափել թռչնոց.
Ծրտէին ձագքն ջերմաջերմ յաչս իմ. (Տոբ. ՟Բ. 18։)
Կոթող ինչ կանգնեալ ուրեք, եւ ամենայն թռչուն ի վերայ ծրտիցէ. (Թղթ. բար.) (յն. վերանստիցի։)
Արտաքս կոյս ծրտել. (Փիլ. լիւս.։)
Պարծէր եւ ճնճղուկ, եթէ յաչս նորա ծրտեալ կուրացուցանեմ. (Մխ. առակ.։)
Մեղուքն ծրտեն ձնի երեսն դեղին դեղին. (Վստկ.։)
Եւ Ձու ածել ձկանց՝ ոչինչ ընդհատ ի ծրտելոյ կամ ի բաց թքանելոյ.
Կէսքն ձուս ծրտեն, եւ կէսքն կենդանիս ծնանին. (Վեցօր. ՟Է։)
weaning;
ablactation.
cf. Կաթնատու.
ԿԱԹՆԱՁԻՐ ԿԱԹՆԱՄԱՏՈՅՑ. Որ ձրի տայ կամ մատուցանէ զկաթն զաւակի իւրում. կաթնաջամբ. կաթնատու.
Նմին կաթնաձիր մայր ցուցեալ ծանուցար։ Մայր կաթնամատոյց բնաւից ստեղծողին. (Նար. կուս.։)
lactate.
milk-teeth, first teeth.
suckling;
nurse, wet-nurse;
— կով, milch cow.
milky, yielding milk, milch.
opposing, adversary.
ἁντίπαλος adversarius in lucta, oppositus. Դիմամարտ. հակառակ. ներհակ. ոսոխ.
Մառախուղ. եւ հակամարտ սորա ասացեալ լինի պարզութիւն. (Արիստ. աշխ.։)
cf. Հակառակամարտութիւն.
leaning, inclined;
prone, bent, disposed;
— ի չարն, prone to evil, inclined to mischief.
ἁντίρροπος in contrariam partem vergens. Հակամիտեալ. ոյր մէան է հակեալ ի մի կողմն. յօժար. բերեալ.
Մոլորակք եօթն եղեն՝ հակամէտք ըստ նմին, եւ իբրեւ զնոյն ունելով ապականութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
Ի չարն միշտ հակամէտ գտեալ։ Հակամէտ լինել ի վատթարն։ Հակամէտ ի չարն բերիւր. (Յհ. կթ.։)
Յիւրաքանչիւր ուրուք յախտս հակամէտ (յն. հակամիտութիւն) լինելով՝ ընդ իւրաքանչիւրովք ախտիցն ընդ կերպարանօք մտանէ. (Նիւս. երգ.։)
Կարգէր ի վերայ երկրիս ըստ հակամէտ բարուց իւրոց հրամանատարս, որք զերկիւղ աստուծոյ անգամ եւ ընդ միտս ոչ ածէին. (Ղեւոնդ.։)
to lean, to incline, to be prone to, to feel inclined or disposed for, to lean to the side of, to have an inclination to.
Ի չարն հակամիտէ կամ հակամիտեցին. (Յճխ. ՟Ե. ՟Ժ՟Թ։)
Առ ի յետոյսն հակամիտեմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
Յո՛ր կողմն հակամիտէ կշիռն. (Շ. հրեշտ.։)
Իշխանականաւն հակամիտեցին յոր եւ կամեցան. (Լմբ. ժղ.։)
ἁντιρρέπω in contrariam partem vergo, praepondero, propensus sum. Հակամէտ լինել. ի մի կողմն կամ ի հակառակ կողմն միտել. յօժարիլ. կուսակից լինել. բերիլ.
Յանշահ հակամիտէ կողմն. (Պիտ.։)
Զոր ոչն կամիմ, յայն հակամիտիմ ի չարն. (Ոսկ. հռ.։)
Մի եւ նոյն անձնիշխանութիւն առաջնորդականիս յերկուս կողմանս հակամիտեսցի. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Եւ մերոյն խոսրովու ոչ յոք հակամիտեալ. (Խոր. ՟Բ. 72։)
decline, inclination, proneness, tendency, propensity, disposition;
idiopathy.
ῤοπή, ἁντιροπία propensio, praeponderatio. Հակամիտելն. բերումն. յօժարութիւն.
Որ ի մեղսն է հակամիտութիւն։ Առ չարն հակամիտութիւն. (Յճխ. ՟Թ. ՟Ժ՟Է։)
Ի բարձունս զհակամիտութիւն բնութեանն ունի. (Նիւս. երգ.։)
Ի հակամիտութիւն հակառակացն բերեալ. (Յհ. կթ.։)
Ինքնագործ հակամիտութեանց. (Նար. ՟Խ՟Դ։)
Կարող է ցանկական մասն հոգւոյս մերոյ յերկոսին դառնալ հակամիտութեամբ. (Խոսրովիկ.։)
to emulate;
to rival, to vie with, to antagonize.
ՀԱԿԱՄՏԵԼ ՀԱԿԱՄՏՈՒԹԻՒՆ Կա՛մ գրելի Հակամիտել, Հակամիտութիւն. եւ կամ իմանալի, Հակիլ մտօք. եւ Ի վէգ կամ զհետ մատնել գովէի հակառակութեամբ. գուն գործել. ճիգն. փոյթ.
Հակամտեալ ընդ մոգուցն, եւ ձայնակցեալ սուրբ զուարթնոց. (Զքր. կթ.։)
Զկամացն ի վեհագոյնսն հակամտութիւն. (Նչ. եզեկ.։)
emulation, competition, strife, contention.
ՀԱԿԱՄՏԵԼ ՀԱԿԱՄՏՈՒԹԻՒՆ Կա՛մ գրելի Հակամիտել, Հակամիտութիւն. եւ կամ իմանալի, Հակիլ մտօք. եւ Ի վէգ կամ զհետ մատնել գովէի հակառակութեամբ. գուն գործել. ճիգն. փոյթ.
Հակամտեալ ընդ մոգուցն, եւ ձայնակցեալ սուրբ զուարթնոց. (Զքր. կթ.։)
Զկամացն ի վեհագոյնսն հակամտութիւն. (Նչ. եզեկ.։)
opponent, adversary, antagonist;
contest, resistance;
combat, conflict.
