artisan;
manual.
Հայեա՛ց ի ճանապարհորդս, ի պղնձագործս եւ ի դարբինս, եւ յայլ ձեռարուեստսս. (Ոսկ. գծ.։)
glove;
ագուցանել ձեռէս, to glove;
ագանել ձեռէս, to put on one's gloves;
հանել զձեռէս, to unglove, to take another's gloves off;
to unglove, to pull or take off one's gloves.
Չէ՛ պարտ քահանային՝ յորժամ յագապ երթան, ձեռէս բառնալ, եւ տանել ի տուն. (Կանոն. (ուր մա՛րթ է իմանալ եւ զթաթս կենդանւոյ ուտելիս. ռմկ. փաչա)։)
to lay hands on the head of;
to ordain, to confer the orders of the church;
to consecrate;
to anoint, to crown.
Ձեռնադրէր կարապետն։ Սա արժանապէս ձեռնադրեաց զքեզ ի յորձանսն յորդանանու։ Համագոյակցիդ քո ձեռնադրողի. (Շար.։ Նար. գանձ հոգ.։)
laying on of hands, ordination;
consecration;
anointing, coronation.
Ի դամասկացոյն անանիայէ զշրտումն աչացն (պօղոսի) բճշկել՝ ձեռնադրութեամբ նորա. (Նար. երգ.։)
juggler, conjurer, wizard;
mountebank, tumbler.
գրի եւ ՁԵՌԱԾՈՒ. Դիւթ. վհուկ. կիւս. կախարդօղ կամ հմայօղ՝ ածելով եւ յածելով զձեռս ի վեր եւ ի դայր. կամ զմանկուն ի վերայ ձեռաց. կախարդ.
Հին բռ. ի կարգի փաղանուանց դնին, Վհուկ, որովայնակոչ. մաղաբաւովդք, լեդահմայք, ձեռնածուք։
nourished, brought up by hand;
nursling, pupil, scholar;
creature.
θρεπτός alumnus եւ χειροήθης mansuetus, cicur. որ եւ ՁԵՌՆԱՍՈՒՆ. Ի ձեռս սնեալ, եւ դաստիարակեալ. աշակերտ. սան. եւ Ձեռնընդել.
to put one's hand to, to undertake, to try, to attempt;
to lay hands on, to make an attempt, to attack, to encroach;
to argue, to reason, to dissert, to descant.
Եպիփանոս՝ ճշմարիտ եւ արդարադատ զաստուած ձեռնարկէ ցուցանել. (Խոր. ՟Ա. 5։)
manageable, tractable, supple, tamed, familiar, domestic.
Աղաւնի՝ ընտանի եւ ձեռնընդել մարդկան։ Կենդանեացն ոմանք ձեռնընդելք են. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։ Ածաբ. աղք.։)
lending a hand, assisting, succouring;
— լինել, cf. Ձեռնկալեմ.
Ձեռնկալու մեծ։ Եթէ չէր ձեռնկալու աստուած, արդարն կործանէր. (Նար. ՟Գ։ Լմբ. սղ.։)
aid, succour, assistance.
ἁνίληψις opitulatio, subsidium, patrocinium. Ունելն զձեռանէ, կամ զաջոյ որպէս զդաստիարակ. ձեռնտուութիւն. օգնականութիւն. նպաստ.
empty-handed.
Ունայնաձեռն. դատարկաձեռն. պարապ ձեռքով .... յն. ունայն. դատարկ. κενός inanis.
not to touch, to take care, to avoid.
Դադարեցին խառնամուխ լինել յամենայն տեղիս անխտրութեամբ, եւ եւս առաւել (սկսան) ձեռնպահ լինել եկեղեցեացն. (Եղիշ. ՟Է։)
emancipate, set free;
major, of age;
— առնել, to set free, to emancipate.
ἅφετος, χειράφετος emancipatus. Չափահաս ժառանգ ոք ազատ ի ձեռանէ դաստիարակի. ինքնացեալ իշխան ընչից հայրենեաց.
taken, arrested, prisoner, captive.
