congeneric, homogeneous.
Խոհական մասին փափագօղ, եւ համասեռից նորին (առաքինութեանց). (Շ. թղթ.։)
Անողորմաբար դատէր զհամասեռսն (եղիայ)։ Որ ի փրկութիւն ոչ միայն համասեռիցն (իսրայէլացւոց) հայէր, այլ եւ ամենայն տիեզերաց. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Համասուն.
Ընդ դստեր քուեր իմոյ՝ ընդ համասնունդն իմ հռիփսիմէ։ Թղթ. (դաշ.։)
passionately or dot-ingly fond, amorous, very affectionate;
languishing, eager, very anxious;
passionately, lovingly, fondly, eagerly;
— սիրել, to love to excess;
— տենչացեալ, eagerly desired, longed for;
— են ընդ միմեանս, they tenderly love each other;
— լինել, cf. Կաթոգնիմ.
ԿԱԹՈԳԻ եւ ԿԱԹՈԳԻՆ. Որոյ ոգին եւ սիրտն կաթէ կղկաթի. սրտակաթ. խանդակաթ. կարօտեալ առ սիրելին. անձկայրեաց. մեծափափաք. սրտառուչ.
Որ զնմանէ կաթոգին լինեցի, փախչել (սովոր է՝ մամոնայն). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. յն. հետամտեսցի։)
cf. Կաթոգի.
ԿԱԹՈԳԻ եւ ԿԱԹՈԳԻՆ. Որոյ ոգին եւ սիրտն կաթէ կղկաթի. սրտակաթ. խանդակաթ. կարօտեալ առ սիրելին. անձկայրեաց. մեծափափաք. սրտառուչ.
Որ զնմանէ կաթոգին լինեցի, փախչել (սովոր է՝ մամոնայն). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. յն. հետամտեսցի։)
to love passionately, dotingly, fondly;
to be smitten with violent love, to be enamoured, to burn, to languish or long for, to sigh or pant after.
Կաթոգնեցաւ նա վարձել զօր առ ի թիկունս օգնականութեան. (Եփր. մն.)
pertaining to the Catholicos, patriarchal.
patriarchal dignity, patriarchate.
dropping, trickling;
drop;
apoplexy.
cf. Կալանաւոր;
turnkey;
lock-smith.
Բառ հոմաձայն ի հյ. որպէս եբր. մասէկկէր. որ անխտիր նշանակէ՝ Կալանաւոր կապեալ եւ փակեալ ի բանտ, կամ Բանտապետ, եւ Արուեստաւոր փականաց, դարբին. վասն որոյ ըստ ՟ա նշ. յն. դնի δεσμώτης . եւ ըստ ՟բ ի լտ. inclusor, որում առաւել ի դէպ գայ եւ մերս թարգմանութիւն։
barns, granaries.
Յափշտակեցին զկալորայն. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Գ. 1։)
possession, domain, land, estate, landed property, fief;
farm, arable land;
possession, occupancy, holding;
dominion, empire, power;
— որովայնի, costiveness, constipation of bowels.
Տասն միայն առն կալուածոց (ժամանակի իշխանութեան) այնչափ բիւրս ամաց համարեցան։ Դատաւորացն կալուածոց (ժամանակ)։ Ամենայն յիշատակս կանգնեաց զիւրաքանչիւր ազգաց կալուածոց (այսինքն տիրելոյն). (Եւս. քր. ՟Ա։)
to take, to layhold of, to seize;
to arrest;
to subjugate, to rule over;
to succeed.
Բաւական լիցի ձեզ այսչափ, որ չափ կալէքդ. (Արծր. ՟Բ. 4։)
the seizing, taking, laying hold on;
detention;
relation, dipendance;
constitution, composition.
Բնակեաց ի նմա ամենայն լրումն աստուածութեանն մարմնապէս. այսինքն ո՛չ ըստ հաղորդութեան կամ կալման։ Ո՛չ փոխադրութեամբ, կամ կալմամբ, այսինքն տրով շնորհի, այլ մարմնապէս, որ է էապէս. (Պրպմ. ՟Ի՟Ա. ՟Լ. եւ այլն։)
Հերակլեանցն ասի սեռ ի միոջէն կալմանէ։ Ունին երկուս կալմունս. առ ի յառաջ քան զսոսայն, ըստ որում տեսակք. իսկ առ զկնի սոցայն՝ ըստ որում սեռք. բայց ծայրքն մի ունին կալումն. (Պորփ.։)
Ենթագրութիւն, որպէս առ իրս. իսկ սահման, որպէս առ կալմունս իրաց, զորս առ միմեանս ունին. (Անյաղթ պորփ.։)
gibbet, gallows;
հանել ի —, to hang by the neck, to hang up a criminal;
արժանի —ի, that deserves hanging;
criminal;
գործ —աւ, hanging, suspended or pensile work.
