fluctuation, undulation, wave, billow, surge;
agitation, trouble, vacillation, wavering;
care, anxiety, torment;
examination, question;
ընդ ծուփս մկանանց, on the surface of the waves;
ի ծուփս լինել, to be agitated;
ծուփ ի մտի դնել, to care, to be concerned, thoughtful;
ի ծուփս տարակուսանաց ընկղմել, to be in great perplexity, to be uncertain or undetermined what course to take, to remain in suspense.
Զի եւ մարմնոյն ոչինչ դիւրութիւն է ոխակալ լինել, այլ բազում ծուփք, եւ բազում դժնդակութիւն, եւ բազում տրտմութիւն. (Հ. կիլիկ.։)
Բայց զի՛նչ այսպիսի ի ծուփ եւ ի խնդիր ծախել զժամանակն վարդապետութեան. (Շ. բարձր.։)
to envelop;
to pack;
to wrap up;
to roll;
— զվաճառս, to pack up;
զխրոխտ գագա թունս յամպս ծրարէին, they reared their proud heads to the skies;
որոյ գագաթն յամպս ծրարի, whose top cleaves the skies.
Ծրարեաց եւ կնքեաց, թէ արդարեւ ճշմարիտ աստուած է. (Ագաթ.։)
to mute, to guano, to dung as burds;
— ձկանց, to spawn.
Կէսքն ձուս ծրտեն, եւ կէսքն կենդանիս ծնանին. (Վեցօր. ՟Է։)
cf. Ծփիմ;
— ընդ մէջ յուսոյ եւ երկիւղի, to fluctuate between hope & fear.
Հրաման ետ ծփալ եւ դարձեալ կակղանալ. (Երզն. մտթ.։)
cf. Ծուփ;
surging of the sea;
wave, billow, swell;
trouble, care, perturbation;
— հերաց, hair floating in the breeze;
ի —նի, afloat;
in trouble;
ի —նի կալ, to waver, to fluctuate, to be agitated, billowy, vacillating.
Ի յոյժ յանդնդային ծփանացն։ Ալէկոծի անհնարին ծփանօք. (Պիտ.։)
to fluctuate, to ebb flow, to undulate;
to foam, to grow rough;
to be troubled, agitated, harassed;
to be undecided in purpose, to fluctuate, to waver.
Սահեալս եւ ծփեալս առնէ, եւ ոչ ուրեք թողու դադարել։ Քննութեանն, որ միշտ ծփեալ լինէր. (Ոսկ. յհ.։)
the fifteenth letter of the alphabet &, the tenth of the consonants;
sixty, sixtieth.
Կ. Տառադարձութեամբ դնի ի մեզ փոխանակ տառից յն. κ եւ լտ. c զոր օրինակ Կղեմես, կղեմայ կամ կղեմենտոսի, իբր Κλήμης, Κλημέντος Clemens, Clementis. Մակեդոնիա, իբր Μακεδονία Macedonia. Սիկիլիա կամ սիկեղիա, իբր Σικήλια Sicilia. կենտրոն. իբր κέντρον centrum.
cf. Կագեմ.
Կամ ցասնու, կան կագի, կամ մարտնչի, տպ. (կագէ. Մծբ. ՟Է։ բանիւ դատմամբ քեզ կագիմ. Շ. եդես.)
gauze;
gas;
— լուսաւորութիւն, illuminating -;
լոյս, լուսաւորութեան կազի, — light;
— illumination;
— կրելի, portative -;
(մայր) խողովակ կազի, — main;
(փոքր) — pipe;
բերան or կտուց, լապտեր, յարդարիչ, ընդունարան, գործարան կազի, — burner;
— lamp;
— fitter;
gasometer;
— works;
ի լոյս կազի, by — light.
to strengthen, to corroborate, to sustain, to give strength to;
to repair, to restore to vigour good health, to re-establish;
to encourage, to give heart to;
to recover, to regain one's strength, to get well again, to be restored;
to take heart, to cheer up.
Զհիւանդացեալ ժողովուրդն կազդուրեցուանէր. (Խոսր.)
Զխորակեալս կազդուրեսցես. Կազդուրեա ի կականմանցս։ Յոգի կենդանի եկեալ կազդուրեցայց. (Նար.։)
cf. Կազդուրացուցանեմ.
Զհիւանդացեալ ժողովուրդն կազդուրեցուանէր. (Խոսր.)
Զխորակեալս կազդուրեսցես. Կազդուրեա ի կականմանցս։ Յոգի կենդանի եկեալ կազդուրեցայց. (Նար.։)
cf. Կազդուրացուցանեմ.
