change, alteration, mutation, conversion;
— խօսից, tautology, repetition;
ոտից —, step, pace;
յեղյեղմունք արեգական, the tropics;
յեղյեղմունք ժամանակաց, changes or vicissitudes of the seasons.
στροφή, τὸ στρεφόμενον, τροπή conversio, versatio, mutatio, commutatio, variatio. Յեղյեղելն, եւ իլն, որպէս Յեղափոխութիւն. փոփոխումն. այլայլութիւն. դարձուած. այլափոխութիւն. տեղափոխութիւն. քայլափոխ.
ՅԵՂՅԵՂՈՒՄՆ. τροπή conversio. որ եւ ՅԵՂՈՒՄՆ. իբր Շրջան եղանակաց տարւոյ. եւ արեւադարձ.
to change, to transmute;
to translate;
— ի հայ բան or լեզու, to translate into Armenian, or Haiganian;
cf. Յեղանիմ.
իսկ կր. յեղում կամ յեղանիմ, ղայ. Որ եւ ՅԵՂԵՄ, ղիմ. (ի ձայնէս Այլ, Այլայլել) τρέπω, περιτρέπω verto, converto, muto, verso, redigo. Յեղյեղել. փոխել. փոփոխել. յեղափոխել. յեղանակել. շրջշրջել. շրջել. դարձուցանել. (լծ. եւ շեղել, եւ հեղուլ)
cf. Յեղյեղումն;
— սրոյ, rotation of a sword;
յեղմունք լուսնոյ, the phases of the moon.
Հիացումն՝ յեղումն մտացն՝ քուն է նորա։ Եթէ յեղումն արդարն կրէ, սա ոչ է արդար. (Փիլ.։)
Ունի (բնութիւն մեր) տրտմութեան յեղմունս, եւ մեղաց, եւ արդարութեան. (Եպիփ. սղ.։)
ՅԵՂՈՒՄՆ. Եղանակ տարւոյ. Արեւադարձ. Շրջան լուսնի, եւ քառորդք նորա. Զուգօրութիւնք, եւ յեղմունք ամառնային եւ ձմեռնային։ Յեղմունք լուսնոյ եօթներեկօք լինին. (Փիլ. լին. ՟Գ. 1. եւ այլաբ։)
consoling, consolatory;
consoler, comforter;
cf. Մխիթարութիւն;
— լինել՝ տալ՝ մատուցանել, to comfort, to console, to solace;
— ինչ առնել մտաց, to flatter, to adulate, to wheedle, to coax, to allure.
Ծնանիմ, եւ դարձեալ կոտորեն, եւ այդ զի՞նչ մխիթար է. այլ այս է մխիթար անձին, զի մնացեալն իմ որդիք պտղաբեր լինին. (Մխ. առակ. ՟Ը։)
consoler, comforter;
the Comforter, Paraclete, Holy Ghost.
παρακλήτωρ, παρακαλών consolator, consolans, hortator, admonitor, advocatus, intercessor. որ եւ ՄԽԻԹԱՐ. Որ մխիթարէ. սփոփիչ. յորդորիչ. քաջալերիչ. ըստ յն. ոճոյ՝ նաեւ Բարեխօս. փաստաբան. խրատտու. ազդարարօղ.
comfort, consolation, solace;
balm, balsam.
παράκλησις, παραμυθία, -ιον consolatio. որ եւ ՄԽԻԹԱՐ. Մխիթարանք. բան եւ գործ մխիթարիչ. սփոփութիւն. հանդարտութիւն սրտի. յորդոր. յուսադրութիւն. քաջալերութիւն խառն ընդ աղերս. արգահատանք.
to levigate, to pulverize, to reduce into powder;
to burn to ashes.
ἁποτέφρω in cinerem, fumum, vel ad nihilum redigo. Ի մղեղ լուծանել. յաճիւն եւ ի մոխիր դարձուցանել. ցնդել իբրեւ զծուխ.
to soil, dirt or pollute oneself.
to remain, to stay;
to stop, to wait, to expect;
to hope;
to rest, to be at rest;
to last, to consist, to hold out;
cf. Բարեաւ, cf. Խաղաղութիւն, cf. Կամ.
μένω maneo ἑπιμένω, παραμένω permaneo եւ այլն. որ եւ ԿԱԼ ՄՆԱԼ. (լծ. յն. լտ. մէնօ, մանէօ. պ. մանտէն, մանիտէն ). Զկայ առնուլ ի նմին տեղւոջ, կամ ի վիճակի. հաստատուն կամ անշարժ կալ. դեգերիլ. դադարել. հանդարտել. յետնիլ. յետս կալ.
rest, halt, stop;
stable, durable;
cf. Կաց՞՞՞մնաց.
