fortieth;
—ք, lent.
Հանել ի գլուխ զսուրբ քառասնոմրդսն։ Քառասնորդացն պահոց։ Պահոցն քառասնորդաց աւուրք. (Արծր. ՟Գ. 5։ Փարպ.։ Շ. ընդհանր.։)
forty days.
Ի սպառնալեացն եզաբէլին՝ փախեաւ պահօք քառասնօրին. (Յիսուս որդի.։)
of forty days.
Քառասնօրեայ գալուստ տեառն ի տաճարն։ Քառասնօրեայ (գոլով) պատուիրանապահեալ. (ՃՃ.։)
Քառասնօրեայ պահոցն։ Պահօք քառասնօղեայ։ Պահօք քառասնօրէիւք. (Մանդ.։ եւ Ճ. ՟Բ.։ Շար.։ Մխ. առակ.։)
Պահեաց քառասնօրեայ աւուրբք. (Շ. թղթ.։)
Պահելով քո քառասնօրեայ։ Անճաշակ լինելով քո քառասնօրեայ։ Եւ ոչ ընդ մեզ քառասնօրեայ լրմամբ յորովայնին. (Շար.։ Շ. մտթ.։)
quadruped, four-footed, four-legged.
Որ եւ նոյն հերանի իբր յերիվար ի քառաքեաց յախտս՝ ըստ օրինաց զնոսին կարգելով. (Վահր. յար. ըստ Եփր. թագ.։)
quadruped.
Քառոտանին ... որ չորս մահու եմ փակեալ։ Քառոտանեաց մաքրից եւ անմաքրից. (Նար. ՟Ի. եւ Նար. մծբ.։)
fourth;
quarter, fourth part;
quarter of an hour;
*quadrant;
— լուսնի, quarter;
cf. Ժամ.
Քառորդն՝ երրորդին է յայտնագոյն։ Յորս առ ի քեզ քառորդ վտակ՝ յորդահոսան գետ հոլովի. (Անյաղթ պորփ.։ Շ. եդես.։)
quadrature;
quartation.
Փոխանակ սրբոյ երրորդութեանն քառորդութիւն անվայելուչ տարօրինապէս խորհեցան. (Սանահն.։ եւ Ոսկիփոր. Իբր յԱթանասէ։)
to liken, to assimilate, to form, to proportion.
Եդեալ լինի նահատակացն մրցանակն, որք քատակեն զբնութիւն։ Զայս իրաց աշխարհիս. (Փիլ. լին.։)
Յոմանց ... կուրաց քատակիցելոց յաղագս գունից շարաբանիցելոց. (Սահմ. ՟Ա։)
cragged rock, rough, steep rock.
Շինէ զքարաբլուրն՝ ապարանս արքայանիստ աշնանային։ Պարսպէ զքարաբլուրն ի պահպանութիւն ջրոյն. (Արծր. ՟Ա. 11։)
cf. Քարագլուխ.
Պատահեն միմեանց առ բարձրաւանդակի միոջ բլրով քարագագաթնիւ։ Պատահեն միմեանց առ բարձրաւանդակ քարագագաթն բլրին. (Խոր. ՟Բ. 4։ Ասող. ՟Ա. 6։)
craggy topped.
Բանակեալ էր մերձ ի քարագլուխն։ Զքարագլուխն բնաւ ոչ իմացան։ Դէպ ի քարագլուխն փախուստ առնէին, (կամ դէմ փախըստի ի քարագլուխն արարին), եւ սկսան յահաւոր բարձրութենէ վիմացն ի վայր հոսիլ. (Մամիկ.։)
stony, of stone, made of stone;
cf. Քարակոփ;
gravel, stone.
Գործօղ քարանց. քարահատ. գաղատոս. քարգործ.
pelted with stones, stoned, lapidated;
— պատառիլ, to be stoned to death.