Զհիւանդացեալ ժողովուրդն կազդուրեցուանէր. (Խոսր.)
Զխորակեալս կազդուրեսցես. Կազդուրեա ի կականմանցս։ Յոգի կենդանի եկեալ կազդուրեցայց. (Նար.։)
restoration, re-establishment, recovery, convalescence.
Հայցել տկարութեան զօրութիւն, դանդաղանաց եւ լքման ջիլս եւ կազդուրութիւն. (Սարկ. պատկ.։)
cf. Կազդուրութիւն.
Հայցել տկարութեան զօրութիւն, դանդաղանաց եւ լքման ջիլս եւ կազդուրութիւն. (Սարկ. պատկ.։)
apparatus;
preparing, preparation;
goods, furniture, household effects;
moveables, utensils;
equipage;
armour;
cf. Կազմութիւն;
— մարմնոյ, constitution, temper;
- պատերազմականք, military stores;
- ձիոյ, harness, caparisons, trappings;
— նաւու, rigging;
astronomical instruments.
Կարգ եւ կազմած ճակատուն յարդարիցի. (Ոսկ. եբր.։)
ի բնութեան կազմածից քանդակեալ եւ կերպարան սկզբնատպին. (Երզն. մտթ.։)
to form, to mode, to fashion;
to construct, to erect, to build;
to furnish, to provide, to supply;
to fit up, to arrange, to set in order;
to adjust, to put in repair;
to adorn, to embellish;
to get ready, to prepaire;
to equip;
to arm;
գունդս —, to enrol soldiers;
— զկառս, to harness the horses;
պարս ուրախութեան —, to give a ball;
— գորս, to bind books.
κατασκευάζω, παρασκευάζω, ἐτοιμάζω , ἑπισάσσω, -ττω, ἀρμόζω եւ այլն. paro, apparo, struo, orno եւ այլն. Կազմս եւ կազմածս առնել. կա՛զմ գործել. յօրինել. յարդարել. զարդարել. կերտել. շինել. նորոգել. կարգել. յարմարել. առթել. հանդերձել. պատրաստել. հաստել. ստեղծանել. հաստատել. ամրացուցանել. սպառազինել. վառել. շինել. շտկտել. խորդել.
Իմաստութեամբ քով կազմեցեր զմարդն։ Որ կազմեացն զնոսա։ Ի կաւոյ կազմեալ ես եւ դու իբրեւ զիս։ Կազմել զտուն, զգրունս, զբեմ, զբեդեկ տանն, զտապանն, ղէնս, աղեղունս։ Կազմել զէշն, զերիվարս, զկառս. ջնար, կռիւս։ Կազմեցին զյորդանան առաջի արքայի։ մուրթքէ դարմանէր եւ կազմէր զտուն թագաւորին. եւ այլն։
Անդրէն ի չափս իւր կազմեցաւ (գետն. որ յարիւն էր դարձեալ). (Կիւրղ. ծն.։)
cf. Կազմած.
Կազմուած կենդանութեան, կամ զարդուց, կամ վաճառականութեան. (Պիտ.)
to drop, to flow drop by drop;
to trickle, to run down;
to distil;
անձրեւ ոչ եւս կաթեաց յերկիր, not a drop of rain fell;
— լուսոյ, to shine forth, to appear.
Անցրեւ ոչ եւս կաթեաց յերկիր։ Կաթեաց ի վերայ նոցա ջուր յերկնից։ Ի դատարկութենէ ձեռաց կաթեսցէ տուն։ Մեղր կաթէ ի շրթանց կնոջ պոռնկի։ Կաթեաց ի քեզ գինի եւ արբեցութիւն։ Կաթեսցէ կամ կաթեաց սրտմտութիւն.եւ այլն։
Լոյս ամպեղէն խաչանման կաթեաց ի սուրբ պատկերն. (Խոր. առ արծր.։ եւ Թղթ. դաշ.։)
to let fall drop by drop;
to distil.
Սուղ ինչ ի դմա զմարդասիրութեան կաթեցուցանել գութ. (Պիտ.։)
flowing with milk, milky.
Կաթնաբուխ անդամօքս այսոքիւք սնար. այսինքն ստեամբք. (Ճ. ՟Ա.։)
sucking;
suckling.
Առ ի խրատելոյ զտակաւին մատաղագոյն եւ զկաթնակեր բարս առն արդարոյ. (Նախ. թագ.։ (որ ի Մեկն. թագ. վրիպակաւ գրի, զկաթնաբարս։))
Եւ իբր Կաթնակից, սննդակից. հէմշիր.
to be changed into milk.
