only in name, false;
pseudonymous.
Սուտանուն բարիք աշխարի։ Սուտանան կոչումն տերութեան։ Սուտանան գիտութիւն։ Սուտանան քահանայ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 81։ Նիւս. կուս.։ Դամասկ.։ Խոր. ՟Գ. 24։)
Լուաք դարձեալ զոմանց քահանայից զսուտանուն գիտնոց. (Շ. թղթ.։)
false, untrue, lying.
Գրով հաստատեալ կան քո ամենայն ագահութիւնք, եւ սուտմուտ երդմունք. (Կոչ. ՟Ժ՟Է։)
cf. Սրակոխ.
Սուրակոխ բազմահեղ արեանց կոտորածոց. (Ագաթ.։)
an ancient Egyptian land-measure.
κανών (ի καίνω ) իբրու գործի սպանօղ, կամ պահօղ ի սպանութենէ. Անուն չափոյ եւ երկրաչափական կանոնի առ եգիպտացիս.
Կռիւք եւ սպանմունք լինէին եգիպտացւոցն ի վերայ իւրաքանչիւր սահմանի (զկնի յորդելոյ նեղոսի). մինչեւ իմացան չափ մի, որում անուն էր սպանակ. զայն դնելով՝ գտանէին զսահմանս իւրաքանչիւր արտավարաց. ուստի ապա եւ երկրաչափութիւն գտաւ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է.) ուր ի յն. ձ. գրի εὑακαινᾶν διὰ τὸ μὴ καίνειν, ὀ ἑστι φονεύειν. 21
to kill, to slay, to put to death, to take away life, to assassinate, to massacre, to slaughter, to cut the throat of, to behead, to execute;
— զմիմեանս, to kill each other;
— զկրակ, to put out, to extinguish, to quench fire;
cf. Ընթադրութիւն.
σφάττω, σφάζω, φονεύω , κτείνω, καίνω, ἁποκτείνω interficio, occido, neo, macto եւ այլն. Զենուլ. խողխողել. գլխատել. սրով ծախել. զոհել. մեռուցանել. ի մահ մատնել. (ոմանք ի գրչաց ստէպ գրեն որպէս ռմկ. Սպանել) սպանել, մորթել, մեռցնել .... եբր. զապախ։ Ասի զանասնոց. տե՛ս (Ել. ՟Ի՟Բ. 1։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ե. 5։ Օր. ՟Ի՟Ը. 31։ Ես. ՟Ի՟Բ. 13. եւ այլն։ Եւ զմարդկանէ. տե՛ս Սղ. ՟Լ՟Զ. 15։ Ղկ. ՟Ժ՟Թ. 28։ Գծ. ՟Ե. 30. եւ այլն։)
slaughter-house.
Սպանդանոց կոչի, ուր զանուշահամ կերակուրս առնեն. (Լծ. կլիմաք.։)
cf. Սպանող.
Որպէս թէ կայցէ մահ անձնաւոր եւ սպանիչ. (Վրդն. ծն.։)
Ապաստան ամենայն սպանողի։ Այս սահման եղիցի ամենայն սպանողի։ Տեղի՝ ուր փախիցէ սպանօղն. (Օր.։ Ել. եւ այլն։)
killing, murderous;
assassin, murderer, homicide.
Որպէս թէ կայցէ մահ անձնաւոր եւ սպանիչ. (Վրդն. ծն.։)
Ապաստան ամենայն սպանողի։ Այս սահման եղիցի ամենայն սպանողի։ Տեղի՝ ուր փախիցէ սպանօղն. (Օր.։ Ել. եւ այլն։)
sanguinary, bloody, cruel;
murderous.
φονικός ad caedem pertinens, sanguinarius, truculentus νεκρωτικός mortificus. Սեպհական սպանողաց. եւ Սպանօղ. մահառիթ. սատակչական.
cf. Սպանումն.
Զմիմեանս սպանութեանցն, շնութեանցն, երդմնահարութեանցն. (Ածաբ. ծն.։)
Զմիմեանս սպանութեանցն, շնութեանցն, երդմնահարութեանցն. (Ածաբ. ի ծն.։ 1)
armed at all points, armed from head to foot, cap-a-pie.
πάνοπλος omni ex parte armatus ὀπλίτης miles armaturae gravis ὀπλομάχος armis pugnans, bellator τρισσός, τριστάτος tribunus եւ այլն. Զինեալ ի սպառ. բոլորովին զինազարդեալ. զինուոր կամ զօրական զրահաւոր, վառեալ ամենայն զինու զարդու.