ՁԵՐԲԱԿԱԼ ԱՌՆԵԼ. (գրի եւ ՁԵՌԲԱԿԱԼ, Ձեռնակալ, Ձեռակալ առնել) որ եւ ՁԵՐԲԱԿԱԼԵԼ. Ըմբռնել. կենդանւոյն ունել. առնուլ. յն. պէսպէս. բռնել, ձեռք բերել, ափ ձգել. տե՛ս (Յես. ՟Ը. 23։ Դտ. ՟Ը. 12։ ՟Ա. Մակ. ՟Է. 2. 29։ ՟Ը. 7։ ժ՟Դ. 2. եւ այլն։ Ագաթ.։ Խոր. ՟Ա. 12։)
form, shape, figure;
formula, form;
mould, model;
plan, design;
dress, costume, apparel, garb;
attitude, deportment, bearing, carriage;
countenance, look, demeanour;
figure;
ի — ժառանգաւորի, in the garb of a clergyman, in clerical attire;
ի — սոսկական, in private clothes;
պարզ or անպաճոյճ, ազնուական ունել —ս, to have simple, noble, gentlemanly or ladylike manners;
— տալ, to give a shape to;
առնուլ զ— կրօնաւորական, to become a monk;
զայս — օրինակի, in this way, thus, so;
գրեաց — բանից օրինակ զայս, he wrote a letter thus conceived, or in these terms;
ի — առակաց, allegorically.
σχῆμα habitus, figura ῤυθμός modulus ὐπόδειγμα , τύπος exemplum μορφή forma եւ այլն. Տեսիլ լրման քանակի. չափ եւ դիտակ մարմնոյ. յարդարուած. յօրինուած. զարդ. եղանակ. օրինակ. տարազ. տեսակ. կերպարան. կերպ. տիպ. նմանութիւն. համեմատութիւն. ունելութիւն.
Զկերպարանս ծառայի առեալ, եւ ձեւով գտեալ իբրեւ զմարդ։ Յադամայ զձեւ առեալ զմարմինն։ Ոչ ըստ երեւեցելոյն ձեւի եւ զաներեւոյթն նորա բնութիւն սահմանել. (Աթ. ստէպ։ Պրպմ. ՟Լ. եւ ՟Լ՟Է. ձ։)
Քննելի է (յերաժշտութեան) ձեւ բառի, եւ երգ, եւ դաշինք, եւ կաքաւք։ Բայց զի՞նչ զգեղեցիկ ձեւն, կամ զդաշն գոլ պարտ է ասել երբէք. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
configuration, conformation.
Ի նորա զանազան ձեւակերպութեանց։ Ետես ի ձեւակերպութիւն գազանաց։ Մի բանիւք աղօթից, եւ մի ձեւակերպութիւն առ ի նոյն ամենայն ազգաց քրիստոնէից խորհրդածութիւն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
cf. Կերպարանիմ.
Սոյնպիսի ձեւանայ եւ նա առ մեզ ի դատաստանի։ Ըստ մերումս ձեւանայ՝ ի մեզ զիջանելով. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ. եւ ՟Է։)
Ստուեր կենդանւոյ՝ ըստ որում կենդանին՝ ձեւանայ. (Լմբ. սղ.։)
Առաջի մարդկան ձեւանալ դիւրին է, այլ ոչ առաջի աստուծոյ։ Ձեւանային առ մարդկան՝ թէ արդարք իցեն. (Իգն.։)
cf. Կերպարանեմ.
Երեսք զսփոփանս ձեւացուցանէ, եւ արտասուքն զդառնութիւն սրտին ճշմարտէ. (Նար. լ։)
olive-oil;
oil;
olive;
կթել —, to gather olives.
Զմկրտութեանն ձէթ (այն է իւղ երախայից) ... Զհիւանդացն զձէթ (որ է իւղ վերջին օծման). (Յհ. իմ. ատեն.։)
horse-breeder.
ἰπποτρόφος, ἰπποκόμος qui equos alit, equorum nutritor, vel curator, equiso, agaso եւ այլն. որպէս Բուծիչ ձիոց. դարմանօղ գրաստուց. ախոռապան. կուապան. եւ Տէր ձիոց, որ տայ պահել եւ բուծանել.
horse-headed.
