maliciously, malevolently.
κακούργος malefice, scelerate, vafre. Իբրեւ չարագործ. չարութեամբ. դաւով.
to do mischief, to work evil, to injure;
to frame plots or conspiracies, to conspire.
κακουργέω maleficus et fraudulentus sum, maligne ago, dolum struo. Չարիս գործել. մանաւանդ ըստ յն. ոճոյ՝ Չարիս նիւթել. չարաչար հնարիլ. խարդախել, դաւաճանել, եւ խեղաթիւրել.
Յաղագս մարդանալոյն զբարեպաշտագոյն բանս խօսին. բայց յաղագս մտացն (քրիստոսի) չարագործեն։ Զնոյն եւ վասն մարդանալոյն զձայնն չարագործեն։ (Դեւն) զիւրաքանչիւր ոք, առ որ մերձենայն, խարդախէ յոլովս եւ չարագործէ. (Առ որս. ՟Ժ. ՟Ժ՟Գ։)
malefaction, misdeed, wicked deed, spiteful or ill-natured action, wickedness, malignity, malice.
Տանջէր զչարագործութիւնն որ ի սատանայէ, եւ հաստատէր զմարդասիրութիւնն՝ որ յինքենէ։ Որ ինչ անցք ընդ քաղաքս անցեալ է ի չարին բանսարկութենէ ի սկզբանէ չարագործութեամբն առ մարդս. (Արշ.) (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ)։
ՉԱՐԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. Ըստ յն. ոճոյ՝ Չարարուեստութիւն. դաւաճանութիւն.
Զի մի՛ դաւ ինչ չարագործութեան (յն. մի բառ) նոցա ի թշնամեացն լինիցի. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 22։)
Ի գա՞լն արդեօք կատարեաց զչարագործութեանցն պատրաստութիւն, եթէ տարրացեալ ընդելութեամբ եւ երկայն աւուրբք զդաւողականն յարադրեաց խորհուրդ. (Պիտ.։)
evil genius, devil;
possessed with a devil;
diabolical, wicked.
Չարադեւն (յազկերտ) լի ամենայն նենգութեամբ։ Իբրեւ զքեզ եւ զչարդարեւ իշխանն քո. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
Չարդարեւ մտաց ստեղծուածք։ Չարադեւ արք. (Ածաբ. յայտն.։)
Իբրեւ զչարադեւ մի ոչ դադարէր յուզել եւ շարժել զբուք ձմերայնոյ. (Եղիշ. ՟Բ.) (որ հայի եւ ի ՟Ա. նշ)։
very ferocious.
Կարի դժնեայ, դժնդակ.
very poisonous, very venomous, virulent;
poisoned, envenomed, baleful, deadly.
Ի ձերոց ստայօդ եւ չարաթոյն բանից։ Իւրոյ չարաթոյն վարդապետութեանն. (Շ. թղթ.։ Աբր. մամիկ.։)
furnished with sharp teeth, claws.
Որոյ ժանիքն են չար. դժնդակ ատամամբք կրծօղ եւ պատառօղ չարաչար.
Ապրեսցուք յահեղ հնոցացն եւի չարաժանի որդանցն։ Ի չարաժանի վիշապէն փրկիս. (Մանդ. ՟Ա. եւ ՟Ի՟Ե։)
cruelly tormented, ill-treated, vexed, oppressed;
very painful, very grievous;
— տանջել, to torment, to torture;
— մեռանել, to die under atrocious tortures.
Անհնարին պատժովք չարալլուկ դառնամահ մեռանիցի. (Լմբ. սղ.։)
ill-intentioned, meditating, designing or planning evil, malignant, malicious.
Կամ Չար խորհրդատու.
Եւ Չարարուեստ. դաւաճան. դաւադիր.
impious thought, evil counsel;
perversity, malevolence.
ἑπιβουλή insidiae եւ այլն. Չարաչար խորհուրդ. չարախոհութիւն. դաւաճանութիւն. խարդախութիւն.
very bad, cruel, intolerable, insufferable;
balefully;
— ցանկութիւնք, evil, bad passions.
