renowned, celebrated.
Քաջանուն. հոյակապ անուամբ. մեծանուն. որպէս ի դիմաց յորդանան գետոյ ասի,
casting or emitting rays, radiant, sparkling, shining, brilliant, resplendent.
Ցանկացար անանց ճառագայթարձակ լուսոյ թագաւորութեանն քրիստոսի։ Զճառագայթարձակ զպատմուճանն զգեցոյց. (Ագաթ.։)
cf. Ճառագայթափայլ.
declamation.
Դրունք ճառասացութեանց բանին, գետք հոսին, միտք սրանան. (Եօթնագր.։)
oratorical;
—ն, cf. Ճարտասանութիւն.
rhetoric, oratory, oratorical art;
eloquence, fecundity of expression, fluency of speech, richness of style.
Ճարտասանութիւն՝ հաւանութեան արարչական։ Ճարտասանութիւն պիտանանայ արդարոյ (իմա՛, իրիաւանց), այսինքն քաղաքականութեան. (Սահմ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Ա։)
to speak with eloquence or art, as an orator.
peripatetic;
academician.
place for walking, covered walk, walk, alley;
school of the Peripatetics;
academy, Institute;
dwelling, abode;
throne;
—ք, walk, gait, step;
— բանասիրական, գիտութեանց Academy of belles-lettres, of sciences;
գաղղիական —, the French Academy.
diligence, haste, speed, hurry;
— զ—ի, —ի —ոյ, —ով, diligently, in haste;
hastily, in a hurry, hurriedly, precipitately;
— շտա —պոյ, haste, alacrity;
— տալ, —ս կացուցանել, cf. Ճեպեմ.
Ճեպաւ դեսպանօք զգացուսցուք։ Զանգլութիւն կանանց, եւ զճեպս, եւ զանժուժկալութիւն. (Փարպ.։)
cf. Ճշմարտեցուցանեմ.
to have, take or exercise high authority or great ascendency over, to prevail, to rule over;
to give oneself great airs, to lord it, to carry it like a lord, to signorise;
to be proud, puffed up;
to grow rich, to abound, to thrive, to make a fortune;
— կործանմամբ այլոց, to build one's fortune on, or to raise oneself by the ruin of another.
Հպարտս առադրէ գիտութիւն. զոր մայր ունելով՝ ի նոյն ապաստան եղեալ ճոխանան. (Լմբ. ատ.։)
Կամ աղքատ՝ ճոխանայցէ յերազի։ Ճոխանան ընդ սիրելիսն աստուծոյ։ Միայն աստուածպաշտութեամբն ճոխացեալք, որ գլուխն է ամենայնի. (Սարգ.։)
power, authority, influence, sway, empire;
pride, haughtiness;
riches, opulence;
abundance, diffusion;
ճոխութեամբ, nobly, magnificently, authoritatively, imperiously, arrogantly, haughtily, ostentatiously, pompously;
քո —դ, Your Lordship.
magniloquence, pomposity, pompous nonsense, bombast, declamation.
Ջանան թաքուցանել արուեստաւոր ճոռոմաբանութեամբ. (Սարկ. հանգ.։)
cf. Հեծեծանք.
Ոչ բազմանալով բազմանան տրտմութիւնք եւ հեծեծութիւնք. (Ոսկ. ես.։)
cottage, hut.
Յորժամ պտուղն քաղի, հեղքն անպիտանանայ։ Առաջնորդաց վերակացութիւն հեղք եւ պահապան է ի վերայ ժողովրդեան զանազան պտղոց։ Մնաց հեղք վերակացութեանն ունայն եւ թափուր ի գործոյն. (Լմբ. սղ.։)
to delight, to rejoice, to amuse, enjoy or divert oneself, to take pleasure or delight in, to lead a voluptuous life, to live in the midst of luxury, to give oneself up to amusement.
Որոց լսելիքն հեշտանան ի չար բարբաջմունսն. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
voluptuousness, sensuality, lewdness.
to remove, to put or set aside, to scatter, to avert, to keep off;
—ցո՛ ի քէն զկագ, avoid quarrelling.