Մահ չարաչար այնոցիկ է, որք ի գետոց վախճանեցան, եւ քարածեծ պատառեցան. (Մանդ. ՟Ի՟Գ։)
made or built of stone;
stone-cutter, stone-mason;
sculptor, carver.
ՔԱՐԱԿՈՓ. ա.գ. λατόμος lapicida, caesor lapidum. Կոփիչ քարանց. քարահաւ.
to turn to or become stone, to be changed into stone, to be petrified;
to be stoned, hardened, obdurate.
Որք ըստ մարմնոյ պարծին յաբրահամ, յոհաննէս մարգարէանայ զնոցա քարանալն եւ զլուծանելն, եւ զհեթանոսաց կոչումն, որ քարանց եւ փայտից ազգայից ծառայէին. (Մեկն. ղկ.։)
πέτρα petra, rupes κρημνός praeceps rupes ἑξοχή eminentia. Անձաւ ի քարի. քարայր. եւս եւ Քարաժայռ. ծերպ վիմաց. վէմ սեպացեալ. գահաւանդ. բարձունք.
Զկրօնաւոր տեսեալ, եւ զտեղի քարանձաւացլ նոցա՛ ցուցանեն, եւ դարձեալ զպարարտ կերակուր պահանջեն. (Մխ. առակ.։)
Ի բարձրաւանդակ քարանձաւաց ի վայր հոսեալ։ Ի գահից եւ ի քարանձաւաց գահավէժ առնէին. (Յհ. կթ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Գ։)
stone-worshipper, idolater.
Քամահեաց զնա, եւ ասէ. քարապա՛շտ հաճորդի. (Զենոբ.։)
precipitated, fallen or thrown headlong;
struck with a stone, stoned;
— առնել, արկանել, to precipitate, to fling or hurl headlong;
to stone, to cast stones;
— լինել, to fling, cast or throw oneself headlong.
մ. Վիժեալ հոսեալ ի քարաժայռից կամ ընդ քարաժայռս. դահավէժ եւ հարեալ զքարի.
Զանձն իւր քարավէժ ի վախէ արկանիցէ։ Զանձն ի վախէ արկեալ՝ քարավէժ սպանանէր։ Թռչուն նետահար, փախստական քարավէժ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2. եւ 7։ Նար. ՟Ծ՟Զ։)
Զի մի՛ քարավէժ լինիցիս։ Ի վախից մղեալ՝ քարավէժ լիցի։ Ո՛ր ստահակ իշխան ունիցի, այնպէս համարէ՛ թէ քարավէժ լինիցի հանապազ։ Տացէ ընկենուլ զանձն, եւ քարավէժ լինել. (Եւագր.։ Մանդ.։ ՃՃ.։ Ոսկ. ես. Շ. մտթ.։)
cf. Քարավէժ առնեմ.
ձ. ՔԱՐԱՎԻԺԵԼ ՔԱՐԱՎԻԺԻԼ. Քարավէժ՝ գահավէժ առնել, լինել.
precipitation, falling headlong;
steep, precipice.
Քարավէժն լինել. Գահավիժումն, եւ Դարահոս վայրք, վախք. իբր յն. κρημνός praeceps rupes.
cavern, grotto.
Ոչ տուն եւ ոչ տեղի իջեւանի գտանէ, այլ՝ օտարանոց քարաքուի (կամ քարաքիւ), ուր ոչ մահիճք եւ ոչ որորան գտանէր. (Մանդ. ՟Ե։)
aspic, basilisk, cockatrice.
Սողոմոն յարեալ ոչ ծանեաւ շաւիղս ի ծարաւական քարբին յանգծելի վիմին արահետ. (Տօնակ.։)
cf. Քարգոնոսական.
Տրամակայեալ յինքեան յոքնաբեզունն քարգոնական կնիք՝ յապարանէն արքունի։ Մահաշունչ հոտ քաղուն քարգոնական նժուգին։ Զգուշացուցից քեզ չու ի քարգոնոսական նպատ։ Կամիմ, զի եւ դա արքունիս քոյո քարգոնոսական ապարանի առկայացեալ՝ արասցէ քեզ ճեմարան։ Ի զարդ քարգոնոսական տպարանին. (Մագ.։)
royal.