ξύλον, σταυρός, ἰππάριον lignum, crux, patibulus, equulus, equuleus (իբրու Կախարան. գրի եւ ԿԱԽԱՆ) Տանջանարան կախման. տեղի կամ գործի կախելոյ. որպէս ծառ, փայտ, խաչ. մեքենայ քերանաց եւ լլկանաց. պրկոց. եւ Կախումն.
to hang, to suspend;
to hang on, to attach to;
to hang up, to hook, to clasp;
— զբեւեռաց, to hang from a nail.
ԿԱԽԵՄ ԿԱԽԻՄ, կամ ԿԱԽԵԱԼ ԿԱՄ. ձ.չ. κρεμάω, ἑκκρεμάω, -ομαι , κρεμαννύω, -υμι suspendo, pendeo, dependeo եւ այլն. Կապեալ թողուլ կամ մնալ ի բարձր վայրի ընդ մէջ օդոյ. խեղդ արկանել. խաչել. եւ Ի կապ թողուլ կամ մնալ հաստատել, իլ. կապել, իլ. ունել զկապակցութիւն. յենուլ. յարիլ. կախել, կախուիլ, փակչիլ, կապուիլ. ... Ստէպ պատմական խնդրով՝ եւպէսպէս առմամբ. զոր օրինակ,
Կախել զոք, կամ կախիլ եւ կախեալ կալ ուրուք զփայտէ, զկաղնվոյ. զմիոյ ձեռանէն։ Զծերս խակեցին զբութաց. զմանկուսն զստեանց կամ զպարանոցէ մարցն։ Անօթ զչորեցունց տտնոց կախեալ յերկնից։ Տեսին կախեալ զգազանն զձեռանք նորա։ Խոյ մի կախեալ կայր զծառոյն սաբեկայ զեղջերացն։ Զմարմինս նոցա կախեցին զպարսպէն։ Կախեաց զնիկանովրայ զգլուխն զբարձրամուր աշտարակէն յանդիման ամենեցուն։ Ցից մի, կախել զնմանէ անօթ ինչ. եւ այլն։
Փափաքանօք գորովոյ զմանկանէն կախեալ էր։ Զառասպելական սռեղծուածոցն կախեալք. (Փիլ.։)
Կախել ի բարձրավանդակ, ի խաչափայտն. (Ճ. ՟Ա.։ Սարգ.։)
Կախեցաւ ի վերայ փայտին. (Սարգ.։)
Խարիսխն ի նաւէն ի խոնարհ կախիցի. (Եփր. եբր.։)
hanging;
suspension;
dependance.
Գուշակեաց զկախումն որդւոյն աստուծոյ զփայտէն. (Կիւրղ. ղկ.։)
to stammer, to stutter, to lisp;
to hesitate in speech, to have a difficulty in pronouncing words, to speak in a confused manner;
to give out-of-the-way answers;
— զդասն, to stammer out one's lesson.
ψελλίζω, τραυλίζω balbutio. Թոթովել. ոչ ուղղախօսել. ծեքաբանել. շաղփաղփել. կզկզալ, կմկմալ.
very soft, tender or delicate;
gentle, mild, meek;
—ս յանդիմանել, to reprove gently.
μαλακός, μαλακότερος mollis, -llior Առաւել կամ յոյժ կակուղ. փափկիկ. մեղմ. կակուղիկ.
Կակղագոյն առ ամբոխն զհրաշալի բանն իբրեւ ընդ մեղու խորիսխ խառնեալ. (Աթ. ի ստեփ.։)
tender-fleshed;
mollusk
Ոյր կամ ուր միսն է կակուղ. (յն. τριφερότατος tenerissimus. փափուկ յոյժ).
to grow soft, to become tender;
to soften, to relent, to be appeased, to become more tractable;
to become effeminate.
ἀπαλόνωμαι, μαλακίζομαι, συλλύομαι tener fio, emollior, concilior. Կակուղ եւ փափուկ լինել. ի կակղութիւն փոխիլ. մեղմանալ, զիջանիլ. եւ Մեղկանալ. կակղնալ.
