bewildering, astonishing.
vile, abject, worthless, despicable, mean.
Նաեւ չքոտեօքն զկծեցուցանէ զմեզ. որպէս լուովն, եւ ճանճիւ եւ մժխով։ Այնքան չքոտի եւ անքատ անձամբքն ... զթագաւորս հզօրս եւ ահագինս փախուցանեն (լուք). (Եզնիկ.։ Նար. ՟Կ՟Թ։)
to kiss;
to adore;
cf. Երկիր;
cf. Համբուրեմ.
Պագէք երկիր արեգական։ Երկիր եւս պագանէին նոցա իշխանք թագաւորին։ Չպագանեն երկիր տունկք աստեղաց։ Զիա՞րդ մահուան նորա պագանես երկիր. (Եղիշ. Ը։ Ոսկ. ես։ Սեբեր. Դ։ Եփր. թգ. եւ այլն։ Միայն յասելն Գ. թգ. ԺԹ. 18.)
Զամենայն որոյ ոչ իցէ կրկնեալ ծունր բահաղու, եւ զամենայն բերան որոյ ոչ իցէ պագեալ զնա. կարծի առանձինն վարիլ. բայց եւ անդ պարտ է իմանալ ըստ յն. պագեալ նմա զերկիր. տեւ եւ Երկիր պագանել եւ երկրպագել.
Գնեցին խունկս, որ է յամպար, մուշք՝ ծխանելիք պալաստանի եւ զայլ անուշահոտս. (Բրս. մրկ։)
Առեալ զպալասանն՝ արկցէ ի ձէթն. (Մաշտ. չահկ։)
aposteme, imposthume, abscess, suppuration, pustule;
— երանաց, bubo.
Զպալարս հոգւոյս խածուածոց՝ քահանայապետիդ Քրիստոսի բացի։ Յորժամ լինիցի ի մարմին ուրուք պալար, կամ վէր ինչ այտուցեալ. (Նար. ՟Կ՟Ե։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
studded, adorned or set with studs.
λαμπήνη, λαμπηνικός . (որպէս փայլուն գահաւորակ) lampena, currus regius contectus, lectica. Մակդիր գրաստու՝ յորոյ վերայ կապեալ է պալարաձեւ կազմած, այսինքն պաղպաջունք. կամ որ լծեալ է ի հովանաւոր կառս.
precipitated.
Վախավէժ. գահավէժ. վիժեալ ընդ վախս լերանց, գետոց, եւ այլն.
blame, contempt, reproach, reproof, reprehension.
Պախարակելն. պարսաւանք. քամահրանք.
to blame, to reprove, to rebuke, to reproach, to find fault with, to reprobate, to disapprove, to condemn, to censure.
ἑξουδενόω nihili facio, contemno, sperno ἑπιτιμάω, καταγινώσκω reprehendo, objurgo μέμφω, καταμέμφομαι incuso, vitupero, vitio verto λαμβάνω, -ομαι deprehendo, corripio. Ընդվայր հարկանել (իբր ընդ վախս). անգոսնել. աղարտել. պարսաւել. թշնամանել. ստգտանել. բամբասել. քամահրել, վար զարնել (լծ. պ. բուխտան. եւ հյ. պախել, բախել, առակել) cf. ՊԱՀԱՐԿԵՄ.
Պախարակեն զբացատրութիւն սահմանիս. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
to frighten, to dismay, to strike with consternation, terror or dread, to terrify, to appall.
καταβάλλω, ἑκπλήσσω, καταπλήσσω dejicio, deturbo, prosterno, percello, stupefacio κατασείω exagito. Տալ պախիլ՝ որպէս ընդ վախս արկանելով. պակուցանել. սրտաբեկ առնել. ահացուցանել. կամ որպէս բախելով իմն սասանեցուցանել. վախցընել, լեղապատառ ընել.
to be frightened at, struck with consternation.