μονή statio, status. Մնալն. կայք. դադարումն.
to cause to remain, to stop, to put a stop to;
կաց մնաց, կաց եւ մնաց, remnants of troops, wreck of an army;
cf. Ժողովեմ.
καταλείπω relinquo. Տալ մնալ. թողուլ. պահել. դադարեցուցանել.
speaking continually.
Որ միշտն բարբառի. անդադար ձայնիւ.
going or flowing continually.
Ակունք մեծամեծք, որք բղխեն յերկրէ՝ անդադար եւ մշտագնաց վտակովք. (Վեցօր. ՟Գ։)
always merry;
ever reviving.
Մշտազուարճ առաքինութեանն ծաղկօք նորափետուր զարդարեալ. (Խոր. վրդվռ.։)
Որոց անդն տօնել՝ մշտազուարճ եղեալ՝ հնչումն է անդադար. (Վանակ. յուրախ.։)
always bright or luminous.
Հանապազորդ վառումն լուսոյն զմշտալոյս պայծառութիւն արդարոցն ցուցանէ առ ի յաստուծոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
trodden continually, frequented;
— ճանապարհ, thoroughfare, public way.
Ումեմն զնեղն եւ զանկոխն ընտրել բազմաց. եւ այլում զընդարձակագոյնն եւ զմշտակոխն. (Յիշատ. ի լմբ.։)
wailing constantly;
continually begging, praying, beseeching.
որ եւ ՄՇՏՆՋԵՆԱՄՌՈՒՆՉ. Որ միշտ մռնչէ, մնչէ, հեծէ. եւ Որ ինչ լինի անշշունչ հեծութեամբ. միշտ հառաչելով. անդադար ձայնիւ.
cf. Մշտամատոյց.
Միշտ եւ անպակաս՝ անդադար նուիրեալ. մշտամատոյց.
perpetual motion.
ἁεικινησία, τὸ ἁεικίνητον motus perpetuus, perennis motio. Մշտաշարժն գոլ (ըստ ամենայն առման). եւ Հանապազորդեան շարժումն. անդադար արծարծումն՝ խաղացումն՝ բերումն.
Արեգական եւ լուսնոյ մշտաշարժութիւնք դադարեն. (Սարկ. աղ.։)
instant in prayer, constant in worship, fervent, devout, pious;
assiduous.
Եւ Որ ինչ հայի յանդադար պաշտօնն աստուծոյ կամ յաղօթակացութիւն.
always in tears.
Ուր իցէ արտօսր միշտ. որ ինչ լինի անդադար արտասուօք.
Արժանի արդարեւ տարակուսանաց, եւ մշտարտօսր կականման. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
cf. Մշտնջենաւորական.
ἁείναος, ἁέναος, ἁένναος , ἁείδιος, αἱώνιος sempiternus, perpetuus, perennis, aeternus μόνιμος permanens, stabilis διηνεκής, συνεχῶς continuus եւ իբր մ. εἱς το διηνεκές, διηνεκῶς in perpetuum jugiter. որ եւ ՄՇՏՆՋԵՆԱԿԱՆ. Որ կայ եւ մնայ միշտ. յաւիտենական. եւ Մնացական. տեւողական. հաստատուն. անդադար, եւ շարունակ. անընդհատ. յաւէժաբար.
perpetual, continual, eternal, everlasting, endless;
— շարժումն, perpetual motion.
Վաստակքն առ ժամանակ մի են, եւ պսակքն մշտնջենաւորականք։ Մշտնջենաւորական օրհնութիւնք (այսնիքն անդադար). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 29. եւ Ոսկ. հերոդ.։)
wild, bad, useless.
Ծաղկի արդարութիւն, առոտնեալ զմոլաբոյս ախտն անիրաւութեան. (Գր. տղ. թղթ.։)
hemlock.
Զարդարութիւնն խլելով, եւ զմոլախինդ արմատն տնկելով։ Յանգործութենէ մշակացն մոլախինդ բուսեալ (ա՛յլ ձ. մոլախոտէ), եւ զսերմն կորուսանէ. (Սարգ. յկ. ՟Գ. ՟Դ։)
wandering;
erroneous, wrong, false, heretical;
deceiver, perverter, seducer;
աստեղք —ք, erratic stars, planets.
Դադարեսցեն յիւրաքանչիւր մոլար օրինացն. (Եղիշ. ՟Բ։)
furiously, madly, passionately, with fury, violently.
