loss;
waste;
damage;
disadvantage;
misfortune;
perdition, ruin, destruction;
lost thing;
ի — մատնել, to perish, to be lost;
ի — մատնիլ, to lose, to cause to perish;
to kill;
անձամբ զանձն ի — մատնել, to cause one's own ruin;
ի — ընթանալ, to hasten to one's destruction;
լինել մերձ ի — or յափն կորստեան, to be upon the brink of ruin or destruction;
մեծամեծ —ս տուժել, to suffer heavy losses;
*կորստով վաճառել, to sell at a loss;
դիմէ ի — իւր, he hastens to his ruin.
ἁπόλεια perditio, interitus, exitium, pernicies. Կորնչիլն. կորուսանելն, եւ իլն. սատակումն. մահ. աղծումն. դատապարտութիւն. վնաս.
Կորստեամբ կորնչիցիք յերկրէն։ Կորուսից զքեզ ի գաւառաց կորստեամբ։ Ի կորուստ երթալ, կամ լինիցիք։ Խնդրեաց զնոսա ի կորուստ (այսինքն կորուսանել)։ Ի կորստեան ամպարշտաց եղեւ ուրախութիւն։ Ծիծաղեցայց զկորստեամբ ձերով։ Որդին կորստեան (յուդա, եւ նեռն)։ Դժողք եւ կորուստ։ Կորուստ եւ մահ, եւ այլն։ Կորստեան խորխորատ, կամ ճանապարհ, կամ բերք, կամ գինի։ Ի կորուստ վարեալ։ Կորուստ աւանգիցն, մուրհակի, անձին, եւ այլն. (Նար.։)
loseable, perishable, transient, transitory;
fleeting, vain;
admissible.
Ի փախուստ դարձեալ կորստականք երթային. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
dung, manure, muck.
Կոյն ձգէ որսորդաց։ Որ զկոյն ձգէ, եւ սպանանէ զորսորդսն. (Եպիփ. բարոյ.։ եւ Վրդն. ՟Ի՟Զ։)
beaver, castor.
ԿՈՒՂԲ (լծ. թ. քէլբ, այսինքն շուն). որ եւ ԿԱՍԴՐԻՈՍ. κάστωρ castor, lurda, fiber, beber. Ջրշուն. կենդանի ծովային եւ երկակենցաղ, լողակ սեւամորթ ի ձեւ շան.
gluttonous, greedy.
Կլեսկէս փիլիսոփոս կիւնիկոս՝ յուստինեայ փիլիսոփայի խարդախեաց զմարտիրոսութեան մահն. քանզի առ նավաւ կուզխ եւ չփիղիսոփոս երեւէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
cf. Կիճ.
Առ կենդանւոյ ուրուք կերպարան տպաւորելով զկուճն. (Նիւս. երգ.։)
cf. Կունդ.
Կապելով կնդամբք, եւ ճախանոցօք, եւ ազգի ազգի կտտանօք. (Պիտ.։)
wheel.
Կապելով կնդամբք, եւ ճախանոցօք, եւ ազգի ազգի կտտանօք. (Պիտ.։)
idol;
image, statue.
εἵδωλον idolum, simulacrum. Կռեալ եւ կոփեալ՝ ձուլեալ եւ քանդակեալ արձանք կամ պատկերք սուտ աստուածոց. դրօշեալք դից. կուռք, կռքեր. ... խէպլ (որ է սնոտիք, որպէս ռմկ. խըպըլիկ ).
born of a virgin;
Holy Virgin.
Կուսածին մարդացեալ աստուած իմ յիսուս. (Շար.։)
Երկրորդ մարդն կուսածին։ Կուսածինն ադամ (երկրորդ). (Ագաթ.։ Անյաղթ բարձր.։)
Զսոսա կուսածին յագեցոյց, այս ինքն իւրով անապական մարմնով եւ արեամբն. Կիւրղ.... այլ աստուածաստեղծին ադամայ համեմատի ճշմարիտ մարդն կուսածին. (Պիտառ.։)
governor, prefect, pacha;
փոխանորդ —ի, lieutenant governor, sub-prefect.
Իշխանաց եւ կուսակալաց. (Եսթ. ՟Ը. 9։ Տե՛ս եւ դան. ՟Գ. 2. 3. 94։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 24։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 2։)
virginal, maiden, maidenly.
կոյս կուսական ծննդեամբ զկանանց ելոյծ զդատակնիք. (Շ. տաղ.։)
Կուսականացս տօնիւս. (Խոր. հռիփս.) իմա՛ կուսական դասուն, կամ կուսանաց։
Virgo.
Կոյս կենդանակերպն. աստեղատուն կուսի.
maiden's apartment;
gynecasum;
girls boarding-school;
nunnery, convent.