Ամենեւին ուրացաւ, եւ յահէն պախեալ գտաւ. (Երզն. մտթ.։)
breakage, rupture;
split, cleft;
great fright, consternation, terror, dismay.
Պիրկ ձգեալ ... պախումն իմն եւ խզումն պրկեցելոցն առնէ մասանց։ Եթէ խոցումն ինչ եւ կամ պախումն՝ որ զնովաւ միզնն իցէ՝ կրեսցէ, անդէն վաղվաղակի զհետ երթայ ախտին՝ մահ. (Նիւս. կազմ.։)
Ահ, եւ ահագին պախումն գործէ, իբր դիւրաւ առ ի յըմբռնումն լինել. (Փիլ. լիւս.։)
narrow-minded, crack-brained, senseless, insensate, foolish, stolid, silly.
Ի պակասամիտ եւ ի փառախնդիր անձինս թերահաւատ մարդոց. (Փարպ.։)
to fail;
to want, to be wanting in, to lack, to run short;
to lessen, to grow less, to diminish, to cease;
to weaken, to swoon;
to die;
— լուսնի, wane —եալ ի մտաց, mad, foolish;
—եալ են ոգիք նոցա, they are exhausted, worn out;
—եցին աչք իմ յարտասուաց, my eyes are weary with weeping;
մի թէ —եցա՞յք իմիք, have you perhaps wanted for any thing ?
զի՞նչ այլ —սէր ինձ ի բարեբաստութիւն, what was wanting to my happiness ?
to be eclipsed.
Սկսաւ պակասել վահան. (Մամիկ.։)
to be amazed, surprised, petrified with astonishment;
to be frightened, appalled, terrified, dismayed, palsied or stupefied with fear;
to be struck with terror;
to shudder, to tremble.
καταπλήσσομαι, καταπλαγῆναι percellor, perculsum esse, stupeo, obstupesco, terreor. Պախիլ. վրդովիլ յահէ. զարհուրիլ հիացմամբ. ապշիլ. յիմարիլ. վախէն ու արմննալէն պաղիլ մնալ.
Մխիթարէր զնոսա, զի մի՛ պակիցեն յայնչափ զօրաց բազմութենէ։ Ի զօրութիւն բազկի քոյ զահի հարցին եւ պակիցեն. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 16։ ՟Ժ՟Ե. 23։)
Պահապանքն պակուցեալ ահաբեկ լինէին։ Պակեան հեթանոսք. (Շար.։)
to give oneself up to lechery or lasciviousness, to lead a dissolute life, to live in debauchery.
ἁσωτεύομαι, ἁσώτως ζόω, ἁκουλαστέω , ἁσελγέω luxurior, libidinosus sum, petulanter ago χαίνω hio, inhio. Պակշոտ լինել. անառակիլ. շուայտիլ. յիմարիլ տռփանօք. անկղիտանալ. բերանաբացեալ կալ. գէշ աչքով նայիլ, սիրահարիլ. առսըզլանմագ .... եւ այլն.
dissolute life, impurity, impudence, lust, lewdness, lasciviousness, lechery, obscenity.
Դնէ առաջի զպակշոտութիւն, զագահութիւն։ Յարբեցութենէն ի պակշոտութիւն դառնային։ Կոխել զչարութիւն պակշոտութեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ Նոննոս.։ Պիտ.։)
fear, fright, terror, consternation, stupor, astonishment, stupefaction.
Պակնուլն, եւ Պակուցանելն. ահարկութիւն. երկիւղ.
Ցուցին նահատակութիւն՝ ի պակուցումն նմանապէս եւ ի պարտութիւն. (Պիտ.։)
Ի քո սպառնալեաց ահիդ պակուցման. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
cf. Պակնում;
to feel giddy, dizzy or stupefied with fear.
cf. Համետ.