γαλακτόομαι lactesco, in lacte vertor. Կաթն լինել. ի կաթն փոխիլ. կաթ դառնալ.
milk-fed;
suckling.
Մանուկ կաթնասուն, եւ կերակրէ զդամանողն. (Գր. սքանչ. ի կոյսն.։)
cf. Հակառակաբան.
Իսկ երկրորդն հակաբան խորհրդական յաստուածային գրոց առ փորձօղ դեւսն. (Սոկր.։)
to oppose.
Զըստ որակին դադարութիւն հակադրիցէ այնմ եւ այլն. (Արիստ. շարժ. ՟Բ։)
equal, even, exact.
Իբր Հակ հակ. այսինքն Զուգակշիռ հակեալ յերկուս կողմանս. հաւասար. արդար.
opposite, contrary.
Որ փոխանորդենն զնոսա հակակայքն. ծաղր ձեր ասէ ի սուգ դարձցի. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Եւ կամ զդարձեալս ի հակակայս խայտաբղետութեան մեղացն գունով. (Նար. խչ.։)
to oppose, to withstand.
ἁντίκειμαι, ἑναντίουμαι opponor, adversor, obsisto. Հակառակ գտանիլ կամ ելանել. հակադրիլ. դիմադրիլ. ընդդէմ դառնալ.
Այս ինչ է՝ որ ինձ հակակայի գործել՝ զքաղաքականս. եւ ամենեւին գեղեցկապէս իսկ թուի ինձ հակակայիլ։ Եւ միայն ի պահանորդացն հակակայեցայ (ընդ) ձեզ. ոչինչ առնել առանց օրինաց. (Պղատ. սոկր.։)
to lean, to incline, to be prone to, to feel inclined or disposed for, to lean to the side of, to have an inclination to.
Մի եւ նոյն անձնիշխանութիւն առաջնորդականիս յերկուս կողմանս հակամիտեսցի. (Յհ. իմ. երեւ.։)
decline, inclination, proneness, tendency, propensity, disposition;
idiopathy.
Կարող է ցանկական մասն հոգւոյս մերոյ յերկոսին դառնալ հակամիտութեամբ. (Խոսրովիկ.։)
contrary, opposite;
adversary, hostile, unfavourable, inimical;
discordant;
incompatible;
against, contrary to;
opposite, facing, in front of;
զնորին —ն, նմին or նորին —, ի —էն, ընդ —ն, on the contrary, on the wrong side;
against the grain, in a contrary sense, backwards;
ամենեւին իսկ —, directly or diametrically opposite, quite the reverse;
— ուղիղ մտաց, in spite of sense and reason;
— կամաց նորա, against his will or grain, in spite of him;
forcibly;
— կալ, to stand, remain, stay or stop in the face of, in front;
to oppose, to withstand, to resist, to make head against, to cope with;
— լինել, to be contrary, to oppose;
ընդ —ս լինել միմեանց, to be at variance;
—, ի —ն or ընդ —ս ելանել, մտանել, ընթանալ, լինել, to oppose, to form an opposition to, to rise up or against, to go against, to run counter, to withstand, to counteract, to thwart, to cross;
ընդ —ս ելանել, cf. Հակամտեմ.
Եդաւ չար հակառակ բարւոյ, եւ խաւար հակառակ լուսոյ. (Մծբ. ՟Թ։)
cf. Խոտորնակի.
Եթէ հակառակադէմ զինեսցէ ոք, որպէս թէ ծածկիցէ զդէմսն, եւ յետս կոյս դարձուցանիցէ զգագաթն սաղաւարտին. (Նիւս. կուս.։)
cf. Հակադրութիւն.
Անուանեաց զդրախտն փափկութիւն՝ ըստ հակառակադրութեան ցաւագին եւ դժնդակ կենացն։ Անծանր ըստ առ ծանր հակառակադրութեան. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Լսես զհակառակադրութիւնս, եւ դատիս ի խղճէ մտացս. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Հակակայ.
Իժն ի վեր համբարձեալ զագին՝ շարժէ զայն պատրելով. զի իբր առ հակառակակայ կենդանի պատրեալ ձգեսցի. (Փիլ. լիւս.։)
cf. Հակառակաբարբառ.
Նոր սաղմոսարան, եւ հակառակաձայն դաւթի. (Առ որս. ՟Թ։)
cf. Հակառակածնոյց.
Արդարութիւն եւ անիրաւութիւն հակառակայք են միմեանց. (Մաշկ.։)
quarrelsome, mischief-making, meddlesome, seditious, mutinous, litigious;
— միտք, spirit of contradiction, of contrariety.
