fallen;
abject, vile, despicable;
booty, spoil.
Անկածք ի պատուէ. (Վեցօր. ՟Գ։)
Անկածն մեղօք։ Փոքունց եւ անկածից։ Հզօրն յանկածէ (կամ յանկարծէ) պատկառէ. (Նար. ՟Ձ՟Բ. ՟Կ՟Թ. եւ Մծբ.։)
Ինքն Տէրն զմարմինն ի գէշ առակեաց վասն չարչարանաց խաչին, եւ ի գերեզմանի դնելոյն. այլ եւ անկած ասի ըստ այլոց, զի անկաւ նա ի բնութիւնս մեր խոնարհագունիւքն. (Տօնակ.։)
Ուր անկած թագաւորական է, անդ եւ զօրք գումարին. (Ոսկիփոր.։)
որպէս անկուած, հիւսուած. անկուածոյ ինչ եւ ընդելուզեալ. եւ ոստայն. ὔφασμα. textura. էօրմէ, օյմա իլի.
ԱՆԿԱԾ ԱՐԾԻՒ. ռմկ. ընկած արծիւ. Աստեղատուն արծուոյ՝ աներեւութացեալ եօթնեակ մի ի կարի մերձաւորութենէ արեւու, եւ անդրէն ի հեռանալն փոքր մի ի վեր երեւեալ.
Ի դեկտ. ՟Ժ՟Դ. օրն ելնէ այն աստղ, որ թարգմանի ընկած արծիւ։ Յեօթն օրն ընկնի անկած արծիւն. (Վստկ. ՟Ծ՟Զ։) cf. ԱՆԿԱՍՏԵՂ.
unwillingness, constraint, compulsion.
Ոչ գոլն կամակ. անյօժարութիւն. դժկամութիւն. եւ անգործութիւն. դատարկութիւն. անզբաղ կեանք. ἁπραγμοσύνη.
unestablished, unfounded, unsupported, uncertain, frail.
Զօրէն անհիմն տան անկայ սասանմամբ տատանէ։ Յանկայ եւ յարածուփ գարշութիւն երեսաց. (Պիտ.։)
cf. Անկայ.
Ի շարժմանէդ մշտախաղաց անկայական, զանշարժելիդ՝ շարժօղ բնաւից՝ որ այժմ կան. (Երզն. ոտ.։)
cf. Անկայ.
Անկայան պատսպարին գիւտիւքն մերովք. (Վեցօր. ՟Ա։)
to lay the groundwork of lace;
to weave;
to twine.
ԱՆԿԱՆԵՄ որ գրի եւ ԱՆԳԱՆԵՄ, գի. ὐφαίνω, ὐφάω, συνυφαίω. texo, detexo, contexo. հիւսել. նիւթել. յարամանել. յարմարել. հուսել, բանիլ. եօրմէք. տօգումագ. նէսճ էթմէք.
Թիթղունս ոսկիս՝ թելս թելս անկանել ընդ կապուտակին եւ այլն։ Զխառնուածսն անկեալ անդստին ի նմանէ։ Անկանէր ընդ նմին անկուած ականակապ։ Անկանել գործել զամենայն գործ ճարտարութեան։ Եթէ անկցես զեօթանեսին գիսակս գլխոյ իմոյ ընդ ազբին։ Զոստայնս սարդից անկանեն. եւ այլն։
Անկանես անճառ արուեստիւ հնարագիտութեան մէգ եւ առաւօտ. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
irregular, anomalous.
Օտար ի կանոնաց. անկարգ. անօրէն.
Դատաւոր անկանոն կրօնիցն։ Մի՛ անկանոն կրօնիւք ամբարձջիք ի տան նանրութեան. (Յհ. կթ.։)
loose, untied, free.
Ազատ ի կապոյ. արձակ. ἁνένδετος. non colligatus. եւ անժոյժ. անարգել. անսանձ. ἁκρατής. incontinens. կապ չունեցօղ, անզուսպ. պաղսըզ. զափթսըզ.
Մերկն եւ անկապն ընդ մարմնի միտքն բազումս ունի զօրութիւնս. (Փիլ. այլաբ.։)
Կապեաց ասէ զանկապն ըզլոյս՝ ի չորրորդին յանօթ նիւթոյս. (Շ. այբուբ.։)
incessant, unceasing.