Տրամակայեալ յինքեան յոքնաբեզունն քարգոնական կնիք՝ յապարանէն արքունի։ Մահաշունչ հոտ քաղուն քարգոնական նժուգին։ Զգուշացուցից քեզ չու ի քարգոնոսական նպատ։ Կամիմ, զի եւ դա արքունիս քոյո քարգոնոսական ապարանի առկայացեալ՝ արասցէ քեզ ճեմարան։ Ի զարդ քարգոնոսական տպարանին. (Մագ.։)
stumbling-block, stumbling-stone;
— լինել, to stumble over a stone, to trip, to stumble.
ՔԱՐԸՆԴՈՏՆ ԼԻՆԵԼ. Իբրու քարընդոտնիլ. բախիլ. զքարի ընդ ոտիւք պատահելոյ. ոտքը քարին գալ, կամ զարնուիլ.
Թէ յանդդնեսցի գնալ ուրեք, քարընդոտն եղեալ վիրաւորի։ Զամենայն զխոչ եւ զխութ, որով քարընդոտն ընթացօղքն լինէին՝ տգիտութեանն եւ թերահաւտտութեանն գլորմամբ, աստուածային բրչաւ բանին տապալեաց. (Սկեւռ. լմբ.։)
to serve as a stumbling-block, to cause to stumble, fail or fall, to trip up, to supplant.
throwing, flinging or casting stones;
ballista, catapult;
— բարբառ, biting words;
իբրեւ — մի, a stone's cast or throw;
— առնել, to precipitate;
— լինել, to throw stones;
to fling at one.
Թագաւորեալք յԱստուածոյ նահատակին՝ յամօթ եւ ի քարընկէց յերեսս բանսարկութիւն. (Ժմ.։)
ՔԱՐԸՆԿԷՑ ԱՌՆԵԼ. Քարավէժ առնել։ գահավիժել.
stoned;
— առնել, to stone.
Անմահին մահուն նոյն մահակից գոլով ... քարկոծ խողխողմամբ սուրբըն ստեփանոս. (Շ. տաղ.) (երկիցս։)
stone-cutter's or quarry-man's pick.
Գործի քարահատի. մուրճ.
Ոչինչ պահէր ի վաղիւն, բայց միայն զքարհատն իւր. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Քարձ.
Վայրի քօշ մի կայր քարձուկ, անուշահոտ եւ սըպըրկուկ (եփրեմ)։ Քարձուկ մի այլ նըման սըմին, զերդ աղաւնի բարի բնութիւն (յհ. ոսկեբ) (Շ. առակք.։)
cf. Քարշումն.
Մի՛նչ ի տանջանս եւ ի քարշանս եւ ի մահունս պատերազմեալք։ Տանջանս եւ քարշանս եւ մահունս ածել ի վերայ. (Կոչ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Բ։)
Գան եւ խոշտանգանք քահանայից, իշխանաց եւ նախարարաց քարշանք եւ քայքայութիւնք. (Ղեւոնդ.։)
herald, crier;
preacher;
musician;
preach, sermon;
— լինել կարդալ, to announce, to publish, to herald, to proclaim;
— տալ, to preach, to make or to preach a sermon.
Ներոն՝ քարոզացն եւ երգեցկացն եւ քնարահարաց յաղթեան։ Քարոզս եւ երգեցիկս եւ քնարահարս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Քարոզ կարդաց ահարոն, եւ ասէ, տօն տեառն առ վաղիւ։ Հրամայեաց մովսէս քարոզ կարդալ ի բանակին։ Քարո՛զ կարդացէք (կամ քարոզեցէ՛ք) պաղատանս։ Ընդ ամենայն քաղաքս քարոզ տաջիք կարդալ։ Քարոզ կարդասցի ընդ հրապարակս քաղաքիս.եւ այլն։
caduceus, wand;
Aaron's rod.