Զհակառակասէր զսատանայ անուն ժառանգեաց։ Հակառակասէր աստուածամարտն ի վայր կործանեալ։ Որ զհակառակասէր եւ զդժնդակ վարս ուղղէ. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Զ. եւ ՟Ե։)
love of contention, factious spirit.
Բազում անգամ դառնայ ճշմարտասիրութիւնն ի հակառակասիրութիւն. (Եփր. աւետար.։)
contrary, adverse, opposite.
Երեւումն ծագման լուսոյ արեգական արդարութեան հակառակատիպ գոլով եւ ընդդիմահար դիցն պաշտամանց։ Ներհակասէրն հակառակատիպ պարտաւորեալ՝ զպարտուցն իւրոց հատոյց զտոյժս. (Անան. եկեղ։)
cf. Հակառակեմ.
adversary, antagonist, rival, enemy;
demon.
Հակառակ կացից հակառակորդաց քոց. (Ել. ՟Ի՟Գ. 22։)
contradictorily.
Անկարելին կարելումն հետեւանայ ո՛չ հակասաբար, այլ հակադարձապէս։ Հակասաբար հակադրութիւնք. (Անյաղթ պերիարմ.։)
opposed, against.
Որպէս առ մովսեսիւ բաղդատութեամբ իբրեւ հակընդդէմ միմեանց լինէին սքանչելագործութիւնքն. (Ոսկ. գծ.։)
brief, concise, precise, succinct, summary.
συντέλων, ὐποτέμνων praecidens, vel praecisus Համայն կարճ կամ կրճատ. կարճառօտ. համառօտ. համառօտիչ կամ համառօտեալ. բովանդակեալ. վճռական.
Զբանն հակիրճ արասցէ տէր ի վերայ երկրի։ Բան մի հակիրճ եւ համառօտ արդարութեամբ. (Հռ. ՟Թ. 28։ Ես. ՟Ժ. 22։)
participating, sharing;
sociable, social;
Holy Communion;
—ս առնել, to share, to give a share, to acquaint with, to impart, to communicate, cf. Հաղորդեցուցանեմ;
— լինել, to participate in, to share in, to partake of, to have a share or hand in;
— չարեաց, accomplice;
— տալ, to administer the Holy Sacrament to;
— առնուլ, to communicate, to receive the Holy Sacrament.
Աստուած զմարդն հաղորդ կենդանի ստեղծ. (Լմբ. ժղ.։)
Ընդէ՞ր կարթիւ պատրանաց ածար հաղորդդ մարմնոյ կենդանարարին. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
Ի հաղորդիցն եւ ի հաղորդեցելոցն օրհնաբանին անհաղորդաբար հաղորդեալքն. (Դիոն. ածայ.։)
cf. Հաղորդեմ.
Հաղորդեցոյց զնոսա կենդանարար մարմնոյ եւ արեան. (Ճ. ՟Բ.։)
to communicate, to be communicated, to participate, to share, to be in communication with;
to conjoin, to have carnal connection with;
to be communicative;
to lead on, to be conducive;
cf. Հաղորդ առնում.
Հաղորդէր ի կենդանի մարմին եւ ի քաւիչ արիւն տեառն մերոյ յիսուսի քրիստոսի. (Եղիշ. ՟Ը։)
communication, participation, connection;
relations;
intercourse;
correspondence;
communion;
carnal communion;
սուրբ —, the Eucharist, the Lord's Supper;
զատկական —, pascal communion;
աղօթք յետ հաղորդութեան, post-communion.
κοινωνία, μετοχή, μετουσία communicatio, communio, participatio, societas Հաղորդն լինել. մասնակցութիւն. կցորդութիւն. հաղորդակցութիւն.
Առ մերձաւորութիւն հաղորդութեան կենդանական սիրովն. (Յճխ. ՟Զ։)
Տայր նոցա եւ ի կենդանարար հաղորդութենէն։ Տացէ նմա զհաղորդութիւն մարմնոյ եւ արեանն քրիստոսի. (Ճ. ՟Բ.։ Շ. ընդհ.։)
pleasant, agreeable.
Առաքեցի զորդիդ իմ զսիրելի՝ զհաճելիս անձին իմոյ։ Որդի դաւանել, եւ հաճելի որդի. (Սարգ.։)
cf. Հաճեցուցանեմ.
Հաճել զմիտս թագաւորին, իշխանին, ամբոխին, զդատաւորն, զարս եւ այլն։ Մովսէս հաճէր զմիտս աստուծոյ. (Կոչ. ՟Բ։)