subdivision.
Զի՞նչ է բաժանումն, եւ մակաբաժանումն, եւ ստորաբաժանումն։ Մակաբաժանումն՝ երկրորդ հատումն. որպէս զկենդանին վերստին բաժանել՝ ասելով, եթէ կենդանւոյն ոմանք մահկանացուք են, եւ ոմանք անմահ. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե։)
peroration.
Նախկին է նահատակութիւն (նախասացութեան), եւ ապա մականբանքն. (Անյաղթ ստորոգ.։)
to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.
Պղատոն առաջի իւրում համալսարանին մակագրեաց. աներկրաչափ ոք մի՛ մտցէ. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
to impose, to lay on, to put upon, to super-add;
to surname.
Արդ հոռոմոց կայսըր կացեալ, պերփեռուժէնըն մակադրեալ. (Վահր.։)
imposition, superposition;
surname.
Վերահայեցօղք չափաբերապէս մակադրութեանց. իմա՛ յաւելուած կամ առաւելութիւն ուսման աստեղաբաշխութեան։
epiglottis.
Ձայն է բացակատարումն գանչեցելոյ ի մեզ հագագի... եւ տեսակ արարելոյ լեզուաւ եւ մակալեզուաւ. (Սահմ. ԺԱ։)
surname;
title.
Առեալ ածէ զնա առ քահանայապետութեանն մականուն. (այսինքն առ քահանայապետն) (Դիոն. եկեղ.։)
plane, plain, flat, level;
plane, level surface.
Մակարդակին մասնկունքն առ մի իմն սահման շարամօտին։ Մակարդակին մասունքն դիր իմն ունին. (Արիստ. քանակ.։)
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.
Չարահաւ կերակուրս, եւ դեղս մակարդեցեալս (կամ մակարդացեալս). (Սահմ. ՟Թ։)
scientific.
Մակացական (կամ մակստացական) առաքինութիւնք ասացան վասն բնականացն. եւ դարձեալ մակացական առաքինութիւնք ասացան վասն բարոյականաց առաքինութեանց. (Սահմ. ՟Ժ։)
Ի սահման մարդոյն զսա շարադրել կամք եղեն արտաքնոցն մակացականացն. (Խոսրովիկ.։)
learned, skilled, erudite.
Որպէս Մակ կացեալ. այսինքն հասու կամ վերահասու եղեալ.
knowledge, erudition, science.
Մակացութիւն էակացն իմաստասիրութիւն է. (Սահմ. ՟Ա։)
plain, level, even, equal.
ἑπίκοινος, -κοινῶν communis, aequalis, conjunctus, particeps, socius. իբր Մակհաւասար. զուգահաւասար. յար եւ նման. անայլայլակ. բարեխառն. հասարակ, եւ հասարակորդ. հաղորդ.
Բարձրահասակդ, եւ մակաւասարդ քաջաց։ Որ ոչն մակաւասար ենթակային տրամախոհի, զիա՞րդ տնօրինաբար բաժանէ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Ը։)
Քահանայք վերագոյն պատուոյ մակաւասարք ըստ շնորհակալութեան բաշխեցելոցն լինին աստուծոյ. (Փիլ. քհ.։)
to put on a level with, to level, to make even;
to dip into a liquid up to a certain mark.
Իւրաքանչիւր ուրուք մեկնիչ՝ սահմանն իմանի, ոչինչ մակաւասարելով այլում ումեք. (Նիւս. կազմ.։)
accessory, additional.
ἑπίθετος, -ον adjectivus, um. Ի վերայ եկեալն եղուտ կոչեցելոյ, իմա՛ գոյացութեան կամ գոյացականի. այն է ածականն, եւ իրն նշանակեալ ածական բառիւ. պատահական. յաւելեալ.
Անունն երկակի է, կա՛մ եղուտ, կամ մակեղուտ. եւ սա ասի մակեղուտ ամենայն պատահումն՝ որ յէութեան (այսինքն ի գոյացութեան) ունի զգոլն։ Մակեղուտն եթէ բազում բնութեան պատկանի, պատահումն լինի. իսկ եթէ միոյ բնութեան պատկանի, յատուկ լինի՝ որ էր մակեղուտ. որպէս յոժամ մարդոյ ասեմք յատուկ գոլ զծիծաղականն։ Մակեղուտ է, որպէս սեաւն, սպիտակն։ Պատուականագոյն է եղուտն քան զմակեղուտն։ Եղուտքն յեղտիցն լնանին, եւ ոչ ի մակեղտիցն. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Մակեռորդ.