Քարոզիչ, ձայնատու, հնչօղ. եւս եւ Գաւազան ահարոնի ընկուզաբեր. (զի ի յն. κάρυον է ընկոյզ. եւ κηρύκιον , դաւաղան պատգամախօսի)
to herald, to proclaim by heralds, to announce publicly, to publish loudly, to cry;
to preach;
թագաւոր —, to proclaim king;
— յանապատի, to preach in the desert;
— օրինակաւ անձին, to practise what one preaches, to be the first to set an example to others.
Յովսափատ քարոզեաց պահս յամենայն յուգայ։ Արի՛ եւ գնա՛ ի նինուէ քաղաք մեծ, եւ քարոզեսջի՛ծ անդ Քարոցել գերեաց զթողութիւն։ Քարոզեա դո՛ւստր երուսաղէմի։ Դու զիմաստութիւն քարոզեսցես։ Ի գլուխս պարսպաց քարոզի Սկսաւ քարոզել Յիսուս։ Քարոզէր զաւետարանն արքայութեան.եւ այլն։
act of proclaiming, of publishing by means of heralds, promulgation;
preaching;
mission.
Ի պաշտաման եկեղեցւոյ քարոզութիւնք, եւ աղօթք քահանայականք. (Խոսր.։)
cf. Քարտէս.
Որ զհրովարտակս ոք արքունի պատառէ, ոչ միայն զքատն փոխանակ քարտին պահանջէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Քարտէս.
Որ զհրովարտակս ոք արքունի պատառէ, ոչ միայն զքատն փոխանակ քարտին պահանջէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
card, paper, parchment;
cartoon, pasteboard;
letter;
book.
Որ զհրովարտակս ոք արքունի պատառէ, ոչ միայն զքատն փոխանակ քարտին պահանջէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
secretary;
chancellor.
Բառ յն. խարդուլա՛րիօս χαρτουλάριος chartularius. Վերակացու նամակաց. ատենադպիր. դպրապետ. սըռ՝ տիվան քէաթիպի (իսկ տէֆթէրտար ՝ ըստ յն. խարդօ՛ֆիլաքս, այսինքն թղթապահ).
acetous, acid, pungent;
corrupt, spoiled;
*stewed fruit.
Ըզծաղահոտ գինին ինքեանք ըմպեն, իսկ ըզքացախուտն աղքատաց բաշխեն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
place or instrument of expiation;
purgatory;
*catafalco.
Զմիածինդ քո առաջի եդեր քաւարան յաղագս մեղաց մերոց։ Քանզի տէր յաղագս ամենեցուն ճաշակելով զմահ՝ քաւարան լինելով աշխարհի. (Բրս. սղ. ՟Ծ՟Թ. եւ Բրս. պհ.։)
ՔԱՒԱՐԱՆ. Միջնորդ կամ առիթ քաւութեան. որպէս Տիրամայրն, քահանայն, սուրբք, աղքատք, ապաշխարութիւն, եւ այլն.
Մեղաց լուծիչ, եւ մարդկան քաւարան՝ սուրբ աստուածածին։ Պատուեցին զքաւարան մահն մաքուր կուսին. (Գանձ.։ ՃՃ.։)
Զկելոց իրաւարարն, մեղաց քաւարանն (քաւիչ քահանայ). (Վրք. ոսկ.։)
cf. Քաւիչ.
Մահացելոցս կենարարան, մեղուցելոցս քաւարարն. (Տաղ.։)
magian, magician, wizard.
որ գրի եւ ՔՕԴԵԱՅ. μάντις, μαντευτής, μαντευόμενος vates, hariolus. գէտ. աստեղագէտ. հմայօղ. գուշակ. մոգ. երազահան. աստղահմայ. ախտարք.
magic;
astrology.