Որպէս թէ Չարաչար կրիւք վատթարացուցիչ կամ վատնիչ. դժնդակ. թշուառ. անտանելի.
Ի չարախտավատ եւ ի խարդաւանական մահուն տուգանաց։ Չարախտավատ դառնութեամբ մահու սպառեալք զկեանս իւրեանց. (Յհ. կթ.։)
ferocious, cruel, inhuman;
cruelly.
Կամ իբր մ. Վարելով դժնդակ չարչարանօք. չարաչար.
evil-speaking, slanderous, backbiting, talebearing, calumniating, detracting, defaming;
— լեզու, venomous tongue, slanderer, backbiter;
— լինել, cf. Չարախօսեմ.
Շոգմոգք, չարախօսք։ Ածին զարսն չարախօսս զդանիէլէ, եւ ընկեցան ի գուբն առիւծուց. (Դան. ՟Զ. 24։)
slander, detraction, defamation, calumny, false accusation, aspersion;
tittle-tattle, gossiping;
— մատուցանել զումեքէ, to accuse a person.
ՉԱՐԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆ. κατηγορία accusatio. Ամբաստանութիւն. դատախազութիւն.
incorrigible old man.
Դատապարտեաց (դանիէլ) զչարածերսն. (Նախ. դան.։)
ill-willing, malevolent, ill-intentioned, malignant;
բարեկամ եւ —, friend and enemy.
Չարակամ բարուքն նորա (այսինքն չարին) առաքինացուցանէ (աստուած) զարդարս. (Եզնիկ.։ եւ Պիտ.։)
to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.
Եթէ չարակնելն չարամահ սատակէ, ո՞րչափ եւս առաւել նախանձն։ Զանդաստանս նորա չարակնէ՝ ըղձանալով ցասմունս եւ երաժշտութիւնս վասն նորա. (Մանդ. ՟Թ. եւ ՟Ժ՟Գ։)
evil eye, malevolence, envy, jealousy;
immodest, lascivious glance.
Առ սոցա չարակնութիւն եւ դառնութիւն զայն ասացից։ Բարերար եւ մարդասէր է աստուած, զչարակնութիւնն յինքենէ ի բաց հալածեալ. (Փիլ. իմաստն.։)
Էր նմա նիւթեալ դաւաճանութիւն չարակնութեան նախանձու. (Յհ. կթ.։)
Ոչ բռնադատել հեշտութեամբն ի յարատ հայեցուած եւ ի չարակնութիւնս. (Շ. ընդհանր.։)
very painful or oppressive.
Չարաչար կսկծեցուցիչ. դժնդակ.
Յայնչափ դառն եւ չարակսկիծ կտտանացն ոչ զանգիտեալ զարհուրեցաւ. (Ճ. ՟Բ.։)
pain, suffering;
ill usage.
Բազում արտասուօք եւ հեծութեամբ եւ չարակրութեամբ դատեսցիս մինչեւ ի մահ։ Զամենայն չարակրութիւնս սիրեսցես։ Գետնախշտութիւն եւ պահք եւ աղօթք եւ չարակրութիւն։ Բազում (տպ. յոյժ) չարակրութեամբ լեալ ես դու ի կեանս քո. (Վրք. հց. ՟Զ. ՟Ը. ՟Ժ՟Ա։)
of ill-repute;
defamed.
Չարահամբաւ անուամբն։ Չարահամբաւ եւ դառնաթոյնս անուանեցաւ տեղի։ Չարահամբաւ եւ վատթարագոյն իրաց. (Պիտ.։)
of evil origin, bad, wicked;
bad, unpleasant, disagreeable.
Ոչ չարահաւ կարծեմ ասել (զաղեքսանդրէ), որք ասեն՝ թէ արամազդայ որդի է, այլեւ ոչ որք ամովնայն ասեն. (Պտմ. աղեքս.։)
false, faithless, perfidious.
Ընդ այլ չարահաւատ ազգս նախանձեալ ի մարմին դարձան. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
prejudice, presumption.
meditating or contriving evil, malignant, malicious, bad, wicked.
