quickly, very fast, swiftly, rapidly.
Վաղվաղ ընթանան պատգամք նորա. (Սղ. ՟Ճ՟Խ՟Է. 5։)
merchant, trader;
tradesman, shopkeeper, dealer;
մեծաքանակ կամ փոքրաքանակ —, wholesale merchant, retail-dealer;
cf. Նաւ.
Ո՛վ անմիտ վաճառական, զանմահ եւ զանանց պատիւն ետուր, եւ զանցաւորդ գնեցեր։ Զվաճառականն եւ զվաճառն ի միասին թշնամանեն. (Եղիշ. է։ Փարպ.։)
gain, lucre, profit;
cf. Շահավաճառութիւն;
կենցաղօգուտ —, benefit that commerce confers on the world.
market-place, bazaar;
emporium;
counting-house.
Իւր վաճառարանն տուն էր լեալ երից մանկանցն անանիանցն. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Լ՟Ա.։)
cf. Վայելք;
վայել է, վայել են, վայելէ, վայելեն, to befit, to become, to be beseeming or seemly, to be proper;
ոչ — են, it is not fit, it is unbecoming.
Իմաստնանան ամենայն զգայարանք ի ճաշակս հոգեւորական վայելիցն։ Առ ի վայելս թագաւորաց եւ ռամկաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Թ։)
Ոչ հաւատայ նա զոք վասն զարդուն իւրոյ, եթէ վայե՛լ է նմա։ Այլ որպէս վայելեսցէ կանանցն, որոց զաստուած պաշտութիւն յանձն առեալ իցէ. (Ոսկ. աւետար. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
to enjoy, to taste of, to possess, to have the enjoyment of;
to relish, to taste with pleasure;
to become, to fit, to sit well on;
to be proper, suitable, meet, to beseem;
— յարգասիս քրտանց, to enjoy the fruit of one's labours;
հանդերձս այս վայելէ քեզ, this coat fits you well.
Ոչ հաւատայ նա զոք վասն զարդուն իւրոյ, եթէ վայե՛լ է նմա։ Այլ որպէս վայելեսցէ կանանցն, որոց զաստուած պաշտութիւն յանձն առեալ իցէ. (Ոսկ. աւետար. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
to cause to enjoy;
to cause to participate;
to dress well.
Յարքայութեան զձեզ վայելեցուցանեն յանանց եւ յերկնային ուրախութիւնսն. (Ագաթ.։)
to be distinguished, to render oneself illustrious, to be remarked;
to enjoy.
Գեղեցկութեան ալեօք վայելչացեալ։ Սրբոցն վայելչանան վկայարանք. (Խոր. ՟Բ. 49։ ՟Գ. 62։)
place, spot, space, extent, part, ground;
field, plain, camp, country;
անհուն —ք, immense, vast spaces;
յայսմ —ի, here, in this place;
now;
յայնմ —ի, there, in that same or very place;
then;
մինչեւ ցայս —, thus far, to this place;
until now;
յոր —, in which place, wherever;
— մի, առ — մի, a short time, a moment, an instant, a little;
ընդ —, in vain, vainly;
ի —, below, under, beneath;
cf. Զէն;
cf. Վեր;
յայլում —ի, somewhere else, in another place;
ի վերուստ մինչեւ ի —, from top to bottom;
from head to foot;
գազանք —ի, wild beasts;
մեղր ի —է, wild honey;
ի —ի բնակել, to live in the open air, in camp;
—ս հատանել, to go along way;
զ—օք գալ, to go around, round about, to go here and there;
զ—օք ածել զաչս, to look round about;
ի մի — գալ, to assemble, to resort to one place;
ընդ — հարկանել, to abandon, to forsake, to cast off, to desert;
ի — հարկանել, արկանել, to disparage, to sneer at, to defame, to slander;
ի — շարժել, to beat down, to overthrow;
զաչս ի — արկեալ, looking down, with one's eyes cast or bent down;
ցո՞ր — նեղութեանց հասի ես, to what trouble have I brought myself!