ἁντίμαχος, ἁντίπαλος adversarius, hostis. Ընդդիմամարտ. հակառակորդ. թշնամի. ոսոխ. ախոյեան.
Մի ոք ի ձէնջ զհակառակամարտիցն զհազարսն կոտորեսցէ. (Պտմ. աղեքս.։)
Տեւել պարտ եւ արժան է առաքինաբար ի հարուածս հակառակամարտացն. (Բրս. գոհ.։)
Ըմբիշ արիաբար ի վայր արկանէ զհակառակամարտն իւր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։)
Հակառակամարտն կործանեսցի։ Ի վայր կործանել զհակառակամարտսն բարեձեւութեան. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Ընդդիմակաց լինել հակառակամարտիցն ի պատերազմի։ Աներկիւղս պահին ի հակառակամարտիցն։ Զանգիտեցին ի բազմութենէ հակառակամարտիցն. (Ժմ.։ Յհ. կթ.։ Ճ. ՟Բ.։)
Հակառակամարտ թշնամիք կամ գոռոզք, կամ զէնք. զօրութիւն. (Պիտ.։ Ածաբ.։ Ոսկ.)
Հրեշտակն հակառակամարտ միշտ կռփէ զմիտս. (Լմբ. սղ.։)
Հակառակամարտք լինեալք պատուիրանապահութեամբն առ մահն եւ ապականութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Հակառակամարտ ցանկութեան է կրօնաւորութիւն եւ ատակ ժուժկալութիւն. (Փիլ. քհ.։)
ՀԱԿԱՌԱԿԱՄԱՐՏ. գ. ՀԱԿԱՌԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹԻՒՆ Ընդդիմամարտութիւն. հակառակութիւն. կռիւ.
Թողեալ զհակառակամարտն՝ խօսին ի խաղաղութիւն. (Արծր. ՟Գ. 15։)
Ամենայն աղմուկ եւ հակառակամարտութիւն. (Զքր. կթ.։)
Յամենայն սատանայական հակառակամարտութեանց. (Լմբ. սղ.։)
antagonism.
ՀԱԿԱՌԱԿԱՄԱՐՏ. ՀԱԿԱՌԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹԻՒՆ Ընդդիմամարտութիւն. հակառակութիւն. կռիւ.
Թողեալ զհակառակամարտն՝ խօսին ի խաղաղութիւն. (Արծր. ՟Գ. 15։)
Ամենայն աղմուկ եւ հակառակամարտութիւն. (Զքր. կթ.։)
Յամենայն սատանայական հակառակամարտութեանց. (Լմբ. սղ.։)
contrary, adverse, opposite.
ἁντίτυπος, ἁντιτυπής adversam formam habens, contrarius. Որոյ տիպն եւ կերպարանն հակառակ է այլում. աննման. դէմ ընդդէմ. ներհական.
Զի թէ քրիստոս լոյս, ապա հակառակատիպն՝ խաւար։ (Զգալին եւ զիմանալին) զհակառակատիպ զսոսա ջրոյ նմանեցուցանէ։ Եւ ո՛չ զսիրոյն բողբոջս (է տեսանել) ի հակառակատիպ ծաղկանցն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Նոյն այր հակառակատիպն եփրեմի. (Ճ. ՟Ա.։)
Երեւումն ծագման լուսոյ արեգական արդարութեան հակառակատիպ գոլով եւ ընդդիմահար դիցն պաշտամանց։ Ներհակասէրն հակառակատիպ պարտաւորեալ՝ զպարտուցն իւրոց հատոյց զտոյժս. (Անան. եկեղ։)
Հակառակատիպ այսմ. այսինքն զսորին հակառակն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Կ՟Գ։)
cf. Նեռն.
ἁντίχριστος antichristus Դերաքրիստոս. նեռն. սուտ քրիստոս՝ հակառակ ճշմարտին քրիստոսի աստուծոյ մերոյ.
Զբանսարկուին կործանումն, եւ հակառակքրիստոսին զգալուստն. (Լմբ. յայտն.։)
antiscii.
anti-concubine.
ἁντεραστής, ἁντεραστρία rivalis, aemules, pellex Նախանձընդդէմ տռփօղ, հոմանի.
Հակատռփող գոլով։ Ընդ որում նախանձաւորեալ հակատռփողն իւր արէսի եւ այլն. (Նոննոս.։)
antipodes.
ՀԱԿՈՏՆԱՅՔ ՀԱԿՈՏՆԵԱՅՔ cf. ԸՆԴԴԻՄՈՏՈՒՆՔ. Ոմանք երկբայաբար ունին զգոյացութիւն. որպէս անաստղ երկինն, եւ հակոտնայքն. հին տպ. հակոտնեայքն. (Սահմ. ՟Ա. 1։)
Հակոտնեայք. գլուխ նոցա ի վայր հանապազ ի ներքին կիսագունդն, եւ ոտքն վեր ի մեզ. (Լծ. սահմ.։)
pyx, box, sacred vase, ciborium.
Սրբատուփ. տուփն՝ յորում պահի սուրբ հաղորդութիւն.
Եթէ մուկն զհաղորդատուփն կտրէ (զփայտեղէն), եւ զհաղորդն ուտէ, քահանայն վասն անհոգութեանն տարի մի ապաշխարեսցէ. (Կանոն.։)
kind, condescending, complaisant.
Կատարիչ հաճոյից. կամակատար. եւ հաճոյական.
Հաճոյակատար կամօքն խրատէ զամենեսին. (Ագաթ.։)
Ընծայիւք եւ հաճոյակատար օժտիւք. (Կանոն.։)
Հաճոյակատար աստուծոյ վարուք. (Յհ. կթ.։)
Աբէլ՝ հաճոյակատար կամացն աստուծոյ պատարագօքն քան զամենայն մարդիկ. (Տօնակ.։)
graceful, charming, genteel, nice, pretty.
Հաճոյ կամ բարի տեսլեամբ. բարետեսիլ, սիրուն. գեղեցիկ.
Հաճոյ ինձ թուեցեալ հաճոյատեսիլն աղաւնի. (Մագ. ՟Խ՟Ա։)
cf. Գրատ.
similar, like;
—ք, all beings, all creatures.
Համեմատ կերտեալ. բարեյարմար. իսկ յոքն. Համօրէն արարածք, կամ միօրինակ եղականք.
