prostrate, prone.
Մայրամած դիմօք մաղթեմ զդասս սրբազանիցդ. (Ուռպ. յիշ.։)
vexing or tormenting one's mother.
Ո՞ հայրատանջ եւ մայրատանջ դատաստանս յիրաւի կրեսցէ, յաստեղաց ակամայ ի սատակումն բուսողաց (այսինքն ծնողաց) եկեալ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
metropolis, capital;
— վանք, cf. Մայրավանք.
Փոխեցելոյ ի մահկանացու մարմնոյս, եւ երթելոյ անդրէն դարձելոյ իբր ի մայրաքաղաք. (Փիլ. լին. ՟Գ. 11։)
wood, forest;
trees, grove;
cavern, den, lair.
Մտանիցէ ի մայրի՝ հարկանել փայտ։ Նստիցին դարանակալք ի մայրիս։ Գտաք զնա ի դաշտս մայրեաց. (Օր. ՟Ժ՟Թ. 5։ Յոբ. ՟Լ՟Ը. 40։ Սղ. ՟Ճ՟Լ՟Ա. 6։)
ՄԱՅՐԻ. μάνδρα, κατοικητήριον, κατάδυσις spelunca, latibulum, recussus. որպէս Մորի. որջ, դադարք եւ բնակութիւն գազանաց յանտառս.
Յորժամ վարուժանն (տատրակի) մեռանի, մայրին ոչ նստի ի դալար ոստոյ վերայ. (Զքր. կթ.։)
cf. Մանանիխ.
Ոչ դադարիմ խնդրելով զմանանիխն։ Մերձեսցուք ի հաղորդութիւնն մանանխին։ Ձուկն եւ հաց փոխանակ մանանխին։ Պարտ է ճաշակել եւ ի մանանխոյս։ Որպէս մանանիխ լեալ կսկծեցուսցէ. (Եփր. աւետար.։)
to spin;
to twist, to twine;
to complicate;
to weave.
Մանեալ պատի գնդակ զորթովն։ Ուռք բարունակացն պատին մանին զծառովքն. (Վեցօր. ՟Ե։)
like a child, childishly, in a puerile manner.
παιδικῶς pueriliter, puerorum more νεανικῶς fortiter. Իբրեւ զմանուկ. տղայաբար. եւ երիտասարդաբար. իբր առոյգ. արիաբար. տղի պէս, եւ կտրճի պէս.
Վարդապետել խոստանայք յո՛յժ մանկաբար եւ հզօրաբար. (Առ որս. ՟Ա։)
surgeon-accoucheur, man-midwife;
midwife;
— լինել, to deliver a woman, to perform the office of midwife.
μαῖα obstetrix իտ. balia. Բարձօղ զմանուկ յարգանդէ մօրն. ծնուցիչ. դայեակ. դայեկ.
childish, puerile;
cf. Մանկամիտ.
Կամ իբր Մանկաբարոյական. տղայական. երիտասարդական.
parturient, confined, lying-in, in labour;
— լինել, to be brought to bed, to be confined, delivered.
youngest, younger, minor, under age.
νεώτερος, -ρα junior νεαρώτερος recentior. Մանուը կրտսեր. կրտսերագոյն. երիտասարդագոյն. առոյգ հասակաւ. փոքր. փոքրիկ. եւ Համբակ. կէնճ, ճահիլ, կտրիճ.
procreation, generation.
Պարտ է ոչ մարմնոցն լքելով ի ձեռն մանկագործութեանն, այլ ի հանդարտ մասին (այսինքն վիճակի) բաղկանալով այնմ որ բուսանելոցն է. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
school-master, pedagogue.
παιδαγωγός paedagogus, puerorum doctor (յն. հյ. ductor ), custos, magister. որ եւ ՄԱՆԿԱԲԵՐ. Մանկավարժ. դաստիարակ. վարժիչ եւ հոգաբարձու մանկան.