Զղջումն ուժգնապէս, եւ մեղանչելն մոլեգնաբար։ Առին մոլեգնաբար, եւ դարձեալ մատուցին անպատկառապէս. (Նար. ՟Ժ. ՟Հ՟Ե։)
cf. Մոլի.
Դադարեսցէ գունդ մոլեկան (յն. նախանշանակեալ) սիմոնի. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 50։ ՟Բ. Մակ. ՟Դ. 23։)
to lose one's senses, to go mad;
to be in a passion, enraged;
to be extravagantly fond of, to fall violently in love with, to be passionately in love;
— զհետ, to bend one's whole soul to, to apply oneself entirely to, to dote upon, to be destracted with;
մոլիս, պաւ՛ղէ, Paul, thou art beside thyself.
Մոլին մարդիկ. եւ եթէ տեսանեն զոք՝ որ ոչ մոլի, ասեն՝ թէ դու մոլիս. վասն զի ոչ եղեւ նման նոցա։ Ելեալ էր յաշխարհէ, եւ մոլէր դարձեալ ի կին իւր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Ը։)
strayed, erred;
missed, mislaid, lost;
cf. Մոլար;
out of the way.
Զի կարծիցէ փարաւոն, թէ մոլոր գնացին, եւ զղջացեալ դարձան. (Վրդն. ել.։)
inconstant as the wind;
changeable wind.
Մոլորահողմ խաբէութեան մտաց նոցա ընդ կրունկն ի փախուստ զնոսա դարձուցանէր. (Յհ. կթ.։)
fury, rage, mania, frenzy, madness, folly;
violent passion;
transport, enthusiasm;
*vice, bad habit.
Ի յետին դարս՝ մանաւանդ յետ գրոցն առաքինութեանց եւ մոլութեանց՝ սովորութիւն կալաւ Մոլութիւն ասլ իբր Ունակութիւն ախտաւոր, կամ աղտ եւ ախտ հոգւոյ. ըստ լտ. վի՛քիում vitium. որ ըստ յն. եւ հյ. ասի առաւել, չարութիւն, թերութիւն, թիւրութիւն, եւ այլն
like ashes, ashy.
Ուժգին բախմամբ հարկանէին զմոխրատեսակ կեդարացին. (Ներս. մոկ.։)
to reduce to ashes.
եւ կր. իբր ձ. κονιάω, τεφρίζω verto, sive vergo in cinerem, pulverem. Ի մոխիր դարձուցանել. եւ Ի մոխիր կամ յաճիւն դառնալ.
wax, bee's wax;
wax-candle, wax-light, taper;
սպեղանի ի —ոյ, cerate, medicated wax;
— ճարպական, stearine candle;
cf. Ճրագ.
Մեղուն զմոմ մաղուցն ի ծաղկաբեր մարգոցն մեծաւ փութով անդադար ժողովէ. (Վեցօր. ՟Ը։)
tamarisk, myrica.
Արտաքոյ պարսպին ի պրակս մոշենեաց արարի ինձ դադարս. (Պտմ. վր.։)
den, lair;
cf. Մոր;
cf. Մորենի.
ՄՈՐԻ κατάλυμα, μάνδρα caula եւ φωλέως lustrum, latibulum. գրի եւ ՄԱՅՐԻ. Որջ գազանաց ի մէջ մայրեաց, ուր են եւ կորիւնք ընդ մօրն. կաղաղ. խշտի. դադարք. մօրի, մօրնի. եբր. էօր, մէիւրա.
Թողին իբրեւ առիւծ զմորի իւր։ Ել առիւծ ի մորւոյ իւրմէ։ Որպէս զառիւծ ի մորւոջ իւրում։ Ի մորիս իւրեանց դադարեն. (Երեմ. ՟Ի՟Ե. 38։ եւ ՟Դ. 7։ Սղ. ՟Թ. 30։ ՟Ճ՟Գ. 22։)
night-shade, banewort;
strychnine, strychnia.
Եւս եւ Պտուղ մորենւոյ. զի գրի դարձեալ ի Բժշկարանի.
juice, extract, any liquid expressed, squeezed or obtained from fruits.
(ՄՈՒԶ) Արմատ Մզելոյ, իբր Հիւթ մզեալ՝ քամեալ. (լծ. հյ. հոյզ. թ. էօ՛զ. լտ. մուսդում. պ. մուսդար ).
cf. Մութն.
Դադարեալ ի մթոց գիշերոյ.
Դադարումն եւ մութ գիշերոյ։
Կեդար՝ խաւար եւ մութն թարգմանի. (Զքր. կթ.։)
obscurity, darkness, night;
dark, obscure, gloomy;
— անհնարին, frightful or thick darkness, impenetrable gloom;
— ընդ —, ի մթան, ի մթի, in darkness, in the dark, in the gloom.
