purified by fire.
stability, firmness.
Փոխարկելով զմեծութիւնն իւրաքանչիւր՝ եւ զտեղւոյն կայումն փոխարկէ. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Կայութիւն.
Փոխարկելով զմեծութիւնն իւրաքանչիւր՝ եւ զտեղւոյն կայումն փոխարկէ. (Պղատ. տիմ.։)
feminine, weak, timid, cowardly, pusillanimous.
Զի մի՛ վատութիւն քան զքաջութիւն ճոխասցի, որ կանանցաբարոյիցն քաջ յարմարի. (Արծր. ՟Ա. 7։)
womanish, feminine.
Պնդութիւնն (գոտւոյ) մի՛ ի վեր քան զքաշսն. (վասն կանանցեկան է. Բրս. առ աստուածաբ.։)
cubit;
straight, standing, perpendicular, erect, on foot;
firm, stable;
— կալ, to be up or a foot;
to rise, to get up;
գնալ —, to be haughty, proud, vain;
նստաւ —, he sat upright;
եկաց —, he stopped, stayed, or did not pass beyond.
Որքան կանգուն է տաճարն ի միջի իւրում, չար ի վերայ մեր ոչ գայցէ. (Մխ. երեմ.։)
already, before, previously, formerly, antecedently.
Կանխագոյն են աւետիքն ծառայութեան քան զմտանել նոցա։ Կանխագոյն է քան զօրէնս չորեքհարիւր երեսուն ամաւ. (Մծբ. ՟Բ։)
Տեսակս իցեն կանխագունից նոցա։ Յաղագս բնութեամբ կանխագունի. որպէս կենդանին քան զբանականն. (Դամասկ.։)
early, precocious, premature, forward.
Սիրելի են տնկագործին վերջահաս պտուղքն քան զկանխահասքն. (Բրսղ. մրկ.։)
predestinated;
Կանխասահմանեալ իսկ ի նմին տեառնէ յառաջ քան զյաւիտեանս. (Աթ. ՟Ը։)
prophetic.
Չես ինչ օգտելոց ի կանխասացիկդ բանէ։ Հակառակէին չհաւատալ կանխասացիկ պատգամացն։ ընդ սքանչելիսն խառն են եւ կանխասացիկքն (մարգարէութիւնք). (Ոսկ. ես.։)
to rise or get up early;
to arrive early, before daybreak;
to hasten, to hurry, to make haste, to arrive beforehand, to anticipate, to go or get before, to precede, to get the start of, to outstrip;
— ըստ առաւօտն, to rise with the dawn, to get up at day-break;
— ունել, to preoccupy — ի կատարումն ըզձից ուրուք, to anticipate one's desires or wishes.
Ողորմութիւն նորա կանխեսցէ առիս։ Կանեսցուք առաջի նորա խոստովանութեամբ։ Կանխեցի տարաժամու։ Պարտ է կանխել նախ քան զարեգակն ի գովութիւն քո։ Կանխեսցեն հարկանել ղամուրսն.եւ այլն։
Կանխել ի սէրն աստուծոյ, կամ ի կենցաղօգուտ երկս արհեստից։ Կանխել յառաջ քան զժամանակն դատել. (եւ այլն. Յճխ.։ Պիտ.։ Սարգ. եւ այլն։)
to regulate, to determine, to order, to dispose, to arrange;
to prescribe, to decree, to constitute, to establish;
to canonize.
Զքանիօնութիւն (Ամաց ժամանակի) կանովնեցին։ Իշարս կանովնեալ։ Դրոշմել կանոնել ի գիրս։ Կարգաւ կանոնեալ դրոշմեալ կան յոլովից գիրսս. (Արծր. ՟Ա. 1։)
premature, preco-cious, ripe before the season;
prior, anterior;
old, ancient;
before the time, prematurely, very early;
պտուղ — եւ անագան, early or first, late or backward fruits;
անձրեւ — եւ անագան, the former the latter rain, vernal autumnal rain.
πρώιμος, ὤριμος matutinus եւ maturus, tempestivus, praecox ἁρχαῖος pristinus, antiquus, vetustus. (cf. ԿԱՆԽԻ, cf. ԿԱՆԽԱՒ. Վաղ քան զժամանակն եղեալ. նախաժաման. վաղահասուկ. եւ Առաւօտեան. յառաջագոյն. վաղեմի. հին.