παρθενῶν conclave virginum γυναικαῖον gynaecaeum, conclave mulierum. Կուսաստան. վանք կուսանաց. եւ Բնակարան օրիորդաց. եւ Կանանոց.
Չկարացին ի կուսիցն կուսանոցաց բռնադատել հանել. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)
instructress in a nunnery.
Տածօղ կուսից. դաստիարակ կուսանաց.
հարսնածուքն ... կուսաստածքն ... դայեկաքն. (Ճ. ՟Ը.։)
grain, seed;
bait, food;
cf. Կորիզ;
to feed its young birds or chickens, to put into their beaks.
Ի կտոյ սերմանեաց դարմանին (հաւք)։ Ագռաւ եւ ի թռչանի կուտ ջամբէ ձագուցն. (Վեցօր. ՟Ը։)
heap, pile, accumulation, mass;
vault, roof;
swelling;
wave, surge;
globe, globule.
Կուտակք եռանդանն (կաթսայի) մի զմիով ելանէր. (Ճ. ՟Ա.։)
convexity, sphericity;
cf. Կուտակումն.
κύτος cavitas. Կուտակումն, իբրեւ ուռուցումն. եւ Գնդաձեւութիւն.
to amass, to collect, to heap up, to heap together, to pile.
Կուտեալ հաւաքեցի։ Յաճախեա կուտեա՛, բարդեա՛ եւ դիզեա՛։ Կարդացի կուտեցի, արձանացուցի, դիզի, բարդեցի։ Կուտին քեզ համբարք։ Ահա բարդեցան կուտեցան շրջանակք ամացս ընդունայնութեան. (Նար.։)
to become blind, to lose one's sight, to be deprived of sight;
to shut ones eyes, to be blind to;
— ճանապարհի, to be no longer practicable, to be stopped, unpassable or impassable (road).
Խցեալ կուրացան արշաւանք որսորդաց. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Կուսակալութիւն.
Եբեր թուղթ դաշանց խաղաղութեան, եւ պատիւ կիւրապաղատութեան որդւոյ իւրոյ. (Պտմ. վր.։)
blindness, cecity, excecation;
blindness, ablepsy, delusion;
հարկանել կուրութեամբ, to strike blind;
աբրէ մեծի կուրութեանս, what a strange blindness !
Հարին, կամ հարից կուրութեամբ։ Զ աչս թշնամեացն ի կուրութիւն դարձուցանէին։ Վասն կուրութեան սրտից։ կուրութիւն փոքր ի շատէ եղեւ իսրայէլի.եւ այլն։
the hollow of the joined hands;
double handful.
Առեալ կցովն ջուր (եռացեալ՝) ելից ի վերայ ձեռաց դատաւորին. (Հ. մայ. ՟Գ.։)
to cut, to hew, to carve, to sculpture;
to polish;
to coin;
to forge, to fabricate;
to beat, to hammer;
— զպատկեր, to carve an image.
(լծ. յն. գօ՛փդօ). λαξεύω, λατομέω, κόπτω , τύπτω incido, excido, caedo, tundo եւ այլն. Հարկանել, բախել կռանաւ, կամ մրճով եւ ուռամբ. տաշել, կոկել, հարթել, գործել կամ յարդարել զքար, զերկաթ, եւ զփայտ.
կոփել տախտակս քարեղէնս։ Ի վէմն՝ յորմէ կոփեցարուք։ Միթէ պատկէր կոփաց զնա հիւսն։ Ուրագ սրեաց, եւ կոփեաց նովաւ։ Քաջալերեսցէ զդարբին՝ կռել կոփել, ուռն հարկանել.եւ այլն։
Խուցս այս դարբնոց է. մի տաս, եւ մի առնուս ի խոփելն. (Խոսր.։)
crash, din, clash, clashing, noise.
թատերք նուագաց, կոփիւնք եւ դափիւնք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
having a crooked or bent beak.
Արծուի (այսինքն արծուոյ) է սահման. բարձրաթռիչ թեւաւոր, ըստ տեսակի կռակտուց, ըստ սեռի զօրաւոր կենդանի. այս այսաբար. (Ոսկիփոր.։)
hammer;
pick;
chisel.
Բազմութիւն դարբնաց՝ գործովք արուեստաւորութեան իւրեանց, սալիւք եւ ուռամբք, կռանօք, եւ խարտոցովք. (Փարպ.։)
Ունի ի հետն աքցանս եւ կռանս, եւ նստեալ դարբնէ. (Արծր. ՟Ա. 3։)
clang of the smithy, ring of hammers on the anvil, hammering, noise.
Կռաձայնս դարբնաց ահաւոր հրաշիւք արհաւիրս գործէին. (Խոր. առ արծր.։)
hammer-stroke.