որ գրի եւ ՔՕԴԷՈՒԹԻՒՆ. μαντεία divinatio, vaticinium. Քաղդէութիւն. աստղահմայութիւն. սուտ գուշակութիւն. երազահանութիւն.
to expiate, to atone for;
to justify;
to propitiate, to satisfy, to conciliate, to render favorable or propitious;
աստուած, քաւեա զիս զմեղա ւորս, God, be merciful to me, a sinner;
քաւեալ եմ ես, I am innocent.
ἰλάσκομαι propitior, propitius sum ἑξιλάομαι, ἑξιλάσκομαι propitium reddo, expio, placo. Քաւել. սրբել եւ ջնջել զմեղս. ազատ եւ անպարտ կացուցանել ի յանցաւորութենէ. արդարացուցանել. հաշտ լինել Աստուածոյ ընդ մարդիկ, կամ հաշտ առնել քահանայի զմարդ ընդ Աստուածոյ. ներել. թողութիւն շնորհել. ցածնուլ. հաճիլ.
Քաւեսցէ ահարոն։ Քաւեսցէ վասն նոցա քահանայն, եւ թողցին նոցա մեղքն։ Քաւեսցէ վասն նորա քահանայն ի մեղացն իւրոց, եւ թողցի նմա։ Ոչ քաւիցի երկիրն յարենէն հեղհւյ ի վերայ նորա։ Ոչ քաւեսցի տնօրէնութիւն տանն հեղեայ խնկովք եւ զոհիւք. եւ այլն։
Քաւիմ, յորժամ ի դատաստանն ոսոխն դատապարտէ, եւ ոք ի վկայից զիս արդարացուցանէ. որպէս Քրիստոս քաւեաց զաշակերտսն ի դատել զնոսա հրէից վասն հարկ կորզելոյ, կամ չպահելոյ. (Լմբ. սղ.։)
expiation, atonement, pardon, propitiation;
— or, սեղան, քաւութեան, libation;
propitiatory;
զոհ քաւութեան, offering.
Ի քէն է քաւութիւն։ Տեառն Աստուածոյ մերոյ գթութիւնք եւ քաւութիւնք։ Բաց ի խոյէ քաւութեանն՝ որով քաւիցէ վասն իւր։ Մատուցանել քաւութիւն։ Զվասն մեղացն եւ քաւութեան։ Այն ինչ քաւութիւնքն ի ձեռս քահանայապետին մատչէին։ Ոյք երգնութիւն ի քաւութիւնս շամրնի. (եւ այն։)
camphor;
camphor-tree.
որ եւ ռմկ. քեաֆիրի, քեաֆուր. լտ. քա՛ֆուռա, քամֆօռա. Խիժ հնդկային ծառոյ՝ սպիտակ՝ ծանրահոտ՝ որպէս կծու անանխոյ, պիտանի ի դեղորայս.
cf. Քեզոյն.
Արի՛, եւ քեզէն թօթափեա՛ զանկողինս քո։ Աղի՛ եւ դու քեզէն պատահեա՛ մեզ. (Գծ. ՟Թ. 34։ Դտ. ՟Ը. 21։)
of or by thyself;
thou alone.
Արի՛, եւ քեզէն թօթափեա՛ զանկողինս քո։ Աղի՛ եւ դու քեզէն պատահեա՛ մեզ. (Գծ. ՟Թ. 34։ Դտ. ՟Ը. 21։)
to govern, to be at the helm, to steer.
Զծովագնաց նաւ տեսանելով ի նաւահանգիստ ածեալ սա զնաւաստին գովէ՛. քանզի անգէտ եւ ոչ իւիք է՝ իմաստուն նաւաստւոյ զսա քեղացեալ ... Ընդէ՞ր ոչ արդեօք զնախախնամութիւն յառաջ քան զաշխարհիս մասունսսախոստովանեսցէ՝ ի նմանէ ամենայն տարերց քեղացելոց. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)