Դադարումն եւ մութ գիշերոյ։
Դադարեալ ի մթոց գիշերոյ.
Կեդար՝ խաւար եւ մութն թարգմանի. (Զքր. կթ.։)
cf. Ծուխ;
temper;
proof, trial;
tempered;
steeled;
red hot, fiery, burning.
ՄՈՒԽ ՄՈՒԽՔ. Արմատ Մխելոյ. որպէս Հրացեալ մխմամբ ի հուր. շանթացեալ. հրաշէկ. πεπυρώμενος ignitus, igneus, candens եւ այլն. կրակ դարձած.
mouse;
mice;
cf. Դնդեր;
ազգ մկանց, the micy tribe;
— մեծ, rat;
— վայրի, wood-mouse;
— դաշտի, field-rat;
— ջրային, craber, water-rat;
— ալպեան, marmot;
— լերանց, mountain-rat;
փարաւոնի, ichneumon, cf. Հետահան, cf. Հիլոս;
գեղացի եւ քաղաքացի —, the country mouse and the city mouse;
ծակ, բոյն, աղբ, ականատ մկանց, mouse-hole;
rat's nest;
mouse-dung;
mouse-trap;
որսորդ մկանց, rat-catcher, mouse-hunter;
(կատու) mouser;
որսորդութիւն մկանց, mouse-hunt;
— որսալ, to mouse, to catch a mouse;
— չչէ, the mouse squeaks.
Ծաղր՝ անբան շնչոյն ընդարձակութիւն է ի մեզ՝ ջղօք եւ մկամբք կատարեալ. (Պիտառ.։)
cf. Մոյր.
Գայցէ դարման կենաց իւրեանց առանց մուրկան շրջելոյ. (Վեցօր. ՟Զ.)
beard;
աղեբէկ —, gray-beard;
տգեղ, թաւ, անյարդար —, a sorry, thick, uncouth or neglected beard;
մօրուօք դալարանալ ծնօտիցն, to have the face covered with down, or soft hair;
մօրուս արձակել, to grow a beard;
օր սափրելոյ զմօրուս, shaving-day;
սափրել զմօրուս իւր, to shave oneself;
to get shaved;
ածելել զմօրուս ուրուք, to shave any one, to trim;
աճեցուցանել զ—ւս, to let one's beard grow;
ծաղկին — նորա, his beard begins to grow.
rivalry in gluttony, emulation in voracity.
Զի՞նչ խառնումն գինւոյն է, եւ դարձեալ թէ զի՞նչ յետ արբեցութեանն աստուծոյ մսամրցութիւնն. (Դիոն. թղթ.։)
to recollect, to remember;
to take it into one's head, to think, to purpose, to contemplate, to imagine, to conceive;
to make an attempt, to attempt, to dare, to will, to be inclined to, to bring oneself to;
to give oneself up to;
ի կերակրիկ ինչ —, to obtain a bare livelihood;
յապաշխարութիւն —, to repent, to be converted, to amend;
ի նախանձ —, to be envious, jealous;
cf. Խեղդ.
Յանցաւոր եղեն, եւ յապաշխարութիւն մտաբերեցին։ Եւագր. (՟Ժ՟Ա. իբր խելաբերիլ. յն. եւ դարձեալ ապաշխարեցին։)
attentive, careful, vigilant, diligent, exact;
considerate;
— լինել, to be attentive, to pay attention to, to mind, to attend to, to take heed to, to apply, to be assiduous.
Որ ամենայնիւ բաւական էին տալ պատճառս մտադրացն՝ գտանելոյ զիրացն հաստատութիւն։ Զուշակալն եւ զմտադիր։ Մտադիրս եւ ուշակալս առէ։ Զհեղգսն իսկ մտադիրս յարդարեաց։ Յուշ առնէ մտադրացն զսքանչելեացն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
diligent, prompt, ready;
—, — իմն, — սիրով or կամօք, willingly, voluntarily, with good will, heartily, cheerfully, with pleasure;
candidly, frankly, sincerely.
Եւ ո՛չ երկրի՝ որ զսերմնն ապականիցէ, մտադիւր մշակն դարման տանիցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
pea, peas;
used up, worn out, old;
cf. Հալ եւ մաշ.
Կազմեալ կայր մաշ ի դարմանս հիւանդաց, եւ սնափառէր. եւ այլոց սերմանեաց եւ հընդոց ոչ տարեալ՝ այպանեն զնովաւ, եւ դու (ասեն) ծանծաղամիտ գոլով, ըստ որում մաշ կոչիս, փքաս. (Մխ. առակ. ՟Խ՟Զ։)