Ի ձայնէ կռանարկութեան դարբնաց զօրանան ասեն կապանքն. (Խոր. ՟Բ. 58։)
idolatrous;
idolater;
heathen.
Մի՛ կռապաշտք լինել։ Կախարդաց, եւ կռապաշտք. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ. 7։ Յայտ. ՟Ի՟Ա. 8։ ՟Ի՟Բ. 15։)
cf. Երեւակ.
ԿՌՈՆՈՍ կամ ԿՐՈՎՆ. Բառ յն. գռօնոս. Κρόνος Saturnus. (լծ. χρόνος tempus. ժամանակ, տարի) գրի եւ ԿՐՕՆՈՍ. Բարձրագոյնն յեօթն մոլորակաց, որ ի մեզ Երեւակ ասի. միանգամայն եւ անուն չաստուծոյ, որ համարեալ է հայր դիոսի, այսիննքն արամազդայ հօր չաստուածոց, եւ որդի ուռանոսի՝ այսինքն երկնից. նկարի որպէս ծեր որկորեայ՝ կերօղ ծննդոց իւրոց, վասն զի ժամանակն ծախէ զամենայն. (վասն որոյ կոչի ի լտ. սադու՛ռնուս, որպէս շատացեալ, յագեալ) զուհէլ, զօհալ, քէյվան.
Իսկ զորս վասն կռոնոսի եւ արամազդայ պատմութիւնք իցեն, ամաչեմ ասել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
hold;
— գտանել, ունել, to get a hold on.
στάσις statio եւ λαβή ansa. Կռիւ ոտից. ոտնակռիւ. կայք, դադարք, եւ տեղի դնելոյ զոտս հաստատութեամբ. ոտք քակչելու կամ դնելու տեղ.
contentious, litigious, quarrelsome, fractious, wrangling, mischief-making, meddlesome.
Աթենացիք ձեռներէց ի կռիւ լինելոյ դադարեցին ի պատժել կռուարարացն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
cf. Կռուիմ.
Ես եւ արդարութիւն ուխտապահութեանն ի միասին կռուեմք. (Փարպ.։)
to take offence, to wrangle, to strive, to contend, struggle or dispute with, to debate, to contest, to quarrel;
to skirmish, to grapple with each other, to clash together, to fight, to come to blows;
to take hold of, to cleave to, to cling, adhere or stick to, to hold fast by, to catch or grasp at, to get entangled in;
— ընդ միմեանս, to beat one another, to fight together;
to quarrel;
թօթափել զփոշին կռուեալ, to shake the dust off one's foot;
ի բեւեռ կռուեցաւ հանդերձ նորա, his coat is caught by a nail.
Կռուեցան կամ կռուեսցին կամ կռուիցին երկու արք։ Մի՛ կռուօ՛ղ։ Կռուեցան ընդ միմեանս թագաւորքն։ Յովաթամ կռուեցաւ ընդ արքայի որդւոց ամոնայ։ Դարանակալքն կռուէին ի տեղւոջէ իւրեանց։ Տէր աստուած իսրայէլի համագունդ կռուէր ընդ իսրայէլի։ Եթէ կարասցէ կռուիլ ընդ իս։ Ընդարմացոյց զամոլաջիլ զըստին յակոբայ ի կռուելն իւրում ընդ նմա.եւ այլն։
Ընդ կամացս որսոյ իբր ընդ դարանակալի մահու կռուեցայ. (Նար. ՟Կ՟Է։)
crane;
the -;
crane.
γέρανος, γεράνιον grus. (լծ. լտ. կռու՛ս. յն. ղե՛ռանօսշ ղէռանիօն. դաղմ. ծուռավ. ար. պ. գիւրգի, ղուռնուգ, կիւլէնկ. թ. թուռնա. որ ի մեզ առաւել ասի Խորդ. տե՛ս եւ ԳՐԷ) Թռչուն կռկռացօղ՝ երկայնավիզ որպէս զարագիլ, մոխրագոյն, բարձրաթռիչ, տեղափոխերամովին.
crunk, crunkle (of the crane).
Դաս դաս խորհրդոց հաւատուց, փողք եղեալք, զկռչաձայնն զաղաղակ բարձեալք, զարթուցանեն ի քնոյ. (Ագաթ.։)
cf. Կռփեմ.
Զոր պիղատոս դատապարտեաց, եւ հրէայքն կռփահարեցին։ Նեղել եւ կռփահարել եւ ձաղել։ Անօրէնք նեղեցին զմեզ, եւ հակառակորդ կռփահարեցին յանխնայ. (ՃՃ.։)
blow with a fist;
ill treatment, atrocious offence, wrong, injury.