Երաժշտականն խնդրէ, եթէ ո՞ր է՝ որ զերկպատիկ բան ունի, եւ ո՞ է՝ որ զկիսաբոլոր, եւ ո՞ր զմակեռակն, որ ո՞ր զմակաքառակն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
sesquitertian;
triphthong.
Երաժշտականն խնդրէ, եթէ ո՞ր է՝ որ զերկպատիկ բան ունի, եւ ո՞ է՝ որ զկիսաբոլոր, եւ ո՞ր զմակեռակն, որ ո՞ր զմակաքառակն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
epileptic;
lunatic.
Յառաւելութենէ մաղասոյն կաթելոյ փրփրեալ իբրեւ կատաղի. կաթեցուցիչ զլորձունս մոլեգնութեան. ջերմութեամբ արեան երեւեալ իբր այսահար, եւ գիսախռիկ, կամ ճիւաղ.
to pray, to supplicate, to implore, to beseech;
to wish, to desire;
բարիս — ումեք, to wish one well.
Զոր մեծատունն մաղթէր նահապետին. (Իգն.։)
to bite, to sting, to prick, to nettle, to pique;
to transpierce, to run through.
Ի թիւնից մաղկատօղ օձիցն։ Ի մաղկատօղ օձիցն մահաբեր խածմանցն. (Նանայ.։)
emetic;
cholagogue.
Խառնեալ ընդ այլ դեղոց՝ մաղձադեղ է բուժիչ ի մահուանէ. (Եզնիկ.։)
choleric.
Եռացեալ շուրջ զսրտիւն արեանն՝ մաղձախառն բերմամբ՝ յապուշ զմիտսն կրթեալ։ Սկսաւ ի վեր մզել (կամ մղել) զժահահոտ եւ զյիմարեցուցիչ մաղձախառն թոյնսն. (Արծր. ՟Բ. 6։ ՟Գ. 2։)
press;
wine-press, cider-press, oil-press;
— պտուտակաւոր, screw press;
— կերպասուց, calender, hot press;
— տպագրութեան, printing press;
— ջրաբաշխական, hydraulic, water press;
— դրամակոփ, balancier beam.
Ի մամուլ գրոց զոգիս յեռցուք (յն. կենդրոն)։ Պահօք եւ աղօթիւք կալ ի մամուլս գրոց, եւ ի խրատ գիտնոց. (Եւագր. ՟Ժ։ Տօնակ.։)
full of sea-weed.
(Գետ) դաժանահոտ՝ սկախառն՝ մամռարմատ՝ խառնախռիւ. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)
metropolis, capital;
— վանք, cf. Մայրավանք.
Փոխեցելոյ ի մահկանացու մարմնոյս, եւ երթելոյ անդրէն դարձելոյ իբր ի մայրաքաղաք. (Փիլ. լին. ՟Գ. 11։)
Մայրաքաղաք աղիտից, կամ անիրաւութեան. բարութեան, կամ շահաւետութեանց. (Պիտ. ստէպ։)
Կարգաւորութիւն մայրաքաղաքիդ (ուխտիդ սանահնի)։ Ուխտիդ սուրբ եւ մայրաքաղաքիդ մարմաշինոյ. (Մագ. ՟Ի՟Զ. ՟Խ՟Ե։)
pine forest;
woodman, hewer down or feller.
Եւ որպէս Փայտահար. հատանօղ զմայրիս, կամ զմայր փայտս.
woodcutter's calling.
Արհեստ փայտս հատանելոյ ի մայրիս. փայտահարութիւն.
spinning;
circular motion, turn, revolution;
— առնուլ, — գալ, to turn, to move round;
to take a walk;
պտղոց —, bloom on fruit;
cf. Մանանայ;
mina (measure).
Այլ հնչեալ յեբր. ման, մանա, (թ. մանէ՛ ) է քննութիւն. մեկնութիւն, զի՞նչ. եւ զի ի նորահրաշ տեսիլ երկնատեղաց մանանային՝ ասէին որդիքն իսրայէլի, զի՞նչ է այս, աստի կոչեցաւ անուն նորա ասեն Ման. ըստ այլոց նաեւ Մաննա, եւ ի մեզ Մանանայ. որպէս եւ վր. մանանա, μάν, μάννα man, manna. (ա՛յլ է եւ Մաննայ, զոր տեսցես ի կարգին)
wearing a necklace;
curled;
— գունտ, armillary sphere.