Կերան զբաղարջն զխիստն եւ զանկասն. (Ճ. ՟Թ.։) եւ (Տօնակ.։)
sure, certain, indubitable;
cf. Անկասկածելի.
ἁνυπότος, ἁνυπονόητος. non suspicans, incurious. Որ չունի զկասկած. որ ոչն խիթայ. աներկիւղ. յապահովացեալ, եւ անպատրաստ. կասկած չունեցօղ. իշքիլսիզ. շիւպհէսիզ. վազիֆէսի օլմայան.
Զանկասկած կենաց օգնութիւն։ Յանկասկած յապահովութեան. (Պիտ.։)
ԱՆԿԱՍԿԱԾ. ՅԱՆԿԱՍԿԱԾԻ. ՅԱՆԿԱՍԿԱԾՍ. ἁνυπόπτως, μετὰ ἁσφαλείας. sine suspicione, tuto. Առանց կասկածելոյ կամ կասկածանաց. աներկիւղաբար. յապահովս. առանց վախի. գօրգուսուզ.
cf. Անկասկածելի.
Դուք անկասկածաբար երթա՛յք ի տօնն յայն. (Նանայ.։)
imperfect, incomplete, defective, faulty;
imperfectly, incompletely, faultily;
imperfect tense.
Անկատար ժամանակօք տունկք մրգաբերք. (Իմ. ՟Ժ. 7։)
Որ յաւելուածոց տակաւին կարօտ է, անկատար է. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զանկատարսն մտօք եւ մարմնով. (Յճխ. ՟Թ։)
Կամ չկատարօղ.
Որք զերկին եւ զերկիր անսկիզբն եւ անկատար ասացին. (Վեցօր. ՟Ա։) եւ (Շիր.։)
imperfection, incomplete state;
defectiveness, want, faultiness.
Յանկատարելութենէ հաղորդ լինել կատարողական հանճարոյ։ Կերակուր կատարելագործ է կերակրողացն՝ զանկատարելութիւն նոցա եւ զկարօտութիւն լնուլ. (Դիոն.։)
cf. Անկատարելութիւն.
Յանկատարելութենէ հաղորդ լինել կատարողական հանճարոյ։ Կերակուր կատարելագործ է կերակրողացն՝ զանկատարելութիւն նոցա եւ զկարօտութիւն լնուլ. (Դիոն.։)
seamless;
not sewed;
incapable, unable, weak, feeble, impotent;
impossible;
— է, it is impossible.
Իբր առանց կարանի. ոչ կարեալ, այլ հիւսեալ. կամ փորանկեալ. եւ անձեռագործ. չկարած, չհուսած. տիքիշսիզ. եօրմէ.
Մերկացուցին զանկար պատմուճան նորա, եւ զանփորտիկն։ Արկին վիճակ ի վերայ անկար պատմուճանին. զայս պատմուճան Աբգար առաքեաց. (Տօնակ.։)
Ո՛վ դու անկար խորան խորհրդոյ՝ տաղաւարին հօրն հաւատոյ. (Գանձ.։)
cf. ԱՆԿԱՐ, ի, ից, աց.) ἁδύνατος. impotens, impos. Չունօղ զկար զօրութեան. անկարօղ. տկար. հիւանդ, կամ անձեռնհաս, անբաւական. գատըրսըզ. գուվվէթսիզ. գուտրէթսիզ.
Զկոյրս՝ որ ոչ ոտիւք եւ ձեռօք կարեն վարիլ, անկարս անուանեցին. (Փիլ. բագն.։)
Հիւանդ է անկար ի պահել պահս. որոյ թողացուցանեն պատուիրանք. (Տօնակ.։)
Ոչ իբրեւ զայլ բոլորս անկարս, այլ կարող ունիք զօրութիւն. (Պիտ.։)
ἁδύνατον. impossibile. Անկարելի. անհնարին. չըլլալու. օլմայաճագ. գապիլսիզ. միւմքիւնսիւզ.