Կանուխ եւ հեռի ժամանակօք։ Կանուխ ժամանակօք քան զիզիական պատերազմն։ Որ ի կանուխ ժամանակաց ստորագրեցեր. (Խոր. ՟Գ. 1։ Եւս. քր. ՟Ա։ Շար.։)
Փայտ կանուխ է քան զհիւսնութիւն. (Վեցօր. ՟Բ։)
Կանուխ քան զայն յարեայ ընդ քեզ խօսել. (Խոսր.։)
to clear away any obstacles;
to break a treaty, to repudiate obligations.
Զօրավարն քան զամենայն զօրսն ելեւել առնէր, կապակոտոր լինէր, չմնայր հաւանութեան, մինչեւ զօրքն պարսից եկեսցեն. (Բուզ. ՟Դ. 20։)
pass, defile.
Անցանէ ընդ կապանն ճորայ։ Ելին արտաքս քան զկապանն ճորայ. (Խոր. ՟Բ. 62։ ՟Գ. 11։)
gaoler, gaol-keeper.
Անկաւ առ ոտս կապելոցն կապանապահն։ Զի՞նչ վատթարագոյն քան զբանտի կապանապահ։ Կապեալ գոլով (պօղոս) զկապանապահն հաւանեցոյց. (Ոսկ. գծ.։)
lead;
caper;
caper-bush.
Ընկղմեցան որպէս կապար ի ջուրս սաստիկս։ Բաց յերկաթոյ եւ ի կապարոյ։ Ի կապարի կամ ի վէմս քանդակեալ. եւ այլն. (Ել. ԺԵ. 10։ Թուոց. ԼԱ. 22։ Յոբ. ԺԹ. 24։ Երեմ. Զ. 29։ Եզեկ. ԻԲ. 18. 20։)
Խիստ են մեղք, եւ ծանր քան զկապար։ Զըմռովք թաղեցաւ, որ առաւել քան զկապար մածուցանէր ընդ մարմնոյն զկտաւսն. (Ոսկ. յհ.։)
to bind, to tie, to fasten;
to bind or tie up;
to bind fast, to pinion;
to cord, to bind with cords;
to bind, to connect or link with;
to chain, to put in irons, to imprison;
to bind by friendship, by contract;
to spell.
Կապեաց զաննիւթ բնութիւնն ընդ նիւթականիս (զհոգի ընդ մարմին), որքան կամեսցի՝ որ կապեացն. եւ դարձեալ լուծանէ՝ որպէս կամի, եւ վերստին կապէ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)
ape;
— փոքր, marmoset;
— մեծ, baboon;
— երկայնաձետ, monkey.
(լծ. այլազգ. շէպէք, քէպպի. սանս. քափի. եբր. գօփ. որպէս եւ յն. գի՛վօս, ազդ ինչ կապկի։) πίθηξ, πίθηκος simia, simius. Չորքոտանի վայրի՝ դիւրընտել, ճարտար եւ միմոս, տգեղ, այլ քան զամենայն կենդանիս մօտ ի նմանութիւն դիմաց մարդոյ. ... cf. ԱՊՈՒԶՆԱՑ.
to despoil, to depredate;
to plunder, to loot, to collect booty, to rob, to strip, to deprive of, to bereave.
Զիւրաքանչիւր (փետուրս) համանգամայն կապտէին. (Պիտ.։)
act of driving;
conduct, regency, direction, government;
— տան, house-keeping, economy;
— քաղաքի, policy, politics.
Զկառավարութիւն ի տեսլարանին եցոյց կապիկ, քանզի ի վերայ կառաց անցեալ նստէր. (Փիլ. լիւս.։)
to stop, to cease, to desist, to leave off;
to retard, to restrain;
to diminish, to lessen;
to lose courage.