Յաղթօղ սպառազէն, եւ քաջ նահատակ։ Քանի՞ այնոքիկ իցեն, որ սպառազէնք իցեն։ Բազում զօրօք եւ անթիւ սպառազինուք. (Շար.։ Եղիշ. ՟Դ։ Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
Զգեցեալ էր զհաւատս մանկութեան տիոցն իբրեւ սպառազէն զրահիւք. (Ագաթ.։)
military, warlike;
—ն, managing of the shield, shield-exercise.
ՍՊԱՌԱԶԻՆԱԿԱՆՆ գ. ἠ πελταστική ars utendi pelta. Ասպարակրութիւն. վահանաւոր սպառազինութիւն.
Զսպառազինականն բոլոր հանդէպ կացուցանել պարտ է ամենայաղթական մարտին (պանկրատիոնին) աղեղամբ եւ վահանօք եւ նիզակօք, եւ քարամբք ի ձեռանէ իսկ, եւ պարսիւ հանդիսանալով. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
full of threats or menaces.
Լի սպառնալեօք. սպառնական. ահարկու. խրոխտ.
threat, menace;
insult, bravado.
ἁπειλή minae, comminatio. Սպառնալն. սպառումն. սպառնութիւն. խրոխտումն. խիզախումն. սաստ. սաստկութիւն. ահարկութիւն. պատուհաս բանից.
Էր զոր բանիւք սպառնալեօք, եւ էր զոր կապանօք եւ տանջանօք վախճանէր։ Սպառնալիք մահուանն անցին զնոքօք. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ը։)
to threaten, to menace, to utter threats against;
կործանումն —, to threaten with ruin.
Որ սպառնաս ինձ մահու, ահտ խառնես զիս ի գունդն քրիստոսի. (Ագաթ.։)
threat, threatening tone.
էր իսկ ահագին սպառնումն (տպ. սպանումն). (Իգն.։)
general of the army;
— գունդ, picked cavalry.
Ամիր սպասալար շահնշահ զաքարիա։ Աթաբէկ սպասալար պարոն Սաթուն. (Յիշատ.։)
cf. Սարկաւագանոց;
cupboard for gold and silver plate.
Տուն սպասուց եկեղեցւոյ. աւանդատուն. պահարան. սարկաւագանոց.
serving, providing, purveying;
functionary.
Սպասահարկու. պաշտօնեայ. կամակատար.
Զաբէլ սպասարար եւ գահաւոր. (Խոր. ՟Բ. 7։)
attendant, servant, valet, domestic, waiter;
lictor, usher;
cf. Գործակալ.
Ե՛կ հրեշտակ, սպասաւո՛ր լեր ահագին խորհրդոյ ծածկելոյ. (Ոսկ. յաւետիս.։)
belonging to servants or to service, servile;
servant.
λειτουργικός, ὐπεργητικός, διακονικός ministralis, administratorius. Որ ինչ անկ է սպասաւորաց կամ սպասաւորութեան եւ պաշտաման, եւ հարկաւոր, որպէս սպասահարկու.
to serve, to wait on, to assist;
to administer, to bestow, to confer;
— փառաց ուրուք, to serve to a person's glory;
— հրամանի, to fulfil, accomplish or execute an order or command.
διακονέω famulor, inservio, ministro եւ administro. Սպաս տանել. սպասահարկել. պաշտել. ծառայել. արբանեկել. եւ Հոգալ. մատակարարել. տնտեսել. տնօրինել.
service, office, ministry;
administration, dispensation;
— հարկանել, մատուցանել, կատարել, լնուլ, to serve, to be a servant, to do service to, to attend, to wait upon.
ՍՊԱՍԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ ՀԱՐԿԱՆԵԼ, կամ ՄԱՏՈՒՑԱՆԵԼ, ԿԱՏԱՐԵԼ, ԼՆՈՒԼ. λειτουργέω, λειτουργιάω ministro ministerium. Սպասաւորել. պաշտել. սպասահարկել.
cf. Սպասաւոր;
guardian;
assistant, helper, sick woman's nurse.
(յն. պէսպէս) որ եւ ՍՊԱՍԻԿ. Սպասարար. խնամակալ. հոգատար. առընթերակաց. պաշտօնեայ. դայեակ. հիւանդապահ.
Եկեալ սպասեակն՝ տեսեալ զարմացաւ. (Վրք. հց. ձ։) սպասեակ. Այն՝ որ սպասեալ մնայ՝ որպէս դէտ, պահապան, եւ դարանակալ.
to hope for, to expect, to wait for, to look for, to look forward to;
to observe, to watch, to spy;
to serve;
to be reserved for.
եւ ն. προσδέχομαι, προσνοέω, ἑμμένω , τηρέω, παρατηρέω, διαπαρατηρέω expecto, exspecto, observo, adverto, maneo եւ այլն.(ծ. լտ. էքսբէքդօ. պ. բաիսդէն ). Ակն ունել յուսով. կալ մնալ ումեք կամ իմիք. դադարել ուրէք առ ժամանակ մի՝ դէտակն ունելով ելից իրաց. դիտել. համբերել. պահել.
servant.