ընդ վայր, in vain, uselessly;
ցայդ վայր, so far, as far as that, to that place, there;
ցոր վայր, where, whither;
ցո՞ր վայր, how far ?.
Անցեալ ընդ մէջ նոցա՝ գնաց, ցո՛ր վայր ինքն կամեցաւ։ Ցո՛ր վայր յառաջանան եւ դադարեն. (Շ. մտթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
drawing or inclining downwards, descending;
mundane;
sensual.
Վայրաբեր եղեալ անցանեն ընդ ստորին վայրս երկրի։ Ընդ թանձրագունի եւ վայրաբեր բնութեան կապեալ։ Ծանրանան միտք թեթեւք, յորժամ ընդ ծանուն եւ վայրաբերին շաղեալ կապեսցին. (Իգն.։)
to become savage, to grow inhuman, brutal, ferocious, cruel.
ՎԱՅՐԵՆԱՆԱԼ. βαρβαρόομαι barbarus fio ἁγριόομαι efferor. Լինել իբրեւ զվայրենի գազանս կամ զբարբարոսս. կատաղիլ. գազանանալ. օտարանալ ի մարդկութենէ.
cenobite, monk;
prior, superior, abbot;
conventual, claustral, monastical, cenobitical.
Մայր արար զնա կանանց վանականաց. (Ճ. ՟Բ.։)
crystal;
crown-glass.
Զվանակնէ (կամ զվանականէ) ասեն, թէ ի ջուրց՝ որ պաղեալ խստանան եւ այլն։ Վանականն մեծ պայծառ լուսաւորութեամբն. (Վեցօր. ՟Գ։ եւ Շիր.։)
convent, monastery, cloister, friary;
lodging, dwelling, home, habitation, abode;
house, mansion;
hotel;
inn, hostelry;
cabin, hut;
— կուսանաց, nunnery, convent;
վանս ունել, to stay, to lodge, to take up one's lodgings, to dwell, to stop;
փակել ի վանս, to cloister, to shut up in a convent.
Ի վանս կանանց. (Զենոբ.։ եւ Խոր. ՟Բ. 7։)
usurer.
Զվաշխառուացն ինչքն ստանան ողորմածք. (Լմբ. առակ.։)
to practise usury, to lend on usury, at unlawful interest;
դահեկանս —, to lend money on usury.
Վաճառեն, խաբեն, վաշխեն, գողանան։ Զյափշտակեալն եւ զվաշխեալս տան ողորմութիւն։ Որ վնասէ այլոց, եւէ վաշխեսցէ, եւ զընկերն զրկեսցէ, նա նման դիւաց իցէ. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա։)
to light up, to set fire to, to fire;
to fire, to inflame, to enliven, to inspirit, to vivify, to cheer, to raise the spirits of, to urge on, to excite, to rouse;
to arm, to equip, to fit out;
to put on, to attire, to dress, to bedeck;
վառեալ բորբոքել, to inflame, to heat, to electrify, to fill with enthusiasm, to enrapture, to fire;
— զդրօշս, to hoist the colours.
Վառեցէ՛ք ի ձէնջ արս՝ ճակատել առաջի տեառն ի վերայ մադիամու։ Զմի մի ի նոցանէ առաւել վառէր մխիթարութեան բանիւք՝ քան զինուքն։ Առցէ սպառազինութիւն զնախանձ իւր, եւ վառեսցէ զարարածս առ ի խնդրելոյ զվրէժս ի թշնամեաց։ Վառեցարուք անցէ՛ք առաջի եղբարց ձերոց։ Անցցեն վառեալք եւ կազմեալք առաջի տեառն ի պատերազմ։ Անցցէ ձեր ամենայն վառեալ ընդ յորդանան։ Վառեալք զինու։ Արքն վառեալք։ Վառեսցարու՛ք պատրաստեցարու՛ք։ Քրիստոսի չարչարիլն մարմնով վասն մեր, եւ դուք ի նոյն միտս վառեցարու՛ք.եւ այլն։
bad, wicked, vile, low;
cowardly, weak, pusillanimous, dastardly, craven-hearted, unmanly, poor-spirited or mean-spirited;
idle, lazy, slothful, sluggish;
damage, loss, hurt, ruin, misfortune;
— անուն, infamy, brand of infamy;
— արանց, the most cowardly of men, the basest of wretches.