Դիոգենէս՝ զմանկածուն տանջեաց, ասելով, ընդէ՞ր այդպէս դաստիարակես։ Զմանկածուն գաւազանաւն եհար։ Ի մանկածուն կողմն միտեալ կարկառէր զանիրաւ ստահակութեանցն տուգանս. (Պիտ.։)
wet-nurse;
nurse, nursemaid.
Եղիցին թագաւորք դայեակք (այսինքն դաստիարակք) քո, եւ կանայք նոցա մանկակալք քո. (Ես. ՟Խ՟Թ. 23։)
Կամ μαῖα obstetrix. Մանկաբարձ. ծնուցիչ. դայեակ. դայեկ.
Էր մանկակալ եւ սնուցիչ դաւթի։ Էինսնուցիչք եւ մանկակալք թագաւորին. (Ուռհ.։ Մեսր. երէց.։)
child suffocating.
Զմանկահեղձոյցն (լինելոյ) տային տոկոսիս՝ յանդնդապտոյտ խորսն ամայանալով (կամ ամալով). (Սկեւռ. աղ.։)
young woman, maiden or girl.
Զպառաւունս իբրեւ զմարս, զմանկամարդս իբրեւ զքորս։ Ի մանկամարդաց այրեացն հրաժարեա՛։ Կամիմ մանկամարդացդ ամուսնանալ. (՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 2. 11. 14։)
gymnastic;
gymnastic-master.
παιδοτρίβης paedotriba. Մարզիչ մանկանց կամ երիտասարդաց ի մրցանս, որպէս յասպարէս ողոմպիական, եւ այլն.
pederasty, sodomy.
child-murderer, infanticide.
Էջ նա յեգիպտոս՝ փախստական ի մանկասպան վիշապէն։ Յետ մահուան հալածիչ մանկասպանին դարձար յեգիպտոսէ ի նազարէթ. (Մարաթ.։)
child-murder, infanticide.
pedagogue;
preceptor, tutor, teacher.
παιδότριψ, -ίβος, παιδαγωγός paedotriba, qui pueros exercet, paedagogus. Վարժիչ մանկանց. մանկածու. դաստիարակ. եւ մանկամարզ.
Եւ էր նորա մանկավարժ դաստիարակ եւ դայեակ այր՝ լեւոնիդէս լակոնացի. (Պտմ. աղեքս.։)
to bring up or educate children, to instruct, to form by precept, to model.
παιδοτριβέω pueros exerceo. Վարժել՝ կրթել՝ հրահանգել զմանուկ. դաստիարակել. եւ Մարզել ի մրցանս.
Մանկավարժէ, եւ դաստիարակէ. (Նար. մծբ.։)
pedagogy;
education, instruction.
cf. Մանկամոլ.
Վասն պղծոցն, եւ մանկատռփաց։ Մանկատռիփն եղիցի զնոյն դատ կրելով։ Խաղ մանկատռփացն եղեալք։ Հա՛րկ է մանկատռփի մտացն ձգել եւ կորզել առ մանկականսն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Մանկամոլութիւն.
Յաղագս արամազդայ ասի, թէ արծուի լեալ՝ յափշտակէ զգանիւմեդէս մանկատռփութեամբ. (Նոննոս.։)
cf. Մանկածնութիւն.
Կանայք ... կենդանի ցանկական գոլով մանկարարութեան. (Պղատ. տիմ.։)
babe, baby;
child, little or dear child.
Մանկիկ մի փոքրիկ՝ անուն տրդատ՝ առեալ դայեկացն փախուցեալ. (Ագաթ.։)
infancy, childhood;
youth;
minority;
cf. Մանկ;
քաջառոյգ, գեղածիծաղ, զբօսասէր, խայտալից —, lively, sprightly, playful, sportive or cheerful youth;
անդստին ի մանկութէնէդ, from your earliest years, from your youth;
ի գեղածաղիկ մանկութեան, in the bloom of youth;
in the prime of life;
անցանել զառաջին մանկութեամբ or ըստ տիս մանկութեան, to be past youth;
եւ — անցանէ, youth must have its time;
cf. Զուարթածաղիկ.
cf. Մանկիկ.