ԿԱՍԻՄ կամ ԿԱՍԵՄ. (պ. փեասթէն, որ է պակասել. ի մեզ արմատն է՝ կամ, կաս, կաց. կամ կայք, կայս) ἑκλείπω, διαλείπω, λήγω, ἁφίσταμαι, ἁσθενέω, ἑλάσσομαι deficio, desino, desisto, cesso καταπίπτω animo concido. Յետս կալ. յետս ընկրկիլ. զկայ առնուլ յանկարծ. կալ մնալ. նահանջիլ. յետնիլ. վերջանալ. տկարանալ. պակասիլ. նուազիլ. լքանիլ. դադարել. ետ կենալ. քաշուիլ, կայնիլ, դադրիլ, խրտիլ, պակսիլ.
cessation;
thrashing.
Սուզանելով յանդունդս կուրստեան՝ քանակի կասմանն. (Թէոդոր. խչ.։)
facetiousness, merry conceit, pleasantry, jocoseness, humour.
Գործ խնդրէք յիւրաքանչիւր ոմեքէ, եւ ոչ կատակաբանութիւն. (Փարպ.։)
to act comedy;
to jeer, to mock, to rally.
Հեթանոսք կատագերգեն զսքանչելիսն. (Պրոկղ. ի կոյսն.։)
comedy;
— յօրինել, to write -;
— խաղալ, հանդիսացուցանել, to act a play, to represent plays;
— իմն է, it is but a farce.
Երգս լկտութեան եւի կատակերգութիւնս առաւել հեշտանամք քան ի սերովբէական բարեբանութեան. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
entelechia
(Անհատական տարբերութիւնք) են ձեւք եւ կատարօնութիւնք. այսինքն ծնօզք, հայրենիք, եւ ազգք. (Ժամանակ եւ տեղի, դոյն եւ քանակ եւ նշանք. Մխ. ապար.։)
cord, line, string, packthread, twine;
needlework;
sewing;
seam;
—ս հարկանել, to sew, to seam.
Կար զօրութեան իմոյ։ Ոչ ունի կար ինչ զօրութեան։ ԵՒ ոչ կարդ քո։ Ոչ գոյ ի ձեռս մեր կար։ Առաւել քան զկար ձեր. (Սղ. ԼԸ. եւ ճլը։ Յուդթ. Ե. եւ Թ։ Նեեմ. Ե. 5։ Ա. Կոր. Ժ. 13։)
Որչափ ի կարի քում իցէ։ Որչափ ինչ ի կարի իցե ի ձեռին ուխտաւորին։ Իւրաքանչիւր ըստ կարի ձեռաց իւրոյ։ Ըստ կարի եւ ըստ պարապոյ։ Իրաքանչիւր ըստ իւրում կարի. (Ժղ. Թ. 10։ Ղեւտ. իէ. 8. Օր. ԺԶ. 17։ Ծն. ԼԳ. 14։ Մտթ. ԻԵ. 15։)
Ի բազում տեղիս սովոր է զկամքն կար անուանել։ Զկար հոգւոյն կերակրէ։ Տաղանդ աստ իւրաքանչիւր կարն է. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. մտթ.։)
cf. Կարակին.
Կարակնին կէտն անշարժ է, եւ պատճառ է զբոլոր ծիրն։ Նմանեցուցանել ի քարինսն՝ որ պորտս անուանին եւ գրեալ լինին ի մէջս կարակնից. եւ ի միջի կալով՝ երկաքանչիւր մասանցն շաղկապմամբն յարմարեալ եւ ի կարգի պահէ զամենայն զձեւն կարակնին, եւ անշարժ. (Արիստ. աշխ.։)
large jar for wine, cask, barrel;
tun;
cf. Ծակ.
Յաղագս բնակելոյն դիոգինեայ ի կարաս։ Սոկրատես ոմն եմուտ ի բեկոր ինչ կարասոյ, եւ թաքեաւ ի պտղոմեայ։ Պիտանացու է ինձ կաթիլ բախտի՝ քան խելք կարասով։ Ըստ իմ դատողութեան մի վարկանիմ զխառանախօսութեան եւ զկարասին պատմութիւն. (Նոննոս.։)
moveables, furniture, baggage, equipage;
implements, utensils;
wealth, riches, money;
goods & chattels;
գիր —սւոյ, inventory;
հարեալ ի —սւոջ, covetous, miserly, niggardly.