Խորհուրդ վատ ի մէջ առին (յն. չարացան πονηρεύομαι ) ապանանել զնա։ Պի՛ղծ վա՛տ արանց (յն. ամենապիղծ). (Ծն. ՟Լ՟Է. 17։ ՟Բ. Մակ. ՟Է. 34։)
to be or become cowardly, pusillanimous, faint-hearted;
to grow idle or lazy, slothful.
Վատանան միտքն եւ անհոգ լինին յանհաւատութենէ. (Բրս. հց.։)
to become like a wild-boar, to become infuriate, ferocious, outrageous.
ՎԱՐԱԶԱՆԱԼ. Վարազակերպ լինել. կնճանալ. գազանանալ. վայրենանալ.
to entwine in, to wind around, to involve, to tangle, to knot;
to lay snares, to wait in ambush;
cf. Վարանեցուցանեմ.
Խեղգիւք շրթանց իւրոց վարանեաց զնա։ Այր զընկեր կամ վարանեալ սպանանէ։ Զօրացան ի վերայ քո արք խաղաղութեան քո, վարանեցին զքեզ։ Որ էին լեալ ժողովրդեանն յորոգայթ գայթագղութեան, վարանել զնոսա ի ճանապարհս իւրենաց։ Զի զբարին ի չար դարձուանելով վարանէ։ Վրէժխնդրութիւն իբրեւ առիւծ վարանեսցէ զնա. (Առակ. ՟Ե. 21։ Իմ. ՟Ժ՟Դ. 24։ Աբդ. 7։ ՟Ա. Մակ. ՟Ե. 4։ Սիր. ՟Ժ՟Ա. 33։ ՟Ի՟Ե. 31։)
to throw into uncertainty, to render perplexed, to embarrass, to puzzle.
Խեղգիւք շրթանց իւրոց վարանեաց զնա։ Այր զընկեր կամ վարանեալ սպանանէ։ Զօրացան ի վերայ քո արք խաղաղութեան քո, վարանեցին զքեզ։ Որ էին լեալ ժողովրդեանն յորոգայթ գայթագղութեան, վարանել զնոսա ի ճանապարհս իւրենաց։ Զի զբարին ի չար դարձուանելով վարանէ։ Վրէժխնդրութիւն իբրեւ առիւծ վարանեսցէ զնա. (Առակ. ՟Ե. 21։ Իմ. ՟Ժ՟Դ. 24։ Աբդ. 7։ ՟Ա. Մակ. ՟Ե. 4։ Սիր. ՟Ժ՟Ա. 33։ ՟Ի՟Ե. 31։)
to run, to gallop.
Յամենայն կողմանս վարգին, եւ ընդ հանուր արշաւին, եւ ընդ բնաւս սլանան։ Յորժամ ընդ հիւսիսի վարգին, չէ ինչ արգել՝ թէ ընդ հարաւ ոչ սուրայցեն. (Եզնիկ.)
blooming as a rose.
Ի լիբանան ծառ ծաղկեցաւ՝ վարդափթիթ սաղարթաբեր, զէմմանուէլն պտղաբերեաց՝ քաղցրաճաշակ առիթ կենաց. (Տաղ խաչի.։)
to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.
ՎԱՐԻՄ եցայ. ձ. χράομαι utor, usurpo, conversor. Ի վար՝ ի կիր՝ ի գործ արկանել. ի պէտս կամ ի կիր առնուլ. պիտանանալ. քաղաքավարիլ. գործածել, բանեցնել, վարուիլ, շարժիլ.
to exercise, to train, to inure, to bring up, to form, to instruct, to tutor, to accustom, to use, to cultivate;
— զերիվար, to break in a horse;
— զանձն, cf. Վարժեցուցանեմ.
additionally, over and above, by the way, by accident, incidentally;
negligently, carelessly, unheedingly, for form's sake;
unessential, accessory, secondary, supplementary, extra, useless, frivolous, vain.