Համակերտ օրինակութիւնք առ չքնաղ ընտրութիւն սրբոցս. (Նար. մծբ.։)
Եթէ զերկնից ասիցես, նոյնպէս եւ զերկիր, եւ զայլսն ամենայն համակերտս՝ ծառայացեալս հրամանաց արարչին. (Եզնիկ.։)
angelic.
Զուգահրեշտակ. հաւասար կամ նման հրեշտակի.
Ետես եկեալ առ ինքն զհրեշտակս սուրբ՝ առնուլ զհամահրեշտակ հոգի նորա. (Ճ. ՟Գ.։)
Հրամանաւ համահրեշտակ կաթողիկոսին հայոց տեառն գրիգորիսի. (Յիշատ.։)
of the same mind or opinion, unanimous;
— լինել ումեք, to perfectly agree with, to enter into the views of;
— են ցանգ, they always agree in opinion.
ὀμόφρων, ὀμονοίος ejusdem mentis, sententiae;
unanimis. Որոց նոյն են միտք, դիտաւորութիւն, եւ սիրտ. համախորհուրդ. համակամ. մէկ սիրտ մէկ հոգի.
Համամիտք իցէք. (՟Ա. Պետ. ՟Գ. 8։)
Համամիտք եւ համակամք միմեանց. (Ճ. ՟Ա.։)
Աշխարհաւերք, ծառայից համամիտք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Իբրեւ զհամամիտ գործակից։ Լաւակամ համամիտ համախորհուրդ. (Յհ. կթ.։)
Համամիտ ընտանեացն գործակցութեամբ։ Ճշմարտութիւն բերանոյն համամիտ առ հաւատոյն խոստովանութիւն (այսինքն համաձայն). (Արծր. ՟Դ. 11։ եւ ՟Գ. 6։)
unanimity, concord, consent, conformity of opinion.
ὀμόνοια, ὀμοφροσύνη concordia, consensio, unanimitas Սրտակցութիւն. միաբանութիւն խորհրդոց եւ սրտից. համաձայնութիւն.
Խաղաղութիւնն է ամենայնի միաւորական, եւ ամենեցունց համամտութեան եւ բնակցութեան ծնողական եւ գործաւորական. (Դիոն. ածայ.։)
Համամտութեամբ եւ խաղաղութեամբ. (Պրպմ. ՟Խ՟Գ։ եւ Գերմ. թղթ.։)
Համամտութեամբ եւ հասարակութեամբ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Առ երկրային իրս համամտութիւն. այսինքն համախոհութիւն. կամ կապումն յօժարութեան սրտի. (Լմբ. սղ.։)
relating all;
encyclopedian;
cf. Հանրագէտ.
Որ լինիցի պատմել զամենայն ըստ ամենայնի.
Յայսմ համայնապատում խոստովանութենէ իսպառ սրբեցայց. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
having the same office or function, colleague.
Պաշտօնակից, եւ զնոյն ինչ պաշտօղ.
Որպէս սարկաւագակիրք նորին, եւ համապաշտօն սպասաւորք բանին կենաց. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
Այլ ոչ եթէ ընդ ձեռն այնոցիկ եւ համապաշտօնք հեթանոսացն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
to be benumbed;
to be stunned;
to be astonished.
Արմանայր՝ ընդարմանայր, ստրջացեալ ի միտ առնոյր զիրսն. (Բուզ. ՟Դ 15։)
Ոմանք ընդ պիտանացուն մարդկան արմանան, եւ ոմանք ընդ մարգարէութիւնս արմանան։ Զհրեշտակական մատակարարութիւնն արմանամ։ Արմանայ, եթէ եւ այլն։ Որոց զհետ են, եւ արմանան, որք առանց խրատու են (որպէս պչնուլ, յարիլ)։ Ահա արմացայ ընդ դէմս քո եւ ի վերայ բանիս աղսորիկ. (որպէս հայել յերեսս, ակն առնուլ). (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. լին.։)
palm-tree, date-tree;
palm;
branch of a palm-tree, palm;
իւղ արմաւենւոյ, palm-oil.
Բնակեալ էր ընդ արմաւենեաւն։ նմանեցաւ մեծութիւն քո արմաւենւոյ. (Դտ. ՟Դ 5։ Երգ. ՟Է 7։)
Առին ոստս արմաւենեաց. (Յհ. ՟Ժ՟Բ 13։)
Քանցեալ ծառս արմաւենւոյ. (Նար. ՟Կ՟Է։ Տե՛ս եւ Պիտ. ՟Է. բարդատութիւն ընդ ձիթենի եւ ընդ արմաւենի։ Ասի եւ իբր ա.)
ԱՐՄԱՒԵՆԻ. որպէս Ոստ կամ տերեւ արմաւենւոյ.
Ոստովք արմաւենեօք. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ 51։ Շար.։)
Մատուցանէր նմապսակս ոսկիս, եւ արմաւենիս։ Արմաւենիս ի ձեռս իւրեանց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ 4։ Յայտ. ՟Է 9։)
Եւ Զարդք կամ քանդակք ի ձեւ ոստոց արմաւենւոյ. ( ՟Գ. Թագ. ՟Զ 29։ Եզեկ. խ. 17. եւ այլն։)
cf. Արմուկն.
ԱՐՄՈՒԿ կամ ԱՐՄՈՒԿՆ, ἁγκών cubitus, flexus brachii գրի եւ իբր ռմկ. ԱՐՄՈՒՆԿ. Յօգուած բազկի. եւ որ ինչ նման է նմին. ... (իսկ ա՛րմօս, ըստ յն. է յոդուած, զօդ. եւ ա՛ռմուս, ըստ լտ. բազուկ, թեւ)
Բազուկ իմ յարմկանէ իմմէ խորտակեսցի։ Ի ներքոյ ամենայն արմկան ձեռին. (Յոբ. ՟Լ՟Ա 22։ Եզեկ. ՟Ժ՟Գ 18։)
Գեանաստորս ի գաւառին պրտուոյն՝ սակաւ մի վերամբարձեալ ընդ արմկամբքն, զի յայն յեցցին. (Փիլ. տեսական.։)
Զուրարն կապեն վերոյ արմկանն. (Լմբ. պտրգ.։)
Հատան ձեռք նորա ի կրկնուած արմկացն (կան արմկանն)։ Զաջ բազուկ նորա հանդերձ արմկաւն։ Զգեցաւ մացեղէն փոքր մինչեւ յարմկունս. (ՃՃ.։)
Կանգունն է յարմնկէն մինչեւ ի ծայր մատանցն. (Մարթին.։)
Հազար ուռ բուսեալ, յւռն արմունկ ծընկեալ. հազար շիտակեալ, եւ ողկոյզ կախեալ. (Գանձ հոգ.։)
Կորցեսցէ զարմկունսն թեւօք հանդերձ. (Ղեւտ. ՟Ա 16.) այլք իմանան զխածին հանդերձ փետրովքն. ռմկ. կտնառք։
that runs, races;
olympic.