Քահանայքն վակասաւորք, մանեկաւորք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
violet-coloured, violet-hued;
violet, — colour.
Զգեստք լինիցին, սեաւ կամ մանիշակագոյնք. (Մաշտ. ջահկ.։)
cunning, wiliness, knavery.
ՄԱՆԿ կամ ՄԱՆԳ. ἁκαιρία intempestivitas, insidiae. Արմատ բառիս Մանկութիւն, ըստ որում Խորամանկութիւն. մեքենայագործութիւն, խարդախութիւն՝ որպէս ման գալով, կամ մանուկ անհաստատ ելո. կամ ըստ յն. ստահակութիւն, եւ դաւ.
childish, puerile;
cf. Մանկամիտ.
Որ ունի զբարս մանկանց. տղայաբարոյ. ճահիլ.
Մանկաբարոյ, տղայահանճար. (Բուզ. ՟Ե. 34։)
youngest, younger, minor, under age.
νεώτερος, -ρα junior νεαρώτερος recentior. Մանուը կրտսեր. կրտսերագոյն. երիտասարդագոյն. առոյգ հասակաւ. փոքր. փոքրիկ. եւ Համբակ. կէնճ, ճահիլ, կտրիճ.
Մանկագոյն քան զդրախտն՝ գինըմպութիւն. քան զօրէնս երիցագոյն՝ պահք։ Ոչ մանկագոյն գիւտս հարցն է գանձս այս. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
school-master, pedagogue.
Դիոգենէս՝ զմանկածուն տանջեաց, ասելով, ընդէ՞ր այդպէս դաստիարակես։ Զմանկածուն գաւազանաւն եհար։ Ի մանկածուն կողմն միտեալ կարկառէր զանիրաւ ստահակութեանցն տուգանս. (Պիտ.։)
young woman, maiden or girl.
νεώτερα, νέα juvencula, adolescentula, junior. Աղջիկ կամ կին մանկահասակ. երիտասարդուհի.
gymnastic;
gymnastic-master.
Վարժիչք եւ մանկամարզք զայսոսիկ՝ որ յասպարիսաց նահատակութիւնս ընթանան, յառաջ ածելով. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
weak minded, puerile;
crazy, stolid, stupid.
Տղայահանճար, մանկամիտ. (Բուզ. ՟Ե. 34։)
child-murderer, infanticide.
Էջ նա յեգիպտոս՝ փախստական ի մանկասպան վիշապէն։ Յետ մահուան հալածիչ մանկասպանին դարձար յեգիպտոսէ ի նազարէթ. (Մարաթ.։)
pedagogue;
preceptor, tutor, teacher.
Որոց ոչ այսպէսն պատահեսցի մանկավարժն. (Պիտ.։)
Պատանեակ եղեւ, ի մանկավարժիցն տուաւ ի բանս։ Հրեշտակս մանկավարժս եւ պահապանս ետ մարդոյն. (Մաշկ.։)
to bring up or educate children, to instruct, to form by precept, to model.
παιδοτριβέω pueros exerceo. Վարժել՝ կրթել՝ հրահանգել զմանուկ. դաստիարակել. եւ Մարզել ի մրցանս.
Պահօք օծանել եւ մանկավարժել առ ի փորձութեանցն նահատակութիւնսն. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
pedagogy;
education, instruction.
παιδαγωγία paedagogia, exercitium, documentum. Դաստիարակութիւն. հրահանգք. կրթութիւն.
young.
Որ է տիպ մանկան. մանկահասակ. ծաղկահասակ. մատաղ.
infancy, childhood;
youth;
minority;
cf. Մանկ;
քաջառոյգ, գեղածիծաղ, զբօսասէր, խայտալից —, lively, sprightly, playful, sportive or cheerful youth;
անդստին ի մանկութէնէդ, from your earliest years, from your youth;
ի գեղածաղիկ մանկութեան, in the bloom of youth;
in the prime of life;
անցանել զառաջին մանկութեամբ or ըստ տիս մանկութեան, to be past youth;
եւ — անցանէ, youth must have its time;
cf. Զուարթածաղիկ.