Միանձունք՝ որ ոչ պահեն զտեսութիւն կանանց, այլ եւ զխօսս վարկպարազի համարին, ոչ ապրին նոքա. (Նեղոս.։)
to remunerate, to recompense, to reward, to requite.
Վարձատրեա՛ բոլորեցունց զանանց եւ զերանելի բարութիւնս։ Մեծամեծս ընդ փոքուդ վարձատրեցից ձեզ ո՛վ սիրելիք իմ. (Պտրգ.։ Սիսիան.։)
belter.
Աղմկեալ իմն ի ցնորից խելագարանաց։ Խօլականաց ցնորից։ Զցնորս մոլորութեան յանձանց ի բաց թօթափեսցուք ... Թողից զբանից զնորս նոցա։ Ցնորիւք ի տուէ եւ ի գիշերի։ Միանան ի պէսպէս ցանկասիրութեան ցնորս։ Մի՛ վստահ ի ցնորս խորհրդոցն լինիցիս. (Խոր. ՟Բ. 58։ Նար.։ Ոսկ.։ Խոսր.։ Նար. երգ.։ Սեբեր. ՟Ե։)
bearing or producing wheat.
Սափոր ոսկի՝ մանանայիւ լցեալ, շեղջ ցորենաբեր. (Տաղ.։)
bull;
— վայրի, ure-ox, urus;
միս, մորթ ցլու, bull-beef;
bull's-hide;
բառաչ, պոչիւն or պոռոչիւն ցլու, bellowing, lowing;
— բառաչէ, the bull bellows;
զոհ ցլուց, taurobolium;
Taurus, the Bull;
Իսկ յաղագս ցլուն է այսպէս. ցուլ ոմն յոյժ վնասէր գաւառին. ի վերայ սորա եկեալ թեսեւս՝ սպանանէ զնա ... Եւ հաստատեցին զցուլ յերկինս. (Նոննոս.։)
stick, switch, rod;
beams or rays of light;
— ծերութեան իմոյ, the staff of my old age;
— պանդխտաց, Jacob's-staff;
— հովուի, shepherd's crock;
— կտղաց, crutch;
— հնդիկ, ebony;
— եպիսկոպոսական, pastoral staff, crosier;
— ի ձեռին, stick in hand;
շրջիլ ի ցպոյ, to go or walk with crutches.
Կօշիկք ձեր յոտս, եւ ցուպ ձեր ի ձեռին։ Ցուպ ի ձեռն (կամ ի ձեռին) անցի ընդ այս յորդանան։ Ցպով եւ քարամբք գաս ի վերայ իմ։ Անցուցից զձեզ ընդ ցպով իմով։ Նստցին ծերք՝ իւրաքանչիւր ցուպ ի ձեռին իւրում ի բազմութենէ աւուրց։ Ո՞չ դա է ցուպ ծերութեան մերոյ։ Մուրող, որ շրջիցի ի ցպոյ (այսինքն ցպով).եւ այլն։
effeminate.
Ցոփոգի մեղկութեամբն իգանան։ Ամենայն ցոփոգեացն եւ աղալեզուացն չեւ խօսք ի սրտին՝ երդումն ի լեզուն կալ պատրաստ։ Ցոփագեացն եւ աղալեզուացն, թէպէտեւ բիւր անգամ երդնուն, ոչ ոք հաւատայ. (Մանդ. ՟Դ. ՟Ժ՟Ե։)
dispersion, diffusion, scattering;
— մտաց, distraction;
— ուխտի, violation, transgression.
to become cold, to grow cool, chilly;
to be seized with cold, to catch cold;
to become lukewarm, to grow cool;
to talk nonsense, to prate
Եթէ յերկինս պահեցաւ ժառանգութիւն հաւատացելոցն, ցրտանան ոմանք՝ կարծիս ունելով ի ներքին Երուսաղէմ վայելել, եւ հազարամեայ փափկութեամբ զբօսնուլ. (Շ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
to grow cool, to cool, to be refreshed;
to drop with dew.