Արշաւօղ ի հանդիսի. ընթացօղ յասպարիզի կամ իտեսարանի.
course;
erruption, invasion, incursion, excursion, descent;
expedition;
—ք ձիոյ, league (four kilometres, two and a half English miles), cf. Ասպարէս.
ὀρμή, δρόμος, ἑπιδρομή, παραδρομή. impetus, cursus, incursus եւ այլն. որ եւ ԱՐՇԱՒՔ. Ընթացք. դիմեցումն. յարձակումն. ասպատակութիւն. վեզք՝ որպիսի եւ իցէ. եիւրիւյիւշ, սէյիրտիշ, րէվիշ.
Զի էր խորհուրդն այն եւ արշաւան նորին ընդունայն։ Վասն նիկանովրայ արշաւանին։ Զգայր զարշաւանն մակբէացւոց ի վերայ նորա։ Այն արշաւան ասպատակի թագաւորին այսպիսի դարձիւ վճարեցաւ. (՟Ա. Մակ. ՟Թ 68։ ՟Բ. Մակ. ՟Ը 12։ ՟Ժ՟Բ 21։ ՟Ժ՟Գ 26։ ՟Ժ՟Դ 15։)
Յարշաւանաց ամպարշտաց ի վերայ եկելոց. (Առակ. ՟Գ 25։)
Արշաւանք բարբարոսաց, կամ հինից, կամ ասպատակողաց. (Սահմ. ՟Թ։ Յհ. կթ.։ Մագ. ՟Ի՟Թ։)
Ի հակառակամարտսն արշաւանք. (Պիտ.։)
Մօտ եղեն ի գետն եփրատ իբրեւ ձիոյ արշաւանօք երկու (կամ երեք). (Ագաթ.։)
to run;
to go quick and with impetuosity, to run as fast as possible;
to gallop;
to make an incursion or excursion, to pursue;
cf. Արշաւեմ.
τρέχω, ἑπιτίθεμαι, διώκω curro, invado, persaequor Ընթանալ. յարշաւս գնալ. արշաւանս դնել. խաղալ ի վերայ. յարձակիլ. դիմել. ասպատակել (որ է ձիով ընթանալ) պնդիլ զկնի. գրոհ տալ. վազել, վրայ վազել.
Արշաւել ի կողմանս հրէաստանի, կամ յերկիր նորա։ Արշաւեալս՝ յարձակեալս. (՟Ա. Մակ. ՟Դ 35։ ՟Թ 69։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե 2։)
Իբրեւ զձայն կառավար ձիոց բազմաց՝ որ արշաւեն ի պատերազմ. (Յայտ. ՟Թ 9։)
Արշաւել ի կողմանս պասից, կամ ի հռովմայեցւոց տէրութիւն, կամ զհետ երամակաց ցռուց, կամ փութանակի ի տեղին. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ 62։ ՟Գ 55։ Փարպ.։)
Մինչդեռ արշաւեմբ, առ ի յետոյսն հակամիտեմ։ Մի՛ վախճանն անյարմար ի վերայ իմ արշաւեսցէ։ Արագ սուրհանդակք ընդ հեռաբնակ վայրս արշաւեցին. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ձ՟Բ. եւ Նար. առաք.։)
Ընդ հռւվմայեցւոց լեզուն խրոխտալով արշաւէ (այսինքն համարձակ խօսի)։ արտաքոյ արշաւել խորհրդոյս զօրութեան (արսինքն ի դուրս ելանել). (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. ատ.։)
to gallop, to cause to gallop;
to make run;
to force one to make an excursion, invasion.
Ընդ չորս անկիւնս տիեզերաց արշաւեցուցանել. (Եզնիկ.։)
male, masculine.
Նմանութիւն արուական։ Պատկերս արուականս. (Օրին. ՟Դ 16։ Եզեկ. ՟Ժ՟Զ 17։)
Իգական բնութեան եւ արուական. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
bordering, frontier, neighbouring.
Որեստացւոց թագաւորին պատերազմ էր ընդ իւր արուարձականս, որ կոչին էորդացիք. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Արուարձական.
cf. ԱՐՈՒԱՐՁԱԿԱՆ. կամ Բնակեալն յարուարձանս արտաքոյ քան զբուն քաղաքն.
suburb.
συγκυροῦν, συγκυρούσα, τὸ πλησιόν pertinentia, confinia, quae sunt prope Արձակավայրք կից ընդ քաղաքի՝ արտաքոյ պարսպաց կամ արձանաց. որ եւ ԲԱՑԱՏ ասի, եւ ԶԱՏՈՒՑԵԱԼՔ, եւ ԴՍՏԵՐՔ՝ իբր շինանիստ վայրք եւ աւանք քաղաքին.
Արուարձանք քաղաքացն, զորս տայցէք ղեւտացւոցն։ Զամենայն արուարձանս ձորոյն արբովկայ։ Ամենայն արուարձանք ազգարովդայ, եւ աւանք նոցա, եւ աւանք նոցա, եւ ագարակք նոցա. (Թուոց. ՟Լ՟Ե 4։ Օր. ՟Բ 37։ Յես. ՟Ժ՟Ե 46։)
որպէս առնապատկեր կռոց.
virility, manhood;
courage, valour;
fortitude, virtue;
male sex;
seed of man.
ԱՐՈՒԹԻՒՆ կամ ԱՐՒՈՒԹԻՒՆ. (լծ. եւ յն. արէդի) ἁρετή virtus, ἁνδρία virilitas, fortitudo Արիութիւն. կորովութիւն. քաջութիւն. եւ որպէս ընդհանուր կամ մասնաւոր առաքինութիւն. կտրճութիւն.