ՄԱՆԿՈՒԹԻՒՆ. գ. Որպէս Մանկ գոլն. այսինքն խորամանկութիւն. մենքենայագործութիւն. եւ Մանկական ստահակութիւն.
cf. Մանկիկ.
Էառ զոսկին եւ զաղջիկն եւ զմանկուկն՝ պահել նմա. (Վրք. հց. ՟Բ։)
spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.
Զվիշապացն մանուածս ահագին բերանաբացութեամբ ուռուցեալ ի փչմանէ օդոցն. (Խոր. ՟Գ. 37։)
Յորդանան յորդահոսեալ, շրջան առեալ շուրջ մանուածով։ Մանուած ալեօք դաշնաւորեալ՝ դիմեալ երթայր առ արարիչն. (Տաղ.։)
Տե՛ս, թէ ո՛րպէս ոլորէ զբանն մանուածով՝ ի նահապետացն, ի մարգարէիցն, ի զաւակէն՝ որ ըստ աւետեացն, շարամանելով զհինն եւ զնորս. (Ոսկ. գծ.։)
winding, tortuous, meandering, sinuous;
— շրջան, zigzag;
crankles.
Ջուր մանուածոյ ծիծաղ ծաւալ, կարկաջահոս ուխինահոս, ծայթինասէր մանուածաւալ՝ շրջանապտոյտ մանր աւազին. (Նար. տաղ.։)
babe, baby, little child;
young child, little boy, boy, lad;
youngster, stripling;
soldier, warrior;
servant, domestic;
— մատաղ, babe, infant;
— տղայ, child, little boy;
մանկունք եկեղեցւոյ, ուխտի մանկունք, clergy;
choristers;
մանկունք առագաստի, paranymphs, bridegroom's friends;
— կնամարդի, effeminate young man;
— նաւի, ship-boy, cabin boy;
— արքայի, court-page;
ինքնակալն —, the young prince;
մանկունք, my children;
— դու, young man;
— եմ ես, I am young;
—տիովք վախճանեալ, dead in youth;
cf. Ընտրան, cf. Ծեր.
παῖς puer παιδίον, παιδάριον puerulus νεανίσκος, νέος, νήπιος, -ον, βρέφος juvenis, infans. cf. ՄԱՆԿՏԻ. յորմէ ռմկ. մանչ, մանչուկ, մանչիկ. Տղայ մանրիկ. սաղմն, եւ երեխայ նորածին, կամ սակաւահասակ. զաւակ, որդի. տղե կ.
Ո՞վ պատմեսցէ աբրահամու, եթէ սնուցանիցէ մանուկ սառա։ Յղացաւ ռեբեկա կին նորա, եւ խաղային մանկունք ի նմա։ Ուխտաւոր աստուծոյ եղիցի մանուկն անդստին յորովայնէ մօր իւրոյ։ Զի՞նչ արասցուք մանկանն որ ծնանիցի։ Տեսին զմանուկն հանդերձ մարեմաւ մարբն իւրով։ Արի՛ ա՛ռ զմանուկդ եւ զմայր իւր.եւ այլն։
Լուարո՛ւք մանկունք զխրատ հօր։ Անիծեալ քանան մանուկ։ Գայր մանուկ քահանային։ Մանուկ իմ անկեալ կայ ի տան։ Յարեան ի մանկանցն բենիամենի երկոտասանք, եւ ի մանկանցն դաւթի երկոտասանք.եւ այլն։
close-fisted, sordid, stingy, miserly, very avaricious.
Կծծի եւ ի մանր իրս. զբռամբ ածօղ կծծութեամբ եւ զմանունս. ագահ.
small part or portion, particle;
mosaic;
minute, detailed;
exact, particular;
— կոտորել, to pound, to beat small, to triturate;
ի — մասունս պարապել, to apply oneself to particulars;
հանճար ամփոփեալի —մասունս, limited intelligence;
միտք ցնդեալ ի —մասունս, a mind lost in details.
Եւ յ՛ռեկացն (ի ճեղքուածոց) մանրամասնից ճահեցուցանէ հանդէպ ճակատուն. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
related in detail, told minutely;
in detail, minutely;
— առնել, to enter into details, to describe, relate or recount circumstantially, to give a full and particular account.
Օգտելով եւ վնասելով, մանրապատում իմն շահիւք եւ վնասակարութեամբ. (Յճխ. ՟Դ։)