Դի՛ր ի վերայ վիրաւորեալ թիկանցդ պաղան, պատեա՛ց ընդ սրահ եկեղեցւոյս, եւ ողջանաս։ Եթէ ոչ դնես թիկանցդ (կամ բառնաս ողինդ) պաղան, ոչ ողջանաս. (Հ=Յ. եւ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Լ՟Ա.։ եւ Հ. փետր. ՟Զ.։)
cf. Պաղիմ.
Ի դառնահոտ հնչմանէ հիւսիսոյ պաղացեալ ձուլեալ վտակն. (Խոր. ՟Բ. 36. կամ 39։)
supplication, imploration, instance, entreaty, prayer, invocation, request, solicitation;
rogation.
Լուայ ձայնի աղօթից քոց եւ պաղատանաց։ Ձայն ի շրթանց գուժեաց լալոյ եւ պաղատանաց որդւոցն Իսրայէլի։ Սրբեցէ՛ք պահս, քարոզեցէ՛ք պաղատանս (յն. պաշտամունս)։ Առնել աղօթս, խնդրուածս, պաղատանս։ Աղօթս եւ պաղատանս ... ուժգին գոչմամբ եւ արտասուօք մատուցանէր. (՟Գ. Թագ. ՟Թ. 3։ Յովէլ. ՟Ա. 14։ ՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 1։ Եբր. ՟Ե. 7։)
to beg with submission, to implore, to supplicate, to pray or entreat earnestly, to solicit, to beg for, to adjure, to beseech, to invoke, to intercede;
պաղատանս —, to address the most earnest entreaties.
Պաղատիմ առ քեզ՝ լուսոյ ճառագայթ։ Պաղատիս դարձին իմ առ քեզ, եւ ոչ ձանձրանաս։ Զիա՞րդ սատակման ինձ պաղատեցայց, թէ ահա մեղաւորք կորիցեն. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Ծ՟Ը. Նար. կ.։)
Զահեղ անօրէնութիւնս իմ պաղատիմ. (Մանդ. ՟Ա։)
to freeze, to be frozen, to congeal, to coagulate, to thicken;
to catch cold;
— յերկաթս, to arm with cuirass.
՟Լ՟Թ. բիւր, եւ ՟Ե. հազար է համար զօրացն Յուլիանոսի՝ ամենեցունց պաղեալ յերկաթս. իմա՛ որպէս միաձոյլ երկաթապատ զրահաւորեալ։
splendor, brightness.
Եւ հրահոսեալ պաղպաջմամբ՝ դու հնձան լուսափայլ. (Տաղ կոստ. ի փոխումն կուսի.։)
shining, sparkling, brilliant.
Եթէ արծաթ պաղպաջուն քայքայէ զմեզ, երբ զգեղ երեսաց կարասցուք քամահրել։ Սիւնս եւ խարիսխս արծաթի՝ պաղպաջունս, ջինջս եւ յստակս։ Ճակատն պաղպաջուն, այտքն ի ներքոյ՝ միահարթք երկայնածնօտք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։ եւ ՟Բ. 25։ եւ կող. ՟Ժ՟Դ։)
Պաղպաջուն, գահոյս ոսկէզարդ։ cf. ՊԱՂՊԱՋՈՒՆՔ
ՊԱՂՊԱՋՈՒՆՔ. գ. λαμπήνη lampena, lectica, currus regius. Գահաւորակ պաղպաջուն զարդուք, կազմեալ ի կառս, ի վերնակողմն նաւու, կամ ի տեղի հանգստարանի. կառք հովանաւոր. թախտրէվան, թախտ, քէօշկ, ճիպինլիք. cf. ԴԵՍՊԱԿ.
Պաղպաջունք արփիանկարք՝ մահարձանօք արծաթեղինօք. (Նար. գանձ եկեղ.։)
the gaining or procuring one's livelihood;
subsistence, maintenance;
food, victuals;
means, way, remedy, expedient.