Վաստակ նորա իմաստութեամ եւգիտութեամբ եւ արութեամբ. (Ժղ. ՟Բ. 21։ եւս եւ ՟Դ. 4։ ՟Ե. 10։)
Արութեամբ ինչ չեմ լաւ քան զեղբարսն իմ։ Ոչ խառնեսցուք զանուն վատութեան մերոյ ընդ արութիւնս քաջութեան. (՟Ա մկ. ՟Ժ՟Գ. 5։ ՟Թ. 10։)
Զմարտից եւ զպատերազմաց արութիւսն. (Կորիւն.։)
Արութիւնս կատարել կամ ցուցանել. (Եղիշ. ՟Ե։ Յհ. կթ.։)
Զտարացոյց արւութեանն ի ձեզ տպաւորելով. (ՃՃ.։)
Զբարիսն անկեալս ի մեզ հոգւոյ արութիւս. (Նար. ՟Ի՟Թ։ որպէս եւ ի հին ձեռ. կամ թարգ. հարանց վարուց ստէպ դնի Արութիւն, իբրու Առաքինութիւն, ըստ հոմաձայնութեան յունին։)
Ի մէջ հրեշտակացն չերեւի արութիւն եւ իգութիւն. (Բրսղ. մրկ.։)
Կամ Երիտասարդութիւն. արբունք.
Ի զարգանալ արութեան հասակին ի հնգետասանին ամաց լրումն. (Շ. ընդհանր.։ Եւ զի՞նչ է արութիւնն այն՝ յոր ել ի տղայութենէն. Լմբ. սղ.։)
Յառաջին տիոցն՝ յորժամ յարութիւն հասին, չարեացն եւեթ զհետ էին. (Ոսկ. ես.։)
Յանդամս ծածուկս եւ յարւութիւնս նորա տանջանս անողորմս հասուցանէին։ Զծածուկ տրւութիւնս կապեալ սամտեօք. (Յհ. կթ.։)
γονόρρεια, -υα, κοίτη seminis profluvium, cubile Գիջութիւն կամ սերմն առն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ե. 16=18։ ՟Ժ՟Ը. 20. 23։ ՟Ժ՟Թ. 20։ ՟Ի՟Բ. 4։ Թուոց. ՟Ե. 13. 20։)
Եթէ արութիւնք թորեսցեն ի տէրունական սեղանն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)
Խաղտեալ զամանցանկութեանն՝ տայ հեղուլ ի բաց զարութիւնսն. (Եզնիկ.։)
mortahty of cattle.
Կոտորած մահու անկեալ յարջառս.
Ընդ արջառամահս վհատին. (Մանդ. ՟Դ։)
pizzle;
whip.
νεῦρον nervus ջիլ արջառոյ. անդամ ցլու՝ չորացեալ խստապինդ, որ է գործի սաստիկ գանից.
Հարուածեսցին մտրակօք արջառաջալաց. (Յհ. կթ.։)
Հարկանել արջառաջլօք. (ՃՃ. ստէպ։ եւ Վրք. հց. ՟Ը։)
Արջառաջիլ տանջանարանք (կամ հարուածք). (Ոսկ. լուս.։)
black, dark;
dull, sad, melancholy.
Ագուցին նմա արջնաթոյր ստորս չորիւք դրօշակօք. (գրեալ էր՝ արջմաթոր). (Կաղանկտ.։)
fennel-flower.
(որպէս թէ սեաւ դեղ. կամ արջոյ դեղ) μελάνθιον melanthium, nigella, git, papaver nigrum . Հատ սեաւ՝ կծու եւ ախորժ համեմ հացի. սեւ սոնիճ կամ շոնիզ. սեւուկ հնտիկ, կամ հընտիկ, կամ սեւուգնդիկ .... զոր Մենինսքի շփոթէ ընդ կունճիթ, որ է սուսամ, եւ ընդ շունիզ. եւ փոխանակ արջջնդեղի. որ է յն. մէլանթիօն, լտ. նիճե՛լլա. դնէ սիյահ դանէ, սիյահ պօյա, փէհանէ, փէհնալէ.
Ոչ եթէ խոտիւ սրբի արջնդեղն, այլ գաւազանաւ թափի. (Ես. ՟Ի՟Ը. 25. 27։)
sun and moon.
near the sun.
Մերձ արփւոյ. մօտ յեթեր, կամ ի կամար արեգական.
Նորոգէ զօդայինն արփամերձ ըղձալի տեղիս. (Պիտ.։)
solar;
luminous, bright, celestial.
Նոցա ի տուէ ամպ Հովանին, եւ գիշերի՝ սիւն արփենին. (Յիսուսի որդի։)
Որ արփենից գերունակւթեամբ ի վեր քան զհրաշս փառաց ստեղծողին վեհից հրեղինաց՝ տարրեղէն բնութեամբ անօթք մաքրագոյնք. (Նար. գանձ առաք. եւ Նար. մրգ.։)
Տարփմամբ արփենոյն բոցակիզեալք եւ տապացեալք ի նոյն. (Տաղ.։)
Մարգարիտ լուսոյ արփենւոյն, արփենւոյ տարփմամբ սրտի սէր. (Շ. տաղ.։)
cf. Արփեան.
Մարգարիտ լուսոյ արփենւոյն, արփենւոյ տարփմամբ սրտի սէր. (Շ. տաղ.։)
sun, luminary;
heaven, ether;
light, brightness, splendour.
Ոչ արեգական պայծառութիւն, եւ ոչ արփինն վերին համեմատին պայծառութեան այնր պսակաց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)
որ եւ ԱՐՓ, փի, փից. αἱθήρ aether գրի եւ ԱՐՓԱՅ (ի բարդութիւնս), եւ ԱՐՓԻՆ. ըստ յն. եթեր. որպէս թէ կիզող. որ է լծ. ընդ պ. ատր, ազէր, այսինքն հուր. ըստ հյ. որպէս թէ Արեւի, կամ արեւային, արեւամերձ վայր. այն է Եթեր լուսաւոր ի վեր քան զօդս մինչեւ ի հրեղէն երկինս. պարունակ արեգական. վայրք լուսաւորաց կամ մոլորակաց. լոյս. եւ Հրեղէն կամար, հուր տարրական. օդ վերին. երկինք ստորին կամ միջին կամ վերին.