Կակղասցին ի խստութենէ անտի իւրեանց։ Չէր ինչ մարթ փշոյ կակղանալ. (Մծբ. ՟Ժ՟Է. եւ ՟Է։)
Եկին հասին պատիժք պատուհասից ի վերայ եւայի, եւ ադամ ոչ կակղացաւ։ Կակղանայցէ եւ հռոբովամ խօսել ընդ նոսա բանս բարւոքս. (Եփր. ել. եւ Եփր. թագ.։)
Շօշափելեօք կակղանալ. (Ածաբ. կիպր.։)
to soften, to mollify, to make tender, supple or pliant, to macerate, to steep;
to soften, to enervate, to move, to affect.
μαλακίζω, μαλάσσω, ἁπολύω mollio, emollio, flecto ὀμαλίζω laevigo. որ եւ ԿԱԿՂԵԼ. Կակուղ եւ փափուկ առնել. փափկացուցանել. դիւրել. եւ Մեղմել. ընդելացուցանել. եւ Մեղկել. թուլացուցանել. կակըղցընել, թուլցնել.
Նախ զփուշն կտրեն, եւ զերկիրն կակղացուվանեն. (Մանդ. ՟Ը։)
Միթէ կակղացո՞յց զփայտ խաչին իւրոյ առաւել քան զքոյդ. (Եղիշ. խաչել.։)
cf. Կակղացուցանեմ.
softness, tenderness, delicacy;
flessibility, pliability;
mildness;
effeminacy.
μαλακότης, ἀπαλότης mollities, temeritudo τρυφή deliciae եւ այլն. Կակուղ եւ փափուկն գոլ. փափկութիւն. մեղմութիւն. մեղկութիւն. թուլութիւն.
Զխոշոչրութիւն կայծականց ի կակղութիւն վարդի փոխեցեր. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
workman;
labourer.
Բազում խաղաղութիւնս ետ տեղի կահակալաց. (որ ինչ այռուր լինի՝ փոխել տնկել ուր չլինէրն յառաջագոյն. Կիւրղ. ծն.։)
cf. Կաղամ.
cf. Կաղամախ.
ԿԱՂԱՄԱԽ ԿԱՂԱՄԱԽԻ. λεύκη populus alba. եբր. լիպնէք եւ αἵγειρος populus nigra, alnus. Ծառ բարձր ի ջրարբի վայրս, որոյ տերեւք դիւրաշարժ են ի հողմոյ, ի մի երես մթին կանաչ, եւ ի միւսն սպիտակ. որպէս եւ բունն՝ է՛ որ սպիտակ, եւ է որ մթնագոյն. փայտ միոյն թեթեւ, եւ միւսոյն ծանր.
Զսարոյն եւ զկաղամախն։ Ի ներքոյ կաղնեաց եւ կաղամախեաց. (Ես. ՟Խ՟Ա. 19։ Ովս. ՟Դ. 13։ որպէս եւ Գաղիան.։ Ագաթ.։ Մագ. ոտ.։ Սարփ. յուդ. ՟Բ։ Պիտ.։ Վեցօր. ՟Է։)
euphorbia, spurge, tithyma, milk thistle.
Ակքանն բանջար ինչ է, եւ կամ թուփ փոքրիկ՝ նման մրտի կամ կաղանչնանն ... Կոչէ զնա կաղանչան. զի կաղանչանն թէպետ եւ փոքր է, այլ նման է ձեւով եղեւին. (Կիւրղ. թագ.։)
to lame, to make lame.
Ես, ասէ, կաղացուցի զնա հակառակութեամբ. բայց ոչ կաղացոյց զազատութիւն նորա. զի թոյլ ետ նմա. (Եփր. ել.։)
wood-cutter.
nut-tree or hazel-tree;
oak-tree;
—ք, hazel-grove or oak-grove.
βάλανος, δρῦς quercus, arbor glandifera βαλανωτή quercetum. (իսկ φηγός fagus. լծ. հյ. փիճի). Վայրենի տունկ՝ ազգ մայր ծառոց, կամ եղեւնափայտից, որ տայ զկաղին ուտելի կենդանեաց վայրի, եւ զգխտոր ի վերայ տերեւոցն. մոշայ. եղատ. մէզէ յորմէ մազը. բալամուտ, պիլուտ աղաճը, իլզուն աղաճը, գային աղաճ. եբր. ալլօն, էլօն, էլա.