Չարահնար խորհրդոցն։ Չարահնար իմաստից, մեքենայից, զինուց, եւ այլն։ Վասն չարահնար իմաստակութեան բանագտութեանն։ Ի չարահնար խարդախութեանցն պատրանս. (Եղիշ. ՟Գ։ Աթան. ՟Է։ Ճ. ՟Բ.։ Ոսկ. լուս.։ Փիլ. լին. ՟Դ. 87։ Պիտ.։)
craftiness, astuteness, guile.
κακοτεχνία, κακουργία, δυστροπία mala ars, industria եւ այլն. Չարահնարն գոլ. եւ Չար հնարք. խարդախանք. անզգամութիւն.
stench, stink, fetor.
Վասն չարահոտութեան (մեռելոյն) մի՛ ինչ կասկածեր յամենասուրբ տեառնէդ. (ա՛ղ է դա՝ անուշացուցիչ ամենայն հոտեալ մարմնոյ. Մամբր.։)
Զտիրագոյն անդամոցն գլուխ՝ չարահոտութեամբ աղտաղտին ջրոց թմբրեցուցանէ. (Պիտ.։)
very painful, very atrocious, insufferable, insupportable.
Որ բերէ զչար աղէտս. դժնդակ. անբերելի.
worthy of a cruel death;
mortally, to death;
— առնել, սատակել, to kill, to slay barbarously, to massacre;
— լինել, զմահ — մեռանել, to die, to perish miserably.
Ելեալ դահճապետն՝ պարծելով չարամահ առնել զնա։ Իբրեւ զթշնամիս չարամահք եղեալ ի վերայ երախտեացն. (Ագաթ.։)
cf. Չարամահ;
slaying or killing barbarously;
murderous.
Գողացայ զնա ի սառամանեաց եւ յանդնդային պտուտից չարամեռ եւ խաւարային գործոց չար պաշտամանցն ձերոց. (Ճ. ՟Բ.։)
evil-mindedness, ill-intention, malevolence, malignity;
cunning, wiliness, finesse.
Զքրիստոսամարտիցն ի բաց դարձուցանելով չարամտութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
resentful, revengeful, rancorous, spiteful;
— լինել, to bear or owe a grudge, to foment rancour or hate.
Կենդանին այն (այսինքն ուղտն) չարայուշ է եւ ոխապահ։ Չարայուշ բարոյից ուղտոց. (Ոսկ. եբր.։ Վեցօր. ՟Ը։)
prone, disposed or inclined to evil.
Չարայօժարն մտցէ ի դատաստան նորա. (յն. այլազգ) (Սիր. ՟Ի՟Թ. 26։)
extremely envious;
vying in evil.
Յոյժ չարանախանձ է գազանն՝ առնն վարդապետի։ Յոյժ չարանախանձ է դեւն մարդոյ աղօթելոյն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
to behave or act wickedly, to become worse, to fester, to rankle, to sour, to become exasperated;
cf. Նախանձիմ.
(Դեւն) ամենայն չարեաց պատճառ յատկանայ ե՛ւ ինքեան ե՛ւ այլոց, որքան ինչ չարանալ ասի։ Արդ ի՞ւ ասեմք չարանալ զդեւս, ասա՛ ինձ. բայց միայն դադարմամբ յաստուածայնոյն բարութեանց ունակութենէ եւ ներգործութենէ։ (Մարդիկ) ի՞ւ չարանան, եթէ ոչ՝ բարեաց ունակութեանց եւ ներգործութեանց նուազութեամբ. (Դիոն. ածայ.։)
false-hearted, perfidious, double-tongued;
— դաւաճանութիւն, foul treachery.
disastrous, dismal, very grievous;
baleful, atrocious, ferocious.
Որ ինչ ունի զչար շշուկ. չարաղէտ. բօթալից. դժնդակ. անողորմ (ինչ, եւ ոք).
Ի թաքստի էր վասն չարաշշուկ եւ դառն տանջանացն։ Ի ձեռն չարաշշուկ դահճացն. (Ճ. ՟Ա.։)
pestiferous, venomous, pernicious, deadly.