Զպատարագացն ծախիլն՝ ո՛չ յայնմանէ որ ի պէտսն տուեալ է մեզ հուր, այլ յայնմանէն՝ որ յարփոյն էջ ի վերուստ։ Որ յօդսդ ինչ է, եւ որ յարփին։ Բղխեաց արփի եւ երկին (զմանանայն), իբրեւ զաստեղս երկնից, բոլոր բոլորեքումբք արփեաւն փայլմունս ճառագայթից։ Օդ ընդ երկնաւ եւ ընդ արփեաւն կարգեալ. (Փիլ.։)
Արփի, աստեղք, որ ի մէջ է օդդ, ծով, երկիր. (Նիւս. կազմ. ՟Դ։)
Ոչ արեգակն քան զպարս աստեղաց, եւ ոչ արփի (հուր) քան զերիսդ ի տարերաց։ Արփիդ զվերագոյն անցեալ կալաւ վայր հուպ ի մաքրագոյնս էիցն. (Պիտ.։)
Որ վառեցար ի յարփւոյն, եւ ոչ կիզար ըստ մորենւոյն. (Շար.։)
Անմոլար աստեղքն բերին ի վերնում գօտւոջն, եւ ամենեւին ցրտութիւն, եւ միջնորդ են արեգական եւ արփւոյ, եւ զանշէջ տոչորումն արփւոյն՝ իւրեանց բնական սաստիկ ցրտովն բարեխառնութիւնս առնելով. (Շիր.։)
Արփւոյ հեղեալ զծագումն յերկաքանչիւր գօտիսն. (Խոր. ՟Գ. 62։)
Զարագընթաց շարժումն արփին (այսինքն երկնի), զարեգական՝ լուսաբերին, կացոյց հանդէպ գաբաւոնին։ Փեսայն իջմամբ ցօղատարափ՝ համբուրէ զտիպըն լուսոյ արփ. (Յիսուս որդի. եւ Լմբ. յիշ. առակ.։)
Պսակ յոքնանկար՝ յարփից եօթաց փայլատակման. այսինքն լուսաւոր աստեղաց. (Նար. կուս.։)
Ճառագայթ արփիցն յաչս տեսողացն՝ ի դժոխքն զխաւարեալսն լուսաւորէր, եւ ի գերեզմանին զաչս պահապանացն խաւարեցուցանէր. (ՃՃ.։)
Վասն արփից խորհրդոյն երջանիկ էից։ գաւազանն՝ որ տուաւ ի ձեռին սեթայ. (Տօմար.։)
Արփայ, եւ Արփի, լոյս։ Արփիտ, կամ արփիա. (ի Հին բռ.) երկինք երկնից։
Շուրջ զերկրաւս օդ յարփին տեղիս առաւելազեղու. (Բրս. ծն.։)
Ձորք ժամանակք (եղանակք) բաժանեալ մեկնեցան, ոմն ջերմոյն եւ արփւոյն՝ ամառն, աշուն, երկու. իսկ ցրտոյն երկու, ձմեռն, գարունն. (Փիլ. ել.։)
Զի մի՛ այս զգալի եւ նիւթական աշխարհս կիզեսցի յարփի ճառագայթից աննիւթ եւ անիմանալի երկնից։ Ստուեր ջրոյն զիմանալի լոյսն արփի եւ վերին երկնին փակեալ արգելեաց. (Զքր. կթ.։)
beautiful, luminous like the sun, bright, brilliant.
Արփիագեղ տիկնոջն՝ մեծին սոփեայ. (Արծր. ՟Դ. 12։)
Արփիագեղ պատկեր, կամ լոյս. (Երզն. լուս.։)
that walks boldly in the light;
that goes to heaven or towards the sun.
Յիմացականն զուարճացեալ, եւ արփիագնաց եղեալ, արհամարհէ զոր զգայարանացն հեշտութիւն։ Զօրացեալ սիրովն՝ սկսանի արփիագնաց լինել. (Լմբ. սղ.։)
cf. Արփենի.
Արփիական փայլումն, կամ պատմուփան. (զքր. կթ։)
that walks in the light;
that goes like the sun;
bright, luminous.
Որ անսուտ իմաստասէրն լինի ոգի, ամբարձելոցն եւ վերամբարձիցն ցանկացեալ տեսլեան՝ արփիաճեմ լինելով. (Փիլ. լին.։)
Ընդ անմարմինս քատակեալք Թեւօք հոգւոյն՝ արփիաճեմս լինէին (տեսանօղք)։ Կաճառք արփիաճեմ լուսով փայլելի. (Գանձ.։)
royally.
Արքայաբար որդեգրեալ՝ ընդ քեզ ի ժառանգութիւն հօրդ մատուսցես. (Նար. ՟Ղ՟Գ։) Եւ այնպէս արքայաբար մտանէ ի կայսերականն մարզարան ... Արեւելեայց ամենեցուն արքայաբար առնել տեսչութիւն. (Կաղանկտ.։)
royal.
րքայական սեղան, կամ կայան, գանձ, հարսանիք, թագ, ճոխութիւն, պատիւ, գահոյք, կյանք, ապարանք, տաճար, որդէգրութիւն, ցորեան, պղոտայ. (Ագաթ.։ Խոր. հռիփս.։ Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Նար.։ Լմբ. պտրգ.։)
ԱՐՔԱՅԱԿԱՆ ԿԱՂԻՆ. որ եւ ԱՐՔԱՅԱԿԱՂԻՆ. κάρυον βασιλικόν nux juglans, omnis fructus durioris corticis Ազնիւ եւ արքայավայել կաղին. այսինքն պտուղ եւ արքայավայել կաղին. այսինքն պտուղ փեճեկաւոր եւ իւրղային անոյշ. որպիսի են ընկոյզն, եւ նուշն. հանգէտ պրս. ձայնիս շահպէլուտ, շահպալուտ
Գաւազանն ահարոնի պտուղ եբեր վաղվաղակի արքայական կաղին. (ուր ի մեզ դնի ընկոյզ. այլք իմանան նուշ) (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
royal;
kinglike, kingly, royally.
Ո՛վ արքայակերպ տէր, քահանայապետ սուրբ, եւ հովիւ բարի։ Քերթ. (մեղեդի լուս.։)
palace or city of the king.