Նոյնպէս ասի սպանօղն մարդասպան՝ եւ որ զմանուկն սպանանիցէ. (Ոսկ. եբր.։)
little boys.
Ձաղէին այպանէին մանկտեակն զվերանալ վարդապետին նորա. (Եփր. թագ.։)
spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.
Յորդանան յորդահոսեալ, շրջան առեալ շուրջ մանուածով։ Մանուած ալեօք դաշնաւորեալ՝ դիմեալ երթայր առ արարիչն. (Տաղ.։)
Ամենայն դժուարին գործոց մանուածք՝ նորա խորհրդակցութեամբն լուծանէր. (Նիւս. ի սքանչ.։)
spun;
twisted;
winding, tortuous, zigzag;
full of circuits, complicate, intricate, knotty.
Կոփածու վիմօք մանուածոյ քանդակեալ յօրինէ. (Ասող. ՟Գ. 47։)
Յորժամ պարզ բառից հանդիպին, զնուրբն եւ զմանուածոյն եւ զբաքմաքանդակն գովեն. (Սարգ. յռջբ.։)
babe, baby, little child;
young child, little boy, boy, lad;
youngster, stripling;
soldier, warrior;
servant, domestic;
— մատաղ, babe, infant;
— տղայ, child, little boy;
մանկունք եկեղեցւոյ, ուխտի մանկունք, clergy;
choristers;
մանկունք առագաստի, paranymphs, bridegroom's friends;
— կնամարդի, effeminate young man;
— նաւի, ship-boy, cabin boy;
— արքայի, court-page;
ինքնակալն —, the young prince;
մանկունք, my children;
— դու, young man;
— եմ ես, I am young;
—տիովք վախճանեալ, dead in youth;
cf. Ընտրան, cf. Ծեր.
Լուարո՛ւք մանկունք զխրատ հօր։ Անիծեալ քանան մանուկ։ Գայր մանուկ քահանային։ Մանուկ իմ անկեալ կայ ի տան։ Յարեան ի մանկանցն բենիամենի երկոտասանք, եւ ի մանկանցն դաւթի երկոտասանք.եւ այլն։
searching or examining accurately;
accurate, exact, punctilious;
prying, inquisitive;
— լինել or —խուզիւ քննել, to examine minutely, to scan, to sift;
— լինել, to refine, to be critical, to subtilize;
to be inquisitive;
—խուզիւ հարցանել, to interrogate inquisitively.
Մանրախուզիւ քննեալ՝ գտաք զթագաւորելն տրդատայ յերրորդ ամի դիոկղետիանոսի. (Խոր. ՟Բ. 79։)
grass, greensward, sward, grass-plot.
Մանրխոտք, դալարիք, բոյսք. կամ որոց խոտք եւ բոյսք եւ մանունք կամ բարակք.
Նաեւ մանրախոտքն դալարիք, իմն իմն եւ այլ եւ այլք եւ որիշ են նմանութեամբ ի միմենաց. որպէս լօռն, եւ վարսակն, եւ կնիւնն. (Ագաթ.։)
finely sifted, minute, subtile;
— փոշի, very fine powder or dust, atom, corpuscle.
Մանր մաղեալ. որպէս ալիւր, փոշի, շամանդաղ. հիւլէ. մղեղ. եւ այլն. ըստ յն. անհատ մարմին կամ անբաժանելի. ἅτομος, ἅτομα καὶ ἁμερῆ σῶματα atomus, corpus indivisibile.
very fine, minute, thin.
Եթէ ամենայն աշխարհք ձեօք դատին, ո՞չ արդեօք արժանի իցէք դուք դատել զմանրամանր դատաստանսդ. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
small plant.
Առ (այսինքն էառ) ի սերմանէ երկրին, եւ ցանեաց ընդ երեսս դաշտին տունկ մանրատունկ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Է. 5։)
short paced;
with small paces or steps, slowly.
Կենդանիք ի գնացսն է՛ զի բացարձակ քայլեն, եւ է՛ զի մանրաքայլս. (Երզն. քեր.։)
small beard of corn.
fetid or stinking places.