Բազումք անդէն շուրջ զնովաւ սպասիկք։ Կացուցանէ դարձեալ սպասիկս եւ գահաւորս։ Խակ եւ ամեհի է մանկութիւն, եւ բազում վարդապետաց կարօտ. դաստիարակաց, սպասկաց, դայեկաց. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Թ։)
Ծերութիւն, դիւրագիւտ չար, սպասիկ մահու, պահակ ցպոյ, մեռեալ զեռուն. (Պիտառ.։)
cf. Ասպարակիր.
Իբր Ասպարակիր. վահանաւոր. (ի պ. սիբէր, ասպար, վահան, հովանի)
Սպարակիրք հետեւակք։ Թո՛ղ սպարակիրս։ Լէգէոն զօրուն բազմութիւնն, այսինքն յունաց զօրացն սպարակիրն, սոյնպէս եւ հայոց սպարակիրն վահանօք փակեալք զինքեամբք. (Բուզ. ՟Դ. 15։ ՟Ե. 5։ 4)
cicatrix, scar, seam, mark;
stain, spot, stigma;
— կեղեքածի, scratch;
ածել զ—ս ի բժշկութիւն, to heal up, to cicatrize, to close.
Վասն վիրացն՝ որ արարին սպիս ի մարմինսն, արգելուլ զոմանս ի քահանայից (պատուոյ)։ Կան մնան յոգիսն ոչ դուզնաքեայ՝ զղջացելոցն՝ սպիք եւ տիպք եւ գիծք առաջին անիրաւութեանցն. (Փիլ. քհ.։)
white-bodied, white-fleshed, of clear complexion.
էր սուրբն պետրոս կարճահասակ սպիտակամարմին. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ.։)
cf. Սպիտակափառ.
Սպիտակափայլ լուսափառ դաշտի քարտենիդ։ Պայծառազգեստք եւ սպիտակափայլք ըստ պատահման արծաթոյ. (Նար. յիշ. խչ. եւ Նար. առաք.։)
to put off, to delay, to defer, to neglect, not to care for.
Կամէին քինահանութեամբ ելանել ի վերայ աշխարհիս. իսկ ծերքն ի նոցանէ սպուժէին առ այս. (Արծր. ՟Դ. 11։)
sponge;
սուտ —, bastard —, alcyonium;
— լսնոսկւոյ, spongy platina;
սրբել, ջնջել սպնգաւ, to sponge, to clean or wipe off with a sponge;
ընդ սպնգով ծածկել զերկաթ, զնետ, to admonish kindly, to warn gently.
Իբրեւ սպունկաւ իւիք յինքն հաւաքեալ ժողովէր. (Սանահն.։)
dung of ruminating animals.
ՍՊՏՈՒՐ գրի եւ ՍՊՐՏՈՒՐ. ռմկ. սպրտուք, սպտոր. Աղբ կամ քակոր ուղտու, այծոյ, ոչխարի եւ այլն, բոլորահատ գնացեալ. ըստ Մենինսքեայ՝ stercus orbiculare.
cf. Սպրկուկ.
Երթայր նստէր ինքըն լըռիկ, աղօթք առնէր խիստ սըպըրկիկ։ Կայր թագաւոր մի աղքատիկ, ւէր քահանայ խիստ սըպըրկիկ. (Շ. առակք.։)
Վայրի քօ՛շ մի կայր քարձուկ, անուշահոտ ու սըպըրկուկ. (Շ. առակք.։)
neat, tidy, spruce, clean, terse.
Երթայր նստէր ինքըն լըռիկ, աղօթք առնէր խիստ սըպըրկիկ։ Կայր թագաւոր մի աղքատիկ, ւէր քահանայ խիստ սըպըրկիկ. (Շ. առակք.։)
Վայրի քօ՛շ մի կայր քարձուկ, անուշահոտ ու սըպըրկուկ. (Շ. առակք.։)
leg-armour, greaves.
κνημίς tibiale, ocre. Պահպանակ սրունից՝ որպէս կօշիկ յորմէ՛ եւ է նիւթոյ, ի ծնկաց մինչեւ ցոտս.
Լանջապահս, սռնապանս. (Արծր. ՟Ա. 15։)
Զոտսն վառիցէ զրահիւք եւ սռնապանիւք. (Նիւս. կուս.։)
to lie, to tell lies, untruths, stories.
Զոր շամիրամ ստաբանեաց տիկինն (վասն արայի). (Լծ. սահմ.։)
Զկիրճս, զոր ի նոցանէ տուն աբրահամու ստաբանի. (Յհ. կթ.։)
not existing, fancied, imaginary, chimerical.