Զպաճարանս սնոտի շահուց՝ վնաս իւր վարկեալ։ Զառ եւ զաւար եւ զպաճարանս անասնոց բազմաց ի մի վայր ժողովեալ. (Յհ. կթ.։)
ՊԱՃԱՐԱՆՔ. ἑπίνοια industria πόρος, πορισμός quaestus, emolumentum. Ճարտարութիւն խելաց. հոգողութիւն. հանճար. հնարք. դեղ դարմանոյ. ելի աղագք. երթ ի տուրեւ առս. շահավաճառութիւն. ճար, ճարակ. հիւնէր, պէճէրիշ.
Այլոց այլ ուրեմն սփռեցելոց ի պաճարանս հարկաւորաց։ Պաճարանք եւ հանգամանք՝ յանհնարից, արդարոց, եւ մարդասիրաց գործոց բաղձասցի ոք գտանել։ Համեստ պարկեշտիցն՝ շատ եւ մեծ ի պաճարանս կենաց՝ պատճառք են պարկեշտութիւնն։ Մահաբեր դեղոց պաճարանս գտին. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to provide, to get, to come by;
to try, to endeavour, to remedy, to find means;
— զկեանս, to earn one's livelihood, to provide where with to live.
Արագլաց ձագք թռչելով՝ ամենայն ուստեք պաճարեն շահ՝ ծնողացն ի պէտս։ Որպէս զի հանգիստս դիւրավարս եւ հեշտութիւնս իւր պաճարեսցէ։ (Զճշմարտութիւնն) ամենայն զօրութեամբն պաճարելի է գտանել. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
Պաճարել շահս մարմնոյն։ Ի ձեռն հնարիցս այսոցիկ պաճարեաց. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Պաճարեմ.
Արագլաց ձագք թռչելով՝ ամենայն ուստեք պաճարեն շահ՝ ծնողացն ի պէտս։ Որպէս զի հանգիստս դիւրավարս եւ հեշտութիւնս իւր պաճարեսցէ։ (Զճշմարտութիւնն) ամենայն զօրութեամբն պաճարելի է գտանել. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
Պաճարել շահս մարմնոյն։ Ի ձեռն հնարիցս այսոցիկ պաճարեաց. (Նիւս. կազմ.։)
delicious condiments.
Գնիեզինութիւնք եւ խահակերութիւնք՝ որ ի ձեռն անյագութեան եւ որովայնամոլութեան լինին, ի պաճիտակ լինելոյ գործեն հիւանդութիւն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 18։)
doll, puppet, baby.
Եւ առ մեղքոր պաճուճապատանս, եւ եդ ի վերայ մահճացն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 13. եւ 15։)
to succeed, to inherit;
to make oneself master of, to master, to domineer, to lord, to rule over.
Զթագաւորութիւնն ի սրբոյն Կոստանդիանոսէ պայազատէ Կոստանդիանոս նորին որդին հանդերձ եղբարբք. (Սանահն.։)
Պայազատեսցեն ազգէ յազգ զայս պատիւ (քահանայապետութեան). (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Պայթուցանեմ;
to burst, to crack, to split, to shiver, to break, to cleave;
to be transported by pride, to be puffed up.
Որ զվէմն հերձեաց, ոչ անկարանայր զխաչահանուսն պայթել. (Խոսր.։)
cf. Պայթուցանեմ.
Որ զվէմն հերձեաց, ոչ անկարանայր զխաչահանուսն պայթել. (Խոսր.։)
dressed splendidly, wearing brilliant garments;
luminous, glorious.
Որք նորափետուր բանիւ զարդարեալք՝ պայծառազգեցան եկեղեցիք Հայաստանեայց ի ձեռն սրբոյն Սահակայ. (Շար.։)
dressed splendidly, wearing brilliant garments;
luminous, glorious;
cf. Պայծառազգեաց.
Պայծառազգեստք եւ սպիտակափայլք ըստ պատահման արծաթոյ. (Նար. առաք.։)
cf. Պայծառազգեստիմ.
Որք նորափետուր բանիւ զարդարեալք՝ պայծառազգեցան եկեղեցիք Հայաստանեայց ի ձեռն սրբոյն Սահակայ. (Շար.։)
luxury in dress.