Քեւ քաղցրանան ամպք ի վերուստ, եւ ցօղանան. (Սիւն. տաղ խաչի.։)
to dew;
to bedew, to sprinkle or cover with dew, to besprinkle, to wet, to water;
— անձրեւ, to rain;
— արտօսր, to shed tears, to weep;
— բերանով, to sprinkle with the mouth;
ցօղէ, the dew falls;
ամպք զօղեցին ջուր, the clouds melted in rain.
cf. Փադան.
ՓԱԴԱՄ ՓԱԴԱՆՔ. գրի եւ ՓԱՆԴԱՄ. (լծ. պ. ֆիթամ. թ. ֆըթան ). Ձորձ կամ վարշամակ ի պէտս պտտատելոյ. փակեղն. ծածկոյթ կանանց. տեռ. կողպատ.
putting to flight.
Սպանանել զփախուցիչն։ Դիւաց փախուցիչ։ Փախուցիչ ախտից. (Կանոն.։ Ոսկ. մտթ.։ Նար. ՟Ձ՟Դ։)
fugitive, deserter, runaway;
fugitive, fleeing;
fleeting, transient;
— ծառայ, runaway slave;
— առնել, արկանել, հանել, վարել, տալ, to put to flight;
— լինել, գնալ, երթալ, դառնալ, անկանել, դիմել, to take to flight, to turn tail, to run away.
Յորդանան լուեալ՝ փախստական դառնայր. (Տաղ.։)
endearments, caresses, wheedling, coaxing;
flattery, adulation, palaver.
Է նոցա (այսինքն կանանց) դէմքն՝ զէն, սուսեր՝ բանն, փաղաքշանքն եւ ողոքանքն՝ բոց. (Փիլ. սամփս.։)
to caress, to fondle, to coax, to wheedle, to cajole, to flatter, to fawn, to adulate.
lightning, flash of lightning;
սրավար, արագաթռիչ, իբրեւ զ—, quick, swift as lightning.
Սրեցից իբրեւ զփայլակն զսուսեր իմ։ Ելցէ իբրեւ զփայլակն նետ նորա։ Իբրեւ զփայլակն յայսկոյս եւ յայնկոյս ընթանան։ Որպէս փայլակն՝ որ ելանէ յարեւելից, եւ երեւի մինչեւ յարեւմուտս։ Եւ էր տեսիլ նորա իբրեւ զփայլակն։ Տեսանէի զսատանայ անկեալ յերկնից իբրեւ զփայլակն.եւ այլն։
to flash like lightning, to gleam transiently.
wood;
tree;
— կենաց, the Holy-Rood, the Cross;
tree of life, lignum-vitae, guaiacum, thula or thuya;
— խնկոց, odorous, scented wood;
— իւղոյ, olive-wood, olive;
չնչին —, fragile wood;
— այրելի, fire-wood;
— հարկանել, պատառել, to cut wood;
to cut down, to fell;
— ընկենուլ, to draw or cast lots;
կախել զ—է, to crucify.
Ով հրաշիցս շնչին փայտիս.. . Ձաղկ մի ի լիբանանէ ցամաք փայտ։ Ի վերայ փայտի (խաչի) կախել ըստ չարագործսն. (Անյաղթ բարձր.։ Իգն.։)
built of wood, wooden;
wooden building, scaffolding, plank.
wood-pecker;
կանանչ —, hick-wall, hickway;
— ծովային, sea-pik, pica marina.
to lodge, to pass the night in, to sojourn, to dwell, to stay in a person's house.
Ի քեզ գազանք օթագայանք օթագայանան. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Օթագայանամ.
Ի քեզ գազանք օթագայանք օթագայանան. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Ի քեզ գազանք օթագայանք օթագայանան. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Օթագայանամ.
Զմորիս առիւծուցն յիշեցուցանէ, յորում օթեգանայրն։ Զերկուս ուլս այծեմանն իմանալ, որ մերձ ի սիրտ հարսինն օթեգանան (կամ օթեգանին). (Նիւս. երգ.։)