ԱՆԿԱՐ Է. դիմազ. Չկարէ լինել. անհնար է. անմարթ է. չըլլար. օլմազ. օլամազ. գապիլ տէյիլ.
to be unable, to be incapable, to be insufficient.
Անկարանայ բան յարժանաւորն խօսելոյ. (Երզն. լս.։)
without order, in disorder, disorderly, irregular, confused, indistinct, not methodical;
intemperate, inordinate, immoderate, excessive, licentious;
յանկարգ, cf. Յանկարգ
Օտար ի կարգէ եւ ի կանոնէ. անտեղի. անիրաւ. խառնակ. անպատշաճ. (յն. եւ լտ. պէսպէս լինի). եօլսուզ. նիզամսըզ.
Ոչ ինչ անկարգ եւ անօրէն գնացիւք։ Համարիցի՞ս զՏեառնէ անկարգս ինչ առնել. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 23։ Յոբ. ՟Լ՟Դ. 12։)
Անկարգ ցանկութիւն, ամբարտակ, հրոսակ. տեղիք, ձմեռունք. պաշտօնեայք. (Ագաթ.։ Խոր.։ Կորիւն.։ ՃՃ.։ Լմբ.։)
Եւ արտաքոյ կարգի կամ բնութեան. անսովոր. օրանսըզ. ատէթտէն խարիճ.
disorder, confusion, irregularity;
inordinateness, intemperance, excess, immoderation.
Անկարգ ինչ. եւ խոտորումն ի կարգէ. անտեղութիւն. խառնակութիւն. ցոփութիւն. (յն. պէսպէս). եօլսուզլուգ. օրանսըզլըգ.
cf. Անհնարին.
ԱՆԿԱՐԵԼԻ Է. իբր անհնար է. անմարթ է. օլամազ.
իբր անկարօղ. անզօր.
cf. Անախտ.
Ի սկզբանէ էր ասէ՝ Բանն, զի զանկարեկանն ուսանիցիս ... Զանկարեկան ծննդեանն մեկնէ։ Ասաս. ծնա՞ւ արդեօք անկարեկանն. բնաւ եւ ծնանիցի՞. (Սեբեր. ՟Դ. եւ ՟Է։)
Իմանալիս այս ի մեզ վեհագոյն՝ զատ, եւ անկարեկան նիւթից, մօտաւոր աստուծոյ բնութեանն, հրեշտականման. (Եղիշ. հոգ.։)
incompassionate, cruel, inhuman;
inflexible, inexorable.
ԱՆԿԱՐԵԿԻՐ ԱՆԿԱՐԵԿԻՑ Որ ոչն կրէ յինքեան կամ չզգայ զկարիս ընկերին, եւ ոչ լինի նմին կարեկից. անգութ. գութ չունեցօղ. մէրհամեթսիզ.
Անկարեկից բնութեամբ ցուցանելով զձեզ առ նոսա օրինօք դահճաց. (Շ. ընդհ.։)
Եւ չունօղ կամ չունելով զկարեկից. երեսէ ձգած.
unexpected, unforeseen, extraordinary, unaccountable;
յ—ս, suddenly.
Հզօրն յանկարծէ (կամ յանկածէ) պատկառէ. (Նար. մծբ.։)
cf. Անկարծ.
Կարի օտար էր բանն եւ անկարծելի։ (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)
mended, not repaired;
irreconcilable.
ԱՆԿԱՐԿԱՏ ԱՆԿԱՐԿԱՏԵԼԻ Որ ոչն կարկատի. լայն պատառուածով. հին եւ պատառատուն. պատռուածքը մենծ, կարկտան չբռնօղ. գափանմազ, եամա դութմազ.
unable, feeble, incapable.
որ եւ ԱՆԿԱՐ. Որ չէ կարօղ. տկար. անձեռնհաս. չիկրցօղ. գատըր օլմայան, գուտրէթսիզ.
Տկար իմաստիւք, եւ անկարող մտանել եւ ելանել ի խորս համատարած ծովուս. (Տօնակ.։)
Շատախօսն ո՛չ եթէ առ ի խօսել կարող է, այլ առ ի լսել անկարօղ. (Ոսկիփոր.։)
Մերթ՝ որպէս յետին չքաւոր. կարողութիւն չունեցօղ. եօխսուլ.
cf. Յանգաւոր.