βασιλέον regia, palatium Բնակարան արքայի. պալատն. եւ Արքայանիստ քաղաք.
Քրիստոսի արքայարան, սրբոց ժողովարան. (Եփր. խոստ.։ Տօնացոյց.։)
Առաքեցաւ գաբրիէլ առ շնչաւոր արքայարանն թագաւորին հրեշտակաց. (Ոսկ. յաւետիս.։)
Արքայարան լուսակերտ՝ անմահ թագաւորին. (Նար. կուս.։)
son of the king, prince
Որդի արքայի. թագաւորի տղայ.
Աշոտոյ արքայորդւոյն. (Յհ. կթ.։)
Որդի երկնաւոր թագաւորին, Յիսուս Քրիստոս տէրն մեր.
Ի բեւեռել ձեռաց եւ ոտից արքայորդւոյն ի խաչին՝ երկաթեղէն կապանք ձեռաց եւ ոտից ծառայիցն լուծանին. (Խոսր. պտրգ.։)
royalty, reign, kingdom;
heaven, paradise.
βασιλεία regnum Թագաւորութիւն. իշխանութիւն եւ պատիւ արքայի, եւ տէրութիւն կամ երկիր տէրւոթեան նորա. եւ ժամանակ կամ աւուրք թագաւորելոյ նորա.
Հաւատարիմ լիցի անուն նորա եւ արքայութիւն նորա։ նստաւյաթոռ արքայութեան։ Փառաւորեցայց յարքայութեան իմում։ Ի մերձաւորս արքայութեան մերոյ։ Իշխան մեծ եւ հաւատարիմ յարքայութեան իւրում։ Խնդրէր նա ունել զարքայութիւնն աղեքսանդրեայ, եւ յաւելուլ յիւր արքայութինն։ Բաժանեաց եւ ետ նոցա զարքայութիւնն իւր.եւ այլն։
Վասն արքայութեան արքեղայոսի զկնի հերովդի. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8։)
Յառաջին ամի տրդատայ արքայութեանն հայոց մեծաց. (Ագաթ.։)
ԱՐՔԱՅՈՒԹԻՒՆ ԱՍՏՈՒԾՈՅ, կամ ՀՕՐ, կամ Քրիստոսի, կամ ԵՐԿՆԻՑ, ի նոր կտ. անխտիր նշանակէ զերկնաւոր թագաւորութիւնն, կամ զդրախտն երկնաւոր. զտէրութիւնն Աստուծոյ յերկինս եւ յերկրի, եւ զդատաւորութիւն. որպէս եւ զեկեղեցի Ասստուծոյ, զնոր օրէնս. եւ որ ի նոյնս հային.
Որպէս Աստուծոյ սեպհական է արքայութիւն, եւ մեզ կամեցաւսեպհական առնել զարքայութիւն ի ձեռն ուղիղ հաւատոց եւ ճշմարիտ վարուց. (Խճխ. ՟Ի։)
archiepiscopacy.
Եպիսկոպոսութիւն. հայրապետութիւն. կաթողիկոսութիւն.
royal;
— ճանապարհ, great thourougkfare, high-road.
Զօրէնսն կատարիցէք զարքունականս ըստ գրոց. (Յկ. ՟Բ. 8. (իբր երկնաւոր թագաւորի. տիրական, աստուածային)։)
Արքունական թագ, կամ զօրութիւն, ծնունդ. (Եւս. քր. ՟Ա։ Փիլ. ստէպ։)
Արքունական հարսանիք, կառք, տուն, դիւան, սենեակ, ծիրանիք։ Ի վերայ որսոց արքունականաց։ Տանն արքունականի։ Արքունական կերպարան, պէտք, զգեստ, քաղաք, ապարանք, դուռն, պատկեր. եւ այն. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Խոր.։ Պիտ.։ Յհ. կթ. ստէպ։ Նար. ՟Լ՟Գ։)
Առեալ զնշան պատուի զպսակն թագաւորութեան, յարքունականն մատուցանի. (Ագաթ.։)
palace, royal residence;
court, courtier;
յարքունիս առնուլ, գրաւել, to confiscate.
βασίλειον, βασιλικόν, παλάτιον regia, palatium, δημόσιον, ταμεῖον fiscus, aerarium Պալատն. տուն արքայի. որ եւ ԴՈՒՌՆ ԱՐՔՈՒՆԻ. եւ (Գանձ արքունի.)
Որ պարտիցի ոք ինչ յարքունիս, թողեալ լիցի նմա. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 43։)
Տուն արքունի, որ միանգամ եւ երկիցս վանք թագաւորի լինիցին, թէպէտ եւ փոխեսցի անտի թագաւորն, որ միանգամ յարքունիսն նուիրեցաւ՝ արքունի կոչ. (Սեբեր. ՟Է։)
Վասն արծաթոյն որ պարտէր յովնաթան յարքունիս. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 15։)
Նեքտանեբոս անդ էր յարքունիսն. (Պտմ. աղեքս.։)
Զերանելի հռիփսիմէ տանել յարքունիս. (Ագաթ.։)
Պաղատն ասեն, որ թարգմանի արքունի. (Փարպ.։)
ԱՐՔՈՒՆԻՔ. մերթ՝ Բնակիչք արքունեաց. պալատականք. արքայ եւ ընտանիք եւ մեծձաւորք նորա.
Զառընթերակայ արքունիսն վարդապետէր. (Ագաթ.։)
sorb-tree, beam-tree;
sorb, sorb-apple.
ὁή sorbus, τὰ ὅα sorbum Ծառ, եւ պտուղ. ... (Գաղիան.։)
ploughman, ploughed husbandman;
ploughed up, tilled;
—, արօրաձիգ առնել, to plough up, to till;
— լինել, to be ploughed up or tilled.
Երկրագործ հանդարտեցուցանէ զարօրադիր եզինսն առ մսուրսն հեշտացուցանելով. (Նիւս. ի Թէոդոր.։)
ԱՐՕՐԱԴԻՐ ԱՌՆԵԼ. ἁροτριάω, ἁροτριάζω aro կր. ԼԻՆԵԼ Արօրով վարել զերկիր, հերկել, կամ պատառել. ակօսաբեկ առնել, իրօք՝ կամ նմանութեամբ. որ եւ ԱՐՕՐԵԼ, ԱՐՕՐԱԴՐԵԼ.