Քանզի կաղնւոյ յունարեն փիգոս (ֆի՛ղօս) ասեն, ուտելոյն ասացաւ փագին (ֆաղին). (Նոննոս.։)
lameness, hobbling.
Ոչինչ վնասէր կաղութիւն զփոյթն լսողութեան. (Ոսկ. գծ.։)
academician, member of an academy.
Սամփսոն որպէս կաճառակից աստուծոյ երանի. (Ոսկ. ի կոյսն.։)
to gnaw, to nibble;
to corrode, to canker;
to eat, to consume, to destroy;
to take or carry away.
ἁποκνίζω, διατρώγω carpo, rodo, vellico. Ատամբք կորզել շորթել զուտելի միսն յանուտելի ոսկերաց. ատամամբք քարշելով ուտել. կեղեքել. կրծել, փրցընել.
cf. Կրծեմ.
Բարձեալ ունէր ընկերն նորա զհացն, եւ ոչ կրծոյր ի նմանէ. (Եփր. թագ.։)
rapacious, ravenous, greedy.
ԿՐԾԼԻ կամ ԿԾԼԻ. Կրծօղ՝ որպէս զմուկն. յափշտակօղ. ագահ. գող. կծծի. կծուծ.
twice condemned.
Վատնիչ արքուն գանձուց՝ կրկնադատ եւ անթափելի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
cf. Կրկին;
binary;
binary scale.
Այլ եւ եօթնիցըս չափ կրկնակ, դարձցի ի ծոց իւր հակառակ. այսինքն եօթնապատիկ. (Շ. եդես.։)
Շաբաթն եօթն օր է, եւ ամիսն՝ երեսուն օր. եւ յորժամ զամիսն շաբաթ առնես, լինի չորս շաբաթ, եւ բ օր եւ այն կոչի կրկնակ։ հոռի ամսոյն կրկնակն բ լինի՝ մնացեալքն ի նաւասարդէ. նոյպէս եւ հոռի ամիս զիւր յաւելուածն (նոյնչափ), որ լինի դ օր, զայն սահմի ամսոյ մատուցանէ. նոյնպէս եւ զյլսն իմասցիս. զի երթայ ըստ կարգի, մինչեւ լինիցի շաբաթ (եօթնեակ ամբողջ չորիցս). ապա ի մին դառնայ. (Սարկ. տոմ.։)
ԿՐԿՆԱԿ, կամ ԿԸՐԿԸՆԱԿ" ըստ քերականաց, որ եւ ԿՐԿՆԱՒՈՐ, են Բաղաձայնք կիսաձայնք, որք փակեն յինքեանս զզօրութիւն երկուց տառից. զոր քրինակ են ըստ թրակացւոցն ի յն. ζ, ξ, ψ . ուր հայ թարգմանն յարմարեալ է ի մեզ այսպէս.
Կրկնակք են ութ. զ. լ. խ. չ. ջ. ռ. շ. ց։ Եւ կրկնակք ասին, զի մի մի իւրաքանչիւր ոք ի սոցանէ յերկուց ձայնակցաց (այսինքն բաղաձայնից) բաղկացեալ է. քանզի բաղկանայ զայ ի սէէ եւ ի գայէ. եւ այլն. ուր այլք ի մեկնչաց յաւելուն եւ զսոսա. ժ. ձ. ղ. ճ. եւ այլն։ Այլ տիրապետ խօսելով՝ ի մեզ չի՛ք կրկնակ, եթէ ոչ գուցէ ռ, իբր կրկին րր. եւ ց, իբր ձս, կամ սձ։ Բայց յայլ լեզուս իրաւամբք կրկնակ կարծին եւ շ, խ, ղ, ձ, ժ, եւ այլն. զի կրկին տառիւք հնչեն եւ գրեն, զոր օրինակ ի լտ. sc, ch, ll, ts, zz եւ այլն։ Թող զտառդ փ, իբր բհ. որ ի լտ. ph, հնչեալ ֆ, ի յունական բառս։
double;
doubly;
a second time, again;
in two ways;
cf. Կրկնոց.
կրկնակի սփոփանք։ Կրկնակի իրաւամբք. (Պիտ.։)
pace (measure).