Հեռացուցանել զձեզ յերկրէդ ձերմ, կամ յանձն զմարտ եւ զկռիւ, կամ զմանանայն ի բերանոյ. (Երեմ. ՟Ի՟Է. 10։ Սիր. ՟Ի՟Ը. 10։ Նեեմ. ՟Թ. 20։)
remote, distant;
far;
— առնել, տանել, to remove far off;
to scatter;
to turn aside or away, to avert, to ward off;
— ունել, to keep away, or at a distance;
— ունել զանձն յիմեքէ, to keep off, to avert;
to abstain, to refrain;
— առնիմ, լինիմ, cf. Հեռանամ;
աստուած իմ, միʼ — առնիր յինէն, remove not Thyself, o God, from me!.
Ի հեռի ժամանակս մարգարէանան (ասէին). (Մծբ. ՟Բ։)
afar, distant;
far, from afar.
trace, track, print, foot-mark;
vestige, footstep;
pace, step;
way, path;
—ք, iron rail, rail;
ի —ոյ, from behind, from the rear;
—ք նաւու, track of a ship;
—ք կառաց, cart-rut, wheel-rut;
—ք ամպոց, traces of cloud;
—ք գազանաց, trail, track or scent of animals;
—ք վիրաց, cicatrix, scar;
վաղվաղակի կամ զ—, quick ! come on ! courage !
կորուսանել զ—ս, to lose the traces of;
զ— լինել, to apply oneself, to give or addict oneself;
ընդունայն զ— եղեն, they have attempted or tried in vain.
Ո՞յր է հետ այդ։ Տեսանեմ հետ արանց, կանանց, եւ մանկտւոյ։ Զտեղի հետոց ոտից իմոց։ Ոչ գոյ զհետսն գտանել։ Ի ծովու հետք քո ոչ եւս երեւին։ Իբրեւ զհետս ամպոց։ Հետք անդնդոց։ Հետք տեառն։ Կաղալ յերկուս հետս։ Երթալ ընդ հետս հաւատոց աբրահամու։ Ձեզ եթող օրինակ, զի զհետ երթայցէք հետոց (կամ զհետոց) նորա. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Հետեւիմ.
Բարեխառնութեան եւ վատախառնութեան մարմնոյն հետեւանան զօրութիւնք։ Կարելի հետեւանայ հարկաւորին, եւ այլն. (Անյաղթ ստորոգ. եւ Անյաղթ պերիարմ.։)
consequence;
inference, conclusion;
imitation;
հետեւողութեամբ, in imitation of, in the manner or style of.
dishevelled;
with — hair or locks.
Կանայքն կանչիւք հերարձակ զայտսն ցտեն։ Ի տեսիլ անամօթ կանանցն հերարձակաց. (Մանդ. ՟Ի՟Գ։)
cf. Հերձեմ.
Պատառեալ հերձանէ զյորդանան։ Երեխայքն հառաչմամբ հերձանէին. (Զքր. կթ.։ Մաշկ.։)
to found magnificently.
to fast, to keep a fast.
Պօղիանօսք ծոմանան ի շաբաթու, եւ ի կիւրակէի նմանապէս. (Ոսկիփոր.։)
that cuts, divides, cleaves or ploughs the sea.
belonging or pertaining to the sea, marine, maritime, naval;
— զօրութիւն, marines, the navy, the naval strength, maritime forces;
— շուն, dog-fish;
— օդաթռիչ երիվար, clipper-vessel.
Սիռենքն, զոր կոչեն հաւք ծովայինք, որք են իսկ սեռիւ եւ կերպարանօք արանց եւ կանանց ի ծովն խաղաղ. (Մարթին.։)
sea-coast, sea-side, shore, strand, beach;
առ or ի ծովեզերին, on the sea-shore.