Զտուն հօր՝ կրսեր որդւոցն սովոր են տալ. բայց տեսցի անկաւորին լինել։ Ամենայն շնորհ իսկ բովանդակ յանկաւորսն երթիցէ։ Զի չվայելէ զսրբոյ եկեղեցւոյ ժառանգութիւնն յանկաւորացն հեռացուցանել, բայց եթէ անկաւորացն կամաւորութեամբ. (Մխ. դտ.։)
certain, sure.
Անկեղակարծելի խոստովանեսցի յամենեցունց՝ զօրաւորագոյն ունելով բնութիւն. (Պիտ.։)
sincere, candid, frank, ingenuous;
true, loyal, faithful;
sincerely, ingenuously, candidly.
ԱՆԿԵՂԾ ԱՆԿԵՂԾԱԿԱՆ ԱՆԿԵՂԾԱՒՈՐ. ἁνυπόκριτος. non simulatus, minime fictus. որ եւ ԱՆԿԵՂԾԻԿ. Անմասն ի կեղծեաց եւ ի կեղծաւորութենէ. անխարդախ. պարզ. ուղիղ. հաւատարիմ. անպատրուակ. տօզրու. հագըգէթլի. սատըգ.
that does not eat;
not eaten;
that has nothing to eat, famished.
ԱՆԿԵՐ ԱՆԿԵՐԱԿՈՒՐ Որ չունի զկեր եւ զկերակուր. չուտօղ՝ ի բնէ կամ ի հարկէ, կամ կամաւ. անսուաղ. բան չկերօղ, եւ առանց ուտելու. եէմէզ. եէմէքսիզ.
Անկեր, անխում, պարկեշտ. (Տօնակ.։)
Անկերակուր եւ վնասակար իրք է օձուտ հեշտ ցանկութիւն. յն. ἅτροφος. անսնունդ. իբր ոչ սնուցիչ, եւ կամ անյագ։
Յանապատ տեղւոջ կալով՝ յանկերակուր եւ յանջուր առապարի. (Տօնակ.։)
shapeless;
unformed, imperfect;
ugly.
ἅμορφος. informis, forma carens. որ եւ ԱՆԿԵՐՊԱՐԱՆ. Տակաւին չունօղ զկերպ եւ զկերպարան որոշեալ. անկազմ. անհարթ. անձեւ. անհեթեթ. անկարգ. պիչիմսիզ.
Եւ ի վեր քան զամենայն կերպ. օտար ի մարմնեղէն կերպարանաց. անմարմին. ἅμορφος, ἁμορφώτος, ἁσχημάτιστος. qui figurari nequit.
Զի՞նչ է իմաստ (իմացականութիւն). պարգեւ աստուծոյ, զօրութիւն աննիւթ, անկերպ ակն հոգւոյ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
cf. Անկերպ.
Անկերպարան ամենայն իրօք՝ եւ անձեւ է. (Նիւս. կուս.։)
Ուրախ լիցին անկերպարան առասպելօքն. (Միսայէլ.։)
without a point;
without pause, eternal.
Որոյ չիք կէտ աւարտման կամ սահման. անեզր. անվախճան. եւ անսկիզբն. անժամանակ. կամ անչափ. անբաւելի. վերջ չունեցօղ, յաւիտենական. նիհայեթսիզ. էպէտի.
unmarried.
ὀ ἅγαμος. caelebs եւ viduus. Չունօղ զկին. ոչ կապեալ ի կին. չեւ ամուսնացեալ, կամ հրաժարեալ կամ զրկեալ ի կնոջէ. ամուրի. անամուսին. կնիկ չունեցօղ, ազապ. էրկէն. էրմէլ.
not subject to passions;
impassive, incapable of suffering.
Անկիր գոլով՝ եւ ոչ ձեռօք ըմբռնի։ Զիա՞րդ անկիրն կիրս ընդունի. (ՃՃ.։)
uncultivated, uncivilised, unpolished;
indocile, untractable.