Գազանս ձիագլուխս եւ մարդապատկերս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
horse sacrifice or immolation.
Ձիասպանութիւնս զենլով արամազդայ եւ պիսիդոնի. (Պտմ. աղեքս.) որպէս յն. ἰπποθυτέω equum sacrifico, immolo.
fit or well adapted for riding (road or place).
Լիճն որպէս թէ դաշտ ձիավարուն էր, այնպէս յեղափոխումն արարեալ էր զնա սառինն. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
hippodrome;
races, horse-races.
Ձիարշաւանքն վասն իմ դատախազեն. (Ոսկ. ղկ.։)
hippocentaur, centaur.
ἰπποκένταυρος hippocentaurus κένταυρος centaurus. Մտացածին կենդանի իբրու խառն ի ձիոյ եւ ի ցլոյ. որ եւ Յուշկապարիկ ի ցամաքի. պարիկ. համբարու. իշացուլ.
riding;
—ք, cf. Ձիընթացք.
Ի կրկիսին մեծի դարձեալ՝ ձիընթացիկ կառավարեալ. (Շ. վիպ.։)
olive-tree, olive;
— վայրենի, wild -;
ծաղիկք —նւոյ, olive-blossom;
լեառն —նեաց, Mount of olives.
Ձիթենի յունարէն ելէա կոչի. (յորմէ ելլադա, հելլենք). (Եզնիկ.։)
to give, to make a gift or present.
որ եւ ասի ՁՐԵԼ. գրի եւ ՁԵՐԵԼ. Ձիրս տալ. ձրի տալ. պարգեւել. շնորհել. ձրիւք զարդարել.
Կենդանարար դեղովս մաքրիչ խառնեալ ձիրեսցես. (Գանձ.։)
snowy;
cold.
Բնակիչք ձիւնեղէն լերանց՝ եղեն բնակիչք խորշակահար դաշտաց. (Եղիշ. ՟Ը։)
albatross.
Արտաւազդահաւդ եւ ցեծդ՝ հաւք են, որ ի ջուրն բնակեն, ձկնաքաղն եւ շեախն. (Լծ. փիլ.։)
evergreen.
Ձմերային տունկ մշտադալար.
cf. Ձմերային.
ՁՄԵՐԱԿԱՆ որ եւ գրի ՁՄԵՌՆԱԿԱՆ, ՁՄԵՐՆԱԿԱՆ. նոյն ընդ Ձմերային։ Նմանութեամբ՝ Դժնդակ.
Ձմեռն զդժնեայ դառնութիւն դժոխոցն օրինակէ, ըմբռնեալ յանսպառ ձմերական դժոխս. (Զքր. կթ.։)
wintry, hibernal, winterly;
—յին ձգի գիշերք, the long winter evenings;
cf. Ձմերանի.
ՁՄԵՐԱՅԻՆ կամ ՁՄԵՌՆԱՅԻՆ. χειμερινός, χειμέριος hiemalis, hybernus. գրի եւ ՁՄԵՌԱՅԻՆ. ՁՄԵՐՆԱՅԻՆ. Սեպհական ձմերան. ձմերական. ձմեռնական. եւ Ալէկոծ. դժնդակ. ձմռնային, ձմերուան.
Ամիսն՝ յորում դառնայ ամառնային յեղանակն արեգական ի ձմեռնային. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
railings, posts and rails, palings, palisade.
χάραξ vallum. Ձողք շարադասեալք ի ծածկոյթ կամ ի պատնէշ. խարձ. խաշար.
province full of valleys.
Գաւառ որ ի ձորս, եւ ի դաշտս հովտաձեւս.
valley-shaped.
Հովիտ ... ընդարձակ եւ գեղեցիկ ձորաձեւ. (Խոր. ՟Ա. 15։)
to cast, to smelt, to found;
to freeze, to harden by cold;
to solidify;
—եսցեն զսուսերս իւրեանց ի խոփս, they shall turn their swords into ploughshares.