ընդ հարաւ, եւ ընդ ծովեզրն քանանացւոց։ Յամենայն ծովեզեր ծովուն մեծի։ Որ առ ծովեզերն հրէաստանի էր։ Նստաւ առ ծովեզերն։ Առ ծովեզերբ ծովուց։ Ի ծովեզերէն տիւրոսի եւ սիդոնի։ Կալ կամ բնակել առ ծովեզերբ կամ առ ծովեզեր։ Բնակել զծովեզերբ կամ ի ծովեզերին։ Եդեալ րունր առ ծովեզերին կացաք յաղօթս։ Հրաման տայր շուրջ զծովեզերօքն.եւ այլն։
trickling, dropping;
flowing, running;
leaking;
— ըստ ամսեանցն, the menses, menstruation.
— ի մարմնոյ, gonorrhoea, running of the reins.
Առն ուրուք ... ծորումն ի մարմնոյ իւրոյ։ Ծորումն (կանանց) ըստ ամսեանցն։ Որ ի հոսման եւ ի ծորման են. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 119։)
to idle, to be lazy, slothful or idle, to live in idleness.
Ծուլանան առ բարի գործսն։ Առեալ զվերակացութիւն՝ յղփասցի եւ ծուլասցի. (Յճխ. ՟Ե. ՟Ժ։)
fluctuation, undulation, wave, billow, surge;
agitation, trouble, vacillation, wavering;
care, anxiety, torment;
examination, question;
ընդ ծուփս մկանանց, on the surface of the waves;
ի ծուփս լինել, to be agitated;
ծուփ ի մտի դնել, to care, to be concerned, thoughtful;
ի ծուփս տարակուսանաց ընկղմել, to be in great perplexity, to be uncertain or undetermined what course to take, to remain in suspense.
cf. Ծփալից.
Ալեկոծութիւն ծփականք խաղաղանան. (Լծ. ածաբ.։)
to form, to mode, to fashion;
to construct, to erect, to build;
to furnish, to provide, to supply;
to fit up, to arrange, to set in order;
to adjust, to put in repair;
to adorn, to embellish;
to get ready, to prepaire;
to equip;
to arm;
գունդս —, to enrol soldiers;
— զկառս, to harness the horses;
պարս ուրախութեան —, to give a ball;
— գորս, to bind books.
Իմաստութեամբ քով կազմեցեր զմարդն։ Որ կազմեացն զնոսա։ Ի կաւոյ կազմեալ ես եւ դու իբրեւ զիս։ Կազմել զտուն, զգրունս, զբեմ, զբեդեկ տանն, զտապանն, ղէնս, աղեղունս։ Կազմել զէշն, զերիվարս, զկառս. ջնար, կռիւս։ Կազմեցին զյորդանան առաջի արքայի։ մուրթքէ դարմանէր եւ կազմէր զտուն թագաւորին. եւ այլն։
contrary, adverse, opposite.
cf. Համագումար;
flocked together, gathered in crowds or in a mob;
in a united company, with all the company, in crowds;
— թռչիլ, to fly in flocks or swarms.
Համագունդ խուռնընթաց առ հասարակ ի վերայ դիմեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1. յն. զուգընթանան։)
of the same nation, family, kind or sort;
national;
related;
homogeneous.
Վշտանան հոգիք մարդկան ի տրտմութենէն, ի յերկիւղէն, եւ յայլ համազգի ախտիցն. (Երզն. մտթ.։)
cf. Համադամ.
Որ համահամօքն (կամ համադամօքն) փափկանան. Զփափուկ ինչ կերակուր, եւ զհամահամք բացէ ի բաց ուրանային. (Մանդ. ՟Գ. եւ Եփր. պհ.։)
similarity, conformity, analogy.
Ի համանմանութիւն նոցին բորբոքեալ։ Յօրինէ զդասակարգութիւն աստիճանաց տաճարին ի համանմանութիւն երկնաւորացն պարուց։ Նմին է համանմանութիւն։ Ի համանմանութենէ վերջանան։ Բարւոք պահսեցուք զհամանմանութիւն հրեշտակական կարգաւորութեանցն. (Լմբ. սղ. Լմբ. ստիպ. Լմբ. պտրգ.։)
dropping, trickling;
drop;
apoplexy.
the seizing, taking, laying hold on;
detention;
relation, dipendance;
constitution, composition.
to charm, to bewitch, to enchant, to fascinate;
to flatter, to allure.