Որոյ շունչն է չար եւ վնասակար. մահառիթ. դժնդակ.
Ամենեքին մեռեալ էին (ի վիրապի անդ) վասն չարաշունչ դառնութեան տեղւոյն. (Ագաթ.։)
bad, very ignoble, vile, infamous;
wicked, ferocious, cruel;
unfortunate, miserable, pitiful.
Կարի անշուք, անպատիւ, անարգ. որպէս թէ ունօղ զչար կամ զվնասակար ստուեր. վատթար. դժնդակ. դառն. ժանտ. խրոխտ. խիստ.
Մի՛ զարհուրիր դու ի չարաշուք դահճէ այտի. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 29։)
Ի չարաշուք դահճէն. (Ասող. ՟Բ. 4։)
Փակեալ առ մի քէն զանիծիցն դժնդակ ըղձիցն չարաշուք ձայն. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)
very ill, very bad, detestable, execrable;
excessive, extreme, great, enormous;
cruel, atrocious, unmerciful, insufferable;
very bad, worse, wickedly, cruelly, unmercifully;
very, much, enormously, extremely, greatly;
basely, miserably, detestably, abominably, execrably, devilishly;
— վարել, ի կիր ածել, to misuse, to make a bad use of.
χείριστος pessimus χαλεπός, χαλεπώτερος, τραχύς, δυσχερής difficilis, durus, saevus, asper. Կարի չար. յոյժ վատթար. սաստիկ. դառն. դժնդակ. անտանելի. անհնարին. անօրէն. խիստ գէշ.
Չարաչար՝ բարկութեամբ վարեցաւ ընդ իս։ Չարաչար եւս քան զնոսա ի վերայ հասեալ դատէր զքաղաքն։ Վէրքն չարաչար պատառեալ էին։ Դուստր իմ չարաչար այսահարի։ Լուսնոտի եւ չարաչար հիւանդանայ։ Անդամալոյծ չարաչար տանջեալ։ Վասն զի չարաչար խնդրէք.եւ այլն։
impious;
heretic;
idolatrous.
fatal, sinister.
Կշռակի եւ չափաւոր գոյութեամբն ի մէջ երկոցունց չարապատահ դժնդակութեանցն զուարճացեալ. (Պիտ.։)
cf. Չարաչար.
Բարձան չարապէս չարք ի միջոյ։ Չարապէս ելցէ ի կենդանութենէ. (Ճ. ՟Բ. Ճ. ՟Գ.։)
producing evil fruit;
wicked offspring.
Որ յանկարգ խառնմանէ եւ ի չարասերման սանդարամետականին են առեալ զկերպարանս. (Ճ. ՟Ա.։)
inclined to evil, perverse, evil-minded, malevolent, malignant, wicked, mischievous.
pessimist, croaker;
cf. Չարատեսիլ.
Ի դառնահայեաց ի չարատես աչաց բանսարկուին. (Մարաթ.։)
of a horrible appearance, ill-looking, evil-faced, very ugly, dreadful, horrible.
Ի դառնահայեաց ի չարատես աչաց բանսարկուին. (Մարաթ.։)
hatred of vice or depravity, benignity, goodness, virtue.
Հետեւի արդարութեան ... չարատեցութիւն. (Արիստ. առաք.։)
Ցո՛յց զչարատեցութիւնն, դարձի՛ր ի մեղացն. (Մաշկ.։)
evil-doing, mischievous, malevolent;
pernicious, hurtful, harmful;
unwholesome;
evil-doer, malefactor.
Զչարարարաց զչարութիւն լուծանել դատաւորք երկիւղիւ կարեն. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
artfulness, craft, shuffling, cheating.
Ոչ գիտէ զբանից դարձուածս, կամ զարիստոտէլի արուեստիցն զչարարուեստութիւնն. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Ոչ մերձենայ յանդամս մարմնոյ իմոյ գործարանք չարարուեստութեանդ քո. (Ճ. ՟Ա.։)