Պարտ է զեթէ է՞ն խնդրել ի ստագոյին, որ է եղջերուաքաղն. (Լծ. սահմ.։)
to oppose, to resist, to be obstinate, to disobey, to rebel, to be insolent.
στασιάζω seditionem excito, dissideo seditione. Ըմբոստանալ. ապստամբել. ստահակել.
Ոմն ի հրեշտակաց յանմահ գնդէն ստամբակեալ։ Ոչ ոք գտաւ ստամբակեալ, եւ ելեալ ըստ ձեռն նոցա. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
indocility, disobedience, insolence, rebellion;
rudeness, severity, rigour.
ἁταξία, στάσις, αὑθάδεια petulantia, seditio, contumacia, arogantia. Ընբոստութիւն. ստահակութիւն. յանդգնութիւն, խստութիւն. անկարգութիւն.
to acquire, to gain, to obtain, to get;
to have, to possess, to hold;
to purchase, to buy;
to create;
վերստին —, to regain, to re-acquire, to recover;
փառս —, to achieve glory.
իսկ կր. ստանի, կամ ստանուի, եւ կամ ստացանի) κτάομαι, περιποιέομαι possideo, acquiro ἕχω habeo եւ այլն. Ի ձեռս բերել, իւրացուցանել իրաւամբք, ժառանգել. գնել. շահել. ունել.
Տէր ստացաւ զիս ի սկիզբն ճանապարհաց իւրոց. իմա՛ հաստատեաց, որպէս դնի յայլ ձեռ. այսինքն մարդկութիւն քրիստոսի՝ որ ծնաւ ի ժամանակի, նախասահմանեցաւ յառաջ քան զամենայն եղականս. զոր արիանոսք խեղաթիւրէին ի վերայ աստուածութեան քրիստոսի՝ զի արարած կամ եղական համարէին զբանն։
pseudoclerical.
Ստութեամբ նուիրական՝ սուտ՝ քահանայ. անսրբազան.
Զգեցելոցդ զսատանայ՝ աշակերտելոցդ ստանուէրն սմբատայ, առանց քահանայութեան՝ կերպիւ քահանայի. (Մագ. ՟Դ։)
storax;
essence or oil of myrrh.
ՍՏԱՇԽՆ որ եւ ՏԱՇԽՆ, ՏԱՇԽ, ՍՏԱՔՏԻԿԷ. վր. ստախսի. յն. սդաքդի՛ . στακτή stacte. ըստ մենինսքեայ՝ նոյն է styrax. իտ. storace, succo, oglio di mirra. Խիժ եւ հոյզն կաթեալ ի զմռնենւոյ, կամ ի կինամոնէ ճեղքելոյ. եւ Իւղհանեալ ի նորահաս զմռսոյ. ... եբր. նէշգ.
acquired, possessed, adventitious;
possessive;
created, made.
κτητός, ἑπίκτητος acquisitus, possessus, adventitius. Ստացեալ կամ ստանալի ինչ. յետոյ ի ձեռս բերեալ, ընկալեալ, դնեալ, շահեալ. յետամտական.
Ոչ ստացական ոք, եւ ոչ ծառայ յերրորդութեանն։ Զօրութիւն անսահմանելի՝ ամենայն ստացականացս արարիչ. (Նիւս. ի սքանչ.։)
purchase, acquisition, property, possessions, goods, substance, power;
creature.
κτῆμα, κτῆσις possessio ἑγκτήσις acquisitio, emptio ὔπαρξις, τὰ ὐπάρχοντα, ὐπόστασις substantia, -tiae, facultates ἁποσκευή apparatus եւ այլն. Ստացեալ եւ սեպհական ինչ. ինչք. գոյք. մեծութիւն. ժառանգութիւն. կալուած. անասունք. կահ կարասի. աղխ.
great quantity of goods;
cf. Ընչաւէտութիւն.
Պտղաբերութիւն, եւ ստացուածաշատութիւն, եւ շահեկանութիւն. (Բուզ. ՟Գ. 3։)
cf. Ընչասէր.
φιλοχρήματος avarus. Ընչասէր. ագահ.
to cause to possess or acquire;
cf. Սըտացուցանեմ.
Զմարդոյս տիրական իշխանութիւն զուգահաւասար ստացուցանէ ի ծովու եւ ի ցամաքի. (Պիտ.։)
Զի՞նչ է յարութիւն. նորոգումն անմահ՝ զերջանիկն ստացուցանօղ զկեանսն. (Անյաղթ հց. իմ.։)
poetry;
fiction, invention.
Բանաստեղծութիւն. բանահիւսութիւն. ճարտարաբանութիւն. եւ Ստայօդ կցկցուած բանի.
innate, inborn.
Անկէզ պահել զստեղծադիր անշուշտ բնութեան քո տէր. (Ճ. ՟Բ.։)