Անկիրթ մտօք համոզել. (Յհ. կթ.։)
Կամ անսովոր. օտար. նոր իմն. ահայըպ.
Ի տան հօր ասելն՝ վասն Դաւթի կարծել՝ անկիրթ ոչ է. (Իգն.։)
"angle;
corner, nook;
— ճանապարհի, turning of the road;
բութ —, obtus-angled, obtus-angular;
սուր — acute-angled;
— հատանել, cf. Ական հատանել."
ԱՆԿԻՒՆ գրի եւ ԱՆԳԻՒՆ.(լծ. լտ. անկուլուս. յն. ղօնի՛ա, ղօ՛նիօս. պ. խիւնկ, փիւնճ. ռմկ. գունջ). քէօշէ. պուճագ. զավիյէ. γωνία. angulus. Տեղի՝ յոր յանգին անձկութեամբ երկոքին կողմանք շինուածոց. եւ ըստ երկրաչափից՝ խոտորնակ բերումն կամ անկումն երկուց գծից ի մի կէտ աւարտման։ Լայնաբար՝ կողմն ինչ առանձին. գոգ. խորշ. ծայր. ծագ. յամենայն լեզուս պէսպէս առմամբ.
angulous, angular.
Ունօղ զանկիւն՝ իրական, կամ նմանական, ըստ երկրաչափաց եւ ըստ թուաբանից. քէօշէլի.
Անկիւնաւոր՝ խորանանման՝ տախտաձեւ յինքեան ունելով գահոյք զբօսանաց. (Արծր. ՟Ե. 7։)
Յոհաննու քահանայի (Սարկաւագ վարդապետի) արարեալ զանկիւնաւոր թիւսդ ի փոխաբերութենէ յերկրաչափական թեւոց (իբր ուղղանկիւնի, եռանկիւնի, քառանկիւնի, եւ այլն). անկիւնաւորաց թուոցդ վախճան մինչեւ յեօթն է. բայց այլդ (եդաւ) վասն կրթութեան մանկանց. (Սարկ. տոմ.։)
to be dissolute.
(լծ. յն. էնգլինօշ. ἑγκλίνω . լտ. ինգլինօ. inclino. խոտորիլ, հակիլ). Յարիլ. զակատիլ. մոլիլ. բանի մը չարաչար սէր ձգել. սէվտա վէրմէք. տատանմագ.
Կերակրոց տենչանք, եւ օտար ընչից բաղձանք, եւ փառամոլութիւնք, որովք անկղիտանամք ի տրփանացն։ Յայսոսիկ անկղիտանամք մեք կրօնաւորքս։ Մի՛ երբէք ցանկութեամբք մարմնոյ անկղիտանալ. եւ այլն. (Սարգ. ստեպ։ Իսկ ի Հին բռ. գրի.)
not marked, unsealed;
not baptized.
ἁσφράγιστος. non obsignatus. Որ չէ կնքեալ, չունօղ զկնիք կամ զդրոշմ եւ զնշան. տամզասըզ, մեօհիւրսիւզ. նիշանսըզ.
that cannot be weighed;
inestimable, incomparable.
Ոյր չիք կշիռ. անչափ. ընդ որում չկշռի այլ ինչ. անզուգական, անհամեմատ. կշեռքի չեկօղ, աննման. դարթըսըզ, եօլչիւսիւզ, մէնէնտի եօգ.
Եւ արտաքոյ քան զկշիռ արդար. անչափաւոր. չափ չի պահօղ. չըրփըսըզ. օրանսըզ.
cf. Անկշիռ.
Որքանութիւն անկշռելի։ Անկշռելի բերկրանօք։ Անկշռելիս ուխտազանցութիւնս։ Որ ինձ անկշռելին է, քումդ անճառութեան չափեալ է. (Նար.։)
untrodden, desert.