Որք զանպատեհսն արօրադիր առնեն. (Յոբ. ՟Դ. 8։)
cf. Արօրադիր առնել.
Ըզբոլոր ապառաժուտն արօրադրելով կակղել. (Պիտ.։)
Արօրադրեցին զազգն՝ որ մօտահասք էին. (Ճ. ՟Ա.։)
Որ արօրադրեալ միշտ՝ եւ մշակես զսահմանս հոգւոց։ ըզկարծրացեալ մտացս անդաստան արօրադրեալ հերկեցին. (Նար. ՟Ժ՟Ը. եւ Նար. առաք.։)
Այսպէս պիտոյ է արօրադրիլ ամենայն ոգւոյ. (Խոսր.։)
Արօրադրեալ լիցի հաւատացելոց ի Քրիստոս քաղաքավարութիւն. (Նիւս. ի թէոդոր.։)
tillage, ploughing.
Ի յանդոց պտղատոհմաւան արօրադրութեանց մերոց սահմանաց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
older.
Առաւել աւագ. երիցագոյն. նախապատիւ. մեծամեծք. աւելի մենծը, մենծերը
Զոր այլքն դատիցեն յեղբայրութեանն աւագագոյնքն. (Բրս.)
composed of nobility;
— ատեան, assembly of emperors, kings, etc.
noble, excellent, much honoured, very estimable.
πανυπέρτατος eminentissimus Գերապատիւ. գերյարգոյ. գերամեծար. վսեմական.
Աւագամեծար տաճար. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 11։)
court, nobility, grandee.
Մեծամեծք աւագանոյն։ Հանդերձ մերամեծ աւագանովն։ Ամենայն երեւելի աւագանօքն (հին տպ. օգնականօք). (Ագաթ.։)
Ամենայն աւագանեաւ դրանն։ Հանդերձ աւագանեաւն հայոց։ Ամենայն աւագանեօք դրանն. (Փարպ. ստէպ։ Եղիշ. ՟Գ. եւ այլն։)
trombone.
Զոր մարգարէն աւագափող զնա անուանէ, այսինքն վերջին եւ մահալոյծ եւ կենսառաք. (ձայն. Յհ. իմ. ատ.։)
Տէրն ինքնին քարոզէր հանդարտ եւ քաղցր աղաղակաւ, որ եւ աւագափողն, ասելով, ապաշխարեցէ՛ք եւ այլն. (Սարկ. քհ.։)
archpriest, parish-priest.
յաւագերիցւն տունն երթիցեն. (Կանոն.։)
Աւագերիցուն պաշտօն արասցէ. (Լմբ. պտրգ.։)
old age.
Ըստ գեղեցիկ ի մանկութէ մինչեւ յաւագոյթ սննգեանն. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 23։)
Ի մանկութենէ մինչեւ յաւագոյթս. (Շ. ատեն.։)
court, nobility.
կամ աւագ որեար. տե՛ս ի բառն ՈՐԵԱՐ։
greatness, excellence, sublimity, dignity, degree, degree of honour, nobility;
majority.
Ստացարո՛ւք փառս աւագութեան. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 51։)
Աւագութիւն բարձի եւ պատուոյ. (Ագաթ.։)
Ես առից զաւագութիւն կրտսերոյն, եւ տաց ցերէց եղբայրն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
lady;
— վանաց, prioress, abbess.
Եզ. Առաջնորդ կուսան կանանց, վանաց տիկինն, կամ մայրն հաւատաւորաց. աբբասուհի։ Յոքն. Գլխաւորքն ի կուսանս. մենծ մայրապետ.
Պատմեաց աւագուհոյն վանացն։ Եւ աւագուհւոյն առեալ զջուր լուացմանն, եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Բարեխօս ունելով զաւագուհիսն։ Հաւանեալ աւագուհեացն՝ վանաց տիկինն. (Ճ. ՟Ա.։)
Եւ Իշխանուհի. տիկին քաղաքին.
Կալան եւ զաւագուհի քաղաքին. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ի.։)
there is, here is.
Ահա. ահաւադիկ. որ եւ ասի, ՍԱ ԱՒԱՍԻԿ, ԴԱ ԱՒԱԴԻԿ. եւ այն հասարակօրէն որպէս շաղապ, իսկ. արդ. յն. տէ. որպէս թէ գրեալ էր. ի՛տի (արդէն). իտու՛ (ահա). իղդէ, տէ հա, տէ՛, նա.
Այժմ աւադիկ հաշտեցոյց. (Կող. ՟Ա. 22։)
Ծառայեցէ՛ք ասէ տեառն երկիւղիւ, դուք աւադիկ զուլամբ իմն երթայք եւ զեղխիք. (Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
Ահա յայտ եղեւ աւադիկ. (Եղիշ. ՟Ը. (իբր արդէն, կամ որպէս տեսանէքդ)։)
receptacle for thieves.
Նաւասարդի (Ա. օգոստ. ԺԱ. աւ, ԻԳ։ նաւաս. Գ. օգ. ԺԳ. աւ, ԻԵ. Հ. կիրակ.։)
Ի հին մատեանս գրի որպէս յն. օ միգրօն ο . Որ՛ մեզ փոխադարձի ի ո, եւ այժմ դրոշմի օ. իմա՛ ի մէջ բաղաձայնից, կամ յառաջ քան զբաղաձայն ինչ ի սկզբն բառից. իսկ ի յանգս եւ յառաջ քան զձայնաւորս հնչի որպէս ավ։ cf. Ւ, եւ cf. Օ։ Սորին վասն անխտիր գրի ի ձեռագիրս, ասաւղ կամ ասող. ասաւղք կամ ասողք. պաւլիս, կամ պոլիս, եւ այլն. զոր օրինակ եւ առ եբրայեցիս, արաբացիս եւ այլն, որպէս եւ առ գաղղիացիս, օտառն՝ գրի ա եւ նշանադրօք։
ար եւ ԱՒԱԶԱԿԱՐԱՆ. Բնակութիւն աւազակաց, եւ աւազակուտ.
Աւաղականոց զինքն կազմելոյ՝ հասեալ կալաւ զլեառն. (զոր լինի իմանալ եւ Բո՛ւն աւազակ. որպէս ասի եւ Այր բոզանոց։) Ամայի յինքենէ զաւազականոցն թողլով տեղիս. (Պիտ.։)