Զոր համարեցան կախարդել զսա կանանց. (Խոր. ՟Բ. 58։)
furniture, moveables;
baggage, luggage;
equipage;
apparel;
utensils;
implements, instruments;
— առնել զոք, to employ, to give occupation to.
Զամենայն զկահ եւ զկարասի նոցա գերեցին։ Մի՛ ագահիցեն աչք ձեր ի կահ ձեր։ Բաց ի կանանց եւ ի կահուէ եւ յամենայն անասնոյ։ Ամենայն կահ խորանին։ Ի վերայ ամենայն կահի նորա։ Ցանեսցես զտամբն եւ զկահիւն։ Ամենայն ճանապարհ լի էր հանդերձիւ եւ կահիւ։ Ամենայն կահ սպասու արքայի սողոմոնի ոսկի։ Կահ եզանցդ ի փայտ։ Կահ պատերազմի։ Զսպաս քահանայութեան կահու տանն տեառն.եւ այլն։
den, lair, haunt.
Ի կաղաղս գազանաց։ Ոչ միայն պարտ է զթունաբերսն սպանանել, այլ եւ զորջսն եւ զկաղաղսն քակտել եւ աւերել. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. լին.։)
euphorbia, spurge, tithyma, milk thistle.
Կաղանչանան՝ ազգ ինչ (բուսոց) առանձինն սպանօղ է. եւ խառնեալ ընդ այլ դեղոյ՝ մաղձադեղ է, լուծիչ ի մահուանէ. (Եզնիկ.։)
or.
Այսուհետեւ կալ ակնունել է՝ մինչեւ դիցին թշնամիք նորա պատուանան ոտից նորա. (Կոչ. ԺԵ։)
will, desire;
— է ինձ, I will, I intend;
cf. Կամք;
cf. Կոր.
Այսուհետեւ կալ ակնունել է՝ մինչեւ դիցին թշնամիք նորա պատուանան ոտից նորա. (Կոչ. ԺԵ։)
to be, to exist;
to remain, to stand;
to subsist, to live;
to last, to continue, to be permanent;
to stop, to stay;
to wait;
— մնալ, to rest, to dwell, to reside;
to persist, to persevere;
ի բաց —, to hold aloof, to give up, to withdraw;
ի վերայ —, to superintend, to oversee;
to understand, to comprehend, to perceive;
հաստատուն՝ պինդ —, to hold fast in, to remain firm;
անկեալ —, to lie, to lie down;
— առաջի երեսաց ուրուք, to make head against, to cope with, to resist;
cf. Առաջի;
ստէպ —, to apply oneself, to be assiduous;
ստէպ — օրինաց, to keep the laws;
դատաւոր — ի վերայ, to be judge or arbitrator;
շուրջ — զոմամբ, to beset some one;
կայ մնայ նմա, it is reserved for him;
զիա՞րդ կայք, how do you do ? զի՞ կաս, why do you wait ? what are you waiting for ? զի՞ կայ իմ եւ ձեր, what have you to do with me ? what does it matter to you ? եկաց՝ կացին, there has been;
there have been;
եկաց զնովին ժամանակօք, he lived or flourished about the same time or at the same epoch;
կացին ի նոսա չքնաղ օրինակք առաքինութեան, they possessed rare examples of virtue;
կացին աչք նորա, he has lost his sight, he has become blind;
չկարեմ ի վերայ կալ բանիցդ, I don't know what you mean, I do not understand you;
կալով կացցեն բանք իմ, my words shall come to pass, my prediction shall be fulfilled.
Այսուհետեւ կալ ակնունել է՝ մինչեւ դիցին թշնամիք նորա պատուանան ոտից նորա. (Կոչ. ԺԵ։)