Գնեսցո՛ւք զմարդասիրութիւն աստուծոյ կարասեաւ (այսինքն ողորմութեամբ յընչից). քանզի քրիստոս վաճառէ զարքայութիւն ընդ կարասոյ. (Հ. կիլիկ.։)
order, rank, rule, class, series, arrangement, disposition;
turn, succession, sequel, train, concatenation;
rank, state, condition;
religious order, institution, congregation;
orders, ordination;
hierarchy;
rank, line, battle-array;
stratum, layer, bed;
կարգաւ, ըստ —ի, — ըստ կարգէ, — ըստ կարգի, in order, orderly, regularly, systematically, by turns;
one after another, each in his turn, successively;
արտաքոյ —ի, extraordinary;
— բնութեան, order of nature;
—ք ուղղութեան, the laws of probity;
դաշնակեալ կարգք, harmony;
— կանանց, the menses;
— բանից, train, style;
անդրէն ի — բանին ի վեր ելանել, to return to one's subject, to take up a discourse anew;
դնել ի կարգի, ի — արկանել՝ ածել, to put or set in order, to set to rights, to order, to arrange, to settle, to regulate, to dispose;
to enumerate, to run over;
խանգարել, վրդովել զ—, to trouble, to disturb, to disarrange (the order);
զանձն ի —ի ունել, ի — գալ, to regulate oneself, to become discreet, orderly, methodical;
ի — անկանիլ, to prepare, to dispose oneself;
ի — անկեալ պատմել, to relate or narrate methodically;
դնել ի վերայ —, to impose penitence;
ի — աշխարհի մտանել, to get married;
եւ որ ի —ին, and so forth.
Բանակեսցին որդիքն իսրայէլի այր ըստ իւրաքանչիւր կարգի։ Կարգ պաշտօնէից, կամ քահանայից, նախնեաց, քաղաքի, աստեղաց, քարանց, ականց, բանի, լեզուի, եւ այլն։ Կարգ եդ խաւարի։ Եւ թէ իցեն ի կարգի, գովեցայց ի կարգել անդ (զբանս)։ Խնդամ իբրեւ տեսանեմ զկարգն ձեր։ Ամենայն ինչ ձեր պարկեշտութեամբ եւ ըստ կարգի լինիցի։ Իւրաքանչիւր յիւրում կարգի։ Ամենայն կարգօք լի։ Եսթեր ոչ փոխեաց զիւր կարգն (այսինքն զընթացս կենաց. ἁγωγή vitae ratio )։ Հարին զնոսա սրով սուսերի ի քաղաքէ կարգաւ մինչեւ ցանասուն։ Գործ կախաղանաւ կարգ առ կարգ. յն. կարգ ի վերայ կարգի. եւ այլն։
Գրեալ ի սկզբանն կարգս ինչ սակաւ՝ ոսկետեսիլ գրովգ այլ կարգք ինչ եղծեալքգ Կարգ մի եւ կէս կարգիգ Սքանչելատեսիլ ոսկէգիր կարգովն. (Փարպ.։)
written regularly;
register, account book.
Կիսացն զի շատ տուաւ շնորհքն յաստուծոյ, եւ ոմանց սակաւ, նոյնչափ եւ պահանջի, երկքանչիւրըստ իւրում կարգագրի. (Զքր. կթ.։)
unfrocked;
apostate;
— լինել, to throw off the cowl, to renounce holy orders.
Որ ի բաց թողու լքանէ զկարգ սրբազան.
to lay down, to put to bed.
Մսուր զծնիցեալն կողմեցույց զվերանստեալն յաթոռ քերովբէական. (Գր. սքանչ.։)
tolop off, to trim;
to pluck or root up;
to cut off, to break in pieces, to shatter, to smash.
ἑκκόπτω excido. Կոճ կոճ թոպել կամ շոպել. կոփելով կոփել. յօդ յօդ կոտորել. ի բաց կտրել, հատանել. քշտել. քանցել. կոտրտել, կըրտել, ջարդուբուրդ ընել, կտրտել ձգել.
cf. Կոմէս.
heap, mass, pile;
great crowd, throng;
flock, herd, drove;
meadows, grazing grounds;
— ձիոց, paddock.