ՊԱՅԾԱՌԱԶԳԵՍՏՈՒԹԻՒՆ ՊԱՅԾԱՌԱԶԳԵՑՈՒԹԻՒՆ. λαμπροφορεία splendidae vel candidae vestis gestatio, facium gestatio. Պայծառազգեստն լինել. պայծառութիւն. ջահազդեցութիւն, կամ ջահակրութիւն.
Transfiguration.
Այսօր զահագին քո զմիւսանգամ ցուցեր զպայծառակերպութիւնդ ի թաբորական լերին. (Գանձ.։)
well-matched, very resembling.
Գեղատախտակն՝ պայծառակշիռ՝ հասակաչափ՝ զգեղ երեսաց յանդիման ցուցանէին. (Ագաթ. յորմէ եւ Սանահն.։)
splendidly, gloriously, pompously, magnificently.
Առաքէ ի Հայս պայծառապէս զՏիրան թագով պսակեալ։ Ուր պայծառապէս իսկ բորբոքի ջահ սրբութեան զգուշացելոցն յարթնութեան. (Յհ. կթ.։)
of a shining aspect, luminous, brilliant.
Անմահութեան փառացն ցանկացի՛ր. այն է պայծառատեսիլ եւ լուսաւոր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 41։)
to clear, to brighten, to render brilliant, to give splendour;
to cause to shine, to render illustrious, to distinguish, to celebrate;
— զբանս, to render clear, to explain, to dilucidate.
Զկերակրոցն վայելումն պահք պայծառացուցանեն. (Բրս. պհ.։)
cf. Պայմանական.
Որ ինչ ունի զպայման. ուխտական. վճռական. սահմանեալ. օրինաւոր. թէական.
cf. Պանդոկապան.
πανδοχεύς, πανδόχος, πανδόκος, πάνδοξ, καπηλυτικός hospes meritorius, caupo, stabularius. իտ. oste, locandiere. Պահապան կամ տէր պանդոկի. խանճը, գօնագ սահապը.
Հանեալ ետ ցպանդոկապետն երկուս դահեկանս. (Ղկ. ՟Ժ. 35։)
Հանեալ դահեկան մի՝ ետ ի պանդոկապետն. (Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ի՟Ը.։)
foreigner, emigrant, alien, stranger;
pilgrim.
Մահ սպառնայ ասէ՝ Աստուած՝ թէ ոք անդր պանդուխտ երթիցէ. (Նախ. երեմ.։)
cf. Պարծիմ.
ՊԱՆԾԱՄ ՊԱՆԾԱՆԱՄ. (գրի եւ ՊԱՆՁԱԼ, ՊԱՆՁԱՆԱԼ) πείθομαι confido αὑχέω glorior, jacto me νομίζω puto δοκέω existimor. Յանձնապաստան լինել. վստահանալ. եւ Պարծիլ. նազիլ. ի լաւ կարծիս լինել զանձնէ եւ զիւրոցն. ուրախանալ ընդ յաջողուածս անձին եւ իւրոցն.
cf. Պարծիմ.
ՊԱՆԾԱՄ ՊԱՆԾԱՆԱՄ. (գրի եւ ՊԱՆՁԱԼ, ՊԱՆՁԱՆԱԼ) Յանձնապաստան լինել. վստահանալ. եւ Պարծիլ. նազիլ. ի լաւ կարծիս լինել զանձնէ եւ զիւրոցն. ուրախանալ ընդ յաջողուածս անձին եւ իւրոցն.
boasting, vaunting, bragging.
Եւ զի՞նչ (վստահութիւնն) իցէ. պանծութիւն՝ պարծանք (յն. մի բառ), համարձակութիւն. (Ոսկ. փիլիպ.։)
to curdle, to coagulate as cheese.
Խախացն ոչ այլ ինչ է, այլ ի նոյն կաթանէ յորովայնի գառինն պանրացեալ. (Սանահն.։)