Քայլ երկրաչափական, իբր կրկինն հասարակ քայլի.
to double, to redouble, to increase;
to fold, to plait, to turn down or in;
to tell or say again, to repeat, to reiterate;
to reply, to rejoin, to resume;
ստէպ — զբանն, to inculcate;
— ցաւոց, to relapse.
Կրկնել զփեղկն, կամ զսուր, կամ զձայն. (Ել. ՟Ի՟Զ. 9։ Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 14։ ՟Խ՟Գ. 2։)
Վասն կրկնելոյ երազոյն փարաւոնի եր կիցս անգամ. (Ծն. ՟Խ՟Ա. 32։)
boiled up or again.
Եղիցի հուրս այս ... մուխ (մխումն) կրկնեռաց եւ բարեփափաք ջերմութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
mantle, cloak;
hooded cloak;
pilot-coat.
որ եւ ասի ԿՐԿՆԱԿԻ. Կրկնեալ կամ երկրորդ զգեստ ի վերայ առաջնոյն. վերարկու. արկանելիք. քղամիդ. փիլոն. աղաբողոն, թիկնոց։
Կրկնոց փոքրիկ առնէր նմա։ Արկեալ զիւրեւ կրկնոց։ Բուռն եհար զտանոյ կրկնոցի նորա։ արկեալ զիրաւունս հանգոյն կրկնոցի։ Ա՛րկ զքեւ զկրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ արկիցեն որպէս կրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ Արկցեն որպէս կրկնոց զամօթ իւրեանց զիւրեամբք. եւ այլն։
ի կրկնոցս վերջաւորս փողփողեալս. (Անան. եկեղ.։)
bigamy contracted in ignorance.
որ եւ ասի ԿՐԿՆԱԿԻ. Կրկնեալ կամ երկրորդ զգեստ ի վերայ առաջնոյն. վերարկու. արկանելիք. քղամիդ. փիլոն. աղաբողոն, թիկնոց։
Կրկնոց փոքրիկ առնէր նմա։ Արկեալ զիւրեւ կրկնոց։ Բուռն եհար զտանոյ կրկնոցի նորա։ արկեալ զիրաւունս հանգոյն կրկնոցի։ Ա՛րկ զքեւ զկրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ արկիցեն որպէս կրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ Արկցեն որպէս կրկնոց զամօթ իւրեանց զիւրեամբք. եւ այլն։
ի կրկնոցս վերջաւորս փողփողեալս. (Անան. եկեղ.։)
fold, plait;
joint, articulation, juncture;
— ցաւ, relapse return of unfavourable symptoms.
(Մեղուքն զփոշի ծաղկանց) ի կրկնուածս ոտիցն ընդունին, կամ սեւեռեն. (Առ որս. ՟Դ։ Ճ. ՟Ե.։)
to have the eyes starting from their sockets.
առիւծն եհար ապտակ ի ծնօտս գայլուն, եւ կրկովեցան (կամ կոկովեցաւ) աչք նորա։ Աչք գայլոյն ուսոյց զիս, որ արտաքս կրկովեցան. (Ոսկիփոր.։)
chucking.
constructed with twigs.
տատրակն զկրկտակերտ զդուզնաքեայ փայտակերտիկն ապաւէն ծննդոցն պատրաստէ. (Ագաթ.։)
to seek, to search, to rummage;
to sift, to dive into, to examine, to explore.
Քաղել որպէս զկրկուտ, կամ կտել կտտել կրկին եւ կրկին զնոյն իրս. զի նշանակէ, Ի խնդիր ելանել կամ քաղել. հետազօտել. մանր զննել. փնտռտել, տնտղել.
Ի գերեզմանաց կրկտեաց հան զնոսա. (Եփր. համաբ.։)
circumcised;
castrated;
mutilated.
Սեպհական թլփատելոց կամ թլփատութեան. եւ Թլփատեալն՝ իբր պոչատ.
Իսկ առ կրճատականսն՝ որ ի թլփատութեան անտի են, այսպէս պատահեսցիս. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
to castrate;
to circumcise;
to cut off, to amputate, to mutilate, to crop, to dock, to curtail, to maim;
— զձայնաւոր, to make an elision, to elide, to cut out.
հատանել զթլփատն, կամ զերկուորիս. թլփատել. մանաւանդ Ներքինացուցանել.
Եթէ կրճատեսցի երկոտանին. այսինքն կարեսցին կամ ծայրաքաղ լիցին ոտք նորա. (Պորփ.։)