Որոց բովանդակաբար կաճառի (արեգակն), եւ զնեխավայրսն եւս չորացուցանէ. (Բրս. ծն.։)
to putrefy, to corrupt, to rot.
Ողկոյզ որ ի հող կացցէ, արագ նեխէ զնա։ Փտէ եւ նեխէ զամենայն անդամս նորա. (Վրք. հց. ՟Թ. ՟Ժ՟Դ։)
narrow, strait, close;
narrowness, straitness;
anxiety, grief, distress;
—ք, strait;
defile;
ի — արկանել, հասուցանել, to reduce to distress or to straits, to constrain, to oblige, to compel, to force, cf. Նեղեմ;
to press, to urge, to embarrass;
ի — մտանել, անկանել, to be pinched for means, to be in straitened circumstances, to be reduced to straits, to the last extremity, to be embarrassed, distressed.
Յառաւել ցաւոց գլխոյն եւ ի սաստիկ նեղոյն՝ լոյս աչացն պակասեալ էր։ Ի սաստիկ նեղոյն եւ յառաւել տանջանացն լուծեալ քակտեցան ամենայն անդամք մարմնոյ իմոյ. (Ոսկիփոր.։)
impatient, touchy, crabbed, peevish, surly, surly-humoured, choleric, morose, irascible, passionate, hasty.
Զլսելիս ձեր առ իս մատուսջի՛ք, եւ մի՛ նեղասիրտ դանդաղանօք։ Զի եթէ որդիքն զառաջի եդեալ մօրն կերակուր նեղասիրտ դանդաղանօք կերիցեն, տրտմութիւն ոչ սակաւ գթոյ մօրն ի վերայ ածիեն. (Բրս. ի ստեփ.։)
impatience, ill-temper, intolerance, vexatiou, irritation, exasperation, bursts or fits of passion or rage.
Ի յինքեան խեղդմանէ ի նեղսրտութենէ, որպէս Յուդաս եւ Ակտիոփէլ. (Ճ. ՟Գ.։)
to narrow. to make narrow, to contract, to straighten, to restrain, to tie down, to press, to constrain;
to give trouble, to disquiet, to incommode, to inconvenience, to importune, to annoy, to trouble, to torment, to harass, to infest, to plague, to molest, to maltreat, to oppress;
զոք ամբոխին, to crowd, to oppress, to press, to squeeze;
ժողովուրդքն նեղէին զնա, he was oppressed by the throng;
էշն նեղեաց զինքն ընդ որմն, the ass thrust herself unto the wall.
want of width or amplitude, narrowness, straightness;
care, trouble, tribulation, grief, sorrow, affliction, inquietude, displeasure;
fatigue, weariness;
importunity, incommodiousness, annoyance, tedium;
torment, worry, vexation, oppression.
Նեղութիւն ճանապարհի՝ որ ի փրկութիւն ածէ, զընդարձակութիւն մեղաց ի բաց առնէ. (Սեբեր. ՟Թ։)
Լուաւ ինձ յաւուր նեղութեան։ Արհամարեցաք զնեղութիւն ոգւոց նորա, յորժամ աղաչէրն զմեզ, եւ ոչ լուաք նմա. վասն այնորիկ եկն ի վերայ մեր այս նեղութիւն։ Ի նեղութեան իմում ես առ տէր կարդացի։ Նեղութիւնք եւ վիշտք գտին զիս. եւ այլն։
Nemaean games.
νέμεα, νέμεια nemea, ludi nemaei. Խաղ ելլադայ կամ որմզդական ագոնի յանուն տեղւոյն՝ որ յեղիս կամ յարգողիդէս. ըստ յն. նէ՛մեա. այսինքն անտառային թաւուտ՝ վարսաւոր ծառոց վայր.
"cf. Նենգաւ."
Ո՞վ դաւեաց նենգաբար. (Կեչառ. յաղեքս.։)
cf. Նենգաւոր.
ՆԵՆԳԱԲԱՐՈՅ կամ ՆԵՆԳԱԲԱՐՈՒ. Նենգաւոր բարուք. կեղծաւոր. խարդախ.