պ. քիուտ. սանս. քութա. դաղմ. քուչա. θημωνία congeries, cumulus, acervus, moles. Հաւաքումն որ եւ է իրաց. մեծ քանակ կամ թիւ. դէզ. բարդ. շեղջ. յոլովութիւն. յաճախութիւն. ամբոխ. կուտ.
Գունով եւ ձեւով, եւ կուտիւ եւ որքանութեամբ. (Նիւս. կազմ.։)
cone;
fir-cone, pinecone.
Ի միասին յարելով ըստ յանգման կոնին՝ լուսոյն պատահութիւնք։ Երկրաչափողքն կոնոս իմն վերագրեն յանդմանէ ճառագայթիցն եղեալս յարտաքս առաքելոցն ի ձեռն աչացն. քանզի առաքեալ ճառագայթս աջոյ ականն ի ձախ կոյս, իսկ ձախոյն յաջ կոյս. եւ ի յանգմանէն նոցա կատարիլ կոնոսն. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
brief, bull, decree.
Ըստ յն. Գօնտա՛գիոն. κοντάκιον contagium, (Ըստ Տիւքանժայ). Ի միջին դարս վարի որպէս Համառօտ երգ, յորդորակ։ Իսկ թ. գոնտակ, գունտակ, է խանձարուր, փաթոյթ։ Ի հյ. Մագաղաթեայ թուղթ, գիր հայրապետական, գիր յիշատակաց, կտակ, եւ այլն, գալարեալ գլանաձեւ.
lump of clay, clod, sod, glebe;
corn, callosity;
hard, rude, rough, coarse;
rude, unpolished, clownish, boorish, ill-bred, ill-mannered, rough;
awkward, clumsy.
Զի մի՛ ի կոշտ կերարկրոցն լինդքն քանդեսցին. (Երզն. մտթ.։)
cf. Կոպք.
Ի քթթել ական ասէ, որքան կափուցանես զկոպսդ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
confines, boundaries, limits.
Չորեքանկիւնի քարիւ նշանէ զկոպսն. (Վրդն. պտմ.։)
eft, newt, lacertus facetanus.
Սաղամանդրն կենդանի ինչ է, մեծութեամբ է այնչա՝ քան զոր կովածուծն կոչեն. եւ կամ փոքքր ցամաքային կոկորդիլոս. (Նոննոս.։)
cf. Կովադիաց.
Սաղամանդրն կենդանի ինչ է, մեծութեամբ է այնչա՝ քան զոր կովածուծն կոչեն. եւ կամ փոքքր ցամաքային կոկորդիլոս. (Նոննոս.։)
morsel, part, fragment, slice, bit, piece, lump;
— հացի, piece of bread.
Հեռանալ ի պատերազմաց, եւ ուտել զիւրաքանչիւր խաղաղութեան կոտոր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
curved, bent, crooked, adun-cous;
ի —, bowed, inclined;
down, below, downwards;
ի — կորացեալ, depressed, cast down;
ի — կործանել, to cut down, to overturn, to throw to the ground, to overthrow, to upset;
to dishearten thoroughly, to strike with dismay, to confound, to abash;
ի — կործանիլ, to fall, to break down, to sink, to be overthrown;
to droop, to be disheartened, to give way, to lose heart, to be ashamed, abashed;
— գիծ, curve.
Լքանես թողուս զմեզ կոր. իբր կորագլուխ. (Կեչառ. աղեքս.։)
humiliation, shame, debasement, confusion, consternation;
dishonour, ignominy, infamy, opprobrium;
shamefully, ignominiously.
Եւ կորանք քան զամենայն, մարք ի բերանոյ տղայոց իւրեանց յափշտակէին զկերակուրն. յն. ողորմ յոյժ. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։)
millet;
սեաւ —, lin-seed.
Լեառն՝ փոքր, եւ կորեակն՝ մեծ. (Արիստ. քանակ.։)
conduit, pipe, tube, spout;
drain, channel, gutter
Ոչ թողոյր բնաւ ամենեւին եւ ոչ քան զկորի մի գետին ի սահմանաց երկրին հայոց ուրեք վտարել. (Բուզ. ՟Ե. 20. իբր ի չափ ակօսի մերոյ։)