Յերկիր անկոխ։ Յանկոխ երկրին։ Անապատ անկոխ։ Անկոխ ճանապարհ։ Յանկոխս (այս ինքն յանկոխ վայրս) հարին զխորանս։ Թողլոյ զնա յանապատ, եւ առցէ նոխազն յինքն զանօրէնութիւնս նոցա յանկոխն։ Յագեցուցանել զանկոխն եւ զանշէնն. եւ այլն։
Զանկոխն օձի զարքունի գնալ ճանապարհ. (Անան. ի պետր.։)
bed;
mattress;
nuptial couch;
— անպիտան, անարդ, truckle-bed;
խորշ անկողնոյ, alcove;
դնել յանկողնի, ննջեցուցանել, to put to bed;
գնալ յ—, ննջել, to go to bed;
փետրալից —, feather-bed;
յարդալից —, straw-bed;
—ս արկանել, to make a bed;
մտանել յ—, to go to bed;
յառնել յանկողնէ, to get up;
յարդարել զ—, to make the bed;
անկեալ դնել յանկողնի, to take to one's bed.
(որպէս թէ ԸՆԿՈՂԻՆ, ընկողմանելի՝ հանգիստ կողին. կամ ուր անկեալ դնի ոք.) κοίτη. cubile, στρωμνή, στρῶμα. stragulum, stratum, lectus. Խշտիք մարդոյ. մասն մահճաց՝ մազեղէն, բրդեղէն, խոտեղէն, յորոյ վերայ լինի ննջել կամ ընկողմանիլ. տէօշէք, եաթմագ.
Առնուցուն զանկողինս, որ ընդ կողիւք քովք կայցեն։ Կշտամբեաց զնա հիւանդութեամբ անկողնի։ Յարեաւ Դաւիթ յանկողնէ իւրմէ։ Ի սենեակս անկողնացն։ Յանկողնի իւրում։ Արտասուօք իմովք զանկողինս իմ թացի. եւ այլն։
Գետնատարած անկողնօք, կամ անկողնոց. (Կորիւն.։)
Լայնաբար, սպասք անկողնոյ կամ մահճաց, բարձ, եւ այլն. տէօշէմէ, սէտիր, սէրկի, եասթըգ, քերէվէթ.
Պատուական է ամուսնութիւն, եւ սուրբ անկողինք։ Մի՛ խառն անկողնովք։ Զաւակ անօրէն անկողնոց։ Ելեր յանկողինս հօր քո։ Յայնժամ պղծեցեր զանկողինս՝ յոր ելեր. եւ այլն։
bed-fellow.
Ամուսին. այր եւ կին. ὀ καὶ ἠ σύγκοιτος. concubitor, -trix. էրիկ կնիկ. եօլտաշ.
Նեղասրտեալ յանկողնակցէն՝ խնդրէ զառաւօտն, զի փախստական լիցի. (Լմբ. առակ.։)
Արգելու զիւրսն յօտար անկողնակցաց. (Պիտ.։)
bed-fellowship.
Զղջումն է անկողնակցութեան (ընդ օտարի) հետեւումն, եւ տրտմութիւն. (Լմբ. իմաստ.։)
to make a bed.
ԱՆԿՈՂՆԱՐԿ ԼԻՆԵԼ. Արկանել կամ յարդարել զանկողին. տէօշէք պրագմագ. տէօշէյի եափմագ.
that cannot be plundered, not subject to devastation.
ԱՆԿՈՂՈՊՈՒՏ ԱՆԿՈՂՈՊՏԵԼԻ ἅσυλος. inspoliatus, intemeratus, tutissimus. Զոր չէ մարթ կողոպտել. անկապտելի. անքոյթ. անձեռնարկելի. անապական, որ չի թալլըւիր. սօյուլմազ. չալընմազ. էմին.
uncalled, not named;
uninvited;
— բազմական, parasite, smell-feast, trencher-friend.
Անկոչ ինքնակամ յօժարէր երթալ ի տունն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9։)
not fallen;
that cannot fall or be thrown down.
ԱՆԿՈՐԾԱՆ ԱՆԿՈՐԾԱՆԵԼԻ Որ ոչ կործանի, կամ չանկանի. անսասան. հաստատուն. վար չինկնօղ, ամուր կեցած. եըգըլմազ. տիւշմէզ. մամուր.
that cannot be lost, imperishable;
without loss.
Ուր չիք կորուստ. որում անմարթ է կորնչել. անպակասելի. անվատնելի. որ չիկորսըւիր. գայպ՝ զայ օլմազ.