Անձամբ անձինս կռփանս եւ դատապարտութիւն։ Զկռփանս անձին նախապատմեալ։ Ի կռփանս խղճմտութեան մատնիլ։ Եւ ոչ կռփանօք ստգտանացս զնա խոցոտիցեմ։ Կռփանս եւ ցաւք է խղճի մտացս. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
smart, smarting, tingling;
twinge, twitch, sharp pain;
regret, vexation, displeasure, evil, affliction, heart-rending anguish.
ἁλγηδών dolor, cruciatus եւ այլն. Կծօղ եւ կիզօղ ցաւ մարմնոյ եւ սրտի. ցաւ խայթիչ՝ խոցոտիչ՝ մորմոքիչ. տոչորումն սրտի. մորմոք. աղէտք. սրտցաւութիւն. դառնութիւն. էրուք, սրտի էրուք, խշխշուք.
Հարուած կորճի՝ սաստիկ ընդ ամենայն մարմինն կսկիծ (կամ կսկիծս ընդ ամենայն անդամսն) արկանէ մինչեւ ի սիրտն. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։ եւ Եփր. գող.։)
Ի դառն կսկծիցն եւ ի չարաչար սգոյն մեռանի. (Օրբել.։)
Զկսկիծ շրթանց, զպասքել լեզուի։ Այլ իմն կսկիծ դժնդակ՝ սրտի. (Նար. ՟Ի. ՟Ի՟Է։)
smarting, poignant, sharp, acute;
bitter, mournful, sorrowful, painful, woeful, sad;
painfully.
cf. Կսկծագին.
Ուր իցէ կսկիծ. եւ Կծու. դառն.
Եթէ ոչ կսկծական եդից զդեղն, վէրն ոչ սրբի. (դառն. Ոսկ. ես.։)
cf. Կսկիծ;
causticity, bitterness, sarcasm, taunt, scoff, mockery;
կսկծանաց բանք, sharp, cutting, outrageous expressions.
Յառաւել կսկծանաց սրտին անդադար այտօսր հեղուն. (Նչ. եզեկ.։)
biting, cutting, satiric, poignant, tart;
witty, sarcastic, mordacious, keen, venomous, taunting, virulent, grievous, harrowing;
բանք —ք, keen words, bickering, teazing, taunt, rub, wipe.
Որ տայ կսկծիլ մարմնոյ կամ սրտի. մորմոքելի. մորմոքիչ. կսկծեցուցիչ. զկծեցուցիչ. դառն. ցաւագին. խշխշըցնելու, խշխշցընօղ, սիրտ տաղելու, էրօղ, տաղօղ.
Եւ այս եւս կսկծելի (է՝ տեսանել զայլս փրկեալ, եւ անձն դատապարտեալ). (Իգն.։)
cf. Կսկծելի.
Զայս կսկծեցուցանօղ ինքնաբանական նախատինս։ Զայս յանդիմանութեան դատակնիք կսկծեցուցանողականս բանի։ Անիծք ... կսկծեցուցիչք եւ մարմաջողականք. (Նար. ՟Հ՟Բ. ՟Ի՟Բ. ՟Կ՟Թ։)
Զկսկծեցուցիչ բնութիւն աղին ի բաց եդաք. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
to be in pain, in sorrow or affliction;
to grieve, to take to heart, to mourn for, to feel very sorry, to be too much vexed;
to repine at.
Վասն առաջին ընդարձակութեանն իւրեանց եւ լիութեանն պատմեալ ծանուցանէր նոցա, զի առաւել եւս կսկծիցին. (Նչ. եզեկ.։)
testator.
Ուր կտակ է, հարկ է զմահ ի մէջ բերել զկտակագրի։ Զիա՞րդ իցէ հաստատուն, մինչ կտակագիրն կենդանի է. (Եբր. ՟Բ. 16. 17։)
Կտակագիրք կամօք իւրեանց գրեն, եւ կամօք դարձեալ լուծանեն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
Վասն դաշնաւորութեան կտակի, եւ կտակագրացն դիմաց. (Մխ. դտ.։)
ԿՏԱԿԱԳԻՐ, գրոյ, գրով, կամ գրի. գ. διαθήκη testamentum. գիր կտակի. որ եւ Կտակ. անդարձագիր.
heir;
heiress.
Կտակն դարձեալ կէս զկտակագրին ունի (բան), եւ կէս զկտակառուացն. (Ոսկ. եբր.։)
Testament;
Հին՝ Նոր —, the Old, the New-.
Երկուս դահեկանս աւանդեաց զհին եւ զնոր կտակարանս. (Խոսր.։)
feeding on grain.
Կերօղ զկուտ կամ զընդեղէնս. ընդակեր.