ՁՈՒԼԵՄ χωνεύω, χύω conflo, fundo, formo. որ գրի եւ ՁՈՒՂԵԼ. ՁԻՒՂԵԼ. Հալել զհրահալելիս, եւ հեղլով ի կաղապար՝ թանձրացուցանել ի ձեւ ինչ. կազմել ձոյլ ինչ. պնդացուցանել. մածուցանել. սառուցանել. միացուցանել. թափել.
Զլոյծ ջուրն յորդանանու քարակարկառ ձուղեցեր. (Ճշ.։)
Ի դառնահոտ փչմանէ հիւսիսոյ պաղացեալ ձուլեալ վտակն. (Խոր. ՟Բ. 36։)
Ի ձուլել պատուական մարմնոցն ի դժնդակ օդոյն. (Շար.։)
gratuitousness;
gratuitous, voluntary;
for nothing, gratis, free of cost, scot free, gratuitously;
—ք, gifts, presents.
Զորս բարձրացոյց ձրի արդարութեամբն։ Ձրի դեղօք բժշկեաց զմեզ. (Իգն.։)
rapacious, lacerating.
Թափեսցէ զգիշատեալ դիակս տանն ադամայ ի ձրձիտ փաղանգէ առիւծուց. (Վրդն. ծն.։)
grape-gleaning.
Յօրինակ այգէթողին՝ դառնալ ճռաքաղութեամբ ի վերայ. (Մարթին.։)
cf. Ճռնչիմ.
ՃՌՆՉԵՄ ՃՌՆՉԻՄ. Ճռինչ՝ կռինչ՝ շռինչ՝ ձայն հանել անկենդան իրաց.
to creak, to screak.
ՃՌՆՉԵՄ ՃՌՆՉԻՄ. Ճռինչ՝ կռինչ՝ շռինչ՝ ձայն հանել անկենդան իրաց.
candle, light, flambeau;
taper;
յարդարել, լուցանել, շիջուցանել զ—ն, to snuff;
to light;
to put out, extinguish or blow out a candle or light.
candle-lighter, lighting-stick;
lighter, illuminator;
lighting of candles or lamps;
Christmas eve, Epiphany, Easter eve illuminations;
public illumination;
— առնել, to light a candle.
Ահա կեցո՛ զմեզ տէր եւ արդարացո՛ յայս ճրագալոյց աւուր շաբաթու. (Գանձ.։)
cf. Ճօճան.
Ջահ վառեալ. ի ձեռն պնդակազմ հաւատոցն ճօճ առեալ ցոլացեալ։ Կրկնեալ այլ ոմն ճօճ նիզակաւն ընդ նոյն ակն. (Արծր. ՟Է. 2։ եւ ՟Գ. 8։)
balancing, oscillation, vibration;
clock, time-piece;
cf. Ճօճք;
cf. Ճօճական.
Ջահ վառեալ. ի ձեռն պնդակազմ հաւատոցն ճօճ առեալ ցոլացեալ։ Կրկնեալ այլ ոմն ճօճ նիզակաւն ընդ նոյն ակն. (Արծր. ՟Է. 2։ եւ ՟Գ. 8։)
cf. Մագիստրոս.
Արձակեցին ընդ նմա մագիստրեան եւ զօրականս, պատուէր տուեալ ցմագիստրեանն եւ ցզօրականսն։ Մագիստրիանոսն դարձոյց զնոսա ի նմանէ։ Յարեաւ մագիստրեանն, եւ եկն։ Հրամայեաց նմա մագիստրիանոսն. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Մագլցեմ.
Որպէս ոք ի բարձրաւանդակս ինչ ելեալ ամրացեալ՝ չանկանիցի ումեք ի բուռն, որ աստի ի վեր մագլիցեն. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Գ։)
to claw, to scratch;
to clutch, to catch;
— or ի վեր —, to climb up, to climb, to clamber up, to ascend.
Որպէս ոք ի բարձրաւանդակս ինչ ելեալ ամրացեալ՝ չանկանիցի ումեք ի բուռն, որ աստի ի վեր մագլիցեն. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Գ։)
cf. Մագնեստիս.
Տե՛ս զնշանն կենդանութեան տուեալ ի քարն մագնիտ, որ է անդամանդ. (Հ. մարտ. ՟Ի՟Բ.։)